Đây là tài liệu về một biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục môn lịch sử thcs nhằm phục vụ thi giáo viên giỏi các cấp theo yêu cầu mới từ năm 2020. Tài liệu dược biên soạn chi tiết, bám sát các yêu cầu hướng dẫn của Bộ giáo dục vấp dụng từng địa phương. Đây là giải pháp bản thân làm để thi giáo viên giỏi và đạt giải Nhì cấp huyện. Chia sẻ để các thày cô tham khảo.
Trang 1BIỆN PHÁP GIÁO DỤC THI GVG MÔN LỊCH SỬ BIỆN PHÁP GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, vấn đề dạy và học lịch sử đang thu hút sự quan tâm chú ý của toàn xã hội Môn lịch sử là một trong những bộ môn có vai trò hết sức quan trọng trong việc bồi dưỡng thế hệ trẻ về kiến thức, văn hóa, tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức và phong cách lối sống Đặc biệt hơn, thế hệ trẻ khi hiểu về lịch sử sẽ nuôi dưỡng trong các em tình yêu thương và sự biết ơn đối với gia đình, xã hội, với những gì các em có được ngày hôm nay
Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc dạy và học môn lịch sử vẫn còn nhiều bất cập, chưa đạt được kết quả cao Ở nhiều nơi, giáo viên vẫn chủ yếu dạy học bằng phương pháp truyền thống “thầy cô đọc - trò chép”, chưa phát huy được tính tích cực, chưa gây hứng thú cho học sinh Thế nên kết quả học tập chưa cao Qua nhiều kì khảo sát việc học sinh còn bị điểm 0 rất nhiều Điều đó phảm ánh một phần thực tế là các em không yêu môn Lịch sử, không thích học môn Lịch sử nên kết quả học tập mới thấp như vậy Đây là chăn trở lớn nhất của người giáo viên dạy Lịch sử làm thế nào các em yêu môn lịch sử để học tập có kết quả Xuất phát từ thực ttiễn đó, việc đề
ra những biện pháp nâng cao hiệu quả trong việc dạy học Lịch sử là vô cùng quan trọng Chính vì thế chúng tôi đề ra một số biện pháp gây hứng thú học tập môn Lịch
sử để nâng cao chất lượng Đó là thay đổi phương pháp dạy học, khơi gợi sự tìm tòi, học hỏi, sáng tạo trong học tập nói cách khác là khơi nguồn cảm hứng cho các em khi học sử
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Thực trạng công tác dạy và học môn Lịch sử
a) Ưu điểm
- Về phía học sinh còn nhiều em yêu thích môn lịch sử thường xuyên thích tìm tòi khám phá về nguồn gốc lịch sử, có những hiểu biết về lịch sử qua việc hiểu những ngày lễ quan trọng khi được nghỉ gắn bó với sự kiện gì, tên đường tên phố, tên trường mang tên những anh hùng thời nào Các sự kiện thế giới cũng được các em biết đến qua truyện, đài báo, truyền hình Các em thuộc những bài thơ ca ngợi những tấm gương anh hùng trong lịch sử…Tất cả điều đó chứng tỏ các em rất yêu thích Lịch sử
- Về phía giáo viên: Hầu hết các giáo viên nhiệt tình trong công tác giảng dạy, say mê
bộ môn Lịch sử và luôn áp dụng những phương pháp dạy học tích cực để phát huy năng lực của học sinh Trong mỗi bài giảng luôn tìm cách tạo hứng thú, khơi nguồn
Trang 2cảm hứng để các em tiếp thu bài học như lồng ghép các đoạn video, hình ảnh, nhạc
và thơ Bên cạnh đó, còn thường tạo ra các trò chơi dựa trên nội dung bài học, để bài giảng luôn sinh động, lớp học luôn vui vẻ và học sinh thấy thoải mái nhất khi học môn lịch sử Sử dụng có hiệu quả tranh ảnh, tài liệu, phim ảnh… trong mỗi tiết học
để các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn Bên cạnh đó, kết hợp với nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương; kết hợp fanpage với tổ chức tìm hiểu các sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước;
Ngoài ra, các kỳ thi tìm hiểu về các nhân vật lịch sử, tổ chức các chuyến tham quan các di tích lịch sử, bảo tàng, tượng đài… được tổ chứcđã nuôi dưỡng lòng yêu thích môn lịch sử trong mỗi học sinh
b)Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
- Học sinh: Khi học môn Lịch sử học sinh cho rằng đây là một môn học khô khan, khó và dài nên không yêu thích, say mê, hứng thú với môn học Nên các em chỉ học theo sự hướng dẫn của giáo viên, ghi chép về học thuộc không cần hiểu bản chất nên dễ quên kiến thức Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, một bộ phận
do các thầy cô không thường xuyên thay đổi phương pháp dạy học mà vẫn theo cách truyền thống "cô giảng, trò ghi”, học sinh phải học thuộc lòng những trang sử dài, nhiều số liệu về thời gian dễ gây nhàm chán, các em thường không hiểu sâu sắc và cách nhớ kiểu học thuộc lòng như vậy không quá hiệu quả đối với học sinh
- Giáo viên: Việc đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử chưa thực sự hiệu quả, lối dạy truyền thống, thầy dạy trò chép vẫn xuất hiện trong giờ học lịch sử Một
số giáo viên sử dụng tranh ảnh ở mức độ chưa nhiều, có sử dụng thì chỉ dừng lại tranh ảnh trong sách giáo khoa và chỉ giới thiệu sơ qua, còn để học sinh tự tìm hiểu Nguyên nhân là bản thân một số giáo viên mặc định rằng đây là môn học ít tiết ít được thi cử nên dậy đủ kiến thức, không tìm tòi đào sâu nghiên cứu giảng dạy nâng cao chất lượng Chính vì vậy làm mất niềm cảm hứng bộ môn
- Về xã hộị: Hiện nay coi trọng các môn khoa học tự nhiên, điều này phần nào khiến môn lịch sử bị coi nhẹ Thực tế, nhiều học sinh cho biết rất thích nghe về những câu chuyện lịch sử nhưng lại không chọn làm môn thi vì đại đa số phụ huynh cho rằng các em theo đuổi môn lịch sử, tương lai sẽ bấp bênh khó tìm việc làm hơn các môn khoa học tự nhiên
2 Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Lịch sử
Đối với học sinh thì lịch sử là một môn học nhàm chán và không có cảm hứng
để học Vậy phải làm sao để khơi gợi nguồn cảm hứng học sử cho học sinh? Mà nguồn cảm hứng được tạo ra là học sinh tự giác, chủ động theo dõi, ghi chép bài
Trang 3giảng và theo dõi chăm chú các vấn đề lịch Để là được điều đó, giáo viên phải phát huy khả năng kiến thức cũng như khả năng trình bày bằng lời nói, hướng dẫn để tạo cảm hứng cho học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức
Sẽ là môt thiếu sót lớn nữa khi tạo hứng thú học tập cho học sinh mà người giáo viên không chú ý đến trình độ nhận thức của học sinh Vì các em chỉ cảm thụ lịch sử theo quá trình từ trực quan cụ thể đến tư duy trìu tượng Ở sách giáo khoa lịch
sử đã chú ý vấn đề này nên đã đồng thời cung cấp cả kênh chữ và kênh hình, tuy rằng nhiều hình minh họa bài giảng không rõ nét.Chính vì vậy, người giáo viên lịch sử nếu biết khai thác kênh hình và sử dụng các đồ dùng dạy học khác, chắc chắn sẽ tạo nên
sự thích thú, say mê tìm hiểu những thông tin lịch sử, những kiến thức về khoa học lịch sử thông …
Ngoài ra, để một giờ dạy lịch sử thật sinh động, có hiệu quả cao thì người giáo viên cần phải biết chú ý vừa khai thác sách giáo khoa, vừa sử dụng các đồ dùng dạy học khác như tranh ảnh, bản đồ kết hợp với các thủ pháp dạy học trong từng hoạt động Như vậy học sinh có thể tiến hành đồng thời cả các hoạt động nghe nhìn, suy nghĩ để chủ động tiếp thu kiến thức và như vậy học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức có hiệu quả cao chứ không đơn thuần việc ghi chép máy móc Vậy, để giúp các em yêu thích
và học tốt Lịch sử thì thầy cô phải xây dựng cho mình lối dạy dễ hiểu, ứng dụng công nghệ trong giảng dạy có như vậy mới nâng cao chất lượng giảng dạy Chẳng hạn trong giờ học thầy cô có thể giảng bài thông qua màn hình máy chiếu được xây dựng các trang powpoint đẹp mắt, sinh động, nội dung kiến thức trình bày logic Có như vậy, việc học Lịch sử với học sinh sẽ dễ dàng hơn rất nhiều, các em cảm thấy hóa ra đây cũng là môn học thú vị Rồi qua đó sẽ giúp các em có thể dễ dàng nhớ các sự kiện lịch sử quan trọng với mốc thời gian, nhân vật, diễn biến mà không cần phải ôm quyển sách giáo khoa học thuộc lòng một cách máy móc Việc tạo hứng thú người dạy kết hợp cùng nhà trường, phụ học sinh thường xuyên tổ chức cho học sinh tham quan những di tích lịch sử nổi tiếng, bảo tàng lịch sử…cũng là hình thức các em có hứng thú với môn học Lịch sử
Qua đây, để khơi gợi cảm hứng học sử để nâng cao chất lượng môn học này giáo viên ngoài việc kết hợp tốt các phương pháp, kĩ thuật dạy học Chúng tôi cũng
sử dụng những biện pháp thích hợp cho từng dạng bài cụ thể khi dạy Đây cũng là một biện pháp tốt nâng cao chất lượng Chính vì vậy, khi dạy chúng tôi chia ra làm
ba dạng bài lịch sử chính để có những biện pháp thích hợp nhất Cụ thể, ba dạng bài: Dạng bài hình thái kinh tế, xã hội; dạng bài kháng chiến và dạng bài ôn tập Từ đó, chúng tôi có biện pháp nâng cao chất lương cụ thể đối từng dạng bài như sau:
a, Đối với dạng bài hình thái kinh tế xã hội thường đề cập đến nhân vật lịch sử và các quốc gia thì từng hoạt động có những biện pháp phù hợp
Trang 4* Phần khởi động để gây hứng thú và tạo tâm thế cho học sinh vào bài học chúng tôi đưa hình ảnh nhân vật, một đoạn video, một bài thơ hay một hình ảnh nào
đó để học sinh nhận diện rồi dẫn học sinh vào bài học
Ví dụ 1 Bài 8 Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918-1939) Giaó viên đưa hình ảnh lá cờ Mĩ, Nhà Trắng, Nữ thần Tự Do, vị tổng thống đương nhiệm rồi hỏi:
- Qua những hình ảnh này giúp em liên hệ tới quốc gia nào?
Sau sự nhận diện của học sinh đây là các hình ảnh của nước Mĩ, giáo viên dẫn vào bài học
Ví dụ 2 Bài 11 Cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật từ năm 1945 đến nay Giáo viên đưa ra 3 đồ vật: Chiếc đài bán dẫn, điện thoại để bàn, chiếc đèn chiếu bằng tia lade rồi hỏi:
- Đây là thành tựu của khoa học kĩ thuật giai đoạn nào?
Học sinh sẽ trả lời được của thành tựu khoa học đầu thế kỉ XX Từ đó giáo viên dẫn dắt vào nội dung bài học
*Phần hình thành kiến thức mới
+ Sử dụng triệt để tranh ảnh trong sách giáo khoa vì tranh ảnh là tư liệu trực quan mà học sinh dễ nhận thấy và tiếp thu nhanh và sẽ giúp học sinh khôi phục lại bức tranh quá khứ một cách chính xác nhất, chân thực nhất, đúng như nó từng xảy ra Nói cách khác tranh ảnh là tư liệu lịch sử, là nguồn tri thức cung cấp cho học sinh trong quá trình học giúp học sinh nâng cao hiệu quả bài học Vì vậy, để nâng chất lượng biện pháp sử dụng triệt để tranh ảnh vừa tránh nhàm chán khi chỉ tiếp xúc với kênh chữ vừa tạo hứng thú khi học bài
Ví dụ lịch sử 8 bài 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân và những biến chuyển về kinh tế, xã hội Việt Nam
Ở phần II mục 1 "Các vùng nông thôn"
Ảnh: Nông dân Việt Nam trong thời kì Pháp thuộc
- Phương pháp: Gv cho học sinh quan sát ảnh, gợi ý một số câu hỏi:
+ Quan sát ảnh em thấy người nông dân Việt Nam đang cầy ruộng như thế nào? + Tại sao họ phải kéo cày thay trâu?
+ Vì sao người nông dân phải lao động vất vả nhưng vẫn bị đói?
+ Em có suy nghĩ gì về đời sống người nông dân Việt Nam thời thuộc Pháp?
- Trên cơ sở ý kiến trao đổi của học sinh, gv chốt lại nội dung trên và khẳng định dưới ách thống trị của thực dân Pháp đời sống người nông dân vô cùng cực khổ, vì vậy họ luôn đi đầu trong cuộc đấu tranh đòi đọc lập Từ đó các em sẽ lí giải được tại
Trang 5sao nông dân lại là lực lượn đông đảo, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Giáo dục cho học sinh có thái độ thông cảm, xót thương đối với người lao động và căm ghét thực dân Pháp Phát triển khả năng quan sát đánh giá các sự kiện lịch sử của học sinh
+ Tổ chức các trò chơi vì học sinh THCS ở độ tuổi thiếu niên (khoản từ 11 đến 15 tuổi), các em rất hiếu động, thích thú khi được vui chơi Nếu giáo viên biết cách tổ chức các trò chơi thì có thể biến một số nội dung kiến thức thành “học mà chơi, chơi
mà học” tưd đó sẽ tạo hứng thú học tập hơn, có một số cách tổ chức trò chơi trong dạy học lịch sử như sau:
– Đóng vai các nhân vật lịch sử: Có rất nhiều câu chuyện lịch sử viết về các nhân vật
lịch sử liên quan đến các sự kiện lịch sử lớn liên quan đến nội dung bài học Để giúp giờ học sinh động hơn, giáo viên có thể cho học sinh sưu tầm, chuẩn bị trước để khi thực hiện đạt hiệu quả cao nhất
Ví dụ: Khi dạy Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước (Bài 30, sử 8), giáo viên có thể phân công cho một nhóm học sinh đóng vai câu chuyện “Hai bàn tay”: một bạn đóng vai Nguyễn Tất Thành, một bạn đóng vai anh Lê, một bạn dẫn chuyện Với những nhân vật, những lời thoại sôi nổi, lời dẫn chuyện truyền cảm, sâu lắng giúp học sinh dể dàng hình dung ra được Người thanh niên yêu nước ấy dù khó khăn, gian khổ vẫn quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước…
Ví dụ Khi dạy bài nước Mĩ cho học sinh đóng vai tổng thống Pru-dơ-ven kể về việc làm của mình ngay sau khi nhận chức thông qua “Chính sách mới” Với cách kể truyền cảm, phân tích được những việc cần thiết khi phải đề ra chính sách mới Từ đó học sinh nắm được tác dụng cũng như ý nghĩa của chính sách mới của tổng thống trong việc giúp nước Mĩ thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế
- Trò chơi “ Tôi cần gì” Đây là là trò chơi thú vị mà giáo viên không cần phải hướng dẫn học sinh nhiều, ở đối tượng học sinh nào cũng có thể tham gia, bản thân giáo viên không bị động nếu trong trường hợp phải dạy học sinh lạ Mục đích của trò chơi này nhằm củng cố hoặc hệ thống lại kiến thức vừa học Trò chơi này rất đơn giản, giáo viên chuẩn bị trưức những bảng kiến thức phát cho học sinh tham gia chơi Sau đó giáo viên lần lượt nêu gợi ý, học sinh lần lượt có tín hiệu xin trả lời thông qua
từ chìa khóa, mỗi câu tar lời đúng sẽ được tính bằng điểm Sau thời gian nhất định học sinh nào có kết quả đúng nhiều nhất sẽ có số điểm cao nhất sẽ thắng cuộc Với trò chơi này sẽ thu hút được đông đảo học sinh tham gia, gây được hứng thú học tập cho các em đồng thời hệ thống lại được các kiến thức đã học…
* Phần thực hành
-Sử dụng phiếu học tập: việc sử dụng phiếu học tập là hình thức học sinh ghi lại được những kiến thức thông qua bài học của mình
Trang 6- Sử dụng trò chơi như trò “Tinh mắt nhanh tay” Thông qua việc quan sát tranh ảnh học sinh hiểu và tìm ra kiến thức phù hợp nhất với bức tranh Cách chơi này học sinh hứng thú khi mình vừa phải quan sát nhìn nhanh các bức ảnh vừa phải chọn kiến thức đúng nhất cho bức hình Tính khẩn trương và hồi hộp được thể hiện ngay cả người chơi và các học sinh ngồi theo dõi Đây cũng là một trong những cách giúp học sinh củng cố kiến thức tốt
Ví dụ Lịch sử 8 Bài 8 Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918-1939) Trò chơi: “Tinh mắt, nhanh tay”: Học sinh quan sát 6 bức ảnh và sau đó ghi lại nội dung các bức ảnh theo đúng thứ tự Để thực hiện yêu cầu này các bạn có 30s để quan sát ảnh Sau 30s mình sẽ gọi 2 bạn lên bảng ghi lại nội dung các bức ảnh Bạn nào ghi được nhiều thông tin đúng thì thắng cuộc chơi
- Hs lên bảng ghi lại
1 Bãi ô tô ở Niu Oóc năm 1928
2 Công nhân xây dựng cao ốc ở Mĩ
3 Nhà ở của người lao động Mĩ trong những năm 20
4 Dòng người thất nghiệp trên đường phố Niu Oóc
5 Tổng thống Rudơven
6 Bức tranh đương thời mô tả Chính sách mới
Đây là các bức ảnh mà học sinh đã được tìm hiểu ở phần hình thành kiến thức mới,
từ nội dung các bức tranh này học sinh trình bày khái quát lại nội dung bài học là nền kinh tế Mĩ rất phát triển ở thập nên 20 của thế kỉ XX Tuy nhiên người lao động Mĩ không được hưởng những thành quả lao động của họ một cách xứng đáng, họ sống rất khổ cực Và đấy cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng ở
Mĩ trong những năm 1929-1933 gây ra hậu quả nặng nề cho nước Mĩ Tổng thống Rudoven là người đã đề ra chính sách mới, với vai trò to lớn của nhà nước đã giúp nước Mĩ thoát khỏi cuộc khủng hoảng tiếp tục vươn lên phát triển
* Hoạt động vận dụng: để học sinh có tính sáng tạo và liên hệ thực tế hoặc vấn
đề có liên quan, giáo viên có nhiều cách:
- Đưa hình ảnh để học sinh so sánh rồi rút ra mối liên hệ Cho học sinh nhập vai để giải quyết một vấn đề lịch sử nào đó
Ví dụ lớp 9 bài 11 Cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật từ năm 1945 đến nay Cho học sinh đưa ra những biện pháp giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường do cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật gây ra Đưa ra giả thiết nếu sau này em là nhà khoa học em sẽ làm những gì
Ví dụ: Bài 8 Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918-1939) Đưa hình ảnh Tổng thống Mĩ Obama sang thăm Việt Nam năm 2016, Từ đó cho học sinh nói về
Trang 7mối quan hệ Việt Nam và Mĩ từ mối quan hệ đối đầu sang đối thoại Chú ý câu nói của Tổng thông vào ngày 23.5 2016 Tổng thống Mĩ Obama sang thăm Việt Nam Và ông đã từng nói: 4 thập kỉ sau những xung đột giữa chúng ta Việt Nam và Mĩ đang xây dựng mối quan hệ đối tác mới cho thế giới thấy rằng hòa bình tốt hơn chiến tranh
*Hoạt động tìm tòi Phần này để phát huy sự tìm tòi sáng tạo của học sinh giáo viên hướng dẫn các em trải nghiệm để vận dụng kiến thức đã học để thâm nhập thực tế
Ví dụ lớp 9 bài 11 “Cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật từ năm 1945 đến nay” giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện thông qua 2 bài tập
Bài tập 1
Nhóm 1: Học làm phóng viên với nhiệm vụ: Tìm hiểu những tác động tích cực của cuộc CMKHKT trong việc bảo vệ môi trường ở địa phương em
Nhóm 2: Học làm phóng viên với nhiệm vụ: Tìm hiểu những tác động tích cực của cuộc CMKHKT trong lĩnh vực nông nghiệp ở địa phương em
Với cách gợi mở này giáo viên có gợi ý cụ thể:
Nhóm 1: Học làm phóng viên với nhiệm vụ
- Các em tìm hiểu những tác động tích cực khi sử dụng hệ thống lò đốt rác thải, máy cắt cỏ, máy phun thuốc muỗi trong các trường học hay máy phun thuốc diệt khuẩn Cloramin B trong phòng dịch Covid-19
Nhóm 2: Học làm phóng viên với nhiệm vụ
- Các em tìm hiểu những tác động tích cực khi sử dụng hệ thốngmáy cấy, máy gặt hoặc trồng rau theo phương pháp thủy canh…
-Hình thức: Các bức ảnh, đoạn video, những bài phỏng vấn nhỏ về việc áp dụng KHKT trong các hoạt động trên
* Các nhóm viết báo cáo theo mẫu Bài tổng hợp của nhóm: Làm thành powerpoint trình chiếu kèm lời thuyết minh
- Liên hệ với các nguồn tư liệu.
- Lập phiếu đánh giá nhóm và các thành viên trong nhóm
* Phiếu đánh giá nhóm:
Nhóm trưởng
Các thành viên
Trang 8- Thời gian thực hiện: Các nhóm trình bày bài báo cáo tổng hợp của nhóm trước lớp vào tiết Lịch sử địa phương
Bài tập 2 Các nhóm hoặc cá nhân nghiên cứu, tìm ý tưởng để thực hiện một dự án
KHKT hoặc KHXH hành vi hoặc một sản phẩm STEM để có thể triển khai, thực hiện
và tham dự cuộc thi KHKT và Ngày hội STEM cấp huyện vào cuối tháng 10 năm học 2020-2021 Ý tưởng của các em sẽ trình bày trước lớp vào tuần sau
b, Đối với dạng bài kháng chiến để tạo cảm hứng học bài và nghi nhớ kiến thức thì trong từng phần bài học cũng cần có biện pháp thích Cụ thể:
Phần khởi động luôn là phần quan trọng để tạo tâm thế tốt cho các em vào bài học mới Đối với kiểu bài này cũng luôn gắn liền với nhân vật lịch sử, các triều đại hoặc các quốc gia nên phần khởi động cho học sinh nắm được sự kiện hoặc nhân vật
có liên quan đến bài học rồi vào bài
Ví dụ lịch sử 7 bài kháng chiến chống tống cho học sinh nghe bài thơ “ Nam quốc sơn hà” rồi để học sinh nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ Đây cũng là hình thức tích hợp liên môn với bộ môn văn từ đó học sinh đã có những ấn tượng ban đầu về cuộc kháng chiến oanh liệt này Sau đó giáo viên dẫn vào bài học
Ví dụ lịch sử 8 Bài 25 Cuộc kháng chiến lan rộng ra toàn quốc Giáo viên đưa hình ảnh Tôn Thất Thuyết và gợi mở người giữ vai trò quan trọng trong Phong trào Cần Vương
Phần hình thành kiến thức mới Phần này sử dụng đồ dùng trực quan như lược
đồ, bản đồ, la bàn, tranh ảnh, phim nhựa, …Cụ thể:
– Đồ dùng trực quan tạo hình: tranh ảnh, phim nhựa, đĩa CD, video, … giúp học sinh
phát triển khả năng quan sát, óc tưởng tượng, có xúc cảm mạnh mẽ đối với nội dung đang học
Ví dụ: Khi dạy về Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 (Bài 27, sử 9), giáo viên cho học sinh xem phim tư liệu, hoặc quan sát một số tranh ảnh học sinh sẽ thấy được sự tài trí của người chỉ huy Võ Nguyên Giáp, sự đoàn kết đồng lòng của quân
và dân ta trong kháng chiến, tinh thần dũng cảm chiến đấu, sự gian khổ, mất mát, hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh chúng ta mới đem lại chiến thắng vẻ vang, lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu Các em có thể tự hào về quá khứ của dân tộc, càng yêu hơn giang sơn gấm vóc của mình, căm ghét chiến tranh, yêu hòa bình và có ý thức giữ gìn hòa bình, an ninh đất nước…
– Đồ dùng trực quan quy ước: lược đồ, sơ đồ, đồ thị, niên biểu Trong đó, lược đồ
giúp học sinh xác định địa điểm các sự kiện trong thời gian không gian nhất định, giúp các em hiểu rõ các sự kiện, hiện tượng lịch sử; Niên biểu hệ thống lại các sự
Trang 9kiện quan trọng theo trình tự thời gian; Sơ đồ, đồ thị hệ thống lại kiến thức cơ bản, nêu mối quan hệ giữa các sự kiện…
Ví dụ: Khi dạy về Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 (bài 14, sử 7):
Giáo viên trình bày: Biết giặc sẽ rút về nước theo 2 đường thủy, bộ: quân bộ theo đường Lạng Sơn, quân thủy theo đường Sông Bạch Đằng Vậy Trần Hưng Đạo có kế hoạch gì?
Học sinh dựa vào sách giáo khoa trả lời: Nhận thấy thời cơ tiêu diệt quân Nguyên, giải phóng đất nước đã tới vua Trần và Trần Quốc Tuấn đã quyết định mở cuộc phản công và bố trí trận địa mai phục ở sông Bạch Đằng
Giáo viên hỏi: Vì sao Trần Hưng Đạo đã chọn và mai phục ở sông Bạch Đằng?
Học sinh trả lời: Sông Bạch Đằng có địa thế hiểm trở; Mực nước lên xuống cao rõ rệt; Tại đây, Ngô Quyền đã lãnh đạo quân dân ta chiến thắng quân Nam Hán năm 938
Giáo viên dựa vào lược đồ giới thiệu về sông Bạch Đằng, địa điểm bố trí trận địa phục kích, vị trí bãi cọc, trên bãi cọc có phủ cỏ để ngụy trang… và tường thuật diễn biến trận đánh trên sông Bạch Đằng hoặc yêu cầu học sinh khá- giỏi (có chuẩn bị trước) dựa vào lược đồ trình bày diễn biến trận Bạch Đằng tháng 4 1288
Học sinh nêu kết quả và ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng? (Kết quả: cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên kết thúc thắng lợi vẻ vang; Ý nghĩa: chiến thắng Bạch Đằng là dấu son tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược lần thứ ba, tô thêm truyền thống đấu tranh mưu trí dũng cảm trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta.)
Như vậy, giáo viên có thể sử dụng các đồ dùng trực quan hiện có trong sách giáo khoa, trong thư viện của nhà trường hoặc các loại đồ dùng do giáo viên và học sinh tự làm, tự sưu tầm được, kết hợp với lời giảng sinh động của giáo viên để giờ học hấp dẫn hơn, học sinh lĩnh hội kiến thức tốt hơn đồng thời rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh, giúp học sinh nâng cao trình độ tư duy, khả năng thực hành, tránh “dạy chay”, “học vẹt”, biết sự kiện mà không hiểu lịch sử
– Tư liệu về các nhân vật lịch sử:
Việc dạy và học lịch sử trong trường phổ thông hiện nay, học sinh dùng sách giáo
khoa là phương tiện chủ yếu để học tập, tuy nhiên sách giáo khoa lịch sử hiện nay rất
ít đề cập đến các nhân vật lịch sử có liên quan đến các sự kiện hoặc đôi lúc có đề cập đến nhưng rất sơ sài do đó đa số học sinh ít biết đến các anh hùng dân tộc hoặc nhầm lẫn nhân vật này với sự kiện khác vì thế giáo viên cần yêu cầu học sinh sưu tầm, tìm hiểu về các nhân vật lịch sử hoặc giáo viên cung cấp thêm thông tin để các em hiểu được các nhân vật đó xuất thân như thế nào? Có tài năng gì? Có những cống hiến gì cho đất nước… điều đó sẽ khắc sâu trong tâm trí các em sự ngưỡng mộ, lòng kính
Trang 10phục, biết ơn các nhân vật lịch sử tiêu biểu Qua đó giáo dục tình cảm, đạo đức cho các em, làm cho giờ học sống động hơn, gây được cảm xúc cho học sinh, học sinh hứng thú học tập hơn, tự hào được là con cháu của một dân tộc anh hùng và cố gắng
kế thừa, phát huy các truyền thống tốt đẹp của đất nước
Ví dụ: Khi dạy bài 14 Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông- Nguyên (thế kỉ XIII), giáo viên cho học sinh tìm hiểu về Trần Hưng Đạo:
Trần Hưng Đạo (1231? – 1300), tên thật là Trần Quốc Tuấn Hiệu là Hưng Đạo Vương là một danh tướng kiệt xuất của dân tộc ta thời Trần Quê quán: làng Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay thuộc huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định) Ông có dung mạo khôi ngô, tài trí cả văn lẫn võ, lại là tôn thất nhà Trần, do đó trong cả ba lần quân Nguyên- Mông tấn công Đại Việt, Ông đều được vua Trần cử làm tướng ra trận Đặc biệt ở kháng chiến chống Nguyên- Mông lần thứ hai và ba, ông được vua Trần Nhân Tông phong làm Quốc Công Tiết Chế, thống lĩnh quân đội cả nước Dưới tài lãnh đạo của ông, quân dân Đại Việt đã lập nên nhiều chiến công vang dội ở Chương Dương, Hàm Tử, Bạch Đằng, Vạn Kiếp đuổi quân Nguyên- Mông ra khỏi đất nước
Trần Hưng Đạo là nhà văn hóa lớn, Ông có cống hiến trên nhiều lĩnh vực: Ông là nhà chiến lược, nhà chỉ huy xuất sắc, Ông có công khai sinh ra nền khoa học quân sự nước ta, là tác giả của các bộ binh thư nổi tiếng: Binh thư yếu lược, Vạn kiếp tông bí truyền thư Ông còn là tác giả của Hịch tướng sĩ…
Một số câu nói nổi tiếng của Trần Hưng Đạo:”Bệ hạ muốn hàng xin trước hãy chém đầu thần đi đã” “ Khoan thư sức dân, để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước”
Trần Hưng Đạo mất ngày 20 tháng 8 năm Canh tý (1300) Sau khi Ông mất, triều đình phong tặng là Thái sư Thượng Phụ Quốc công Nhân vũ Hưng Đạo Vương Nhân dân vô cùng thương tiếc người anh hùng dân tộc đã lập đền thờ Ông trên nền Vương phủ gọi là đền Kiếp Bạc Người dân Đại Việt kính trọng vinh danh Ông là Đức thánh Trần…
– Tư liệu về các địa danh lịch sử:
Trong các bài giảng lịch sử, khi nói đến một sự kiện lịch sử nào đó thì không thể không gắn với địa điểm – nơi xảy ra các sự kiện lịch sử trước đây – Di tích lịch sử Tuy nhiên do nhiều sự kiện đã diễn ra lâu lắm rồi nên di tích không còn nguyên vẹn nữa hoặc do các di tích ở xa địa phương học sinh ở, các em khó có thể hình dung được nên giáo viên cần giới thiệu, mô tả lại cho học sinh hiểu quan cảnh nơi diễn ra các sự kiện lịch sử để các em đang học mà như đang chứng kiến sự kiện lịch sử đã diễn ra, cảnh tượng hào hùng, bi tráng được hiện về trong kí ức các em, giúp giờ học
có hồn, học sinh hứng thú theo dõi bài học, từ đó giáo dục học sinh lòng yêu nước,