Mục đích nghiên cứu Đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện hiệuquả các quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình.. Theo quy định tạ
Trang 1MỤC LỤC
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Bảo hiểm xã hội là trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội Bảo hiểm xã hội
có vai trò quan trọng đối với người lao động, người sử dụng lao động và Nhànước Khi đánh giá tốc độ phát triển của một quốc gia, một trong các tiêu chí đóchính thống an sinh xã hội mà trong đó bảo hiểm xã hội giữ vai trò nòng cốt.Nhận thức được vai trò của bảo hiểm xã hội, Đảng Nhà nước ta đã rất chú trọngtrong việc thiết lập hành lang pháp lý điều chỉnh về bảo hiểm xã hội Đặc biệt làbảo hiểm xã hội bắt buộc trong giai đoạn hiện nay Nhà nước đã ban hành Bộluật Lao động 2019 và Luật bảo hiểm xã hội 2014 cũng như các văn bản phápluật hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động về bảo hiểm xã hội và Luật bảo hiểm
xã hội Có thể nói, pháp luật về bảo hiểm xã hội nói chung và bảo hiểm xã hộibắt buộc nói riêng đã bước đầu tạo lập hành lang pháp lý để bảo vệ tốt hơnquyền lợi của người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, góp phần cho
sự phát triển chính sách an sinh xã hội của Nhà nước
Tuy nhiên, pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc vẫn còn những hạnchế, bất cập Nhiều quy định chưa được hướng dẫn cụ thể, vẫn còn khoảng cáchgiữa văn bản pháp luật và thực tiễn thực hiện Nhiều quy định trong không pháthuy tác dụng trong thực tế Trên địa bàn cả nước nói chung cũng như tại tỉnhThái Bình nói riêng, việc thực thi pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc cònnhiều hạn chế, vướng mắc và khó khăn nhất định Tình trạng người lao động cóhành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc vẫn xảy ra Doanhnghiệp vẫn xâm phạm quyền lợi của người lao động khi người lao động thamgia bảo hiểm xã hội bắt buộc Do đó việc hoàn thiện pháp luật và thực hiện cácquy định về bảo hiểm xã hội bắt buộc nói riêng, bảo hiểm xã hội nói chung cóhiệu quả thì hệ thống an sinh xã hội ở nước ta mới có thể phát triển thực sự vững
chắc Từ cơ sở đó, tôi lựa chọn đề tài: “Bảo hiểm xã hội bắt buộc và thựuc tiễn
Trang 3thực hiện tại tỉnh Thái Bình” để làm báo cáo thực tập nhằm góp phần hoàn
thiện pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực thi phápluật về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện hiệuquả các quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để giải quyết tốt mục đích nghiên cứu, đề tài tập trung làm rõ các nhiệm
vụ sau:
- Làm rõ một số vấn đề về lý luận pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộcnhư khái niệm, vai trò của bảo hiểm xã hội bắt buộc, nội dung pháp luật về bảohiểm xã hội bắt buộc
- Đánh giá thực trạng pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễnthực hiện pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Thái Bình
- Làm rõ cơ sở khoa học và luận giải các giải pháp góp phần hoàn thiệnpháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật
về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễnthực hiện các quy định về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Thái Bình hiện nay Trên
Trang 4cơ sở đó, đề tài đưa ra những giải pháp xây dựng, hoàn thiện pháp luật về bảohiểm xã hội bắt buộc và tổ chức thực hiện các quy định về bảo hiểm xã hội bắtbuộc tại Thái Bình
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Bài báo cáo nghiên cứu pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc trong giớihạn nghiên cứu của đề tài Bài báo cáo nghiên cứu một số vấn đề lý luận về bảohiểm xã hội bắt buộc, thực trạng áp dụng pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộctại tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay
Về mặt không gian: Bài báo cáo nghiên cứu pháp luật về bảo hiểm xã hộibắt buộc tại địa bàn tỉnh Thái Bình trên cơ sở các văn bản pháp luật như: Bộ luậtLao động 2019, Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và các văn bản pháp luật khác điềuchỉnh về bảo hiểm xã hội bắt buộc
Về mặt thời gian: Bài báo cáo tập trung nghiên cứu các quy định củapháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiệnnay từ năm 2017-2019
4 Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai bài báo cáo, tôi đã sử dụng đồng bộ một số các phươngpháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
Phương pháp thu thập thông tin, đặc biệt là các tư liệu về pháp luật bảohiểm xã hội bắt buộc; các báo cáo của cơ quan bảo hiểm xã hội Thái Bình, Uỷban nhân dân tỉnh Thái Bình
Phương pháp phân tích các quy phạm của luật thực định có liên quan,phương pháp tổng hợp các quan điểm khác nhau về nhận thức khoa học xung
Trang 5quanh các khái niệm, các quy phạm pháp luật có liên quan đến pháp luật về bảohiểm xã hội bắt buộc.
Phương pháp thống kê các số liệu thực tiễn trong quá trình áp dụng cácquy phạm có liên quan đến đề tài
Phương pháp so sánh luật học nhằm đối chiếu với các quy định pháp luật
về bảo hiểm xã hội bắt buộc qua các giai đoạn thay đổi và phát triển kinh tế - xãhội
5 Cấu trúc bài báo cáo
Bài báo cáo được triển khai gồm 03 chương:
Chương 1: Quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
Chương 2: Thực tiễn thực hiện bảo hiểm xã hội bắt buộc tại tỉnh Thái Bình
Chương 3: Một số giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thái Bình.
CHƯƠNG I PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội bắt buộc
Căn cứ theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 thì: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.”
Trang 6Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 thì: “Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia”.
Bảo hiểm xã hội bắt buộc co những đặc trưng cơ bản như sau:
Thứ nhất, bảo hiểm xã hội bắt buộc là sự bù đắp một phần thu nhập cho
người lao động khi người lao động bị suy giảm hay mất khả năng lao động dẫnđến bị suy giảm hay mất thu nhập Bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ bù đắp thu nhậpcho người lao động khi người lao động đang tham gia vào quan hệ lao độnghoặc kể cả khi chấm dứt quan hệ lao động hay khi người lao động chết
Thứ hai, bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định trách nhiệm của người lao
động và người sử dụng lao động cùng tham gia đóng bảo hiểm xã hội
Thứ ba, người lao động được chi trả các chế độ thông qua quỹ bảo hiểm
xã hội bắt buộc
Thứ tư, Nhà nước quản lý hoạt động bảo hiểm xã hội bắt buộc.
1.2 Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
1.2.1 Sự cần thiết điều chỉnh pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc Thứ nhất, pháp luật điều chỉnh về bảo hiểm xã hội bắt buộc mang tính
tất yếu khách quan
Thứ hai, pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc bù đắp một phần thu
nhập cho người lao động khi họ bị suy giảm hoặc mất khả năng lao động dẫnđến bị suy giảm hoặc mất thu nhập
Trang 71.2.2 Nguyên tắc của pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
Thứ nhất, pháp luật bảo hiểm xã hội bắt buộc được thực hiện trên cơ sở
người lao động phải đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy địnhcủa Nhà nước
Thứ hai, Nhà nước tham gia quản lý hoạt động bảo hiểm xã hội bắt buộc
Thứ ba, thực hiện bảo hiểm xã hội bắt buộc cho mọi người lao động khi
họ bị suy giảm hay mất khả năng lao động dẫn đến bị suy giảm hay mất thunhập
Thứ tư, mức hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc được tính trên cơ sở mức
đóng, thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và có chia sẻ giữa những ngườitham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Thứ năm, quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc được quản lý thống nhất, dân
chủ, công khai, minh bạch, được sử dụng đúng mục đích, được hạch toán độclập theo các quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc
Thứ sáu, bảo hiểm xã hội bắt buộc phát triển phù hợp với điều kiện kinh
tế - xã hội
1.2.3 Quy định pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
1.2.3.1.Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được xem là một chủ thểbắt buộc trong quan hệ pháp luật về bảo hiểm xã hội Các quốc gia căn cứ vàođiều kiện kinh tế xã hội và chính trị để quy định đối tượng tham gia bảo hiểm xãhội bắt buộc Có những quốc gia mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hộibắt buộc nhưng cũng có những quốc gia thu hẹp đối tượng tham gia bảo hiểm xãhội bắt buộc
Trang 81.2.3.2 Chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc
Chế độ này có tác dụng to lớn không chỉ với người lao động, gia đình của
họ mà còn với người sử dụng lao động Đối với bản thân người lao động, chế độ
hỗ trợ một phần kinh phí điều trị, duy trì cuộc sống hàng ngày, giúp người laođộng nhanh chóng trở lại làm việc, ổn định đời sống Đối với người sử dụng laođộng, bằng việc đảm bảo thu nhập cho người lao động, chế độ ấy góp phầnkhông nhỏ trong việc ổn định tâm lý, tăng năng suất lao động, từ đó nâng caohiệu quả sản xuất kinh doanh
Theo quy định tại Điều 24 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, người laođộng tham gia BHXH được hưởng chế độ là người:
+ Làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn/không xác địnhthời hạn, theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03tháng đến dưới 12 tháng;
+ Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đếndưới 03 tháng;
+ Cán bộ, công chức, viên chức;
+ Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác kháctrong tổ chức cơ yếu;
Trang 9+ Sĩ quan, quân nhân quân đội; sĩ quan, hạ sĩ quan công an; người làmcông tác cơ yếu hưởng lương như quân nhân;
+Người quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã có hưởng lương.Không phải ai gặp rủi ro về sức khỏe cũng được hưởng chế độ mà chỉnhững người đáp ứng đủ điều kiện nhất định tại Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội
2014 mới được hưởng Theo đó, người lao động:
+ Bị ốm đau, tai nạn mà không phải là tai nạn lao động phải nghỉ việc và
có xác nhận của cơ sở khám, chữa bệnh có thẩm quyền, ngoại trừ trường hợp
ốm đau, tai nạn phải nghỉ việc do tự huỷ hoại sức khoẻ, do say rượu hoặc sửdụng chất ma túy, tiền chất ma túy;
+ Phải nghỉ việc để chăm sóc con dưới 07 tuổi bị ốm đau và có xác nhậncủa cơ sở khám, chữa bệnh có thẩm quyền
Theo Điều 26 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động được nghỉhưởng chế độ với số ngày tùy theo điều kiện làm việc
- Chế độ thai sản
Chế độ thai sản là một trong các chế độ bảo hiểm xã hội, bao gồm cácquy định của Nhà nước nhằm bảo hiểm thu nhập và đảm bảo sức khỏe cho laođộng nữ và người lao động nhận nuôi con nuôi Chế độ thai sản bù đắp một phầnthu nhập và sức khỏe cho người lao động khi có thai, mang thai, sinh con, sẩythai hay áp dụng các biện pháp sinh sản
Ngoài ra chế độ thai sản còn có ý nghĩa đảm bảo phần nào thu nhập chongười lao động khi nhận con nuôi Thông qua chế định này, Nhà nước và xã hộithể hiện rõ sự quan tâm đối với nhóm lao động đặc thù Pháp luật quy định cácđối tượng và điều kiện được hưởng chế độ thai sản
Trang 10- Chế độ trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
Tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năngnào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình laođộng, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động
Bệnh nghề nghiệp là bệnh phát sinh do điều kiện lao động có hại củanghề nghiệp tác động đối với người lao động
- Chế độ hưu trí
Bất cứ người lao động nào rồi cũng tới lúc già yếu, hết tuổi lao độngnhưng vẫn có nhu cầu đảm bảo cuộc sống và lương hưu sẽ là nguồn thu nhậpchính của họ trong lúc này Được hưởng trợ cấp khi về hưu là một trong nhữngmục đích, động lực cơ bản để người lao động tham gia quan hệ bảo hiểm xã hội.Chế độ hưu trí được hiểu là chế độ bảo hiểm xã hội đảm bảo thu nhập cho ngườihết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa Pháp luật quyđịnh các đối tượng và điều kiện để người lao động được hưởng chế độ hưu trí
- Chế độ tử tuất
Chế độ tử tuất là sự bù đắp một phần thu nhập cho thành viên gia đìnhngười lao động khi người lao động chết dẫn đến mất nguồn thu nhập Chế độ tửtuất bao gồm tổng hợp các quy định của pháp luật về đối tượng, điều kiện hưởngtrợ cấp tiền tuất hàng tháng hoặc một lần khi người lao động bị chết
1.3 Các yếu tố tác động đến việc thực thi pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
1.3.1 Yếu tố pháp luật
Các quy định của pháp luật về đối tượng, điều kiện tham gia bảo hiểm xãhội bắt buộc và chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc là một bộ phận quan trọng
Trang 11nhằm đảm bảo cho người lao động, người sử dụng lao động, các cơ quan bảohiểm xã hội bắt buộc nhất về tính công bằng, minh bạch trong hoạt động quản lýbảo hiểm xã hội bắt buộc.
1.3.2 Yếu tố kinh tế xã hội
Yếu tố này bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về kinh tế- xã hội,
hệ thống các chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng chúng trongthực tế xã hội Nền kinh tế- xã hội phát triển năng động, bền vững sẽ là điềukiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc,tác động tích cực tới việc nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của cáctầng lớp xã hội, người lao động, người sử dụng lao động
1.3.3 Ý thức pháp luật của người lao động và người sử dụng lao động
Ý thức pháp luật của chủ thể tham gia quan hệ pháp luật về bảo hiểm xãhội bắt buộc giữ vai trò quan trọng Người lao động và người sử dụng lao độngnếu hiểu được vai trò và tầm quan trọng của bảo hiểm xã hội bắt buộc để thựchiện tốt pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ tác động đến tư tưởng và hành
vi của những người lao động khác trong xã hội
1.3.4 Cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội bắt buộc
Khi tham gia quan hệ pháp luật lao động, ngoài việc chấp hành pháp luậtcủa người lao động, người sử dụng lao động thì vai trò của các cơ quan quản lýnhà nước về bảo hiểm xã hội có vị trí quan trọng
Có thể thấy, bảo hiểm xã hội bắt buộc là sự bù đắp một phần thu nhậpcho người lao động khi người lao động bị suy giảm hay mất khả năng lao độngdẫn đến bị suy giảm hay mất thu nhập Bảo hiểm xã hội bắt buộc giữ vai tròquan trọng đối với người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước Bảohiểm xã hội bắt buộc là trụ cột chính trong hệ thống chính sách an sinh xã hội
Trang 12Dưới góc độ pháp lý, bảo hiểm xã hội bắt buộc là các quy phạm pháp luật quyđịnh về việc thu quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc và chi trả các chế độ bảo hiểm xãhội bắt buộc Tuy có sự khác nhau quy định về bảo hiểm xã hội bắt buộc của cácnước, song nhìn chung, bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm những nội dungchính đó là: quy định các đối tượng, điều kiện được hưởng bảo hiểm xã hội bắtbuộc, các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc, việc đóng góp vào quỹ bảo hiểm xãhội bắt buộc.
Nội dung pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm nhóm các quyphạm pháp luật về đối tượng bảo hiểm xã hội bắt buộc, điều kiện hưởng bảohiểm xã hội bắt buộc và các chế độ chi trả về bảo hiểm xã hội bắt buộc Trongquá trình áp dụng pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc, các yếu tố tác độngđến hiệu quả áp dụng pháp luật bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm các yếu tốnhư: pháp luật, yếu tố về kinh tế xã hội, yếu tố ý thức pháp luật của người laođộng, người sử dụng lao động và việc thực thi pháp luật của các cơ quan quản lýnhà nước về bảo hiểm xã hội bắt buộc
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI TỈNH THÁI BÌNH
2.1 Thực trạng pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc
2.1.1 Kết quả đạt được
Thứ nhất, nhận thức, chủ trương, quan điểm, định hướng của Đảng và
Nhà nước về bảo hiểm xã hội bắt buộc ngày càng rõ và thống nhất, coi bảo hiểm
xã hội nói chung và bảo hiểm xã hội bắt buộc nói riêng là một trong những trụcột quan trọng của hệ thống ASXH đa tầng, linh hoạt và có thể hỗ trợ nhau Bảohiểm xã hội bắt buộc được từng bước đổi mới gắn kết hơn với hệ thống ASXH