Bài giảng Kế toán quản trị 2: Bài 6 - ThS. Trần Trung Tuấn

Bài giảng Kế toán quản trị 2 - Bài 6: Kế toán trách nhiệm với mục tiêu giúp các bạn những kiến thức về khái niệm và phân loại trung tâm trách nhiệm; báo cáo bộ phận và phân tích báo cáo bộ phận; phân bổ chi phí gián tiếp; phương pháp xác định chi phí sản phẩm và phân tích báo cáo kết quả kinh doanh.

ee, TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

GIO THIEU HOC PHAN KE TOAN QUAN TRI 2

e Muc tiêu:

Trang bị cho sinh viên kiến thức về phương pháp cung cấp thông tin và xử lý thông

tin về hoạt động sản xuất kinh doanh phục vụ cho việc ra các quyết định kinh doanh

trong nội bộ doanh nghiệp Mục tiêu cụ thể của học phần gồm:

> Kế toán trách nhiệm, phân tích các trung tâm trách nhiệm;

Vv Định giá bán sản phẩm;

Vv Théng tin ké toan quan tri cho viéc ra quyét dinh ngan han;

X Thông tin kế toán quản trị cho việc ra quyết định dài hạn

¢ Nội dung nghiên cứu:

Vv Bai 6: Ké toan trach nhiém

Bai 7: Dinh gia ban san pham trong doanh nghiép

Bai 8: Théng tin ké toan quan tri cho viéc ra quyét dinh ngan han

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

_—— BÀI6

KÉ TOÁN TRÁCH NHIỆM

ThS Tran Trung Tuan

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

ee, TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

TINH HUONG KHOI DONG: Tap đoàn điện tử Sam Sung

hành dinh đặt tại Samsung Town (Seoul) Samsung được sáng lập bởi Lee Byung-

chul năm 1938, được khởi đầu là một công ty buôn bán nhỏ, tập đoàn này sẽ phát

triển dòng sản phẩm Điện thoại SS2015 cạnh tranh với iphone 6Plus của Apple

¢ Tap doan thay giá nhân công tại Việt Nam và dự định sẽ đặt nhà may san xuất dòng

sản phẩm này tại Việt Nam và theo kế hoạch sẽ thu được khoản lợi nhuận lớn Tuy

nhiên, khi đặt nhà máy tại Việt Nam thì lãnh đạo tập đoàn đang băn khoăn trụ sở

chính tại Hàn Quốc rất khó trực tiếp điều hành công việc sản xuất tại Nhà máy Do

vậy, phải thực hiện phân quyền quản lý

1 Nếu các nhà quản trị cấp cao tại Hàn Quốc, trực tiếp điều hành nhà máy

tại Việt Nam, tập đoàn gặp thuận lợi và khó khan gi?

2 Tập đoàn gặp khó khăn và thuận lợi gì khi phân quyền quản lý cho nhà quản trị tại nhà máy đặt ở Việt Nam?

3 Cac nha quan trị cấp cao của tập đoàn tại Hàn Quốc làm thế nào đề quản

trị tốt quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam?

(É nueriniunotu EDUTOP

- MỤC TIÊU

Sau khi học xong bài này, sinh viên sẽ:

¢« Nam chắc khái niệm và cơ sở hình thành trung tâm trách nhiệm trong

doanh nghiệp

¢ Biét cach lập, phân tích báo cáo bộ phận

‹ _ Xác định được giá thành sản phẩm theo phương pháp trực tiếp và toàn bộ

- _ Thực hiện phân bổ chỉ phí gián tiếp

eto TRUONG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

NOI DUNG

đ) Khái niệm và phân loại trung tâm trách nhiệm

(2) Báo cáo bộ phận và phân tích báo cáo bộ phận

3) Phân bổ chỉ phí gián tiếp

(4) Phương pháp xác định chỉ phí sản phẩm và phân tích báo cáo kết quả kinh doanh

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

1 KHAI NIEM VA PHAN LOAI TRUNG TAM TRACH NHIEM

1.1 Khái niệm

1.2 Phân loại trung tâm trách nhiệm

1.3 Hệ thông báo cáo kế toán trách nhiệm

&} nowriwvioyortn EDUTOP

1.1 KHÁI NIỆM TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

e Mot bo phan trong một tổ chức hoạt động do nhà quản trị bộ phận chịu trách nhiệm về

toàn bộ hoạt động đối với nhà quản trị cao cấp

¢ Hình thành từ đặc điểm tổ chức bộ máy hoạt động của doanh nghiệp và phụ thuộc đặc

điểm kinh doanh

° Phát huy tác dụng khi cơ chế quản lý tài chính phân cấp cụ thê cho từng người, từng bộ

phận gắn với trách nhiệm, nghĩa vụ

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

1.2 PHAN LOAI TRUNG TAM TRACH NHIEM

Căn cứ nội dung kinh tế của các trung tam:

¢ Trung tam trach nhiệm chi phí;

¢ Trung tam trach nhiệm doanh thu;

¢ Trung tam trach nhiệm lợi nhuận;

«œ4 TRƯỜNG ĐẠIHỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

1.2.1 TRUNG TAM TRACH NHIEM CHI PHI

¢ Cac nhà quản trị chịu trách nhiệm kiêm soát chỉ phí với mục tiêu tối thiểu hóa Hình thành

tại các phân xưởng, đội sản xuất

‹ _ Nhiệm vụ của kế toán:

> Kiểm soát các khoản mục, yếu tố chỉ phí phát sinh theo định mức, dự toán

> Lập báo cáo chỉ phí sản xuất, giá thành sản phẩm theo yêu cầu quản trị

> Phan tích biến động của định mức, nguyên nhân chênh lệch để tối thiêu hóa chi phí

v1.0015107228

(É nueriniunotu EDUTOP

1.2.2 TRUNG TAM TRACH NHIEM DOANH THU

¢- Nha quan trị chịu trách nhiệm kiểm soát

doanh thu với mục tiêu tối đa hóa doanh thu

Phát sinh tại các bộ phận bán hàng: Cửa

hàng, siêu thị

- au vào là số lượng và chất lượng hàng hóa,

đầu ra là doanh thu bán hàng

‹ Trách nhiệm của kế toán: Lập báo cáo

doanh thu, phân tích doanh thu các mặt hàng,

ngành hàng, thị trường, thời gian đưa ra

các biện pháp nâng cao doanh thu

(É nueriniunotu EDUTOP

1.2.3 TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM LỢI NHUẬN

- Nhà quản trị chịu trách nhiệm kiêm soát doanh thu, chỉ phí và phần chênh lệch giữa

doanh thu và chi phí (lợi nhuận) với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận Phát sinh tại các

công ty thành viên

¢ au vao la chi phi, dau ra là doanh thu, lợi nhuận

¢ Trách nhiệm của kế toán: Lập báo cáo doanh thu, chi phí, lợi nhuận các mặt

hàng, ngành hàng, thị trường, thời gian đưa ra các biện pháp nâng cao doanh

thu, lợi nhuận

mm

1.2.4 TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM ĐẦU TƯ

Chịu trách nhiệm kiểm soát chỉ phí, doanh thu, lợi

nhuận và có quyền điều phối đầu tư sử dụng tài sản,

các nguồn lực tài chính khác để nâng cao hiệu quả

sử dụng vốn, đạt lợi nhuận cao nhất Phát sinh tại

Phòng đầu tư, Ban giám đốc gắn với trách nhiệm

quản trị cấp cao

ee TRUONG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

1.2.4 TRUNG TAM TRÁCH NHIỆM ĐÀU TƯ (tiếp theo)

Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả:

- _ Suất sinh lời trên vốn đầu tu (return on investment) - Ty suat hoan v6n dau tu - ROI:

Lợi nhuận trước thuế và lãi vay

Vôn kinh doanh bình quân

Hạn chế:

>_ Có khuynh hướng chấp nhận dự án sinh lãi ngắn hơn là dài hạn

> Không tính đến thời giá của tiền, không phù hợp với cách tính dòng tiên

> Không hoàn toàn chịu sự điều hành của các nhà quản lý bộ phận

v1.0015107228

«œ4 TRƯỜNG ĐẠIHỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

1.2.4 TRUNG TAM TRÁCH NHIỆM ĐÀU TƯ (tiếp theo)

¢ Thu nhap thang dw (residual income — RI): Chênh lệch giữa Lợi nhuận trước thué

va lãi vay và mức Lợi nhuận đề đạt được tỷ lệ sinh lời tối thiểu tính theo vốn dau tu,

thực chất là Lợi nhuận trước thuế và lãi vay sau khi loại trừ chỉ phí sử dụng vốn đầu

tư (chi phí cơ hội của vốn)

RI = Lợi nhuận trước thuế và lãi vay — (Tỷ lệ sinh lời tối thiểu x Vốn đầu tư)

Hạn chế: Tạo ra sự nhận định sai lệch khi so sánh các đơn vị có quy mô khác nhau

v1.0015107228

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

Vi DU

Chi tiéu Bia Ha Noi Bia Truc Bach

4 | Định phí chưa có lãi tiền vay 30.000 150.000

Yêu cầu:

1 Tinh ROI, RI cua 2 công ty?

2 Đề so sánh hiệu quả của 2 công ty nên sử dụng chỉ tiêu nào để đánh giá?

v1.0015107228

eto TRUONG DAI HQC KINH TE QUOC DAN

Vi DU (tiép theo)

Chi tiéu Bia Hà Nội Bia Trúc Bạch

4_ | Định phí chưa có lãi tiền vay 30.000 150.000

œwre, TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

1.3 HE THONG BAO CAO KE TOAN TRACH NHIEM

¢ Trung tam chi phi: Báo cáo tình hình thực hiện chi

phí, giá thành sản phẩm

¢ Trung tâm doanh thu: Báo cáo tình hình thực hiện

doanh thu theo yêu cầu quản trị

theo lợi nhuận góp

- Trung tam dau tu: Bao cao kết quả kinh doanh theo

lợi nhuận góp, chỉ tiéu ROI va RI

v1.0015107228

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

1.3 HE THONG BAO CAO KE TOAN TRACH NHIEM (tiép theo)

Trinh tw bao cao trong hé théng Ké toan trach nhiém

: ; — Tổng CT

Báo cáo tông hợp của các khu vực, tông hợp lại trong Báo

cáo tông hợp cập Tông công ty

Báo cáo tổng hợp của công ty, tông hợp lại trong Báo cáo

tông hợp khu vực

Báo cáo tong hợp của các phòng ban, tổng hợp lại trong

Báo cáo tông hợp câp Công ty

>| Phong ban

Báo cáo tổng hợp của phân xưởng, tổng hợp lại trong Báo

Báo cáo tổng hợp các tổ sản xuất, tổng hợp lại trong Báo :

cáo tổng hợp cấp Phân xưởng

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

2.1 KHAI NIEM BAO CAO BO PHAN

¢ Bao cao bo phan (Bao cao két qua kinh doanh bé

phận) nhằm phan ánh doanh thu, chi phí, kết quả

của từng bộ phận, cung cấp thông tin cho nhà quản

eto TRUONG DAI HQC KINH TE QUOC DAN

2.2 DAC DIEM BAO CAO BO PHAN

Vv Lập theo lợi nhuận góp;

Vv Lập ở nhiều mức độ hoạt động khác nhau;

Vv Lập theo một trong ba tiêu thức: Nội dung kinh

té, địa điểm phát sinh và thời gian hoạt động

‹ - Không chỉ phản ánh chi phí thực tế phát sinh ở bộ

phận mà còn bao gồm cả những khoản chi phí

chung phân bố

- Cung cấp thông tin về doanh thu, chỉ phí, kết quả các

bộ phận cho nội bộ trong từng cấp, để đưa ra các

quyết định

(É nueriniunotu EDUTOP

Vi DU

Doanh nghiệp thủy sản Phương Nam nuôi 2 loại Tôm và Cá Tra Thông tin về 2 loại sản

phẩm này như sau:

Lập báo cáo bộ phận cho doanh nghiệp Hãy cho biết sản phẩm nào sinh lợi đóng góp

lợi nhuận cao hơn

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

- _ Nếu lợi nhuận bộ phận bị âm thì cấp quản trị cao hơn cần xem xét tiếp tục duy trì

hay châm dứt hoặc có biện pháp cải thiện hoạt động của hoạt động này

- Doanh thu có thể được chi tiết theo các tiêu thức: phạm vi, mức độ hoạt động, khu

vực tiêu thụ, từng loại sản phẩm, dây chuyền sản xuất, thời gian tiêu thụ

v1.0015107228

mmmmmmma

3 PHAN BO CHI PHI GIAN TIEP

3.1 Sự cần thiết phải phân bổ chỉ phí gián tiếp

3.2 Nguyên tắc phân bổ chỉ phí gián tiếp

3.3 Các phương pháp phân bổ chỉ phí gián tiếp

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

3.1 SU CAN THIET PHAN BO CHI PHi GIAN TIEP

¢ Dé danh gia chính xác giá thành sản phẩm, kết quả bộ phận

‹ _ Để đưa ra các quyết định có độ tin cậy cao

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

3.2 TIEU THU’C PHAN BO CHI PHi GIAN TIEP

¢ Tiêu thức đảm bảo tính đại diện của chỉ phí cần phân bổ

° Tiêu thức thông nhất trong một kỳ

„ Tiêu thức thuận tiện trong tính toán

v1.0015107228

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

3.3 PHUO'NG PHAP PHAN BO CHI PHI GIAN TIẾP

3.3.1 Phương pháp phân bé truc tiép

3.3.2 Phương pháp phân bổ nhiều bước (phân bổ bậc thang)

swse TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINHTẾ QUỐC DÂN

3.3.1 PHƯƠNG PHÁP PHÂN BỎ TRỰC TIÉP

„ _ Chỉ phí gián tiếp được phân bổ trực tiếp cho các đối tượng chịu chỉ phí, phân bỗ cho

hoạt động sản xuất kinh doanh trực tiếp, không phân bổ cho bộ phận phục vụ khác

- _ Ưu điểm: Đơn giản dễ thực hiện

„ - Nhược điểm: Độ chính xác không cao

v1.0015107228

œwse TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUOC DAN

Vi DU

Một công ty có 2 bộ phận phuc vu la A va B, 2 bd phan chuc nang la X va Y BO phan A

được phân bổ theo số giờ lao động, bộ phận B được phân bổ theo diện tích mặt bằng sử

dụng Biết các thông tin sau:

«œ4 TRƯỜNG ĐẠIHỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Vi DU

Theo phương pháp phân bỏ trực tiếp thì chi phí giữa các bộ phận phục vụ không

can phan bé cho nhau

‹ _ Chi phí của bộ phận A phân bổ cho X:

ee TRUONG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

3.3.2 PHƯƠNG PHÁP PHÂN BỎ NHIÊU BƯỚC (PHÂN BO BAC THANG)

‹ - Phân bổ từ bộ phận có chỉ phí lớn nhất đến bộ phận có chỉ phí ít nhất Bộ phận có

chỉ phí lớn nhất sẽ phân bổ đầu tiên cho các bộ phận còn lại

-ồ - Ưu điêm: chính xác hơn

‹ _ Nhược điểm: tính toán phức tạp hơn

œwse TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUOC DAN

Vi DU

Một công ty có 2 bộ phận phuc vu la A va B, 2 bd phan chuc nang la X va Y BO phan A

được phân bổ theo số giờ lao động, bộ phận B được phân bổ theo diện tích mặt bằng sử

dụng Biết các thông tin sau:

swse TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINHTẾ QUỐC DÂN

Vi DU

Theo phương pháp phân bổ nhiều bước, bộ phận B có chỉ phí lớn hơn nên sẽ được

phân bô trước

¢ Chi phi cua bộ phận B phân bổ cho X:

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

eto TRUONG DAI HQC KINH TE QUOC DAN

4.1.1 PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH CHI PHÍ TRỰC TIẾP

„ Giá thành sản xuất sản phẩm chỉ gồm biến phí

sản xuất:

>_ Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp;

> Chi phí nhân công trực tiếp;

> Biến phí sản xuất chung Ỹ |

¢ Phan dinh phi san xuất chung coi la chi phi Cost

giỗng như chỉ phí bán hàng và chỉ phí quản lý

doanh nghiệp

œwre TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE QUOC DAN

4.1.2 PHUONG PHAP XAC ĐỊNH CHI PHÍ TOÀN BỘ

Giá thành sản xuất sản phẩm bao gồm toàn bộ chi phí sản xuất:

¢ Chi phi nguyên vật liệu trực tiếp;

© Chi phí nhân công trực tiếp;

‹ _ Chi phí sản xuất chung

v1.0015107228

Chi phí nhân công trực tiếp đơn vị sản phẩm 4.000

Chi phi sản xuất chung khả biến đơn vị sản phẩm 1.000

‹ _ Phân tích báo cáo Kết quả sản xuất kinh doanh theo các phương pháp xác định chỉ

phí để xem xét ảnh hưởng của 2 phương pháp tới lợi nhuận

‹ _ Các nhân tố khác: Các phương pháp xác định giá vốn hàng xuất, số lượng sản phẩm

tồn kho đầu kỳ và cuối ky, t6ng chi phi ban hang va quan lý doanh nghiệp

ete TRUONG DAT HOC KINH TE QUOC DAN

GIAI QUYET CAU HOI TINH HUONG

Các doanh nghiệp có thể tổ chức theo 2 hướng: Tập trung va phan quyén

1 Tập trung: Quyền hành sẽ tập trung, được thâu tóm bởi một hoặc 1 nhóm các nhà

> Quan ly cap cao can thiệp quá sâu, không sát với tình hình kinh doanh các cấp

> Quản lý cấp cao quá tải nếu kinh doanh đa lĩnh vực, nhiều sản phẩm

> Nguy cơ không quản lý được cấp dưới

v1.0015107228