(Luận văn thạc sĩ) đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi dất tại một số dự án trên địa bàn quận hồng bàng, thành phố hải phòng

Theo Luật Đất Đai 2003: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hànhchính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã,phường, thị trấn quản lý theo quy

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

*****************

Mai Xuân Huy

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT

SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HỒNG BÀNG,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

*****************

Mai Xuân Huy

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT

SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HỒNG BÀNG,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quảnghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từngdùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đượcchỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Mai Xuân Huy

Cuối cùng, tôi xin được cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp, các chuyên giatrong lĩnh vực quản lý đất đai đã nhiệt tình tiếp sức và tạo thuận lợi để hoàn thànhnhiệm vụ học tập, nghiên cứu của mình.

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2019

Tác giả luận văn

Mai Xuân Huy

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 6

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1.Cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 6

1.1.1.Nhu cầu thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong quá trình côngnghiệp hóa, đô thị hóa 61.1.2.Khái niệm và yêu cầu của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư 61.1.3.Nguyên tắc, vai trò của thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 101.1.4.Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,tái định cư 111.1.5.Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư 14

1.2.Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo pháp luật đất đai hiện hành 15

1.2.1.Luật đất đai 2013 và các Nghị định, Thông tư 151.2.2.Các văn bản hướng dẫn của UBND thành phố Hải Phòng 20

1.3.Tổng quan về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế và ở một số nước trên thế giới 20

1.3.1.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chứcquốc tế 201.3.2.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của TrungQuốc 211.3.3.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Indonexia 221.3.4.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Thụy Điển 231.3.5.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Australia 231.3.6.Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam 25

1.4.Khái quát về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

ở thành phố Hải Phòng 26

CHƯƠNG 2 28

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH

CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN

2.1.Giới thiệu chung về Quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 28

2.1.1.Lịch sử hình thành và phát triển 282.1.2.Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 292.1.3.Đánh giá thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội củaquận Hồng Bàng,Thành phố Hải Phòng ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư 31

2.2.Tình hình quản lý,sử dụng đất trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 33

2.2.1.Tình hình quản lý nhà nước về đất đai tại quận Hồng Bàng, thành phốHải Phòng 332.2.2.Hiện trạng sử dụng đất năm 2019 và tình hình biến động sử dụng đất củaquận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014-2019 35

2.3.Khái quát các dự án thu hồi đất trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014-2019 thực hiện theo luật đất đai 2013 40 2.4.Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của một số dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 41

2.4.1.Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự áncầu Hoàng Văn Thụ, phường Minh Khai, quận Hồng Bàng, thành phố HảiPhòng 412.4.2.Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư của Dự án Khu đô thị Vinhomes Imperia (trước đây gọi là dự án Khu đô thị

Xi Măng), phường Thượng Lý, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 542.4.3.Đánh giá chung về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số dự

án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 68

CHƯƠNG 3 73

ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HỒNG BÀNG, THÀNH PHỐ HẢI

3.1.Định hướng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng

giai đoạn 2020 -2025 73

3.2.Quan điểm và nguyên tắc của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 74

3.2.1.Quan điểm về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 74

3.2.2.Nguyên tắc trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 75

3.3.Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 76

3.3.1.Hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp lý 76

3.3.2.Giải pháp hoàn thiện xác định giá đất, bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 76

3.3.3.Về chính sách hỗ trợ tái định cư 78

3.3.4.Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể nhân dân 79

3.3.5Nâng cao chất lượng cán bộ, công chức 80

3.3.6.Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ TĐC 81

3.3.7.Bảo đảm thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của cá nhân, tổ chức khi bị Nhà nước thu hồi đất 82

3.3.8.Việc công khai thông tin và công tác tư tưởng hộ dân, tổ chức khi Nhà nước thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 82

3.3.9.Tăng cường chất lượng công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 83

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 90

DANH MỤC BẢNG, HÌNH ẢNH

Bảng 2.1: Hiện trạng diện tích đất của quận Hồng Bàng năm 2019 37

Bảng 2.2 Tình hình biến động diện tích đất theo mục đích sử dụng 38

Bảng 2.3: Tình hình biến động đất đai tại phường Thượng Lý và 39

phường Minh Khai, TP.Hải Phòng 39

Bảng 2.4: Dự án cầu Hoàng Văn Thụ 42

Bảng 2.5: Diện tích đất thu hồi tại dự án cầu Hoàng Văn Thụ 44

Bảng 2.6: Tổng hợp thông tin về đất đai và tài sản trên đất 44

Bảng 2.7: Tổng hợp đơn giá bồi thường về đất tại dự án cầu Hoàng Văn Thụ

46

Bảng 2.8: Tổng hợp kinh phí BTHT thiệt hại về tài sản trên đất 47

Bảng 2.9: Các chính sách hỗ trợ tại dự án 49

Bảng 2.10: Công tác bố trí tái định cư của dự án 49

Bảng 2.11: Ý kiến đánh giá của người dân về chính sách 50

bồi thường, hỗ trợ tại dự án 50

Bảng 2.12: Ý kiến đánh giá của người dân về chính sách TĐC tại dự án 52

Bảng 2.13: Ý kiến đánh giá chung của người dân về 52

công tác BTHT&TĐC của dự án 53

Bảng 2.14: Diện tích đất thu hồi tại Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia 55 Bảng 2.15: Quy hoạch chi tiết Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia56

Bảng 2.16: Kết quả thu hồi đất của dự án khu đô thị Vinhomes Imperia 58

Bảng 2.17: Số lượng hộ dân, cơ quan tổ chức thuộc diện thu hồi đất 59

Bảng 2.18: Kết quả xác định đối tượng được bồi thường 60

Bảng 2.19: Giá đất bồi thường so với giá thực tế thị trường 61

Bảng 2.20: Kết quả bồi thường hỗ trợ tài sản trên đất tại dự án 61

Bảng 2.21: Các chính sách hỗ trợ tại dự án 62

Bảng 2.22: Kết quả thực hiện công tác bố trí tái định cư 63

Bảng 2.23: Ý kiến đánh giá của người dân về chính sách 64

bồi thường, hỗ trợ tại dự án 64

Bảng 2.24: Ý kiến đánh giá của người dân về chính sách TĐC tại dự án 65

Bảng 2.25: Ý kiến đánh giá chung của người dân về CT BTHT&TĐC của DA

67

Hình 2.1: Sơ đồ vị trí quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng 29

LỜI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình hội nhập và phát triển với nền kinh tế toàn cầu, đất nước tađang phát triển mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhiều dự ánđầu tư phát triển như khu công nghiệp, khu thương mại, khu du lịch, các khu kinh tế

mở, khu dân cư, hệ thống đường giao thông đã và đang được triển khai xây dựngmột cách mạnh mẽ Để thực hiện được các dự án trên thì công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư (BTHT&TĐC) khi nhà nước thu hồi đất là vấn đề quan trọng, nóquyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư Đây là vấn đề phức tạp mang tínhchất kinh tế chính trị, được sự quan tâm của các các cấp các ngành, cá nhân; ảnhhưởng đến đời sống vật chất, tinh thần của người bị thu hồi đất; thể hiện bản chấtkinh tế các mỗi quan hệ giữa Nhà nước với cá nhân, tổ chức sử dụng đất

Quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng là một quận lớn của thành phố HảiPhòng với kinh tế thương mại, dịch vụ và nông nghiệp phát triển Trong những nămgần đây Quận Hồng Bàng đã và đang thực hiện các dự án phục vụ phát triển đô thị,gắn với thu hồi đất, giải phóng mặt bằng (GPMB) Tuy nhiên việc triển khai đang gặprất nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân và một trong những nguyên nhân chủ yếunhất đó là đất nông nghiệp là tư liệu sản xuấtchính, làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất

và đời sống của nhân dân, đất ở và nhà cửa cũng như vật kiến trúc, hoa màu trên đất

là tài sản rất lớn của người dân nơi đây Việc bồi thường, hỗ trợ (BTHT) chưa tươngxứng với mức độ thiệt hại đã gây ra nhiều bức xúc trong nhân dân, từ đó đã có không

ít trường hợp người dân không nhận tiền BTHT dẫn đến khiếu kiện kéo dài; gâynhiều bức xúc Đồng thời, hệ thống chính sách pháp luật cồng kềnh, chồng chéo,không ổn định, thiếu đồng bộ, chưa sát thực tế; mức bồi thường chưa thỏa đáng, chưachi trả đúng hạn; Bố trí quỹ đất tái định cư (TĐC) chưa có sự chuẩn bị trước, tínhtoán kỹ lưỡng về quỹ đất xây dựng khu TĐC trước khi thực hiện dự án; Chất lượngkhu TĐC ở chưa đảm bảo chất lượng đồ án quy hoạch, mẫu thiết kế và quy mô đồng

bộ với các công trình xung quanh; Thông tin liên quan đến công tác BTHT&TĐC khiNhà nước thu hồi đất thiếu tính công khai minh bạch; Thiếu chính sách quản lý vàkiểm soát khu TĐC một cách chặt chẽ ổn định

Là một cán bộ công tác tại Quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, xuất phát

từ những thực tế trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng” làm luận văn thạc sỹ của mình.

2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.Đối tượng nghiên cứu: Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà

nước thu hồi đất tại một số dự án (2 dự án)trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phốHải Phòng

+ Dự án cầu Hoàng Văn Thụ, phường Minh Khai

+ Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia, phường Thượng Lý

2.2.Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về khoa học: Nghiên cứu chính sách áp dụng gồm giá đất bồithường, chính sách HTTĐC khi thực hiện thu hồi đất tại một số dự án trên quậnHồng Bàng, thành phố Hải Phòng

- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu tại hai dự án trên địa bàn quận HồngBàng, thành phố Hải Phòng

+ Dự án cầu Hoàng Văn Thụ, phường Minh Khai, thành phố Hải Phòng.+ Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia, phường Thượng Lý, thành phốHải Phòng

- Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2014 -2019

3.Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1.Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá được thực trạng công tác BTHT&TĐC trong thực hiện thu hồi đấttheo Luật đất đai 2013 của một số dự án tại Quận Hồng Bàng, TP.Hải Phòng Trên

cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sáchBTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan cơ sở lý luận, các chính sách, quy định pháp lý vềBTHT&TĐC của Nhà nước ta theo Luật đất đai 2013 và các văn bản dưới luật

- Điều tra, khảo sát thu thập tài liệu, số liệu về công tác bồi thường, GPMB,

về giá đất bồi thường của một số dự án thu hồi đất trên địa bàn quận Hồng Bàngthực hiện theo luật đất đai 2013

- Đánh giá, phân tích thực trạng công tác BTHT&TĐC trong thu hồi đất tạicác dự án nghiên cứu, làm rõ những nguyên nhân, khó khăn vướng mắc

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sáchBTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất của thành phố nói chung và thực hiện tốtcông tác BTGPMB của các Dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng

4 Cơ sở tài liệu để thực hiện nghiên cứu

Tài liệu khoa học tham khảo:Bao gồm các sách, giáo trình, luận văn, công trình

nghiên cứu liên quan tới hướng nghiên cứu lý thuyết của đề tài bao gồm cơ sở địachính; hệ thống chính sách pháp luật đất đai; BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Các văn bản pháp lý liên quan đếnBTHT&TĐC: Luật đất đai năm 2013 và

các văn bản dưới Luật liên quan; Các Nghị định của Chính phủ, Thông tư của các

Bộ, ngành về hướng dẫn thực hiện Luật Đất đai và liên quan đến BTHT&TĐC khinhà nước thu hồi đất; Các văn bản quy định, hướng dẫn của UBND thành phố HảiPhòng về công tác thu bồi thường đất, BTHT&TĐC theo luật đất đai 2013

Tài liệu, số liệu thu thập, điều tra thực tế tại địa phương

- Các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tình hình quản lýnhà nước về đất đai; hiện trạng và biến động sử dụng đất giai đoạn 2014-2019 quậnHồng Bàng, thành phố Hải Phòng

- Các báo cáo của Hội đồng bồi thường, Ủy ban nhân dân quận Hồng Bàng

và UBND các phường, các đơn vị có liên quan về công tác BTHT&TĐC của các dự

án nghiên cứu

- Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế và phỏng vấn các hộ gia đình tạicác dự án nghiên cứu

5.Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu, các văn

bản, chính sách có liên quan đến công tác BTHT khi Nhà nước thu hồi đất ở các dự

án như khung giá đất của Chính phủ, giá quy định của Nhà nước và giá bồi thườngđược áp dụng Các số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tình hình quản lý

sử dụng đất của quận Hồng Bàng và công tác thu hồi đất, BTHT&TĐC trên địa bànquận phục vụ cho mục đích đánh giá; các tài liệu, số liệu về kết quả điều tra xâydựng giá đất cụ thể trong bồi thường đất ở tại các dự án nghiên cứu

- Phương pháp thống kê: Sử dụng để thống kê các số liệu về giá đất bồi

thường, số liệu về HTTĐC tại 2 dự án:

+ Dự án cầu Hoàng văn Thụ, phường Minh Khai, thành phố Hải Phòng.+ Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia, phường Thượng Lý, thành phốHải Phòng

- Phương pháp điều tra

+ Phương pháp điều tra giá đất thị trường: Điều tra giá đất thị trường tại địabàn nghiên cứu thông qua các giao dịch bất động sản, thông tin của cơ quan quản lýđất đai và trực tiếp phỏng vấn người dân để có số liệu so sánh với giá đất áp dụng

để lập phương án BTHT khi Nhà nước thu hồi đất ở tại hai dự án nêu trên doUBND Thành phố Hải Phòng quy định

+ Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng để điều tra, phỏng vấn các hộgia đình, cá nhân trong diện được BTHT&TĐC bằng các phiếu điều tra để thu thậpcác thông tin đánh giá của người dân bị thu hồi đất về giá đất bồi thường, chínhsách hỗ trợ và TĐC tại hai dự án nghiên cứu Đề tài đã thực hiện điều tra phỏng vấnbằng phiếu điều tra với tổng số 101 phiếu điều tra, trong dự án khu đô thị VinhomesImperia 70 phiếu và Dự án cầu Hoàng Văn Thụ 31 phiếu, sau đó tổng hợp ý kiếnthu được

- Phương pháp so sánh: Dùng để so sánh các số liệu thu thập được, từ đó

thấy được mức độ chênh lệch giữa giá đất bồi thường với giá thị trường tại khu vựccác dự án nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp: để phân tích và đánh giá làm rõ

thực trạng công tác thu hồi đất, BTHT&TĐC trong thu hồi đất của hai dự án nghiêncứu, từ đó đề xuất các giải pháp có tính khoa học và phù hợp với thực tiễn, góp

phần hoàn thiện chính sách BTHT&TĐC khi thu hồi đất tại các dự án.

6 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu; mục lục; danh mục chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo; luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.

Chương 2: Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà

nước thu hồi đất của một số dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính

sáchbồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận HồngBàng, thành phố Hải Phòng

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.Cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1.Nhu cầu thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa

Công nghiệp hóa, đô thị hóa là một tiến trình tất yếu trên toàn thế giới Đây

là cách thức thường được thực hiện để xây khu công nghiệp và đô thị Đối với côngtác đền bù GPMB khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng,lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng trong quá trình hiện nay không chỉ đơn thuần là

sự đền bù về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của người dân phải dichuyển Đó là họ phải có được chỗ ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi

cũ, nhưng chắc chắn phải tốt hơn nơi cũ về mọi mặt thì mới tạo điều kiện cho ngườidân sống và ổn định[3] Đồng thời, công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

là yêu cầu khách quan của quá trình phát triển kinh tế xã hội, công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước Ở nước ta, trước yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nướcthì nhu cầu sử dụng đất ngày một gia tăng nhằm đáp ứng việc xây dựng hạ tầng kỹthuật, các khu đô thị và khu công nghiệp theo quy hoạch Trong khi đó, quỹ đất đai

có hạn, không đủ cung cho cầu của tất cả các ngành, lĩnh vực Để giải quyết “bàitoán phát triển” này, Nhà nước đã tiến hành lập quy hoạch sử dụng đất và cácphương án thu hồi đất tạo quỹ đất cho các dự án, công trình Nhà nước đại diện chủ

sở hữu giao đất cho người sử dụng đất và có quyền thu hồi đất theo quy định củapháp luật nhưng đồng thời phải đảm bảo được quyền lợi cho những người có đất bịthu hồi thông qua công tác BTHT&TĐC.[3]

1.1.2.Khái niệm và yêu cầu của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.2.1.Khái niệm thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

(1) Thu hồi đất

Theo Luật Đất Đai 2003: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hànhchính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã,phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này.[20]

Theo khoản 11 Điều 3 Luật Đất Đai 2013: Nhà nước thu hồi đất là việc Nhànước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sửdụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai.[21]

Theo khoản 3 Điều 54 Hiến pháp 1992 khẳng định: Nhà nước thu hồi đất do

tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mụcđích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và được bồi thường theo quy định củapháp luật.[19]

Tóm lại: Thu hồi đất là văn bản hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm

quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp luật đối với đất đai để phục vụ lợi ích củaNhà nước, của xã hội hoặc xử lý hành chính hành vi vi phạm pháp luật đất đai củangười sử dụng đất

Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013: Bồi thường về đất là việc Nhànước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sửdụng đất.[21] Việc bồi thường thiệt hại này có thể vô hình hoặc hữu hình (bồithường bằng tiền, bằng vật chất khác,…) có thể do các quy định của pháp luật điềutiết, hoặc do thỏa thuận giữa các chủ thể

Tóm lại: Bồi thường là việc thanh toán đầy đủ cho giá trị đất bị thu hồi và tài

sản bị tổn thất của người bị ảnh hưởng bao gồm cả việc giao đất và nhà có giá trị

tương đương cùng với khoản thanh toán bằng tiền mặt cho bất kỳ phần chênh lệchnào thuộc về người bị ảnh hưởng

(3) Hỗ trợ tái định cư

Theo khoản 7 Điều 4 Luật đất đai năm 2003: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồiđất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bốtrí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.[20]

Theo Khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai 2013: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất làviệc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất vàphát triển.[21]

Còn đối với khái niệm TĐC thì Luật đất đai năm 2003 và các văn bản hướngdẫn thi hành lại không đề cập cụ thể về khái niệm này Hay nói cách khác, pháp luậtđất đai hiện hành chỉ đề cập đến thuật ngữ TĐC mà khônggiải thích cụ thể nội hàmcủa khái niệm “TĐC” là gì? Thậm chí trong các cuốn từ điển tiếng Việt và từ điểnLuật học, thuật ngữ này cũng chưa được định nghĩa Theo Nghị định số197/2004/NĐCP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về BTHT&TĐC khi Nhà nướcthu hồi đất thì TĐC được giải thích là: “Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đấttheo quy định tại Nghị định này mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí TĐC bằngmột trong các hình thức sau như: Bồi thường bằng nhà ở; Bồi thường bằng giao đất

ở mới; Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Căn cứ vào quy định này và nộidung các quy định về BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất của Luật đất đai năm

2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành, chúng ta có thể hiểu:

TĐC là quá trình bồi thường các thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất,chi phí di chuyển, ổn định và khôi phục cuộc sống cho những người dân bị thu hồiđất để xây dựng các dự án TĐC còn bao gồm hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợcho người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, nhằm khôi phục và cải thiệnmức sống, tạo điều kiện phát triển những cơ sở kinh tế và văn hoá xã hội

TĐC là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống vàlàm ăn TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồihoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển

Tóm lại: TĐC là hình thức thay đổi về chỗ ở, tổ chức lại cuộc sống và kinh tế

của cá nhân, hộ gia đình hay nhóm cộng đồng tại chỗ ở mới

Vậy ta có thể hiểu, HTTĐC là toàn bộ các chính sách của Đảng, Nhà nướcnhằm hỗ trợ cho người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, nhằm khôiphục và cải thiện mức sống, khi người dân có thay đổi về chỗ ở, tổ chức lại cuộcsống và kinh tế của cá nhân, hộ gia đình hay nhóm cộng đồng tại chỗ ở mới.

1.1.2.2.Yêu cầu của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Phải thực hiện theo các quy định của Nhà nước: Từ thực tiễn công tác

GPMB nói chung, BTHT&TĐCnói riêng được thực hiện trong một khoảng thờigian tương đối dài, có nhiều dự án có thể lên đến vài năm; trải qua nhiều khâu,nhiều giai đoạn khác nhau; tác động đến nhiều đối tượng do vậy việc BTHT&TĐCcần phải tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục pháp lý theo quy định của Nhà nước

Có như vậy mới hạn chế được sự khiếu kiện của người bị thu hồi đất, đẩy nhanhtiến độ GPMB; tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, giám sát, kiểm tra và xử lýcác hành vi vi phạm pháp luật

- Đảm bảo đúng tiến độ thực hiện và chính xác: Tiến độ thực hiện

BTHT&TĐC quyết định phần lớn tiến độ GPMB; tiến độ thực hiện dự án đó ảnhhưởng tới lợi ích kinh tế, xã hội của dự án đầu tư Công tác bồi thường thiệt hạiđược thực hiện nhanh chóng, kịp thời sẽ đảm bảo tiến độ bàn giao mặt bằng cho chủ

dự án, tránh lãng phí, đẩy nhanh việc thực hiện xây dựng công trình và đưa vào khaithác sử dụng theo đúng kế hoạch

Ngoài ra cần đảm bảo tính chính xác, đầy đủ của số liệu thống kê đất đai vàcác tài sản trên đất vì đó là cơ sở thực hiện việc BTHT&TĐC, đảm bảo quyền lợicho người có đất bị thu hồi

- Đảm bảo thực hiện dân chủ, công khai, công bằng: Dân chủ trong công tác

BTHT&TĐC có nghĩa là tạo điều kiện thuận lợi để người dân phát huy quyền làmchủ của mình, được tham gia nhiều khâu của quá trình BTHT&TĐC, đóng góp ýkiến và được trả lời các vấn đề còn chưa rõ nhằm tạo sự đồng thuận và thống nhấtcao với những người bị thu hồi đất Quá trình thực hiện bồi thường thiệt hại khiGPMB cần phải tiến hành công khai; các văn bản pháp lý, các chế độ chính sáchBTHT và phương án BTHT phải niêm yết công khai để người dân biết và tin tưởngvào chủ trương thu hồi đất của cấp có thẩm quyền [14]

1.1.3.Nguyên tắc, vai trò của thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.3.1.Nguyên tắc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồithường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếukhông có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể củaloại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất;trường hợp thu hồi hết đất ở thì được bồi thường bằng đất ở TĐC hoặc nhà ở TĐC.Theo Khoản 1 Điều 83 Luật đất đai 2013, nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồiđất như sau: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồithường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; Việc hỗ trợphải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định củapháp luật Đồng thời, theo Điều 88 đến Điều 92 Luật đất đai 2013 có các quy định

về bồi thường về tài sản trên đất khi Nhà nước thu hồi như sau: Nguyên tắc bồithường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất ;

Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khi Nhà nước thu hồi đất;

Bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi; Bồi thường chi phí di chuyển khi Nhà nướcthu hồi đất; Quy định về các trường hợp không được bồi thường tài sản gắn liền vớiđất Trong đó, Điều 88 Luật đất đai 2013 quy định cụ thể về nguyên tắc bồi thườngthiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất là tài sảngắn liền với đất phải hợp pháp

Khi thực hiện thu hồi đất cần công khai, minh bạch và dân chủ trong côngtác thu hồi đất thông qua các quy định về các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, quyđịnh trình tự, thủ tục thu hồi đất, BTHT&TĐC khi nhà nước thu hồi đất Đồng thời,

để đảm bảo thực hiện quyền của chủ sở hữu về đất đai, bên cạnh việc quy định chếtài mạnh để xử lý đối với trường hợp không đưa đất đã được giao, cho thuê vào mụcđích sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng đó là cho phép chậm tiến độ hơn sovới quy định hiện hành 24 tháng và chủ đầu tư phải nộp một khoảng tiền tương ứngvới tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong thời hạn đó, nếu hết 24 tháng cho phépchậm tiến độ này mà vẫn chưa đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất màkhông bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất LĐĐ 2013 đã quy định cụ thểnguyên tắc, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế thực hiện quyết định

kiểm đếm bắt buộc và thực hiện cưỡng chế quyết định thu hồi đất nhằm tạo điềukiện cho các địa phương triển khai thực hiện thống nhất.

1.1.3.2.Vai trò thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất góp phần đẩy nhanh tiến độthực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Đồng thời, công tác BTHT&TĐC khiNhà nước thu hồi đất diễn ra nhanh chóng, chính xác và hợp lý thì sẽ đảm bảo đượctiến độ thực hiện quy hoạch sử dụng đất, tránh tình trạng trì trệ các dự án

Công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất giúp cải tạo, phát triển xãhội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân Thu hồi đất để xây dựng cáccông trình xã hội như chung cư, bệnh viện, trường học, các khu vui chơi giải trí.Công tác này đã gián tiếp tạo điều kiện cho người dân cải thiện đời sống vật chất vàtinh thần cho người dân khi di dời đến chỗ ở mới

Công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là một khâu để thực hiệnquy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các chiến lược, chủ trương về kinh tế xã hội;công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nó góp phần phân bố lại dân cư đồng thời hiện đạihóa cơ sở hạ tầng đô thị theo hướng văn minh hiện đại và hội nhập quốc tế Nó thúcđẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp – xây dựng –dịch vụ và thu hút đầu tư trong và ngoài nước

Công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất để đảm bảo mọi diện tíchđất đai được sử dụng hợp lý, hợp pháp nhằm mang lại hiệu quả cao và khắc phụctình trạng tùy tiện trong quản lý sử dụng đất Đặc biệt, thu hồi đất để đáp ứng nhucầu sử dụng đất phục vụ cho mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi íchcông cộng.[12]

1.1.4.Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.4.1.Nhân tố khách quan

(1) Giá đất và định giá đất

Theo quy định của Luật Đất đai 2013 nguyên tắc xác định giá đất là phải phùhợp giá thị trường trong điều kiện bình thường, tuy nhiên tình hình phổ biến hiệnnay là giá đất Nhà nước ban hành còn thấp so với giá thị trường dẫn đến nhiềutrường hợp ách tắc về bồi thường đất đai, phát sinh khiếu kiện Nếu giá đất được

định giá đúng, sát với giá thị trường sẽ nâng cao được mức độ đồng thuận của ngườidân, lúc đó việc thu hồi đất, BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất sẽ được thựchiện nhanh và hiệu quả hơn.

(2) Thị trường bất động sản

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước ta, thị trường bất động sản đangngày càng phát triền Ngày nay thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phậnkhông thể thiếu, nó đóng góp vào ổn định xã hội và thúc đẩy đền kinh tế đất nước.Thị trường bất động sản là nơi giải quyết quan hệ cung – cầu bất động sản trongmột thời gian và không gian nhất định Việc hình thành và phát triển thị trường bấtđộng sản góp phần làm giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện dự án (do người đầu

tư có thể đáp ứng nhu cầu đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thờingười bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc thuê đất đai, nhà cửa mà không cần phảithông qua Nhà nước thực hiện chính sách TĐC [14]

(3) Các yếu tố khác

- Hệ thống chính sách pháp luật liên quan đến vấn đề thu hồi đất,BTHT&TĐC gồm những văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước cóthẩm quyền ban hành theo những trình tự, thủ tục và hình thức nhất định, nhằm điềuchỉnh các quan hệ đất đai trong quá trình thu hồi đất, BTHT&TĐC Chính sáchBTHT&TĐC cư khi Nhà nước thu hồi đất là yếu tố quan trọng nhất vì nó liên quantrực tiếp đến mối quan hệ lợi ích giữa người dân, chủ đầu tư và nhà nước

- Biện pháp tổ chức thực thi chính sách mang ý nghĩa rất quan trọng, côngtác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất có đạt được mục tiêu đã đề ra hay không

là nhờ yếu tố này Yếu tố này giúp biến ý đồ của các chính sách thành hiện thực,khẳng định tính đúng đắn của chính sách và hơn thế là chính sách sẽ ngày cànghoàn thiện hơn thông qua việc thực thi trong thực tế

- Quỹ TĐC có thể hiểu là nguồn cung cấp nơi ở mới mà các hộ bị ảnh hưởngbởi dự án, đất của họ bị thu hồi hết phải chuyển đến và ổn định khôi phục cuộc sốngtại TĐC Quỹ TĐC nếu được chuẩn bị trước sẵn sàng phục vụ cho công tácBTHT&TĐC thì sẽ mang lại hiệu quả cao, tránh được những khó khăn vướng mắcthường gặp về vấn đề TĐC như thiếu quỹ TĐC, khu nhà TĐC chất lượng kémkhông đáp ứng được nhu cầu sống của người dân.[13]

1.1.4.2.Nhân tố chủ quan

(1) Nhận thức của người dân: Những nơi có trình độ dân trí thấp, mức độ hiểubiết không cao thì tiến độ GPMB thường chậm hơn, do người dân thường đòi hỏi trái vớiquy định và thường so sánh với các địa bàn khác mà không căn cứ vào chính sáchcủa pháp luật Đồng thời, sự hiểu biết pháp luật về đất đai có ảnh hưởng trực tiếpđến công tác thu hồi GPMB Hầu hết các dự án bị bàn giao mặt bằng chậm là dongười dân phản ứng lại các quyết định của cơ quan có thẩm quyền, gây khó khăncho tổ công tác trong việc điều tra khảo sát, không chấp nhận chính sáchBTHT&TĐC, không nhận tiền bồi thường, không chịu di dời, khiếu kiện phức tạpkéo dài Do vậy nhiệm vụ của các cấp, các ngành chính quyền địa phương cần cóbiện pháp hữu hiệu trong việc phổ biến pháp luật đến người dân; đội ngũ cán bộlàm công tác GPMB phải giải thích rõ, cụ thể, mềm dẻo để người dân thấy đượcviệc thu hồi đất là phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội

(2) Nhân tố thuộc về chính quyền địa phương: Đội ngũ cán bộ, năng lực bộ máyquản lý của chính quyền địa phương có khả năng giải thích các chế độ, chính sách đốivới các hộ dân trong vùng bị ảnh hưởng, thái độ và năng lực cán bộ, công chức của cơquan có thẩm quyền khi tiếp xúc với dân trong quá trình giải quyết các chế độ, chínhsách triển khai công tác giải phóng mặt bằng Sự am hiểu pháp luật, cách giải quyếtnhanh gọn cùng với sự cảm thông, tôn trọng lợi ích của người dân, thấu hiểu được tâm

lý và nguyện vọng của người dân khi thực thi công vụ của cán bộ, công chức sẽ đóngvai trò rất quan trọng trong việc tạo dựng sự hợp tác của nhân dân trong vùng dự ánnhằm tránh các phản ứng tiêu cực lây lan gây bất lợi cho tiến độ GPMB

(3) Công tác quy hoạch kế hoạch hóa và giao đất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất

để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất mà theo quyđịnh của Luật Đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi đã có quyếtđịnh thu hồi đất đối với người đang sử dụng đất đó Đồng thời, Quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá đất chuyển nhượng

từ đó tác động đến giá đất bồi thường

(4)Tình hình đăng ký đất đai và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất: Đất đai là một trong các tài

sản phải đăng ký quyền sử dụng; người sử dụng đất phải đăng ký với cơ quannhà nước có thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền

sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất Trong công tác BTHT&TĐC giấychứng nhận là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất và diệntích đất tính bồi thường

(5) Công tác thanh tra kiểm tra: Công tác thanh tra kiểm tra nếu được thựchiện nghiêm túc sẽ nâng cao hiệu quả thu hồi đất, BTHT&TĐCđảm bảo quyền lợicủa người dân, giảm khiếu kiện.[18]

1.1.5.Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Các trường hợp nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội được Luật

đất đai năm 2013 quy định dựa trên tiêu chí “Phải vì lợi ích của quốc gia, lợi ích chung của cộng đồng”, các dự án mà nhà nước thu hồi đất để thực hiện căn cứ vào ý

nghĩa, tính chất quan trọng của dự án với việc phát triển kinh tế - xã hội của quốcgia, lợi ích cộng đồng, không có phân biệt dự án đó là của thành phần kinh tế nào,nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn và thu hẹp hơn các trường hợp nhà nước thu hồi đất

để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Luật quy định, Nhànước chỉ thu hồi đất đối với các dự án đã được quốc hội quyết định chủ trương đầu

tư, dự án được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư và một sốtrường hợp được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét thông qua chủ trương thu hồiđất Theo đó, để đánh giá hiệu quả công tác thu hồi đất, BTHT&TĐCkhi Nhà nướcthu hồi đất, căn cứ vào các tiêu chí như sau:

+ Mức độ hài lòng, tỉ lệ đồng thuận của người dân cũng như các ý muốn chủquan thông qua các mẫu phiếu khảo sát đánh giá

+ Mức độ hoàn thành công tác BTHT&TĐC và thu hồi đất các dự án; hoànthành bàn giao mặt bằng đúng tiến độ đối với các dự án có phương án BTHT&TĐCphê duyệt theo Luật Đất đai 2013

+ Số lượng người dân có sự thay đổi về thu nhập, khả năng ổn định cuộcsống cho người bị thu hồi đất, bảo đảm nơi ở mới của người dân phải bằng hoặc tốthơn nơi ở cũ; có cơ chế, chính sách hiệu quả để khuyến khích người phải di chuyểnchồ ở được tự lựa chọn hình thức TĐC phù họp với nhu cầu ở, khả năng thanh toán

bằng việc nhận tiêu chuẩn TĐC do cơ quan nhà nước chuẩn bị hoặc thực hiện TĐC

tự nguyện theo phương thức nhận tiền để tự lo nơi ở mới

+ Số vụ việc khiếu nại đông người tại một số dự án có xu hướng giảm;không để phát sinh “điểm nóng” và tình trạng khiếu kiện đông người do nguyênnhân thu hồi đất, BTHT&TĐCvà khả năng giữ vững ổn định chính trị - xã hội

+ Các quy định pháp luật liên quan cơ chế, chính sách BTHT&TĐC đượcđiều chỉnh theo hướng thiết thực, hiệu quả, phù hợp với quy hoạch chung, quyhoạch phát triển đô thị và tình hình thực tiễn; rà soát, xây dựng, ban hành đồng bộquy định về phân công tổ chức thực hiện và trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện côngtác BTHT&TĐCt heo đúng thẩm quyền và quy định của pháp luật

1.2.Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo pháp luật đất đai hiện hành

1.2.1.Luật đất đai 2013 và các Nghị định, Thông tư

1.2.1.1.Xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm (TheoĐiều 69 Luật Đất đai 2013)

UBND cấp có thẩm quyền thu hồi đất ban hành thông báo thu hồi đất Thôngbáo thu hồi đất được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổ biến đến người dântrong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng,niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi cóđất thu hồi (Theo điểm a khoản 1 Điều 69 Luật Đất đai 2013) UBND cấp xã cótrách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB triển khai thực hiện kếhoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm(Theo điểm b khoản 1 Điều

69 Luật Đất đai 2013) Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồikhông phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB trong việc điều tra, khảo sát,

đo đạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi

có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB tổ chức vận động, thuyết phục đểngười sử dụng đất thực hiện Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động,thuyết phục mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụBTGPMB thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc.Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc

1.2.1.2.Lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo khoản 2 Điều 69 Luật Đất đai 2013: Tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB cótrách nhiệm lập phương án BTHT&TĐC và phối hợp với UBND cấp xã nơi có đấtthu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án BTHT&TĐC theo hình thức tổ chức họp trựctiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khaiphương án BTHT&TĐC tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khudân cư nơi có đất thu hồi (theo điểm a khoản 2 Điều 69 Luật Đất đai 2013).Việc tổchức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã,đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, đại diện những người có đất thuhồi (Thực hiện theo điểm a khoản 2 Điều 69 Luật Đất đai 2013) Đồng thời, Tổ chứclàm nhiệm vụ BTGPMB có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi

rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đốivới phương án BTHT&TĐC; phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chứcđối thoại đối với trường hợp có ý kiến không đồng ý về phương án BTHT&TĐC;hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền (Thực hiện theo điểm a khoản 2Điều 69 Luật đất đai 2013)

1.2.1.3.Ban hành quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo khoản 3 Điều 69 Luật đất đai 2013: UBND cấp có thẩm quyền quyđịnh tại Điều 66 của Luật đất đai 2013 này quyết định thu hồi đất, quyết định phêduyệt phương án BTHT&TĐC trong cùng một ngày (Điều 66: Thẩm quyền thu hồiđất) Tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xãphổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án BTHT&TĐC tạitrụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi;gửi quyết định BTHT&TĐC đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mứcBTHT, bố trí nhà TĐC hoặc đất TĐC (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiềnBTHT; thời gian bố trí nhà TĐC hoặc đất TĐC (nếu có) và thời gian bàn giao đất đãthu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB

1.2.1.4.Về công tác bồi thường đất và tài sản gắn với đất theo LĐĐ 2013

Nguyên tắc và điều kiện bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất đượcquy định chi tiết tại Điều 74, 75 Luật đất đai 2013 như sau: Theo nguyên tắc bồi

thường về đất, người có đất bị thu hồi phải có đủ điều kiện theo quy định mới đượcbồi thường Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sửdụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằngtiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thờiđiểm quyết định thu hồi đất Việc bồi thường phải bảo đảm dân chủ, khách quan,công bằng, công khai, kịp thời và quy định của pháp luật.

Các đối tượng được xét bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mụcđích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộnggồm: (1) Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuêđất hàng năm;(2) Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở gắn liềnvới quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam hoặc được Nhà nước giao đất có thu tiền sửdụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, nhận chuyểnnhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất,khu công nghệ cao, khu kinh tế và các đối tượng khác Bên cạnh đó, Luật đất đai

2013 có các quy định cụ thể về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thể là cácĐiều 76 đến Điều 82,Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồiđất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia,công cộng; Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồiđất nông nghiệp của hộ gia đình

Khi Nhà nước thu hồi đất ở, việc bồi thường về đất phải đúng theo quy địnhtại Điều 79 Luật đất đai 2013 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở, người ViệtNam định cư ở nước ngoài đang sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tạiViệt Nam hay tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất để thực hiện dự án xây dựng nhà ở khiNhà nước thu hồi đất mà có đủ điều kiện thì được bồi thường về đất Đối với trườnghợp không còn đất ở, nhà ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đấtthu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở; nếu không có nhu cầu bồithường bằng đất ở hoặc nhà ở thì Nhà nước bồi thường bằng tiền

1.2.1.5.Về công tác hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai 2013

Theo Khoản 1 Điều 83 Luật đất đai 2013, nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nướcthu hồi đất như sau:Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được

bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;Việc hỗtrợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định củapháp luật Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm:

a) Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;

b) Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợpthu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thuhồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyểnchỗ ở;

c) Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cánhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;

d) Hỗ trợ khác

Theo Điều 84 Luật đất đai 2013, quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề,tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất như sau: Hộ giađình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp

mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiềncòn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm Trường hợp ngườiđược hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động cónhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗtrợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh

1.2.1.6.Về công tác tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai 2013

Quy định về bố trí TĐC cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ởtại Điều 86 Luật đất đai 2013:Tổ chức làm nhiệm vụ BTGPMB được UBND cấptỉnh, UBND cấp huyện giao trách nhiệm bố trí TĐC phải thông báo cho người cóđất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố tríTĐC và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểmsinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi TĐC trước khi cơ quannhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí TĐC

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà TĐC, thiết kế,diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà TĐC; dự kiến bố trí TĐC cho người cóđất bị thu hồi Người có đất thu hồi được bố trí TĐC tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi

đất có dự án TĐC hoặc có điều kiện bố trí TĐC Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người

có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công vớicách mạng

Phương án bố trí TĐC đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ

sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tạinơi TĐC Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí TĐC mà tiền bồi thường, hỗtrợ không đủ để mua một suất TĐC tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ đểmua một suất TĐC tối thiểu

1.2.1.7.Nghị định, Thông tư vàcác văn bản pháp lý khác

Các nghị định thông tư hướng dẫn chủ yếu bao gồm :

Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết thi hành một sốđiều của Luật đất đai ; Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giáđất; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về BTHT&TĐC khi Nhànước thu hồi đất; Nghị định 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 sửa đổi, bổ sung một

số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai; Thông tư 37/2014/TT-BTNMTquy định chi tiết về BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất ; Thông tư 74/2015/TT-BTC hướng dẫn lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí tổ chức thực hiệnBTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất ; Thông tư 30/2014/TT-BTNMT của bộ TàiNguyên và Môi Trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích

sử dụng đất, thu hồi đất

Tại các Nghị định và Thông tư thì các quy định được giải thích cụ thể và chitiết hơn Chẳng hạn như đối tượng và điều kiện được hỗ trợ quy định trong Điều 19Nghị định 47/2014/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định01/2017/NĐ-CP ; Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối vớitrường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nôngnghiệp còn được quy định cụ thể tại Điều 20 Nghị định 47/2014/NĐ-CP và đượcsửa đổi, bổ sung tại Khoản 6 Điều 4 Nghị định 01/2017/NĐ-CP Hỗ trợ đào tạo,chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất ở kết hợp kinhdoanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở được quy định cụthể tại Điều 21 Nghị định 47/2014/NĐ-CP

HTTĐC đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, ngườiViệt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở được quy định cụ thể tạiĐiều 22 Nghị định 47/2014/NĐ-CP Ngoài các hỗ trợ trên thì Nhà nước còn có thêmcác loại hỗ trợ khác nhằm đảm bảo lợi ích chính đáng của đối tượng có đất bị thuhồi, cụ thể là: hỗ trợ người đang thuê nhà ở không thuộc sở hữu Nhà nước; hỗ trợkhi thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn; hỗ trợ khác đối với người sử dụngđất khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại các Điều 23, 24, 25 Nghị định47/2014/NĐ-CP.

1.2.2.Các văn bản hướng dẫn của UBND thành phố Hải Phòng

Quyết định số 2680/2014/QĐ-UBND ngày 03/12/2014 của UBND thành phốHải Phòng Ban hành quy định chi tiết một số nội dung về BTHT&TĐC khi Nhànước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng

Quyết định số 324/2015/QĐ-UBND ngày 05/02/2015 của UBND thành phốHải Phòng về việc ban hành Bộ đơn giá vật kiến trúc phục vụ công tác BTHT khiNhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng;

Quyết định số 2970/2014/QĐ-UBND ngày 25/12/2014 của UBND thànhphố Hải Phòng Ban hành quy định về bảng giá đất thành phố Hải Phòng 05 năm(2015- 2019)

Quyết định số 58/2015/QĐ-UBND ngày 12/01/2015 về việc ban hành tậpđơn giá cây trồng, vật nuôi thủy sản, chi phí đầu tư vào đất nuôi trồng thủy sản phục

vụ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất trênđịa bàn thành phố

1.3.Tổng quan về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế và ở một số nước trên thế giới

1.3.1.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế

Mục tiêu chính sách BTHT&TĐC của ngân hàng thế giới (WB) và ngânhàng phát triển Châu Á (ADB) là việc bồi thường TĐC sẽ được giảm thiểu càngnhiều càng tốt vầ đưa những biện pháp khôi phục để giúp người bị ảnh hưởng cảithiện hoặc ít ra vẫn giữ được mức sống, khả năng thu nhập và mức độ sản xuất nhưtrước khi có dự án; phải đảm bảo cho các hộ di chuyển được BTHT sao cho tương

lai kinh tế và xã hội của họ được thuận lợi tương tự như trong các trường hợp không

có dự án Các biện pháp thu hồi được cung cấp là bồi thường theo giá thay thế nhàcửa và các kết cấu khác, bồi thường đất nông nghiệp là lấy đất có cùng hiệu suất vàphải thật gần với đất bị thu hồi, bồi thường đất thổ cư có cùng diện tích được người

bị ảnh hưởng chấp thuận, giao đất TĐC với thời gian ngắn nhất Đối với đất đai vàtài sản được bồi thường chính sách WB và ADB là phải bồi thường theo giá xâydựng đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường TĐChoàn thành trước một tháng khi triển khai thực hiện Đồng thời, việc khôi phục thunhập được coi là yếu tố quan trọng của TĐC khi những người bị ảnh hưởng bị mất

cơ sở sản xuất, công việc kinh doanh, việc làm thay thế những nguồn thu nhập khác,bất kế họ có mất nơi ở hay không

Ngân hàng thế giới WB và ADB quy định các thông tin về dự án cũng nhưchính sách bồi thường TĐC của dự án phải công khai đầy đủ, tham khảo ý kiến hợptác và tìm đủ mọi cách thỏa mãn nhu cầu chính đáng của người bị thu hồi trong suốtquá trình lập kế hoạch bồi thường TĐC cho tới khi thực hiện công tác lập kế hoạch.Việc lập kế hoạch cho công tác TĐC được WB và ADB coi là điều bắt buộc trongquá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượngngười bị ảnh hưởng và mức độ tác động của dự án Kế hoạch bồi thường TĐC phảiđược coi là một chương trình phát triển cụ thể, cung cấp đầy đủ nguồn vốn chongười di chuyển hòa nhập được với cộng đồng mới.[1]

1.3.2.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi thu hồi đất của Trung Quốc

Trung Quốc hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất cũng như số lượngngười bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thuhồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án bồi thường,trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của Nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo chonhững người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so vớitrước khi bị thu hồi đất

Về phương thức bồi thường thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụngđất biết trước việc sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựachọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô

Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn bồi thường thiệthại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với công việc, nơi làm việc của mình Tạikhu vực đô thị, người sử dụng đất trong diện được TĐC mà không muốn vào khuTĐC thì có thể nhận bồi thường bằng tiền mặt và tự giải quyết nơi ở Khi đã thỏathuận và ký nhận tiền mà đối tượng không tuân thủ thì sẽ bị coi là vi phạm phápluật, lúc đó sẽ bị buộc phải chấp hành.

Đối với thu hồi đất nông nghiệp để phát triển đô thị, đối tượng sẽ được phânđất khác trong diện tích đất của làng xã và như vậy sẽ có nhiều nông dân khác tronglàng bị thu hẹp diện tích, do đó tiền đền bù được cấp trong phạm vi toàn xã

Nhà nước hỗ trợ đào tạo, huấn luyện nghề nghiệp hoặc thành lập các doanhnghiệp nhỏ và bố trí người dân có đất bị thu hồi vào làm việc tại đó Bên cạnh đócòn có các cách thức khác như: cung cấp các dịch vụ tín dụng cho vay vốn ưu đãi

để tạo cơ sở sản xuất, tạo thêm ngành nghề tăng thu nhập, có các khoản trợ cấp tạmthời Trong việc tạo quỹ nhà TĐC, ngoài xây dựng các khu nhà ở TĐC mới ra thìcòn thực hiện cải tạo, nâng cấp các khu chung cư cũ, tập thể cũ đảm bảo điều kiệnsống phù hợp để làm thành khu TĐC Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở đượcxây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng yêu cầu nhiều loại căn hộ vớicác nhu cầu sử dụng khác nhau.[1]

1.3.3.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Indonexia

Vấn đề di dân, bồi thường, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất được coi là sự “hysinh” mà một số người dân phải chấp nhận vì lợi ích cộng đồng Các chương trìnhbồi thường, TĐC chỉ giới hạn trong phạm vi bồi thường theo luật cho đất bị dự ánchiếm dụng hoặc một số ít trường hợp bị thu hồi đất được xây dựng khu TĐC Theochính sách của Chính phủ Indonexia thì vấn đề TĐC được thực hiện dựa trên cáctiêu chí cơ bản sau: Bồi thường đối với tài sản bị thiệt hại, nghề nghiệp và thu nhập

bị mất trong quá trình thu hồi đất;Hỗ trợ di chuyển, bố trí nơi ở mới với các dịch vụ

và phương tiện phù hợp với cuộc sống của người dân;Trợ cấp khôi phục lại thunhập cho người dân để đảm bảo ít nhất người bị ảnh hưởng có được mức sống gầnbằng trước khi có dự án.[1]

1.3.4.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi thu hồi đất ở Thụy Điển

Quá trình đô thị hóa đặt ra yêu cầu Thụy Điển phải thực hiện quy hoạch sửdụng đất quốc gia phù hợp với xu thế chung Việc lập quy hoạch sử dụng đất này sẽtạo tiền đề để thực hiện công tác GPMB Lập quy hoạch sử dụng đất quốc gia ởThụy Điển gồm hai bước được thực hiện bằng công cụ GIS – Hệ thống thông tin địa

lý như sau:

Bước đầu tiên, họ tiến hành tham vấn về nhu cầu sử dụng đất khác nhau củacác cấp, ngành, lĩnh vực Khi đó, mỗi cấp chính quyền, mỗi ngành và lĩnh vực sửdụng đất như nông lâm ngư nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, môi trường,năng lượng,…đều được tham vấn về các nhu cầu sử dụng đất ưu tiên Sau đó, họtổng hợp lại và xác định sự mâu thuẫn lợi ích giữa các nhu cầu đó

Bước thứ hai, họ tham vấn các thành phố, khu vực quốc gia hay các khu vựcđịa phương về nhu cầu sử dụng đất ưu tiên, đặc biệt là họ quan tâm đến cả các khuvực tư nhân và đại diện của những người sử dụng đất khác nhau có quyền sở hữuhoặc các loại quyền đất đai khác Họ xem xét có sự xung đột giữa lợi ích của cáckhu vực hay không, nếu có thì chính quyền các khu vực gửi báo cáo lên trung ươngquyết định theo hướng bảo vệ lợi ích quốc gia và lợi ích địa phương

Những nhu cầu sử dụng đất này được đưa vào quy hoạch bằng ba cách: một

là, thực hiện tham vấn giữa các nhà lập quy hoạch và người đại diện cho lợi ích cụthể; hai là, đưa ra các phương án quy hoạch thay thế trong sự liên kết với người đạidiện; ba là, thực hiện quyền khiếu nại đối với việc ra quyết định quy hoạch cuốicùng Tiếp theo, Thụy Điển sử dụng các phương pháp định giá đất phục vụ chocông tác thu hồi đất, BTHT&TĐC gồm: phương pháp so sánh thương vụ, phươngpháp thu nhập, phương pháp chi phí [1]

1.3.5.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Australia

Luật pháp Australia quy định các cơ quan của Chính phủ có quyền thu hồiđất để sử dụng vào mục đích công như làm đường, công viên, trường học, bệnhviện Chủ đất có quyền được bồi thường những thiệt hại do bị thu hồi đất Luậtthu hồi đất khuyến khích việc thu hồi đất thông qua hình thức thỏa thuận trực

tiếp giữa cơ quan có thẩm quyền thu hồi và chủ đất Tuy nhiên, khi không đạtđược thỏa thuận, thì nhà nước tiến hành thu hồi đất bằng hình thức bắt buộc, khi

đó Văn phòng Tổng thẩm định giá sẽ chịu trách nhiệm, xác định mức bồi thườngcho chủ đất

Theo quy định của Luật thu hồi đất, mức bồi thường khi nhà nước thu hồiđất, bất động sản thỏa thuận hoặc cưỡng chế được xác định căn cứ vào nhữngyếu tố sau:Giá trị thị trường của đất và tài sản gắn liền với đất, giá trị thị trườngcủa đất được xác định trong điều kiện không tính đến những tác động của việcthu hồi đất (yếu tố tâm lý, việc tăng hoặc giảm giá trị đất dùng vào mục đíchcông cộng,…); Các chi phí phát sinh: chi phí thuê luật sư, chi phí thẩm định giá;Bồi thường về tinh thần bị tổn thương do bị thu hồi nhà cửa; Những tác động dođất bị chia cắt; Những tác động làm tăng hoặc giảm giá trị đất

Trường hợp thu hồi toàn bộ diện tích đất hoặc bất động sản thì mức bồithường bằng giá trị thị trường toàn bộ thửa đất và tài sản gắn với đất cộng chi phíphụ trội (bằng khoảng 10% giá trị thị trường của đất hoặc bất động sản).Trườnghợp thu hồi một phần đất hoặc bất động sản thì mức bồi thường là phần chênhlệch giá trị của đất hoặc bất động sản trước và sau khi bị thu hồi cộng với khoảngiá trị gia tăng

Tại các bang New South Wales, Victoria và bang Tây Australia đều có cơquan định giá của chính quyền bang, do chính quyền bang quyết định tổ chức,biên chế và cấp ngân sách hoạt động Ngoài cơ quan định giá của chính quyềnbang còn có các công ty định giá hoạt động cung ứng dịch vụ định giá đất – bấtđộng sản theo yêu cầu của chính quyền nhà nước các cấp hoặc tổ chức và côngdân Cơ quan định giá của chính quyền bang được sử dụng các định giá viên của

cơ quan và hợp đồng với các định giá viên từ các công ty định giá bên ngoài Cơquan định giá của chính quyền bang thành lập và duy trì Ban hội thẩm với nhiệm

kỳ hoạt động 3 năm Riêng Cơ quan định giá bang Victoria đã có một hệ thốngquản lý chất lượng và được chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001:2008,chứng nhận cho 14 năm và đã được kiểm tra hàng năm từ SAI (cơ quan chứngnhận định giá toàn cầu).[1]

1.3.6.Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam

Thông qua, chính sách BTHT&TĐC khi thu hồi đất của các tổ chức quốc

tế và chính sách BTHT&TĐC khi thu hồi đất của một số nước trên thế giới, rút

ra bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam, cụ thể như sau:

Hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật về đất đai và chính sáchBTHT&TĐC khi nhà nước thu hồi đất đảm bảo sự ổn định thống nhất và phùhợp Tập trung vấn đề giá đất, vấn đề tuyên truyền phổ biến chính sách bồithường tới mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội; rà soát bổ sung hỗ trợ người bịthu hồi đất ổn định sản xuất đời sống cải thiện thu nhập

Cần giải quyết vấn đề nhà ở cho dân sau khi giải tỏa mặt bằng thông quaviệc trả tiền bồi thường về nhà ở Số tiền này được xác định bao gồm: Giá cả xâydựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa giá xây lại nhà mới và nhà cũ; giá đất tiêuchuẩn; trợ cấp về giá cả Tăng cường áp dụng khoa học công nghệ hiện đại, tiêntiến trong lĩnh vực quản lý đất đai để bắt nhịp kịp thời với tốc độ phát triển củathế giới Đội ngũ cán bộ chuyên môn phải sử dụng thành thạo các phần mềmquản lý, thiết bị hiện đại, công nghệ số

Trong suốt quá trình lập quy hoạch sử dụng đất, nước ta cầnhọc hỏi ThụyĐiển việc chú trọng công tác thống kê, tổng hợp các nhu cầu sử dụng đất ưu tiêncủa các cấp chính quyền (Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã); các ngànhlĩnh vực; các khu vực dân cư; các cơ quan, đơn vị, tổ chức Đặc biệt, cần phảichú trọng đến nhu cầu sử dụng đất, đến lợi ích chính đáng của nhân dân, phải hỏi

ý kiến dân để “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong quá trình lập quyhoạch Công tác này thể hiện sự sâu sát, nắm được mong muốn của từng đốitượng, đề cao tính dân chủ minh bạch Đây chính là khâu chuẩn bị trước kĩ lưỡng

để công tác BTHT&TĐCđạt hiệu quả tốt nhất

Xác định mức giá bồi thường bao gồm cả bồi thường về tinh thần bị tổnthương do bị thu hồi đất Nội dung này được chú trọng ở Australia nhưng chưađược quan tâm nhiều ở Việt Nam, hệ thống chính sách pháp luật và đội ngũ cán

bộ nước ta cần phải chú ý đến vấn đề này để không gây ra những hệ lụy về sau

Học hỏi Australia ở điểm cơ quan thẩm định giá thông báo giá đất cho cácchủ đất và các chủ đất có quyền khiếu nại hoặc từ chối kết quả định giá đối vớithửa đất của mình Bài học này muốn đề cập đến việc công bố công khai giá đấtcho người chủ có đất bị thu hồi, người dân được thể hiện ý kiến của mình thôngqua việc thực hiện quyền khiếu nại nếu không đồng ý với kết quả Đồng thởi, có

cơ chế chính sách BTHT phù hợp với từng loại đối tượng ở các khu vực đô thị,nông thôn khác nhau nhằm đảm bảo lợi ích cho người có đất bị thu hồi Đồngthời, quỹ đất đai ngày càng hạn hẹp, việc cải tạo nâng cấp các khu nhà tập thể,chung cư cũ để làm khu TĐC giống cách Trung Quốc đang làm là hoàn toàn hợp

lý với điều kiện hiện nay của Việt Nam

Cần quy định một cách rõ ràng về chủ thể có trách nhiệm thực hiện côngviệc này khi tiến hành thu hồi đất Trách nhiệm đó còn được giao cho những cánhân, tổ chức được Nhà nướcgiao sử dụng đất thực hiện Điều này nhằm đảmbảo việc thu hồi đất, GPMBvà TĐC được tiến hành một cách thuận lợi, nhanhchóng, đảm bảo quyềnvà lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất;

1.4.Khái quát về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở thành phố Hải Phòng

Trong giai đoạn 2014 -2019, TP Hải Phòng phê duyệt và thực hiện nhiều

dự án, thu hồi 3680 ha đất, ảnh hưởng tới 36.500 hộ dân Trong số đó có 6300 hộdân di chuyển Thành phố bố trí TĐC cho hơn 6000 hộ, còn thiếu 222 suất TĐC(chiếm 3,56% số hộ phải di chuyển) Trong đó, có 73 hộ dân thuộc dự án Côngviên cây xanh Tam Bạc; 41 hộ dân thuộc dự án cầu vượt nút giao Nguyễn BỉnhKhiêm, 39 hộ thuộc dự án chung cư HH3, HH4 Đổng Quốc Bình; dự án TĐCphường Đằng Giang còn 13 hộ; dự án Khu đô thị mới Ngã Năm - Sân bay Cát Bi

có 54 hộ; dự án nâng cấp, cải tạo QL 10 tại huyện Vĩnh Bảo còn 2 hộ Tại quận

Lê Chân, việc bố trí 73 suất đất TĐC này phụ thuộc vào tiến độ xây dựng khuTĐC 4,3 ha thuộc phường Vĩnh Niệm Đến nay, còn vướng 2 hộ chưa chịu dichuyển với diện tích khoảng 7000 m2, làm ảnh hưởng tới tiến độ cả dự án TĐC

Có đất tới đâu, quận bàn giao cho các hộ tới đó, nhưng 2 trường hợp còn lại củakhu TĐC này rất khó, mấy chục hộ khác phải chờ đợi Các khu TĐC khác tại

phường Đằng Giang (quận Ngô Quyền) cũng có vướng mắc Lãnh đạo UBNDthành phố, các ban ngành, các địa phương tìm cách giải quyết, đảm bảo quyềnlợi chính đáng của nhân dân Cụ thể, 73 hộ của quận Lê Chân đang được dự kiếnđiều chuyển một phần sang khu TĐC dự án phát triển giao thông đô thị; có 41 hộ

dự án cầu vượt Nguyễn Bỉnh Khiêm sẽ được bố trí tại khu TĐC Đông Hải 1(quận Hải An); 39 hộ dự án HH3, HH4 Đổng Quốc Bình sẽ tới khu TĐC phườngĐằng Giang; 54 hộ dự án Khu đô thị mới Ngã Năm - Sân bay Cát Bi về khuTĐC phường Đông Khê; 2 hộ thuộc huyện Vĩnh Bảo có thể bố trí trong một số

lô đất đã duyệt để đấu giá Những kết quả đạt được về cơ bản các đối tượng đượcBTHT&TĐC ngày càng được xác định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hìnhthực tế của quận, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao,người nhận bồi thường cũng thấy thỏa đáng; Mức BTHT ngày càng cao tạo điềukiện cho người dân bị thu hồi đất có thể khắc phục lại tài sản bị mất Một số biệnpháp hỗ trợ đã được bổ sung và quy định rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổimới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sảnxuất; Việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần đấtvới người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chínhtrong việc thu hồi đất; Trình tự thủ tục tiến hành BTHT&TĐC đã giảiquyết đượcnhiều khúc mắc trong thời gian qua, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩmquyền thực hiện công tác bồi thường, TĐC đạt hiệu quả Để làm được điều này,UBND Thành phố đã sử dụng công cụ chính là các Trung tâm thẩm định giá doUBND cấp huyện thuê đơn vị tư vấn xác định, báo cáo Sở Tài chính thẩm định

và trình UBND Thành phố phêduyệt, những Trung tâm này sẽ chịu trách nhiệmđiều tra khảo sát thị trường và dựa vào đó mà Ban bồi thường của Trung tâm, cácQuận, Huyện sẽ bồi thường cho người dân Cơ chế định giá phù hợp với giá thịtrường do các đơn vị tư vấn độc lập thực hiện trước khi UBND Thành phố phêduyệt để tính bồi thường là cách triển khai rất khách quan, bảo đảm được sựđồng thuận giữa cơ quan Nhà nước với người bị thu hồi đất.[30]

CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HỒNG BÀNG,

Khi miền Bắc bước vào thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 1965), ngày 5/7/1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 92/CP thành lậpkhu phố Hồng Bàng gồm các khu Máy Nước, Thượng Lý - Hạ Lý và trên sông

-Sau gần 6 năm thống nhất đất nước, ngày 03/01/1981, Hội đồng Chính phủban hành Quyết định số 03/QĐ-CP “về việc thống nhất tên gọi các đơn vị hànhchính ở nội thành, nội thị”; từ đây, khu phố Hồng Bàng được đổi thành quận HồngBàng Quận gồm 9 phường: Minh Khai, Hoàng Văn Thụ, Quang Trung, Phan BộiChâu, Phạm Hồng Thái, Hạ Lý, Thượng Lý, Trại Chuối và Sở Dầu

Trước yêu cầu phát triển của đô thị Hải Phòng, ngày 23/11/1993, Chính phủban hành Nghị quyết số 89/CP “về việc điều chỉnh địa giới huyện An Hải, quận

Hồng Bàng thuộc thành phố Hải Phòng”, quận Hồng Bàng tiếp nhận xã HùngVương và thị trấn Quán Toan từ huyện An Hải và chuyển thành 2 phường có têntương ứng Như vậy, từ 01/01/1994, quận Hồng Bàng có 11 đơn vị hành chính cấpphường là Hạ Lý, Hoàng Văn Thụ, Hùng Vương, Minh Khai, Phạm Hồng Thái,Phan Bội Châu, Quán Toan, Quang Trung, Sở Dầu, Thượng Lý, Trại Chuối

(Nguồn: UBND quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, 30/6/2019)

Hình 2.1: Sơ đồ vị tríquận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng

2.1.2.Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội

và tháng lạnh nhất (tháng 1,2) nhiệt độ có thể xuống dưới 50C Độ ẩm trung bình vàokhoảng 80 – 85%, cao nhất vào tháng 7, 8, 9 và thấp nhất là tháng 1 và tháng 12

Nguồn nước: Được cung cấp chủ yếu do lượng mưa và hệ thống sông, hồđầm trong quận Lượng mưa trung bình trong năm khá lớn, nhưng phân bố không