SKKN Rèn kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 3

Rèn kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 3 Giải toán có lời văn thực chất là những bài toán thực tế, nội dung bài toán được thông qua những câu văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc, có liên quan tới cuộc sống thường xảy ra hàng ngày. Cái khó của bài toán có lời văn chính là ở chỗ làm thế nào để lược bỏ được những yếu tố về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán. Hay nói một cách khác là làm sao phải chỉ ra được các mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứa đựng trong bài toán và tìm được những câu lời giải phép tính thích hợp để từ đó tìm được đáp số của bài toán.

sự phát triển bền vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có chất lượng cao nhằmđưa nước ta thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Vì vậy, công tác đàotạo, bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đội ngũ trí thức giữ một vịtrí rất quan trọng Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đưa đấtnước đi lên như cha ông ta đó từng núi: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyênkhí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí yếu thì nước suy’’

Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là bên cạnh nhữngthành tựu đó đạt được còn khá nhiều điều bất cập, trong đó tồn tại lớn nhất tậptrung vào chất lượng đào tạo chưa cao Nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhữngngười có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục và đào tạo đó bày tỏ quan điểm củamình về thực trạng này, đồng thời chỉ ra khá nhiều nguyên nhân dẫn tới sự bấtcập giữa qui mô đào tạo và chất lượng đào tạo Trong đó các nguyên nhân chínhtập trung vào sự yếu kém, bất hợp lý trong phương pháp giảng dạy, đội ngũ giáoviên giảng dạy, chương trình đào tạo, tài liệu học tập, giáo trình,

Phương pháp giảng dạy là một trong những yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo Một phương pháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giảng viên, và người học phát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy Một phương pháp giảng dạy khoa học sẽ làm thay đổi vai trò của người thầy đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo của người học

Bức tranh chung về phương pháp giảng dạy tại các cấp học của chúng tahiện nay là tập trung vào kỹ năng tư duy phân tích, nghĩa là dạy cho người họccách hiểu các khái niệm, thảo luận theo phương pháp định sẵn, loại bỏ nhữnghướng đi không đúng, tìm ra câu trả lời đúng nhất Thậm chí, nhiều nơi phươngpháp thuyết trình (thầy giảng, trò ghi) vẫn chiếm ưu thế, nhiều giảng viên chưachú trọng đến đến việc giới thiệu, yêu cầu, bắt buộc người học phải tham khảonhững tài liệu gì Phương pháp giảng dạy này đó làm mất đi một hình thức kháccủa tư duy đó là tư duy sáng tạo Tư duy sáng tạo tập trung vào khám phá các ýtưởng, phát triển thành nhiều giải pháp, tìm ra nhiều phương án trả lời đúng thay

vì chỉ có một

Từ thực tế trên cho thấy để nâng cao chất lượng đào tạo, việc đổi mới phươngpháp giảng dạy đối với các cấp đào tạo tại Việt Nam là việc làm cấp thiết và cầntiến hành một cách đồng bộ Đổi mới phương pháp giảng dạy sẽ cung cấp những

cơ hội đặc biệt để nhận thức rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộcsống Điều đó làm tăng khả năng mà thực ra là yêu cầu giảng viên không ngừngnâng cao trình độ hiểu biết Vì vậy, vai trò mới của người giảng viên trở thànhnhân tố kích thích trí tò mò của học viên, mài sắc thêm năng lực nghiên cứu độclập, tăng cường khả năng tổ chức, sử dụng kiến thức và khả năng sáng tạo Việc

áp dụng các phương pháp giảng dạy mới đòi hỏi phải có những tài liệu dạy-họcmới

* Lớ do chủ quan:

Về bậc tiểu học môn Toán là một trong những môn học chiếm một vị tríquan trọng Vì vậy, để giúp học sinh nắm được kiến thức, kỹ năng cơ bản banđầu về Toán học không phải là đơn giản

Toán học rất đa dạng, phong phú, có nhiều loại bài toán ở nhiều dạng khácnhau Trong đó loại toán có lời văn luôn giữ một vị trí quan trọng, bởi nó bộc lộmối quan hệ qua lại với các môn học khác cũng như trong thực tiễn cuộc sống

Nó góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh tiểuhọc ,giúp học sinh củng cố kiến thức ,kĩ năng giải toán Đồng thời giáo viên dễ

dàng phát huy những ưu điểm ,khắc phục những khuyết điểm cho học sinh Trong các bài toán có lời văn có giá trị đặc biệt quan trọng và xuất hiện ởcác khâu của quá trình dạy học ở tiểu học,từ khâu hình thành khái niệm, quy tắctính toán đến khâu hình thành trực tiếp các phép tính, vận dụng tổng hợp các trithức và kỹ năng của số học, đại số, hình học Vì vây trong cấu trúc nội dung môntoán có thể sắp xếp các bài toán có lời văn gắn với nội dung học khác nhau trongtừng khâu của từng tiết học.

Rõ ràng qua sự phân bố chương trình, ta thấy rõ phần giaỉ toán có lời văn

có một vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình môn toán tiểu học nói chung

và ở lớp 3 nói riêng

Xuất phát từ thực tế giảng dạy của tôi ở Trường Tiểu học Đồn Đạc, tôithấy việc giải toán có lời văn còn nhiều hạn chế chưa giúp học sinh phát triển tốtnăng lực tư duy, suy luận trong quá trình giải toán Các em còn nhầm lẫn giữacác dạng toán, rập khuôn theo mẫu hoặc theo công thức mà không giải thíchđược cách làm Đặc biệt không nhận thấy được mối liên hệ giữa các số liệu, dữkiện cụ thể của bài toán dẫn đến hiểu sai nội dung bài toán nên lựa chọn phéptính không đúng Số học sinh giải được bài toán theo nhiều cách chiếm số ít Dovậy trước thực tế đó, để giúp học sinh giải toán tốt (phần giải toán có lời văn) làmột việc làm cần thiết đối vơí giáo viên tiểu học, nhằm góp phần nâng cao hiệuquả dạy học môn Toán Do đó bản thân tôi cũng là một giáo viên Tiểu học,cũng

đã từng trăn trở nhiều về vấn đề dạy học môn Toán nói chung và phần giải toán

có lời văn nói riêng để đạt kết quả dạy học tốt nhất.Và với bài viết này tôi không

có tham vọng lớn bàn về vấn đề giải toán ở Tiểu học Tôi chỉ muốn đưa ra một sốkinh nghiệm nhỏ qua việc Kỹ năng giải toán có lời văn lớp 3 cơ sở Làng Han,phần nào đó sẽ giúp chúng ta tìm ra cách giảng dạy tốt nhất, đạt được yêu cầucủa bộ môn nhằm góp phần vào việc đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục

huyện nhà Xuất phỏt từ lý do trờn tụi đó quyết định chọn " Rèn kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 3"Trường tiểu học Đồn Đạc, Ba chẽ, Quảng

Ninh

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu SGK để nắm được nội dung chương trình, trên cơ sở lí luậnthực tiễn, phân tích những ưu điểm tồn tại để đưa ra những biện pháp, giải pháphữu ích nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy giải toán có lời văn.

3 Thời gian, địa điểm:

- Thời gian: Từ thỏng 17 / 8 / 2015 đến tháng 5/2016

- Địa điểm: Lớp 3 – Cơ sở Làng Han

II PHẦN NỘI DUNG:

Nhưng làm thế nào để học sinh hiểu và giải toán theo yêu cầu của chươngtrình mới, đó là điều cần phải trao đổi nhiều đối với chúng ta - những người trực

tiếp giảng dạy cho các em nhất là việc: Đặt câu lời giải cho bài toán.

Như chúng ta đã biết: Trước cải cách giáo dục thì đến lớp 4, các emmới phải viết câu lời giải, còn những năm đầu cải cách giáo dục thì đến học kì 2của lớp 3 mới phải viết câu lời giải Nhưng với yêu cầu đổi mới của giáo dục thìhiện nay ngay từ lớp 1 học sinh đã được yêu cầu viết câu lời giải, đây quả là mộtbước nhảy vọt khá lớn trong chương trình toán Nhưng nếu như nắm bắt đượccách giải toán ngay từ lớp 1, 2, 3 thì đến các lớp trên các em dễ dàng tiếp thu,nắm bắt và gọt giũa, tôi luyện để trang bị thêm vào hành trang kiến thức củamình để tiếp tục học tốt ở các lớp sau

1.2.Cơ sở thực tiễn :

Trong các mạch kiến thức toán ở chương trình toánTiểu học thì mạch

kiến thức “Giải toán có lời văn” là mạch kiến thức khó khăn nhất đối với họcsinh, và càng khó khăn hơn đối với học sinh lớp 3 Bởi vì đối với lớp 3 cơ sởLàng Han, vốn từ, vốn hiểu biết, khả năng đọc hiểu, khả năng tư duy lôgiccủa các em cũn rất hạn chế Một nột nổi bật hiện nay là nói chung học sinh

chưa biết cách tự học, chưa học tập một cách tích cực Nhiều khi với một bàitoán có lời văn các em có thể đặt và tính đúng phép tính của bài nhưngkhông thể trả lời hoặc lý giải là tại sao cỏc em lại cú được phép tính như vậy.Thực tế hiện nay cho thấy, các em thực sự lúng túng khi giải bài toán có lờivăn Một số em chưa biết tóm tắt bài toán, chưa biết phân tích đề toán để tìm

ra đường lối giải, chưa biết tổng hợp để trình bày bài giải, diễn đạt vụng về,thiếu lôgic Ngôn ngữ toán học còn rất hạn chế, kỹ năng tính toán, trình bàythiếu chính xác, thiếu khoa học, chưa có biện pháp, phương pháp học toán,học toán và giải toán một cách máy móc nặng về dập khuôn, bắt trước.

2 Chương II: Nội dung vấn đề nghiên cứu.

2.1.Thực trạng về kĩ năng giải toán có lời văn của học sinh lớp 3 :

* Thuận lợi:

*Về phí nhà trường:

- Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo và triển khai đầy đủ, kịp thời các văn

bản của Bộ, Sở, Phòng về đổi mới phương pháp dạy học, quản lý chặt chẽ, chỉ đạo chuyên môn sát sao

- Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện động viên khuyến khích giáo viên trong công tác chuyên môn

- Nhà trường làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục

*Về phía giáo viên:

- Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, hết lòng vì học sinh thân yêu.

- Tất cả giáo viên đều được tham gia vào lớp bồi dưỡng chuyên môn hàng năm do phòng giáo dục- Đào tạo tổ chức

*Về phía học sinh

- Đa số học sinh chăm ngoan, có ý thức học tập tốt

- Đa số các em rất thích thú và hào hứng, muốn tự khám phá, tự chiếm lĩnh kiến thức

* Về phía phụ huynh:

- Thường xuyên phối kết hợp với giáo viên trong công tác giảng dạy cũng như đôn đốc các em học bài

- Phụ huynh mua sắm đầy đủ đồ dùng học tập tạo điều kiện để các em học tậptốt.

* khó khó khăn:

*Về phía giáo viên:

- Giáo viên xử lý chưa tốt trong việc điều hành hoạt động học giữa cá nhân

- Từ những thực trạng trên, chúng tôi đó đưa ra một số biện pháp saunhằm khắc phục những tồn tại như sau :

2.2 Các biện pháp cụ thể:

a Về tình hình học sinh lớp 3 cơ sở Làng Han:

Năm học 2015 -2016 tôi được phân công dạy lớp 3 cơ sở Làng Han Lớp tụichủ nhiệm cú 07em - nữ 04, nam 03 100% học sinh lớp tôi là con nông dân Điều kiện kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn nên các em chưa thực sự được

bố mẹ quan tâm đúng mức Một số phụ huynh khụng quan tâm đến con cái, tất cảmọi việc học của con đều phú mặc cho nhà trường Điều đó ảnh hưởng rất lớn đến việc học tập của các em Nhất là với môn tóan, chất lượng học tập chưa cao,

có những học sinh không hiểu được đề bài tóan này làm cho có, dẫn đế kết quả của bài tóan sai khá nhiều

+ Một số em biết tỡm ra phép tính đúng nhưng khi đặt lời giải cho bài toán chưa hợp lý

* Để khắc phục và thực hiện được vấn đề này, tôi đó tìm hiểu và nắm rõ tìnhhình học sinh lớp ttôi ngay khi được phân công Trước tiên tôi xem sổ chủ nhiệmnăm học trước đồng thời tôi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm học trước để nắm rõ hơn

b.Thực trạng về giải toán có lời văn hiện nay đối với học sinh lớp

3 –cơ sở Làng Han.

- Qua qúa trình dạy học nhiều năm ở tiểu học, được trực tiếp thâm nhậpvào quá trình học tóan của học sinh nhất là học sinh lớp 3, tụi nhận thấy đa phầnnhững hạn chế trong kĩ năng giải toán của học sinh bắt nguồn từ những nguyênnhân sau:

+ Giáo viên chưa chú ý nhiều đến việc hướng dẫn kĩ năng đọc đề toán chohọc sinh Học sinh đọc đề vội vàng, chưa biết tập trung vào những dữ kiện trọngtâm của đề toán không chịu phân tích đề toán khi đọc đề

+ Việc tóm tắt, tìm hiểu đề toán, đang còn gặp nhiều khó khăn đối với họcsinh trung bình yếu của lớp 3 Vì kĩ năng đọc thành thạo của các em chưa cao,nên các em đọc được đề toán và hiểu đề còn thụ động, chậm chạp

+ Đa số học sinh bỏ qua một bước cơ bản trong giải toán là tóm tắt đềtoán Học sinh chưa xác định các kiểu tóm tắt đề toán khác nhau phụ thuộc vàotừng dạng bài cụ thể

+ Học sinh chưa có kĩ năng phân tích và tư duy khi gặp những bài toán

phức tạp Hầu hết, các em làm theo khuôn mẫu của những dạng bài cụ thể màcác em thường gặp trong sách giáo khoa, khi gặp bài toán đòi hỏi tư duy, suyluận một chút các em không biết cách phân tích dẫn đến lười suy nghĩ Một số

em biết tìm ra phép tính đúng nhưng khi đặt lời giải thì còn lúng túng và có khiđặt lời giải cho bài toán chưa hợp lý

+ Khi giải xong bài toán, đa số học sinh bỏ qua bước kiểm tra lại bài, dẫnđến nhiều trường hợp sai sót đáng tiếc do tính nhầm, do chủ quan Ngoài ra, còn

có những trường hợp học sinh hiểu bài nhưng còn lúng túng trong cách trình bàynhất là với các bài toán giải có lời văn phức tạp

+ Thực tế trong một tiết dạy 40 phút, vừa dạy bài mới, vừa làm bài tập và các bài toán có lời văn thường ở cuối bài nên thời gian để luyện nêu đề, nêu câu trả lời không được nhiều nên học sinh chưa khắc sâu kiến thức, chưa nắm được mẹo để giải bài toán

Từ những thực trạng trên tôi mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy như sau:

Từ những thực trạng trên tôi mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạynhư sau:

c Các biên pháp giúp học sinh năm vững phương pháp giải toán :

* Giáo viên và học sinh:

* Đối với học sinh lớp 3, đặc biệt là một số em học lực trung bình - yếucòn thụ động, rụt rè trong giao tiếp Chính vì vậy tụi đó đề ra một số biện phápsau:

- Để các em mạnh dạn hơn tự tin khi phát biểu, trả lời câu hỏi người giáoviên cần phải luôn luôn gần gủi, khuyến khích các em giao tiếp

- Khích lệ học sinh tạo hứng thú khi học tập Đặc điểm chung của học sinhtiểu học là thích được khen hơn chê, hạn chế chê các em trong học tập, rèn luyện.Tuy nhiênn, nếu ta không biết kết hợp tâm lý từng học sinh mà cứ quá khen sẽkhông có tác dụng kích thích Đối với những em chậm tiến bộ, thường rụt rè, tự

ti, vì vậy tôi luôn luôn chú ý nhắc nhở, gọi các em trả lời hoặc lên bảng làm bài

Chỉ cần các em cú một “ tiến bộ nhỏ” là tôi tuyên dương ngay, để từ đó các em

sẽ cố gắng tiến bộ và mạnh dạn, tự tin hơn Đối với những em học khá, giỏi phải

có những biểu hiện vượt bậc, có tiến bộ rừ rệt tụi mới khen Chính sự khen, chờđúng lúc, kịp thời và đúng đối tượng học sinh sẽ có tác dụng khích lệ các emtrong học tập

- Để giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi tụi phải đổi mới phương pháp dạy học

tức là kiểu dạy học: “Lấy học sinh làm trung tâm”, hướng tập trung vào học

sinh, học sinh là người hoạt động tích cực tự tìm tòi khám phá để phát hiện rakiến thức mới Thông qua các hoạt động các em sẽ lĩnh hội kiến thức và nhớ rấtlâu (nhớ kiến thức một cách khoa học chứ không học vẹt)

- Để giúp học sinh giải toán có lời văn thành thạo, tôi luôn luôn chú ý rènluyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho các em bởi vì đọc thông, viết thạo là yếu

tố “đòn bẩy” giúp học sinh hiểu rừ đề và tìm cách giải bài toán một cách hợp lý,

chính xác

- Trong một tiết dạy để đạt được kết quả cao đũi hỏi người giáo viên phảichuẩn bị tốt Sự chuẩn bị càng tốt thỡ hiệu quả càng cao Vì vậy, người giáo viênphải nắm vững yêu cầu của từng loại bài để có phương pháp cụ thể phù hợp vớiloại bài đó Ngoài ra người giáo viên phải có thao tác linh hoạt và khắc sâu kiếnthức từng dạng bài tập cho học sinh

- Khuyến khích học sinh tham gia giải toán qua mạng Mua sách, báo nhiđồng để tập giai các bài toán đố trong sách, phát huy thêm kiến thức cho các em

* Đối với phụ huynh học sinh

Để thực hiện tốt cuộc vân động “ Hai Không” của ngành giáo dục và giúp cho phụ huynh có biện pháp phù hợp trong việc giáo dục con cái, tôi đó tổ chức gặp gỡ cỏc bậc cha mẹ học sinh vào đầu năm học để trao đổi với phụ huynh học sinh về chỉ tiêu phấn đấu của lớp và những yêu cầu cần thiết giúp các em học tập như: Mua sách vở, đồ dùng học tập, cách hướng dẫn các em tự học ở nhà Yêu cầu phụ huynh dành thời gian quan tâm nhắc nhở các em có cách học tập ở nhà vào những ngày nghỉ

* Hướng dẫn học sinh nắm chắc phương pháp chung về các bước giải các

bài toán có lời văn:

Mỗi bài toán các em có làm tốt được hay không đều phụ thuộc vào cácphương pháp giải toán được vận dụng ở mỗi bước giải bài toán đó Cho nênchúng ta hướng dẫn học sinh năm được các bước giải bài toán như sau: Bước 1: Đọc kĩ đề toán

Bước 2: Tóm tắt đề toán

Bước 3: Phân tích bài toán

Bước 4: Viết bài giải

Bước 5: Kiểm tra lời giải và kết quả bài giải

* Cụ thể yêu cầu đối với học sinh như sau:

* Bước 1 : Hướng dẫn học sinh đọc đề kĩ toán:

-Học sinh đọc ít nhất ba lần mục đích để giúp các em nắm được ba yếu tố

cơ bản Những “dữ kiện” là những cái đó cho, đó biết trong đầu bài, “những ẩn số” là những cái chưa biết và cần tỡm và những “điều kiện” là quan hệ giữa các

1

”, “ tất cả’, “ cả hai”, “ nhiều hơn”,” ít hơn” Nếu trong bài toán có từ nào mà học sinh chưa hiểu ró thì giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh hiểu được ý nghĩa và nội dung của từ đó Phải tập cho học sinh có thói quen tự tìm hiểu đề toán qua việc phân tích những điều đó cho

và xác định được những điều phải tìm

Để làm được điều đó, cần hướng sự tập trung suy nghĩ của học sinh vàonhững từ quan trọng của đề toán, từ nào chưa hiểu hết ý nghĩa thỡ phải tìm hiểuhết ý nghĩa của từ đó

* Bước 2 : Hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt đề toán

- Sau khi đọc kĩ đề toán, các em biết lược bớt một số câu chữ, làm cho bàitoán gọn lại Nhờ đó mà mối quan hệ giữa cái đă cho và một số phải tt́m hiện rơ

hơn, các em có thể tóm tắt được một đề toán và biết cách nht́n vào tóm tắt đó đểnhắc lại đề toán.

- Khi đó thâm nhập vào đề toán, việc tóm tắt đề toán sẽ giúp học sinh tựthiết lập đựơc mối liên hệ giữa những cái đó cho và những cái phải tìm Học sinh

tự tóm tắt được đề toán nghĩa là nắm được yêu cầu cơ bản của bài toán

Khi tóm tắt đề cần gạt bỏ tất cả những gì là thứ yếu, lặt vặt trong đề toán

và hướng sự tập trung của học sinh vào những điểm chính yếu của bài toán, tìmcách biểu thị một cách cô đọng nhất nội dung bài toán

Trên thực tế có rất nhiều cách tóm tắt thì các em càng dễ dàng giải toánđúng và nhanh hơn Cho nên, khi dạy tôi đã truyền đạt một số cách tóm tắt các

đề toán thông dụng sau:

Con hái: 7 quả cam

Mẹ hái: gấp 5 lần số cam của con

Mẹ hái: … quả cam?

Ví dụ 3: Bài 3, 4 SGK toán 3 trang 68

Bài 3: Có 45kg gạo, chia đều vào 9 túi Hỏi mỗi túi có bao nhiêu ki-lô-gam gạo? Tóm tắt:

Vớ dụ : ( Bài tập 2- trang 51 toỏn 3)

Một thùng đựng 24 lít mật ong, lấy ra số lít mật ong đó Hỏi trong thùng còn

lại bao nhiêu lít mật ong? Tóm tắt

+ Biểu thị a = một phần mấy của b a= ắ cua b

a _

b _

Vớ dụ 2: Bài tập 3 ( Trang 50-SGk toán 3) Bao gạo nặng 27 kg, bao ngô nặng

hơn bao gạo 5 kg Hỏi cả hai bao gạo và ngô nặng tất cả bao nhiêu kg?

Bao gạo

Bao ngô

c) Cách 3: Tóm tắt bài toán bằng lưu đồ:

Đây là cách tóm tắt ít được sử dụng hơn, tuy nhiên nó khá tiện lợi và hiệuquả với một số bài toán suy ngược từ cuối như: Nếu gấp một số lờn 8 lần rồi bớt

d) Cách 4: Tóm tắt bài toán bằng ngôn ngữ, kí hiệu ngắn gọn:

Thực chất đây là cách viết tắt các ý chính, chủ yếu của đề toán, phối hợp với

H C Đ

HCĐ

5kg ?kg27kg