SKKN Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5

SKKN Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5. Như vậy “Rèn kĩ năng đọc hiểu” là một phần có vị trí đặc biệt quan trọng không những đối với bậc Tiểu học mà đối với bất cứ bậc học nào. Và nó cần thiết hơn đối với học sinh lớp 5 vì lớp 5 là lớp cuối của bậc Tiểu học, khi đọc một văn bản các em phải hiểu rõ về nội dung của văn bản đó thì khi lên cấp Trung học cơ sở và các cấp cao hơn nữa thì các em mới có thể phân tích, bình luận, chứng minh, giải thích,

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Mỗi môn học ở bậc Tiểu học đều góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách của con người Việt Nam Trong các môn học đó cùng với môn Toán, môn Tiếng Việt có vị trí đặc biệt trong chương trình Vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc học đầu tiên trong trường phổ thông

Song, chỉ dừng lại ở kĩ năng đọc trơn, đọc thông thạo văn bản thì chưa đủ

mà cần phải rèn cho học sinh đọc hiểu văn bản Vậy mà trên thực tế giảng dạy, các em chủ yếu biết đọc thông mà chưa hiểu được nội dung của văn bản, chưa hiểu được tư tưởng tình cảm của người khác (nhân vật) chứa đựng trong văn bản được đọc Hay nói cách khác làm thế nào để các em hiểu được “văn”? Làm thế nào để cho những gì đọc được tác động vào chính cuộc sống của các em

Muốn làm được những điều nói trên thì người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với giai đoạn hiện nay trên cơ sở hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập của học sinh

Việc rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh là tác động tích cực tới tư duy người đọc, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy các em biết suy nghĩ một cách lôgíc cũng như biết tư duy có hình ảnh…Ngoài ra còn giáo dục tính cách thị hiếu, thẩm mĩ cho học sinh Hay nói một cách cụ thể: Đọc hiểu một bài Tập đọc có nghĩa là học sinh biết tìm ra đại ý hay xác định nội dung của bài Để hướng dẫn học sinh rút ra nội dung bài thì người thầy có thể sử dụng nhiều phương pháp Nhưng dù theo phương pháp nào đi chăng nữa thì vẫn không thể bỏ qua vai trò tổ chức, hướng dẫn của giáo viên Đặc biệt là “ Rèn kĩ năng đọc hiểu” nội dung đưa ra phải được chau chuốt, gọt dũa Học sinh khó có thể tìm ra nội dung bài một cách dễ dàng Người thầy phải hướng dẫn các em qua việc đặt hệ thống câu hỏi, mối quan hệ giữa các đoạn trong bài Từ đó các

em có thể tìm ra cách đọc hiểu một bài Tập đọc một cách dễ dàng

Như vậy “Rèn kĩ năng đọc hiểu” là một phần có vị trí đặc biệt quan trọng không những đối với bậc Tiểu học mà đối với bất cứ bậc học nào Và nó cần thiết hơn đối với học sinh lớp 5 vì lớp 5 là lớp cuối của bậc Tiểu học, khi đọc một văn bản các em phải hiểu rõ về nội dung của văn bản đó thì khi lên cấp Trung học cơ sở và các cấp cao hơn nữa thì các em mới có thể phân tích, bình luận, chứng minh, giải thích,… được một bài văn, bài thơ Vậy đây cũng chính

là những trăn trở của tôi trong mỗi giờ Tập đọc nhằm góp phần nâng cao hiệu

quả việc dạy Tiếng Việt Chính vì vậy mà tôi chọn sáng kiến kinh nghiệm: “Rèn

kĩ năng đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5” trước hết là giúp học sinh hiểu

được nội dung và trả lời được câu hỏi trong phân môn tập đọc Và cao hơn nữa

là hiểu được các văn bản mà mình đã đọc Góp một phần quan trọng là nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nói chung

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu nội dung chương trình, phương pháp dạy môn Tiếng Việt lớp 5 nói chung và phương pháp dạy Tập đọc nói riêng

- Tìm ra phương pháp rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5.

- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc hiểu một cách tinh tế (bằng thị giác,

thính giác, khứu giác, xúc giác)

- Giúp học sinh bồi dưỡng vun đắp tình yêu Tiếng Việt, biết giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt,

- Điều tra thực trạng việc rèn kĩ năng đọc hiểu của học sinh lớp 5 - Làng

Mô - trường Tiểu học Đồn Đạc, từ đó đề xuất một số biện pháp giúp học sinh có

kĩ năng đọc hiểu văn bản tốt hơn, góp phần hình thành nhân cách của con người Việt Nam

III THỜI GIAN - ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU:

1 Thời gian: Năm học 2015 - 2016 (bắt đầu từ tháng 8 năm 2015 đến

tháng 5 năm 2016 )

2 Địa điểm: Tại lớp 5 điểm trường Làng Mô - Trường Tiểu học Đồn Đạc

- huyện Ba Chẽ - tỉnh Quảng Ninh

IV ĐÓNG GÓP MỚI VỀ MẶT THỰC TIỄN:

- Học sinh hiểu được đọc là một dạng hoạt động lời nói, là quá trình truyển dạng hình thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ dạng hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm) Như vậy, cả hai hình thức đọc thành tiếng và đọc thầm không thể tách rời việc hiể những gì được đọc

- Giúp học sinh đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc)

- Giúp học sinh hình thành năng lực thực tiễn hoạt động ngôn ngữ (nói, viết, nghe, đọc) cho học sinh Đó là kĩ năng sống của mỗi thành viên trong xã hội

- Mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm

mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh

- Nâng cao chất lượng môn Tập đọc, từ đó nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 5 - Làng Mô nói riêng và góp phần nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt nói chung của toàn trường

- Đọc hiểu để trả lời được câu hỏi của bài, tìm được nội dung chính của bài

Nghiên cứu và áp dụng cho học sinh lớp 5 điểm trường Làng Mô -Trường Tiểu học Đồn Đạc Với mong muốn nhân rộng ra toàn trường và toàn ngành trong huyện

PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: TỔNG QUAN

Củng cố, phát triển kĩ năng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở các lớp dưới, tăng cường tốc độ đọc, khả năng đọc lướt để chọn thông tin nhanh, khả năng đọc diễn cảm

Phát triển kĩ năng đọc - hiểu đến mức cao hơn, nắm và vận dụng được một số khái niệm như đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách, để hiểu ý nghĩa của bài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ

Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người để góp phần hình thành nhân cách con người mới

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Để học sinh ở tiểu học có năng lực, có kĩ năng đọc hiểu tốt phải dạy đọc hiểu một cách có định hướng, có kế hoạch từ lớp 1 đến lớp 5 Tăng cường dạy đọc hiểu không có nghĩa là tăng thời gian tìm hiểu bài, giảm thời gian luyện đọc thành tiếng trong giờ tập đọc mà phải coi trọng chất lượng đọc Điều quan trọng

là phải xác định nội dung đọc hiểu: Kĩ năng đọc hiểu bao gồm những yếu tố gì,

ví dụ như hiểu nghĩa từ, tìm được cac "từ khóa", "câu khóa", trong bài, tóm tắt được nội dung của đoạn, của bài, phát hiện ra những yếu tố văn và giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung

Kĩ năng đọc được tạo nên từ bốn kĩ năng bộ phận , cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của đọc: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (hiểu được nội dung những điều mình đọc) Cần phải hiểu kĩ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau đọc đánh vần cũng là đọc, đọc ấp úng cũng là đọc tiếp theo, biết đọc là phải hiểu nghĩa của từ, tìm được các từ "chìa khóa", câu "chìa khóa" (câu trọng yếu, câu chốt) trong bài, biết tóm tắt được nội dung của đoạn, bài, với những bài văn, biết phát hiện ra những yếu tố "văn" và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung Như vậy lúc này, biết đọc đồng nghĩa với việc có kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnh được văn bản (bài khóa) ở các tầng bậc khác nhau: Nội dung các sự kiện, cấu trúc, chủ đề, các phương tiện biểu đạt Rồi đến biết đọc, thâu tóm được tư tưởng của một cuốn sách trong vài

ba trang, biết đọc: biết chọn trong biển sách báo của nhân loại những gì mình cần, trong một ngày nắm được tinh thần của hàng chục cuốn sách

Cả hai hình thức đọc thành tiếng và đọc thầm không thể tách rời việc hiểu những gì được đọc

Tôi tin rằng sáng kiến này nếu được áp dụng và vận dụng hợp lý sẽ đem lại hiệu quả cao cho phân môn Tập đọc, góp phần nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 5

II CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Phân môn tập đọc rèn cho học sinh các kĩ năng đọc, nghe và nói Cũng như ở các lớp dưới, thông qua hệ thống bài đọc theo chủ điểm và những câu hỏi tìm hiểu bài, phân môn taaph đọc cung cấp cho học sinh những hiểu biết về

thiên nhiên, xã hội và con người, cung cấp vốn từ, tăng cường khả năng diễn đạt, trang bị một số hiểu biết ban đầu về tác phẩm văn học (như đề tài, cốt truyện, nhân vật, ) và góp phần rèn luyện nhân cách cho học sinh

Thông qua 62 bài tập đọc thuộc các loại hình văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học, trong đó có 46 bài văn xuôi (4 bài là trích đoạn kịch), 18 bài thơ (có 4 bài ca dao ngắn được dạy trong cùng một tiết), phân môn Tập đọc ở lớp 5 tiếp tục củng cố, nâng cao kĩ năng đọc diễn cảm

Phân môn tập đọc giúp học sinh nâng cao kĩ năng đọc - hiểu văn bản, cụ thể:

- Nhận biết đề tài, cấu trúc của bài

- Biết cách tóm tắt bài, làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý

- Phát hiện giá trị của một số biện pháp nghệ thuật trong các văn bản văn chương

- Việc đọc hiểu còn xây dựng cho học sinh thói quen tìm đọc sách ở thư viện (sổ tay từ ngữ, từ điển, ) và ghi chép những thông tin cần thiết khi đọc

- Mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhân cách cho học sinh

CHƯƠNG II: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu về thực trạng học Tập đọc của học sinh lớp 5 - điểm trường Làng Mô

Nghiên cứu tìm ra các biện pháp, giải pháp dạy đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5 - Làng Mô, từ đó nhân rộng ra toàn trường và toàn ngành

I THỰC TRẠNG:

1.Giáo viên:

Qua việc dự giờ các đồng chí giáo viên khối 5 trong trường ở phân môn Tập đọc, tôi nhận thấy hầu như các đồng chí dạy đều tương đối tốt – Giáo viên nắm vững quy trình, phương pháp, vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học trong quá trình dạy Tập đọc Song bên cạnh đó việc Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh còn có một số hạn chế sau:

* Giáo viên chưa chú trọng đến hình thức đọc thầm:

Qua thực tế dự giờ môn Tập đọc ở lớp 5 tôi thấy khi thực hiện một tiết Tập đọc giáo viên thường dạy theo quy trình sau (phần bài mới):

- Giáo viên giới thiệu bài

- 1HS khá đọc - lớp đọc thầm theo bạn

- Luyện đọc thành tiếng: một đoạn – cả bài

- Giáo viên đọc mẫu

- Tìm hiểu bài (đọc thầm để trả lời câu hỏi).

- Luyện đọc diễn cảm

Như vậy trong một tiết Tập đọc giáo viên chỉ phát lệnh cho học đọc thầm bài có 2 lần Giáo viên không hề có ý thức coi trọng việc đọc thầm, không kiểm tra học sinh có đọc thầm hay không và thực tế thì có rất nhiều em không tham gia đọc thầm

* Giáo viên chưa quan tâm đến phương pháp Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh: Thực tế dạy đọc hiểu hiện nay ở trường Tiểu học là giáo viên nêu câu

hỏi - học sinh trả lời - giáo viên yêu cầu học sinh khác nhận xét, đánh giá câu trả lời của bạn - giáo viên nhận xét, chốt lại câu trả lời đúng nhất của học sinh Giáo viên chỉ nêu câu hỏi và chờ đợi những câu trả lời đúng mà không biết, không quan tâm đến quá trình đọc diễn ra như thế nào, học sinh làm gì và cần làm gì để

có được câu trả lời

- Việc tìm hiểu đề tài của văn bản chưa được xác định kĩ càng đề tài của văn bản thường nằm trong chủ điểm thực tế trong khi dạy Tập đọc giáo viên ít khi cho học sinh nắm được bài Tập đọc này thuộc chủ điểm gì?

- Việc tìm hiểu tên bài Tập đọc hầu như không có Giáo viên dạy chủ yếu coi tên bài Tập đọc chỉ là tên để gọi như một danh từ chứ chưa cho học sinh tìm hiểu, nhận biết tên bài Tập đọc thường thể hiện ý chính, đại ý của bài

- Việc tìm hiểu và giải nghĩa từ ngữ trong bài Tập đọc còn qua loa đại khái Trong thực tế dạy học hiện nay việc phát hiện từ mới trong bài Tập đọc không phải do học sinh phát hiện mà lại từ chính phía giáo viên Giáo viên lấy những từ đó ra từ SGV và kết hợp giải nghĩa trong quá trình tìm hiểu bài

- Việc xác định nghĩa của đoạn gặp nhiều khó khăn: Đó là do giáo viên chưa hướng dẫn học sinh tìm ra câu quan trọng của đoạn để xác định ý Hiện nay, khi dạy cho học sinh tìm ý của đoạn giáo viên tiến hành hỏi một vài câu hỏi sau đó cho học sinh tìm ý của đoạn Chỉ vài học sinh tham gia trả lời câu hỏi là hiểu, tìm được ý của đoạn Còn lại hầu như các em không thể tìm được Nếu như giáo viên quan tâm đến việc tìm câu quan trọng của đoạn thường nằm ở đâu thì cuối đoạn sẽ có rất nhiều học sinh tìm được ý chính của đoạn

- Việc tìm hiểu nội dung chính và mục đích thông báo của văn bản hiện nay giáo viên thường gộp chung làm một và được xác định ở cuối bài Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài xong giáo viên thường hỏi: “Nội dung bài này nói gì?” hoặc “Ý nghĩa bài này là gì?” hay “qua bài này tác giả muốn nói với em điều gì?”…Và số lượng học sinh trả lời được rất ít

Chính vì những thực trạng trên của giáo viên, cho nên khi Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh còn gặp rất nhiều khó khăn

2 Học sinh:

Trong một tiết Tập đọc các em đã được luyện đọc đoạn, đọc cả bài,…cho nên phần nào các em cũng đã hiểu được nội dung của văn bản Xong bên cạnh

đó việc đọc để hiểu nội dung của một văn bản còn có những hạn chế nhất định sau:

- Lớp 5 tôi phụ trách đa số các em là học sinh dân tộc thiểu số cho nên khi đọc bài các em phát âm chưa chính xác, đọc còn sai lỗi chính tả nhiều dẫn đến các em đọc mà không hiểu nội dung của văn bản

- Một số em đọc quá chậm, không liền mạch được nội dung của câu, đoạn cũng dẫn đến các em không hiểu đúng nội dung của văn bản

- Ngược lại một số em đọc quá nhanh, đọc liến thoắng thì các em cũng khó nắm được nội dung văn bản

- Khi giáo viên lệnh cho cả lớp đọc thầm rồi sau đó trả lời câu hỏi Nhưng trong thực tế một số em không hề đọc

Xuất phát từ những thực trạng trên, bản thân tôi đã mạnh dạn đưa ra một

số giải pháp và biện pháp để “Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 5” như sau:

1 Điều tra nắm bắt tình hình và phân loại chất lượng học sinh trong lớp:

- Từ đầu năm học khi mới được phân công chủ nhiệm lớp 5, tôi đã tìm hiểu hoàn cảnh gia đình và tính cách cũng như lực học của từng học sinh để nắm bắt được 2 đối tượng học sinh trong lớp mình phụ trách: Số học sinh đọc hiểu văn bản và số học sinh chưa hiểu văn bản

- Bước sang tuần thứ 3 thực học của chương trình, tôi đã khảo sát chất lượng đọc hiểu của học sinh bằng cách: Tôi tiến hành dạy tiết Tập đọc bài

“Nghìn năm văn hiến” Kết quả thu được như sau:

Sĩ số Số học sinh hiểu văn bản Số học sinh chưa hiểu văn bản

2 Tổ chức dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 5:

- Trong tiết dạy tôi chú ý nhiều hơn đến học sinh yếu, đặc biệt là kĩ năng đọc hiểu của em đó

- Căn cứ vào tình hình thực tế của lớp, tôi đã dành nhiều thời gian cho học sinh đọc thầm để hiểu nội dung bài (đọc thầm khi bạn đọc nối tiếp đoạn, bài; đọc thầm khi tìm hiểu bài;…)

- Sử dụng tranh, ảnh và một số đồ vật thật (hình minh hoạ) để giải nghĩa một số từ ngữ trong bài

- Chắt lọc hệ thống câu hỏi ngắn gọn, dễ hiểu phù hợp với đối tượng học sinh của lớp mình để các em khai thác tìm hiểu bài rồi rút ra nội dung chính từng đoạn, đại ý cả bài

- Sau mỗi giờ Tập đọc tôi cho các em liên hệ thực tế để vận dụng những điều các em đã học được vào cuộc sống hàng ngày của các em

- Sau khi dạy mỗi tiết Tập đọc tôi đều dự kiến tình huống sư phạm có thể xảy ra và từ đó giải quyết để giúp học sinh hiểu nội dung văn bản tốt hơn

3 Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả đọc hiểu của học sinh:

- Tổ chức cho học sinh đọc thầm để hiểu sơ qua về nội dung văn bản

- Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả bằng nhiều hình thức như: trả lời câu hỏi bằng cách vấn đáp; đại diện nhóm báo cáo kết quả;…

- Giáo viên tổng kết ý kiến của học sinh để chốt lại nội dung bài

II CÁC GIẢI PHÁP:

Khi nghiên cứu và áp dụng thực nghiệm về Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 5, tôi đã tiến hành áp dụng các biện pháp sau:

1.Coi trọng hình thức đọc thầm:

- Đọc thầm là hình thức đọc không phát ra âm thanh mà chuyển trực tiếp

từ kí tự sang nghĩa để hiểu văn bản Đọc thành tiếng và đọc thầm nằm trong thế đối lập, sóng đôi Đối với học sinh lớp 5 thì đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ là nhanh hơn từ 1,5 đến 2 lần và để tiếp nhận thông hiểu nội dung văn bản thì đọc thầm giúp các em hiểu nhanh và sâu sắc hơn

- Trong dạy đọc ở lớp 5 giáo viên cần coi trọng hình thức đọc thầm, rèn cho các em được đọc thầm nhiều lần văn bản chứ không phải một lần Ngay từ khi các em luyện đọc nối tiếp đoạn, các em khác đã phải chú ý, theo dõi đọc thầm Có nghĩa rằng đã phải rèn cho học sinh thói quen tai nghe, mắt nhìn theo, mỗi bạn học sinh đọc thành tiếng thì các bạn còn lại sẽ phải đọc thầm theo Các

em sẽ được đọc thầm rất nhiều lần Hình thức đọc nối tiếp hiện nay ở Tiểu học nếu ta vận dụng sáng tạo cũng sẽ rất hiệu quả cho việc đọc hiểu, bởi học sinh sẽ phải theo dõi bạn đọc thì mới có thể đọc tiếp được

- Đọc thầm cũng như ngồi đọc thành tiếng, tư thế ngồi đọc thầm phải ngay ngắn, khoảng cách giữa mắt và sách là 30 – 35cm Đọc thầm cũng cần có

kĩ năng đọc, đọc thầm phải được chuyển từ ngoài vào trong: Từ đọc tođọc nhỏđọc mấp máy môiđọc toàn bằng mắt không mấp máy môi Đến giai đoạn cuối gồm hai bước di chuyển mắt theo que trỏ rồi đến chỉ có mắt di chuyển (lớp 5) Giáo viên phải kiểm soát quá trình đọc thầm của học sinh bằng cách quy định thời gian đọc thầm cho từng đoạn và bạn nào đọc xong báo cáo lại cho giáo viên biết để nắm và điều chỉnh tốc độ Đọc thầm là dạy đọc hiểu Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ của đoạn, của bài,…tức là toàn bộ những gì đọc được

Chẳng hạn khi dạy bài “Thầy thuốc như mẹ hiền”, tôi đã tiến hành cho học sinh đọc thầm để hiểu nội dung bài bằng cách sau:

- 1HS khá (giỏi) đọc toàn bài - Cả lớp mắt theo dõi để đọc thầm theo bạn

- Tổ chức cho học sinh đọc nối tiếp đoạn - Khi bạn đọc tất cả học sinh đều phải theo dõi đọc thầm theo chứ không phải gần đến lượt bạn nào thì bạn đấy mới theo dõi

- Tổ chức cho học sinh luyện đọc đoạn trong nhóm đôi - 1HS đọc thành tiếng học sinh còn lại theo dõi đọc thầm theo bạn

- Tổ chức cho học sinh thi đọc - Các bạn còn lại theo dõi đọc thầm theo rồi nhận xét

- Giáo viên đọc mẫu - Học sinh theo dõi đọc thầm theo

Tổ chức cho học sinh tìm hiểu bài (tìm hiểu lần lượt 3 đoạn trong bài) -Giáo viên nêu câu hỏi rồi yêu cầu học sinh đọc thầm trong vòng 1 phút cho mỗi câu hỏi rồi trả lời câu hỏi

Như vậy, trong một tiết Tập đọc tôi đã lệnh cho học sinh được đọc thầm nhiều lần, nhưng trong quá trình học sinh đọc thầm thì giáo viên phải theo dõi sát sao để các em đọc thầm có hiệu quả hơn

2.Hướng dẫn học sinh hiểu đề tài (chủ đề) của văn bản:

Xác định được đề tài văn bản là học sinh phải trả lời được câu hỏi văn bản nói về cái gì, về việc gì, về ai,…?

Để xác định được đề tài văn bản nhiều khi phải dựa vào chủ điểm của bài Tập đọc Chẳng hạn khi dạy bài “Hạt gạo làng ta” (TV5- T2) Giáo viên phải hướng dẫn học sinh xác định được bài thơ này nằm trong chủ điểm nào? Muốn biết được bài thơ nằm trong chủ điểm nào thì các em phải đọc kĩ bài thơ Khi đọc kĩ bài thơ học sinh sẽ xác định được đây là bài thơ nằm trong chủ điểm “Vì hạnh phúc gia đình” Đã xác định được chủ điểm - mục tiêu của bài thơ thì khi đọc thầm để tìm hiểu bài, học sinh sẽ hiểu bài một cách nhanh chóng hơn

3.Hướng dẫn học sinh tìm hiểu tên bài:

Bài Tập đọc thường có một cái tên Tên bài không phải một cái gì được góp vào văn bản một cách ngẫu nhiên mà nó có lí do Vì vậy tên bài Tập đọc nói với chúng ta nhiều điều Nó giúp ta xác định được đề tài văn bản và phần nào đoán được nội dung của bài Vì thế khi dạy đọc hiểu cho học sinh giáo viên phải hướng dẫn học sinh khai thác tên bài

Muốn vậy trước tiên phải hướng dẫn học sinh bám vào câu chữ của tên gọi để hiểu nội dung bài một cách nhanh chóng

Chẳng hạn khi dạy bài “Buôn Chư Lênh đón cô giáo”(TV5 - T1), cả bài chỉ xoay quanh nói về tình cảm của bà con Tây Nguyên đối với cô giáo Khi hướng dẫn học sinh đọc kĩ đầu bài thì một phần nào đó các em cũng đoán được nội dung của bài

Tuy nhiên có bài Tập đọc tên bài được đặt một cách kín đáo, nó thường không toát lên nội dung của bài Vậy khi dạy đọc hiểu cho học sinh giáo viên phải hướng dẫn các em có thể đặt tên khác cho bài Tập đọc

Chẳng hạn khi dạy bài “Cái gì quý nhất?” giáo viên hướng dẫn học sinh đặt tên khác cho bài Tập đọc như sau:

* tìm hiểu nội dung câu chuyện bằng cách:

- Nêu câu hỏi Học sinh đọc thầm để trả lời câu hỏi Rút ra từ phục vụ cho ý Rút ra ý cho từng đoạn Rút ra nội dung chính của bài

* Tổ chức cho học sinh liên hệ thực tế và đặt tên khác cho bài văn:

Hỏi: Vậy trong cuộc sống hàng ngày em thấy cái gì quý nhất? (Học sinh phát biểu theo ý của mình)

Hỏi: Em hãy chọn tên khác cho bài văn và nêu lí do vì sao em chọn tên đó? (Học sinh nối tiếp nhau đặt tên)

- Giáo viên chấp nhận những tên phù hợp với nội dung của bài và cuối cùng giáo viên chốt lại: Người lao động là quý nhất, nếu không có người lao động thì sẽ chẳng có lúa gạo, vàng bạc và thì giờ sẽ trôi qua một cách vô vị mà thôi

4.Giúp học sinh giải nghĩa từ bằng nhiều cách để tìm ra hình ảnh của

từ ngữ:

Có thể nói việc hiểu bài bắt đầu từ việc hiểu từ Nhưng không phải ta đi giải nghĩa các từ mà chỉ tập trung giải nghĩa những từ chìa khoá có quan hệ trực tiếp với đề tài, chủ đề của văn bản Vì vậy để tìm từ mới trong một bài Tập đọc, giáo viên thường đặt vấn đề: “Hãy chỉ ra những từ em chưa hiểu nghĩa” Học sinh sẽ chọn từ tuỳ thuộc vào trình độ của các em, giáo viên lựa từ để hướng dẫn học sinh giải nghĩa chứ không chỉ đưa ra những từ ngữ chú giải ở cuối bài để giải nghĩa cho học sinh

Tìm ra từ mới, việc làm rõ nghĩa của từ cũng rất quan trọng, không nên chỉ giải nghĩa từ theo cách “hỏi – đáp” hoặc “giải thích” mà giải nghĩa từ phải bằng nhiều hình thức khác nhau và phải biết lựa chọn biện pháp giải nghĩa cho phù hợp với từng từ, phù hợp với vai trò từng từ trong văn bản Giải nghĩa từ bằng các biện pháp: trực quan; giải nghĩa từ bằng ngữ cảnh; giải nghĩa bằng từ đồng nghĩa, trái nghĩa; bằng cách phân tích các yếu tố cấu tạo từ; bằng cách miêu tả sự vật; giải nghĩa bằng định nghĩa;…

Ví dụ dạy bài: “Ngu Công xã Trịnh Tường” (TV5 - T1) Ngoài các từ ngữ được chú giải ở cuối bài, giáo viên còn phải giúp học sinh hiểu nghĩa của một số

từ ngữ sau:

*Đoạn 1: Yêu cầu học sinh đọc thầm để trả lời câu hỏi: Đến huyện Bát

Xát, tỉnh Lào Cai mọi người sẽ ngạc nhiên điều gì? ( Mọi người sẽ ngỡ ngàng thấy một con mương nước ngoằn ngoèo vắt ngang những đồi cao).

- Giúp học sinh hiểu nghĩa từ ngỡ ngàng, ngoằn ngoèo.

Hỏi: Em hiểu ngỡ ngàng là như tthế nào? ( cảm thấy hết sức ngạc nhiên

trước những điều mới lạ hoặc những điều trước đó không nghĩ tới, không ngờ tới)

Hỏi: Ngoằn ngoèo có nghĩa là như thế nào? ( gợi tả dáng vẻ cong queo,

uốn lượn theo nhiều hướng khác nhau)

- Yêu cầu học sinh đặt câu với từ ngoằn ngoèo ( con đường ngoằn ngoèo; Chữ viết ngoằn ngoèo;…)

Hỏi: Ông Lìn đã làm thế nào để đưa được nước về thôn? (Ông đã lần mò trong rừng hàng tháng để tìm nguồn nước Ông cùng vợ con đào suốt một năm trời được bốn cây số mương dẫn nước từ rừng già về thôn.)

Hỏi: Đoạn 1 nói lên điều gì? (Tinh thần dám nghĩ, dám làm của ông Lìn.)

* Đoạn 2: Yêu cầu học sinh đọc thầm và trả lời câu hỏi:

Hỏi: Nhờ có mương nước, tập quán canh tác và cuộc sống ở nông thôn Phìm Ngan đã thay đổi như thế nào? (Đồng bào không làm nương như trước nữa

mà chuyển sang trồng lúa nước Đời sống của bà con cũng thay đổi nhờ trồng lúa lai cao sản)

Hỏi: Em hiểu tập quán là gì? ( là thói quen hình thành từ lâu và đã trở

thành nếp sống trong đời sống xã hội của một cộng đồng dân cư, được mọi người công nhận và làm theo)

Hỏi: Đoạn 2 cho biết gì? (Ông Lìn đã làm thay đổi tập quán canh tác của

cả một vùng)

* Đoạn 3: Yêu cầu học sinh đọc thầm và trả lời câu hỏi:

Hỏi: Ông Lìn đã nghĩ ra cách gì để giữ rừng bảo vệ nguồn nước? (Ông

lặn lội đến các xã bạn để học cách trồng cây thảo quả về hướng dẫn cho bà con

cùng trồng)

Hỏi: Em hiểu lặn lội là gì? (Là phải vất vả để đến được một nơi nào đó).

Hỏi: Em hãy nêu ý chính của đoạn 3 ( Cách giữ rừng để bảo vệ nguồn nước của ông Lìn)

Hỏi: Bài văn ca ngợi điều gì? (Ca ngợi ông Lìn với tinh thần dám nghĩ, dám làm đã thay đổi tập quán của cả một vùng).

Lựa chọn cách giải nghĩa từ phù hợp sẽ giúp học sinh dễ hiểu Hiểu sâu sắc sẽ giúp các em thấy được cái hay của việc dùng từ ngữ, hình ảnh Hay chính

là dạy cảm thụ văn - một trong những yêu cầu của đọc hiểu

5.Giúp học sinh xác định được những câu quan trọng, đoạn ý từ đó sẽ giúp học sinh hiểu được nội dung câu, đoạn.

Không phải bài Tập đọc nào cũng chỉ gồm những câu đơn giản, có độ dài vừa phải và dễ hiểu đối với học sinh Thường trong bài Tập đọc có một số câu

có cấu trúc phức tạp mà chúng ta thường hay chọn để luyện đọc thành tiếng cho