Bài giảng Các vi sinh vật gây nhiễm trùng tiết niệu

Bài giảng Các vi sinh vật gây nhiễm trùng tiết niệu với mục tiêu giúp người học mô tả các vi sinh vật, đặc điểm cơ bản về vi sinh vật, đường lây truyền bệnh các vi sinh vật gây nhiễm trùng đường tiết niệu; trình bày được các đặc trưng về tính chất gây bệnh, chẩn đoán phòng thi nghiệm và nguyên lý về phòng và điều trị các vi sinh vật gây nhiễm trùng tiết niệu thường gặp.

CÁC VI SINH V T GÂY NHI M TRÙNG TI T NI U Ậ Ễ Ế Ệ

M c tiêu h c t p:ụ ọ ậ

1. Mô t  các vi sinh v t, đ c đi m c  b n v  vi sinh v t, đ ả ậ ặ ể ơ ả ề ậ ườ ng lây truy n b nh các vi  ề ệ sinh v t gây nhi m trùng đ ậ ễ ườ ng ti t ni u ế ệ

2. Trình bày đ ượ c các đ c tr ng v  tính ch t gây b nh, ch n đoán phòng thí nghi m và  ặ ư ề ấ ệ ẩ ệ nguyên lý v  phòng và đi u tr  các vi sinh v t gây nhi m trùng ti t ni u th ề ề ị ậ ễ ế ệ ườ ng g p ặ

I. KHÁI NI M V  NHI M TRÙNG ĐỆ Ề Ễ ƯỜNG TI T NI U Ế Ệ

Nhi m trùng đễ ường ti u theo v  trí ngể ị ười ta chia nhi m trùng đễ ường ti u dể ướ ồ  i g m viêm ni u đ o, viêm bàng quang, viêm ti n li t tuy n. Nhi m trùng đệ ạ ề ệ ế ễ ường ti u trên nh  viêmể ư   đài, b  th n c p, nhi m trùng các v  trí này có th  x y ra cùng lúc ho c riêng r  và có thể ậ ấ ễ ị ể ả ặ ẽ ể  không có tri u chúng lâm sàng ho c có tri u ch ng rõ. ệ ặ ệ ứ

1. Các vi khu n gây b nhẩ ệ

Nhi u vi khu n khác nhau có th  gây nhi m trùng đề ẩ ể ễ ường ti u, thể ường g p nh t là cácặ ấ  

tr c khu n Gram âm, trong đó E.coli (xem bài các vi sinh v t gây b nh   đự ẩ ậ ệ ở ường tiêu hóa)  chi m g n 80% nhi m trùng c p tính   b nh nhân không có b t thế ầ ễ ấ ở ệ ấ ường v  đề ường ti t ni uế ệ  

ho c do s i. Các vi khu n Gram âm khác g m Proteus, Klebsiella, enterobacter, serratia vàặ ỏ ẩ ồ   Pseudomonas (xem các vi khu n gây nhi m trùng   da và ph n m m) chi m t  l  th p h n ẩ ễ ở ầ ề ế ỷ ệ ấ ơ

C u khu n Gram dầ ẩ ương có ít vai trò trong nhi m trùng đễ ường ti u, các Enterococci vàể  

Staphylococcus aureus (xem các vi khu n gây nhi m trùng da và ph n m m) gây nhi m trùngẩ ễ ầ ề ễ  

  b nh   nhân   s i   th n   ho c   b nh   nhân   có   đ t   d ng   c   tr c   đây   Khi   phân   l p   có

Staphylococcus aureus, nên nghi ng  có nhi m khu n máu. ờ ễ ẩ

Các virus có th  gây viêm th n b  th n,   ngể ậ ể ậ ở ười cytomegalovirus (CMV) thường tìm 

th y   nấ ở ước ti u mà không có tri u ch ng v  th n, m t s  virus adeno gây viêm bàng quangể ệ ứ ề ậ ộ ố  

xu t huy t c p tính. Candida và các lo i n m khác có th  tìm th y trong nấ ế ấ ạ ấ ể ấ ước ti u   b nhể ở ệ   nhân đ t sond ti u ho c   b nh nhân đái tháo đặ ể ặ ở ệ ường

2. Ch n đoán nhi m trùng đẩ ễ ường ti uể

Các tri u ch ng lâm sàng không có giá tr  ch n đoán nhi m trùng đệ ứ ị ẩ ễ ường ti u và v  tríể ị   nhi m trùng. Nhi u b nh nhân ti u v i lễ ề ệ ể ớ ượng l n vi khu n nh ng hoàn toàn không có tri uớ ẩ ư ệ  

ch ng. Trong viêm b  th n c p các tri u ch ng nh  s t cao, l nh run, bu n nôn, m a, tiêuứ ể ậ ấ ệ ứ ư ố ạ ồ ữ  

ch y có tính ch t g i ý. C y đ nh lả ấ ợ ấ ị ượng vi khu n trong nẩ ước ti u là phể ương pháp ch n đoánẩ  

có tính ch t quy t đ nh và đ nh danh đấ ế ị ị ược vi sinh v t gây b nh. L y m u nậ ệ ấ ẫ ước ti u   v  trí bể ở ị ị  nhi m trùng, tránh nhi m b n t  bên ngoài. Thễ ễ ẩ ừ ường là nước ti u gi a dòng, nể ữ ước ti u quaể   sond hay qua ch c trên xọ ương mu. V  vi khu n h c nhi m trùng đề ẩ ọ ễ ường ti u x y ra khi có viể ả   khu n gây b nh trong nẩ ệ ước ti u, trong ni u đ o, th n và tuy n ti n li t. Trong h u h tể ệ ạ ậ ế ề ệ ầ ế  

trường h p khi c y nợ ấ ước ti u có 10ể 5 vi khu n (CFU) / ml ( CFU = colony forming unit ) nẩ ướ  c

ti u l y gi a dòng s ch thì để ấ ữ ạ ược xem là nhi m trùng đễ ường ti u. Tuy nhiên có nh ng trể ữ ườ  ng

h p có nhi m trùng đợ ễ ường ti u th c s  nh ng s  lể ự ự ư ố ượng vi khu n trong nẩ ước ti u gi a dòngể ữ  

ch  10ỉ 2 ­104 / ml. M u nẫ ước ti u l y b ng ch c hút trên xể ấ ằ ọ ương mu ho c qua đ t sonde ti u, sặ ặ ể ố 

lượng vi khu n 10ẩ 2  ­104  /ml được xem là nhi m trùng, ngễ ượ ạc l i đôi khi s  lố ượng vi khu nẩ   trên 105 vi khu n/ ml có th  do nhi m b n.ẩ ể ễ ẩ

II. CÁC VI KHU N GÂY NHI M TRÙNG ĐẨ Ễ ƯỜNG TI T NI UẾ Ệ

Escherichia coli (E.coli) thu c h  ộ ọ Enterobacteriaceae, là nh ng vi khu n ký sinh, bìnhữ ẩ  

thường có   ru t, nh ng đ ng th i cũng là tác nhân gây b nh khi chúng xâm nh p vào các cở ộ ư ồ ờ ệ ậ ơ  quan khác nh  đư ường ni u, đệ ường máu , và có m t s  ch ng ộ ố ủ E. coli có kh  năng gây b nhả ệ   tiêu ch y nh  ETEC, EPEC, EIEC  ả ư

E.coli là tr c khu n gram âm, di đ ng do có lông quanh thân, m t s  ch ng ự ẩ ộ ộ ố ủ E.coli có 

v  polysaccharide, không sinh nha bào, là vi khu n hi u khí ho c k  khí không b t bu c, phátỏ ẩ ế ặ ỵ ắ ộ   tri n d  dàng trên các môi trể ễ ường nuôi c y thông thấ ường

E.coli có r t nhi u typ huy t thanh mà công th c d a vào s  xác đ nh kháng nguyênấ ề ế ứ ự ự ị   thân O, kháng nguyên v  K và kháng nguyên lông H.ỏ

Kháng nguyên O: Có kho ng 150 y u t  khác nhau v  m t huy t thanh.ả ế ố ề ặ ế

Kháng nguyên K: Được chia ra thành lo i L, A ho c B tùy theo s c đ  kháng đ i v iạ ặ ứ ề ố ớ   nhi t. Có ch ng 100 kháng nguyên K khác nhau.ệ ừ

Kháng nguyên H: Đã xác đ nh ị đượ  kho ng 50 y u t  H.c ả ế ố

2.1.1. Các E.coli gây b nh tiêu ch y   ng ệ ả ở ườ   i:

2.1.1.1. Enterotoxigenic E.coli (ETEC)

Là lo i ạ E.coli sinh đ c t  ru t. ETEC là nguyên nhân quan tr ng gây tiêu ch y n ngộ ố ộ ọ ả ặ  

gi ng tri u ch ng do ố ệ ứ Vibrio cholerae 01 gây ra   ngở ười

C  ch  gây b nh: ETEC vào ru t s  g n vào niêm m c ru t nh  các y u t  bám dính,ơ ế ệ ộ ẽ ắ ạ ộ ờ ế ố  

đ ng th i s n sinh ra đ c t  ru t tác đ ng lên t  bào niêm m c ru t gây xu t ti t ra m t sồ ờ ả ộ ố ộ ộ ế ạ ộ ấ ế ộ ố 

lượng l n m t ch t d ch đ ng trớ ộ ấ ị ẳ ương v i huy t tớ ế ương. B nh nhân nôn, tiêu ch y liên t c,ệ ả ụ  

ph n l n có đau nh c b p c , đau b ng và s t nh ầ ớ ứ ắ ơ ụ ố ẹ

Có hai lo i đ c t  ru t đã ạ ộ ố ộ đượ  nghiên c u k  v  tính ch t sinh lý, sinh hóa và tínhc ứ ỹ ề ấ   truy n b ng plasmid đó là: Đ c t  ru t LT (Heat­ labile) và đ c t  ru t ST (Heat ­ stable).ề ằ ộ ố ộ ộ ố ộ  

Nh ng ch ng ETEC có th  sinh ra 1 ho c 2 lo i đ c t  ru t tùy thu c vào plasmid mà chúngữ ủ ể ặ ạ ộ ố ộ ộ   mang

LT là lo i đ c t  ru t b  h y b i nhi t, có c u t o và c  ch  gây b nh tạ ộ ố ộ ị ủ ở ệ ấ ạ ơ ế ệ ương t  nhự ư 

đ c t  ru t c a vi khu n t  ộ ố ộ ủ ẩ ả

ST là lo i đ c t  ru t kháng nhi t, là m t phân t  có tr ng lạ ộ ố ộ ệ ộ ử ọ ượng th p nh t và khôngấ ấ  

có tính kháng nguyên. Th  th  dánh cho ST khác v i th  th  LT. Sau khi đã g n v i th  th ,ụ ể ớ ụ ể ắ ớ ụ ể  

ST s  ho t hóa guanyl cyclase trong t  bào niêm m c ru t. Hi n tẽ ạ ế ạ ộ ệ ượng này d n t i s  tăngẫ ớ ự   guanosin monophosphat vòng (GMP vòng) và do đó x y ra tình tr ng tăng ti t d ch   ru t.ả ạ ế ị ở ộ

2.1.1.2. Enteropathogenic E.coli (EPEC :  EPEC hi n nay  ệ đượ   bi t g m m t s  typ huy tc ế ồ ộ ố ế   thanh thường gây b nh tiêu ch y c p (b nh viêm d  dày ­ ru t)   tr  em l a tu i nh  (trệ ả ấ ệ ạ ộ ở ẻ ứ ổ ỏ ẻ 

dưới m t tu i), có th  gây thành d ch. Các v  d ch do EPEC thộ ổ ể ị ụ ị ường hay g p trong b nh vi n,ặ ệ ệ  

c  ch  gây b nh c a EPEC ch a ơ ế ệ ủ ư đượ  bi t rõ. c ế

2.1.1.3.Enteroinvasive E.coli (EIEC): Là lo i  ạ E.coli gây b nh b ng c  ch  xâm nh p t  bàoệ ằ ơ ế ậ ế  

bi u mô niêm m c ru t, gây tiêu ch y   ngể ạ ộ ả ở ườ ới l n và tr  em v i nh ng tri u ch ng b nh lýẻ ớ ữ ệ ứ ệ  

gi ng ố Shigella: nghĩa là đau b ng qu n, mót r n, đi tiêu nhi u l n, phân có nhi u mũi nh y vàụ ặ ặ ề ầ ề ầ   máu

2.1.1.4. Enteroadherent E.coli (EAEC : Là lo i  ạ E.coli bám dính đường ru t gây b nh do bámộ ệ   vào niêm m c và làm t n thạ ổ ương ch c năng ru t.ứ ộ

2.1.1.5. Enterohemorrhagic E.coli (EHEC ) : EHEC là m t trong nh ng tác nhân gây tiêu ch yộ ữ ả  

có th  d n t i viêm đ i tràng xu t huy t và h i ch ng tan máu ­ ure huy t. EHEC là nh ngể ẫ ớ ạ ấ ế ộ ứ ế ữ  

ch ng ủ E.coli có kh  năng s n xu t m t đ c t  gây đ c t  bào Vero (Verocytotoxin), g i làả ả ấ ộ ộ ố ộ ế ọ   VT

2.1.2. Ch n đoán vi sinh v t ẩ ậ

Ch  y u là ch n đoán tr c ti p phân l p vi khu n t  b nh ph m.ủ ế ẩ ự ế ậ ẩ ừ ệ ẩ

Trong b nh tiêu ch y do  ệ ả E.coli  thì c y phân đ  phân l p vi khu n. Gi a các nhómấ ể ậ ẩ ữ  

E.coli   không th  phân bi t ể ệ đượ  b ng các th  nghi m sinh v t hóa h c. Đ i v i EPEC thìc ằ ử ệ ậ ọ ố ớ   xác đ nh typ huy t thanh b ng các kháng huy t thanh m u. Đ i v i ETEC thị ế ằ ế ẫ ố ớ ường đượ  xác c

đ nh b ng các th  nghi m tìm kh  năng sinh đ c t  ru t thông thị ằ ử ệ ả ộ ố ộ ường nh t là tìm đ c t  ru tấ ộ ố ộ  

b ng th  nghi m ELISA. Đ i v i EIEC c n xác đ nh tính xâm nh p, có th  dùng th  nghi mằ ử ệ ố ớ ầ ị ậ ể ử ệ   Sereny đ  xác đ nh. Đ i v i EHEC tìm kh  năng sinh verocytotoxin.ể ị ố ớ ả

2.2. TR C KHU N M  XANHỰ Ẩ Ủ  (Pseudomonas aeruginosa)

Pseudomonas aeruginosa  thường tìm th y trong đ t, trong nấ ấ ước ho c trên c  th  ngặ ơ ể ườ  i

và đ ng v t. Tr c khu n m  xanh là tác nhân chính c a nhi m trùng b nh vi n và các nhi mộ ậ ự ẩ ủ ủ ễ ệ ệ ễ   trùng c  h i. ơ ộ

2.2.1. Đ c đi m sinh v t h c  ặ ể ậ ọ

2.2.1.1. Hình thể

Tr c   khu n   Gram   âm,   kích   thự ẩ ước   thay   đ i   thông   thổ ường   nh   và   m nh,ỏ ả  1,5 ­ 3  m, thường h p thành đôi và chu i ng n, r t di đ ng, có lông   m t đ u, hi m khiọ ỗ ắ ấ ộ ở ộ ầ ế  

t o v  và không t o nha bào. ạ ỏ ạ

2.2.1.2. Tính ch t nuôi c y ấ ấ

Vi khu n hi u khí, m c d  dàng trên các môi trẩ ế ọ ễ ường nuôi c y thông thấ ường nh  th chư ạ   dinh dưỡng, th ch máu, canh thang. Nhi t đ  thích h p 30 ­ 37 ạ ệ ộ ợ 0C, nh ng có th  phát tri nư ể ể  

đượ ởc   410C. pH thích h p là 7,2­7,5. Khu n l c thợ ẩ ạ ường l n, trong, b  đ u ho c không đ u,ớ ờ ề ặ ề  

có th  có ánh kim lo i, màu xám nh t trên n n môi trể ạ ạ ề ường màu h i xanh, mùi th m. Cũng cóơ ơ  

th  g p lo i khu n l c xù xì ho c nh y. ể ặ ạ ẩ ạ ặ ầ

Tính ch t đ c tr ng c a tr c khu n m  xanh là sinh s c t  và ch t th m. Trên môiấ ặ ư ủ ự ẩ ủ ắ ố ấ ơ  

trường nuôi c y có pepton, vi khu n có th  ti t ra các lo i s c t  sau :ấ ẩ ể ế ạ ắ ố

­Pyocyanin: là lo i s c t  phenazin có màu xanh l , tan trong nạ ắ ố ơ ước và chlorofoc, khu chế   tán ra môi trường nuôi c y làm cho môi trấ ường và khu n l c có màu xanh. S c t  này sinh raẩ ạ ắ ố   thu n l i trong môi trậ ợ ường ti p xúc nhi u v i không khí. Ch  có tr c khu n m  xanh sinh s cế ề ớ ỉ ự ẩ ủ ắ  

t  pyocyanin.ố

­Pyoverdin: là lo i s c t  hu nh quang, phát màu xanh khi chi u tia c c tím có bạ ắ ố ỳ ế ự ướ  c sóng 400 nm, tan trong nước nh ng không tan trong chlorofoc. Ngoài tr c khu n m  xanh cònư ự ẩ ủ  

có m t s  loài ộ ố Pseudomonas khác t o thành s c t  này.ạ ắ ố

­Pyorubrin: s c t  màu h ng nh t, ch  1% s  ch ng tr c khu n m  xanh sinh ra s c tắ ố ồ ạ ỉ ố ủ ự ẩ ủ ắ ố  này

­Pyomelanin: s c t  màu nâu đen, ch  1­2% s  ch ng tr c khu n m  xanh sinh s c tắ ố ỉ ố ủ ự ẩ ủ ắ ố  này

Có kho ng 5­10% s  ch ng tr c khu n m  xanh không sinh s c t  ả ố ủ ự ẩ ủ ắ ố

2.2.1.3. Tính ch t sinh hoáấ

Tr c khu n m  xanh có oxydase dự ẩ ủ ương tính, làm l ng gelatin, kh  NOỏ ử 3 thành N2. Sử 

d ng   carbohydrat   b ng   hình   th c   oxy   hoá   có   sinh   axit   nh   glucose,   mannitol,   glycerol,ụ ằ ứ ư   arabinose Lactose âm tính, Citrat simmon dương tính, ADH dương tính; Urease âm tính, indol 

âm tính, H2S âm tính

Vi khu n có kháng nguyên lông H không b n v i nhi t và kháng nguyên O ch u nhi t.ẩ ề ớ ệ ị ệ  

D a vào kháng nguyên O, t i nay ngự ớ ười ta chia tr c khu n m  xanh làm 16 type huy t thanh.ự ẩ ủ ế   Cũng có th  đ nh type phage nh ng thể ị ư ường đ nh typ bacterioxin (pyocin) trong các v  d ch.ị ụ ị Cũng nh  các tr c khu n đư ự ẩ ường ru t, kháng nguyên O c a tr c khu n m  xanh mangộ ủ ự ẩ ủ  

n i đ c t  b n ch t gluxit­lipit­ protein. Nh ng trong c  ch  sinh b nh quan tr ng h n làộ ộ ố ả ấ ư ơ ế ệ ọ ơ   ngo i đ c t  Trong 3 lo i ngo i đ c t  do vi khu n t o thành ngo i đ c t  A ạ ộ ố ạ ạ ộ ố ẩ ạ ạ ộ ố đượ  xem như c

là nhân t  ch  y u v  đ c l c, nó không b n v i nhi t, gi t ch t chu t nh t, chu t l n vàố ủ ế ề ộ ự ề ớ ệ ế ế ộ ắ ộ ớ  

c n tr  s  t ng h p protein tả ở ự ổ ợ ương t  nh  đ c t  b ch h u.ự ư ộ ố ạ ầ

2.2.2. Kh  năng gây b nh  ả ệ

Tr c khu n m  xanh là lo i vi khu n gây b nh có đi u ki n. Vì v y hi m g p nhi mự ẩ ủ ạ ẩ ệ ề ệ ậ ế ặ ễ  

trùng Pseudomonas aeruginosa   ngở ười bình thường tr  nhi m trùng th  phát nh  viêm taiừ ễ ứ ư   ngoài m n. Nhi m trùng thạ ễ ường x y ra   nh ng ngả ở ữ ười mà c  ch  b o v  b  t n thơ ế ả ệ ị ổ ương như 

s  d ng corticoid ho c kháng sinh dài ngày, b ng n ng ho c tiêm tĩnh m ch ma túy  ử ụ ặ ỏ ặ ặ ạ

V  trí nhi m trùng thông thị ễ ường là đường ti u và v t thể ế ương h  (nh t là v t b ng). T iở ấ ế ỏ ạ  

ch  xâm nh p chúng gây viêm có m  (m  có màu xanh),   c  th  suy gi m s c đ  khángỗ ậ ủ ủ ở ơ ể ả ứ ề   chúng có th  xâm nh p vào sâu h n trong c  th  và gây viêm các ph  t ng nh  các nhi mể ậ ơ ơ ể ủ ạ ư ễ   trùng nung m  và nh ng áp xe   nh ng ph n khác nhau   c  th  ngủ ữ ở ữ ầ ở ơ ể ười. Nh ng trữ ường h pợ   viêm màng trong tim, viêm ph i, viêm màng não tuy hi m nh ng cũng x y ra ho c gây b nhổ ế ư ả ặ ệ   toàn thân (nh  nhi m khu n huy t, nhi m khu n   tr  m i đ  ho c đ  non thư ễ ẩ ế ễ ẩ ở ẻ ớ ẻ ặ ẻ ường b nh r tệ ấ  

tr m tr ng). Nhi m khu n máu thầ ọ ễ ẩ ường gây ch t x y ra   ngế ả ở ười suy nhược

Nh ng năm g n đây nhi m trùng tr c khu n m  xanh tr  nên quan tr ng do :đi u trữ ầ ễ ự ẩ ủ ở ọ ề ị 

và phòng ng a nh ng nhi m trùng khác b ng nh ng kháng sinh mà nó đ  kháng, s  d ng cácừ ữ ễ ằ ữ ề ử ụ   thu c corticoit, thu c ch ng chuy n hoá và thu c gi m mi n d ch đã làm cho gi m sút s c đố ố ố ể ố ả ễ ị ả ứ ề  kháng c a c  th , s  d ng các d ng c  thăm khám nh   ng thông và các d ng c  khác đủ ơ ể ử ụ ụ ụ ư ố ụ ụ ể  thăm dò ch a đư ược kh  khu n t t, s  d ng ngày càng r ng rãi máu và các s n ph m c a máuử ẩ ố ử ụ ộ ả ẩ ủ  

mà ta không th  kh  khu n để ử ẩ ược trong khi các ch t này có th  b  nhi m ấ ể ị ễ Pseudomonas. Tr cự   khu n m  xanh là m t tác nhân nhi m trùng b nh vi n đáng l u ý: nhi m trùng sau m  vàẩ ủ ộ ễ ệ ệ ư ễ ổ  

b ng n ng. Nhi m trùng tr c khu n m  xanh trong nh ng trỏ ặ ễ ự ẩ ủ ữ ường h p đó có th  gây ch t. Tợ ể ế ỷ 

l  t  vong do nhi m trùng máu có th  vệ ử ễ ể ượt quá 80%

2.2.3. Sinh lý b nh h c ệ ọ

M t s  tác gi  đã ch ng minh r ng tr c khu n m  xanh gây b nh độ ố ả ứ ằ ự ẩ ủ ệ ược là do:

­   M t   đ c   t   t o   thành   t   m t   h n   h p   ch t   đ c   g m:   dung   huy t   t ,   protease,ộ ộ ố ạ ừ ộ ỗ ợ ấ ộ ồ ế ố   lexitinase

­ Kháng nguyên nh y   xung quanh vi khu n g m m t ADN g n v i gluxit­ lipit ­ầ ở ẩ ồ ộ ắ ớ   protein c a kháng nguyên O (n i đ c t ) c a vi khu n. Kháng nguyên đóng vai trò quan tr ngủ ộ ộ ố ủ ẩ ọ   trong đ c l c c a vi khu n (có th  so sánh v i vai trò c a n i đ c t ).ộ ự ủ ẩ ể ớ ủ ộ ộ ố

2.2.4. Ch n đoán vi sinh v t ẩ ậ

B nh ph m là m  c a các v t thệ ẩ ủ ủ ế ương b  b i nhi m, ch t d ch ph  qu n, nị ộ ễ ấ ị ế ả ước ti u,ể   dich màng ph i  Trong ch n đoán d ch t  h c: d ch chuy n, d ch r a v t thổ ẩ ị ễ ọ ị ề ị ử ế ương, d ng cụ ụ  ngo i khoa  là m u nghi m. ạ ẫ ệ

M u nghi m đẫ ệ ược c y lên môi trấ ường thông thường nh  th ch dinh dư ạ ưỡng ho c môiặ  

trường có ch t  c ch  nh  môi trấ ứ ế ư ường Cetrimide.     37 Ủ ở 0C trong khí trường thường

Ch n khu n l c d t, l n, b  không đ u, b  m t có ánh kim lo i, t o s c t  hòa tanọ ẩ ạ ẹ ớ ờ ề ề ặ ạ ạ ắ ố   nhu m xanh khu n l c và nhu m xanh môi trộ ẩ ạ ộ ường xung quanh khu n l c. Xác đ nh vi khu nẩ ạ ị ẩ  

d a vào tr c khu n Gram âm, không sinh nha bào, oxidase dự ự ẩ ương tính, chuy n hoá để ường theo 

ki u oxy hoá, đ c bi t khu n l c có mùi th m và sinh s c t  nhu m màu môi trể ặ ệ ẩ ạ ơ ắ ố ộ ường xung  quanh khu n l c. Đ i v i các ch ng không sinh s c t  c n c y vào các môi trẩ ạ ố ớ ủ ắ ố ầ ấ ường tăng sinh 

s c t  nh : King A (tăng sinh pyocyanin) và King B (tăng sinh pyoverdins). Ngắ ố ư ười ta có th  sể ử 

d ng nh ng k  thu t khác nhau đ  xác đ nh đụ ữ ỹ ậ ể ị ược ngu n g c c a các ch ng tr c khu n mồ ố ủ ủ ự ẩ ủ  xanh trong các nhi m trùng b nh vi n.ễ ệ ệ

2.2.5. Phòng ng a và đi u tr    ừ ề ị

Nhi m trùng do ễ Pseudomonas aeruginosa khó đi u tr  vì đ  kháng v i nhi u kháng sinh.ề ị ề ớ ề  

Nh ng ch ng thữ ủ ường g p cho th y vi khu n thặ ấ ẩ ường kháng v i 3 kháng sinh ho c h n. Trongớ ặ ơ  

đi u tr  ph i làm kháng sinh đ  Hi n nay thề ị ả ồ ệ ường s  d ng tobramycin, amikacin, carbenicillin,ử ụ   cefaperazon, ceftazidim. G n đây mi n d ch li u pháp ho t đ ng và th  đ ng ầ ễ ị ệ ạ ộ ụ ộ đượ  s  d ng c ử ụ ở 

b nh nhân b ng v i k t qu  khá t t. Nhi m trùng t i ch  có th  r a v i 1% axít  axetic ho cệ ỏ ớ ế ả ố ễ ạ ỗ ể ử ớ ặ   bôi thu c m  Colistin ho c Polymycin B.ố ỡ ặ

2.3. KLEBSIELLA PNEUMONIAE

Klebsiella pneumoniae hay còn g i là ph  tr c khu n Friedlander là lo i vi khu n r tọ ế ự ẩ ạ ẩ ấ  

ph  bi n trong thiên nhiên (nổ ế ước, đ t), nó ký sinh   đấ ở ường hô h p trên c a ngấ ủ ười, là tác nhân 

“gây b nh c  h i”.ệ ơ ộ

2.3.1. Đ c đi m sinh v t h c ặ ể ậ ọ

2.3.1.1. Hình th   ể

Trong b nh ph m ệ ẩ K. pneumoniae có hình tr c khu n ng n, gram âm, b t màu đ m ự ẩ ắ ắ ậ ở  hai c c, vi khu n này có nhi u hình th , có khi nh  c u khu n, có khi l i hình dài, có v ,ự ẩ ề ể ư ầ ẩ ạ ỏ   không di đ ng, không sinh nha bào.ộ

2.3.1.2. Tính ch t nuôi c y ấ ấ

Vi khu n d  m c trên môi trẩ ễ ọ ường nuôi c y thông thấ ường. Trên th ch dinh dạ ưỡng hay 

th ch máu, khu n l c l y nh y, màu xám. Trong canh thang, vi khu n m c nhanh và đ c đ u,ạ ẩ ạ ầ ầ ẩ ọ ụ ề    đay  ng có l ng c n

2.3.1.3. Tính ch t sinh v t hóa h cấ ậ ọ

Lên men nhi u lo i đề ạ ường sinh  acid và h i nh  : Glucose, lactose, manit. Ph n  ngơ ư ả ứ   indol âm tính, ph n  ng đ  metyl âm tính, ph n  ng VP dả ứ ỏ ả ứ ương tính, ph n  ng citrat dả ứ ươ  ng tính, urease dương tính, H2S âm tính

2.3.1.4. C u trúc kháng nguyên ấ

Kháng nguyên thân O : Có 5 type

Kháng nguyên v  K : B n ch t là polysaccharide, mang tính ch t đ c hi u type, có 72ỏ ả ấ ấ ặ ệ   type, trong đó type 1 và type 2 hay g p nh t trong nhi m khu n đặ ấ ễ ẩ ường hô h p.ấ

2.3.2. Kh  năng gây b nh cho ng ả ệ ườ i 

Klebsiella pneumoniae  là lo i vi khu n gây b nh có đi u ki n g i là “gây b nh cạ ẩ ệ ề ệ ọ ệ ơ 

h i”. Nh ng “nhi m trùng c  h i” x y ra ch  y u   môi trộ ữ ễ ơ ộ ả ủ ế ở ường b nh vi n và trên nh ngệ ệ ữ  

b nh nhân b  suy ki t, suy gi m mi n d ch. Nh ng đi u ki n đ  các “nhi m trùng c  h i”ệ ị ệ ả ễ ị ữ ề ệ ể ễ ơ ộ  

xu t hi n là :ấ ệ

­ Ngày càng có nhi u lo i kháng sinh ph  r ng, vi c s  d ng kháng sinh r ng rãi vàề ạ ổ ộ ệ ử ụ ộ   thi u th n tr ng làm m t th  quân bình c a vi khu n chí bình thế ậ ọ ấ ế ủ ẩ ường, đ ng th i làm cho viồ ờ   khu n đẩ ược ch n l c b i kháng sinh và t o nên s c đ  kháng đ i v i kháng sinh.ọ ọ ở ạ ứ ề ố ớ

­ Các th  thu t nh  n i soi, thông tim  đủ ậ ư ộ ược phát tri n và áp d ng ngày càng nhi uể ụ ề   trong các b nh vi n. Khi áp d ng các th  thu t này có th  đ a vi khu n vào c  th  qua  ngệ ệ ụ ủ ậ ể ư ẩ ơ ể ố   thông

­ Nh ng b nh nhân mà s c đ  kháng gi m sút nghiêm tr ng do m c các b nh làm suyữ ệ ứ ề ả ọ ắ ệ  

gi m mi n d ch (ví d : K máu, suy t y )ả ễ ị ụ ủ

Klebsiella pneumoniae có th  gây ra :ể

Nhi m trùng đễ ường hô h p dấ ưới nh  viêm ph i, viêm ph  qu n ph i th  phát sauư ổ ế ả ổ ứ   cúm, sau s i, sau ho gà ho c   các b nh nhân đang h i s c hô h p (đang dùng máy hô h pở ặ ở ệ ồ ứ ấ ấ   nhân t o).ạ

Nhi m trùng máu : Thễ ường g p   nh ng b nh nhân b  suy ki t nh  x  gan, ung th  ặ ở ữ ệ ị ệ ư ơ ư máu, suy t y ủ

Ngoài ra còn có th  gây nhi m trùng để ễ ường ti t ni u, đế ệ ường m t ho c đậ ặ ường sinh 

d c, viêm màng não, viêm tai, viêm xoang và viêm n i tâm m c.ụ ộ ạ

2.3.3. Ch n đoán vi sinh v t  ẩ ậ

Ch  y u d a vào ch n đoán tr c ti p, phân l p vi khu n t  các b nh ph m đàm, máuủ ế ự ẩ ự ế ậ ẩ ừ ệ ẩ   v.v  tùy theo th  b nh. Nuôi c y lên các môi trể ệ ấ ường thích h p đ  phân l p và xác đ nh viợ ể ậ ị   khu n d a vào hình th , tính ch t nuôi c y đ c bi t (khu n l c nh y, dính), tính ch t sinh v tẩ ự ể ấ ấ ặ ệ ẩ ạ ầ ấ ậ   hóa h c, kh  năng gây b nh th c nghi m. Xác đ nh type b ng ph n  ng ng ng k t ho cọ ả ệ ự ệ ị ằ ả ứ ư ế ặ  

ph n  ng phình v  v i kháng huy t thanh đ c hi u type.ả ứ ỏ ớ ế ặ ệ

2.3.4. Phòng b nh và ch a b nh ệ ữ ệ

2.3.4.1. Phòng b nh  ệ

Ch a có vaccine phòng b nh đ c hi u. Ch  y u là tránh nh ng đi u ki n thu n l iư ệ ặ ệ ủ ế ữ ề ệ ậ ợ   cho nhi m trùng c  h i xu t hi n b ng cách nâng cao s c đ  kháng c a ngễ ơ ộ ấ ệ ằ ứ ề ủ ườ ệi b nh và dự  phòng t t các nhi m trùng b nh vi n.ố ễ ệ ệ

2.3.4.2. Ch a b nh  ữ ệ

D a   vào   k t   qu   c a   kháng   sinh   đ   đ   ch n   kháng   sinh   công   hi u  ự ế ả ủ ồ ể ọ ệ Klebsiella  pneumoniae thường có s c đ  kháng cao v i kháng sinh.ứ ề ớ

2.4. PROTEUS

M c tiêu h c t pụ ọ ậ

Gi ng ố Proteus ký sinh   ru t và các h c t  nhiên c a ngở ộ ố ự ủ ười (ví d  :    ng tai ngoài).ụ ở ố   Chúng là lo i vi khu n “gây b nh c  h i”ạ ẩ ệ ơ ộ

2.4.1. Đ c đi m sinh v t h c  ặ ể ậ ọ

2.4.1.1. Hình th   ể

Tr c khu n gram âm, r t di đ ng. Vi khu n có nhi u hình th  thay đ i trên các ự ẩ ấ ộ ẩ ề ể ổ môi 

trườ  khác nhau, t  d ng tr c khu n đ n d ng hình s i dài.ng ừ ạ ự ẩ ế ạ ợ

2.4.1.2. Tính ch t nuôi c y  ấ ấ

Vi khu n m c d  dàng trên các ẩ ọ ễ môi trườ  nuôi c y thông thng ấ ường. Trên môi trườ  ng

th ch dinh dạ ưỡng, khu n l c có m t trung tâm lan d n ra, t ng đ t, t ng đ t , m i đ t là m tẩ ạ ộ ầ ừ ợ ừ ợ ỗ ợ ộ  

g n sóng và có mùi th i đ c bi t.ợ ố ặ ệ

Trên môi trườ  có natri deoxycholate: Proteus m c thành khu n l c tròn, riêng bi tng ọ ẩ ạ ệ   không g n sóng, có m t đi m đen   trung tâm, xung quanh màu tr ng nh t.ợ ộ ể ở ắ ạ

2.4.1.3. Tính ch t sinh v t hóa h cấ ậ ọ

 Không lên men lactose. Đa s   ố Proteus : H2S dương tính và urease dương tính. D a vàoự   tính ch t sinh v t hóa h c ngấ ậ ọ ười ta phân lo i gi ng ạ ố Proteus thành các loài: Proteus mirabilis,  Proteus vulgaris, Proteus myxofaciens, Proteus penneri. 

2.4.1.4. C u trúc kháng nguyên ấ

 C u trúc kháng nguyên c a ấ ủ Proteus r t ph c t p và không ấ ứ ạ đượ  v n d ng vào côngc ậ ụ   tác th c t  hàng ngày. Ngự ế ười ta th y có m t m i tấ ộ ố ương quan đ c bi t gi a kháng nguyên Oặ ệ ữ  

c a m t s  ch ng ủ ộ ố ủ Proteus (đượ  g i là OXc ọ 2 ; OX19; OXK) và Rickettsia. Vì v y, ngậ ười ta dùng  các ch ng này đ  làm kháng nguyên trong ch n đoán huy t thanh b nh do ủ ể ẩ ế ệ Rickettsia (ph nả  

ng Weil ­ Felix)

ứ

2.4.2. Kh  năng gây b nh   ả ệ

Proteus là m t lo i vi khu n "gây b nh c  h i". Chúng có th  gây ra :ộ ạ ẩ ệ ơ ộ ể

­ Viêm tai gi a có mữ ủ

­ Viêm màng não th  phát sau viêm t i gi a   tr  còn bú.ứ ạ ữ ở ẻ

­ Nhi m khu n đễ ẩ ường ti t ni uế ệ

­ Nhi m khu n huy t  ễ ẩ ế

2.4.3. Ch n đoán vi sinh v t  ẩ ậ

Phân l p vi khu n t  các b nh ph m nh  : m  tai, nậ ẩ ừ ệ ẩ ư ủ ước ti u, máu   tùy theo th  b nhể ể ệ   lâm sàng. Đ c đi m c a các t n thặ ể ủ ổ ương và m  do ủ Proteus gây ra có mùi th i nh  trong ho iố ư ạ  

th  do vi khu n k  khí gây nên. Nuôi c y trên các  ư ẩ ị ấ môi trườ   thông thng ường. Xác đ nh viị   khu n d a vào hình thái khu n l c g n sóng, mùi th i đ c bi t trên dĩa ẩ ự ẩ ạ ợ ố ặ ệ môi trườ  và tr cng ự   khu n Gram âm urease dẩ ương tính và m t s  tính ch t sinh v t hóa h c khác.ộ ố ấ ậ ọ

Mu n  phân   l p  thành  khu n  l c   riêng  r  thì   nuôi  c y  trên  ố ậ ẩ ạ ẽ ấ môi   trườ   có   Natri ng

desoxycholat, Proteus s  m c thành khu n l c riêng bi t có ch m đen   gi a sau 48 gi ẽ ọ ẩ ạ ệ ấ ở ữ ờ

2.4.4. Phòng b nh và ch a b nh  ệ ữ ệ

2.4.4.1. Phòng b nh  ệ

Nâng cao th  tr ng ngể ạ ườ ệi b nh, khi áp d ng các th  thu t thăm khám ph i tuy t đ iụ ủ ậ ả ệ ố  

vô trùng d  phòng t t các nhi m trùng b nh vi n ự ố ễ ệ ệ

2.4.4.2. Ch a b nh ữ ệ

 S  d ng kháng sinh d a vào k t qu  c a kháng sinh đ  Vi khu n này th ng có s cử ụ ự ế ả ủ ồ ẩ ườ ứ  

đ  kháng cao v i kháng sinh.ề ớ

2.5. CAC LIÊN C U RU TẦ Ộ

Hai lo i liên c u khu n chính c a đạ ầ ẩ ủ ường ru t (ộ Enterococus faecalis và E. faecium) là 

các vi khu n ho i sinh có   trên da, trong h ng và thành ph n vi khu n chí trong ru t. Các viẩ ạ ở ọ ầ ẩ ộ   khu n này ngày càng kháng l i các kháng sinh và thẩ ạ ường là nguyên nhân c a nhi m khu n ủ ễ ẩ ở 

b nh vi n. Trệ ệ ước đây, các liên c u khu n đầ ẩ ường ru t độ ược x p vào liên c u khu n nhóm D.ế ầ ẩ

2.5.1. Các tính ch t sinh v t h c: ấ ậ ọ  tương t  nh  Liên c u (Streptococci), tham kh o thêm ự ư ầ ả ở  bài Các vi sinh v t gây nhi m trùng hô h p.ậ ễ ấ

2.5.2. Tính ch t gây b nh ấ ệ

­ Nhi m khu n đễ ẩ ường ti t ni u: nhi m khu n b nh vi n do d ng c  hay do b nh gây t cế ệ ễ ẩ ệ ệ ụ ụ ệ ắ   ngh n đẽ ường ni u.ệ

­ Nhi m khu n sau m  các v t thễ ẩ ổ ế ương và viêm phúc m c sau ph u thu t   b ng.ạ ẫ ậ ở ụ

­ Nhi m khu n huy t t  phát, r t có th  là t  d  dày ru t   b nh nhân suy gi m mi m d chễ ẩ ế ự ấ ể ừ ạ ộ ở ệ ả ễ ị   hay b  gi m b ch c u h t trung tính.ị ả ạ ầ ạ

­ Viêm màng trong tim c p tính và bán c p do vi khu n (5­20% s  trấ ấ ẩ ố ường h p)ợ

­ B i nhi m   b nh nhân độ ễ ở ệ ược đi u tr  b ng kháng sinh.ề ị ằ

Các th  lâm sàng ch  y u để ủ ế ược th y   b nh nhân l n tu i hay b  suy ki t.ấ ở ệ ớ ổ ị ệ

2.4.3. Ch n đoán phòng xét nghi mẩ ệ

Ch  y u là phân l p và đ nh danh vi khu n t  các lo i b nh ph m nh  m , nủ ế ậ ị ẩ ừ ạ ệ ẩ ư ủ ước ti u, máu…ể

tu  theo lo i nhi m trùng.ỳ ạ ễ

Xác đ nh vi khu n b ng các tính ch t v  hình th , nuôi c y, sinh v t hoá h c.ị ẩ ằ ấ ề ể ấ ậ ọ

2.4.4. D  phòng và đi u trự ề ị

Ch  y u là d  phòng chung, ki m soát t t nhi m khu n b nh vi n. Chú ý d ng c , phủ ế ự ể ố ễ ẩ ệ ệ ụ ụ ươ  ng

ti n can thi p và các thao tác, quy trình can thi p đúng quy đ nh.ệ ệ ệ ị

 Đi u trề ị: S  d ng kháng sinh nhóm Beta lactamin, các ch ng Liên c u ru t kháng các lo iử ụ ủ ầ ộ ạ   kháng sinh này đang ngày càng tăng

III. CÁC VIRUS GÂY B NH LIÊN H  Đ N ĐỆ Ệ Ế ƯỜNG TI T NI UẾ Ệ

3.1. ADENOVIRUS

Năm 1953, Rowe và c ng s  phân l p độ ự ậ ược các ch ng ủ Adenovirus đ u tiên t  mô sùiầ ừ   vòm h ng và h ch h nh nhân c a  ngọ ạ ạ ủ ười. Vì chúng gây thoái hóa t  bào nên đế ược g i là virusọ   A.D ( Adenoid degenerative). Sau đó nh ng virus tữ ương t  đự ược phân l p t  ngậ ừ ười lành và 

người b nh v i các tên g i khác nhau nh  : virusAPC (Adeno Pharyngeal Conjunctival),ệ ớ ọ ư  

virusARD (Acute Respiratory Diseases) Năm 1956, tên Adenovirus được đ t cho nhóm này vàặ   tên này được dùng cho đên ngày nay. Adenovirus thu c h  ộ ọ Adenoviridae. Có hai gi ng đố ượ  c công   nh n   là  ậ Aviadenovirus  (chim)   và  Mastadenovirus  (người   và   đ ng   v t   có   vú)   Cácộ ậ  

Adenovirus ngườ ồi g m có 41 typ huy t thanh khác nhau, trong đó có nhi u typ huy t thanh cóế ề ế  

th  gây b nh cho ngể ệ ười

3.1.1. Các tính ch t c a virus ấ ủ  

3.1.1.1. C u trúc h t virus  ấ ạ

Adenovirus là nh ng virus ch a DNA hai s i, kích thữ ứ ợ ước virus t  70 đ n 80 nm đừ ế ườ  ng kính, không có v  b c, capsid có đ i x ng hình kh i và virus có hình đa giác đ u t o nên b iỏ ọ ố ứ ố ề ạ ở  

252 capsome. Có hai lo i capsome chính là: 240 capsome g i là Hexon n m trên 20 m t hìnhạ ọ ằ ặ  

đa giác đ u và 12 capsome g i là penton n m   12 đ nh c a hình đa giác đ u. M i pentonề ọ ằ ở ỉ ủ ề ỗ   mang m t s i nhô ra bên ngoài và t n cùng b i m t kh i hình c u nh  Lõi ADN 2 s i cóộ ợ ậ ở ộ ố ầ ỏ ợ  

tr ng lọ ượng phân t  20x10ử 6 đ n 25x10ế 6 Dalton

3.1.1.2. C u trúc kháng nguyên  ấ

Cấu trúc Adenovirus

Adenovirus có c u trúc kháng nguyên ph c t p. Có 3 lo i kháng nguyên c u trúc capsid đó là : ấ ứ ạ ạ ấ

­ Hexon mang tính đ c hi u nhóm, th  nhóm và typ.ặ ệ ứ

­ Penton mang tính đ c hi u nhóm và th  nhóm.ặ ệ ứ

­ S i mang tính đ c hi u th  nhóm và typ ợ ặ ệ ứ

Ho t tính ng ng h t h ng c u liên quan đ n kháng nguyên penton và s i. ạ ư ế ồ ầ ế ợ Adenovirus có 

kh  năng ng ng k t h ng c u kh  và chu t c ng.ả ư ế ồ ầ ỉ ộ ố

3.1.1.3. S c đ  kháng c a virus ứ ề ủ

Adenovirus đ  kháng v i ete, b n v ng trong ph m vi pH r ng t  2 ­ 10. ề ớ ề ữ ạ ộ ừ Adenovirus có 

th  t n t i và không gi m ho t tính xâm nhi m khi   4ể ồ ạ ả ạ ễ ở 0 C trong nhi u tu n ho c   ­25ề ầ ặ ở 0C  trong nhi u tháng.ề

3.1.1.4. S  nhân lên c a virus ự ủ

Adenovirus nhân lên t t trong t  bào c a ngố ế ủ ười ( t  bào  i, tuy n giáp, th n) và các dòngế ố ế ậ  

t  bào thế ường tr c HeLa, KB, Hepự  ­ 2. Virus nhân lên và chín trong nhân t  bào túc ch  Các tế ủ ế  bào nhi m virus tròn l i, trong nhân xu t hi n nh ng h t vùi. Th i gian cho m t chu k  nhânễ ạ ấ ệ ữ ạ ờ ộ ỳ   lên trung bình là 30 gi ờ

3.1.2. Kh  năng gây b nh cho ngả ệ ười

Adenovirus ngườ ưi l u hành r ng rãi kh p n i trên thê gi i. Chúng có kh  năng gây raộ ắ ơ ớ ả   nhi u b nh   đề ệ ở ường hô h p,   m t và   đấ ở ắ ở ường tiêu hóa tr  em và ngẻ ườ ới l n. B nh lâyệ   truy n ch  y u theo đề ủ ế ường hô h p, virus có   h ng trong nh ng ngày đ u c a b nh, r i theoấ ở ọ ữ ầ ủ ệ ồ   phân ra ngoài trong nhi u tu n l  và t n t i nhi u năm   h ch h nh nhân. ề ầ ễ ồ ạ ề ở ạ ạ Adenovirus ngườ  i

có th  gây các h i ch ng lâm sàng sau :ể ộ ứ

3.1.2.1. Nhi m virus c p tính   đ ễ ấ ở ườ ng hô h p trên ấ

Adenovirus có hướng tính đ c bi t v i đặ ệ ớ ường hô h p trên, gây các v  d ch đấ ụ ị ường hô 

h p c p tính trong m t t p th  Th i gian   b nh 6­8 ngày tri u ch ng n i b t đ u tiên là s tấ ấ ộ ậ ể ờ ủ ệ ệ ứ ổ ậ ầ ố   kèm theo nh c đ u, s t kéo dài 2 đ n 4 ngày, các tri u ch ng đứ ầ ố ế ệ ứ ường hô h p t n t i kho ng 1ấ ồ ạ ả  

đ n 2 tu n l , b nh nhân kh i hoàn toàn. H i ch ng này thế ầ ể ệ ỏ ộ ứ ường do các typ 3, 4, 7 gây ra. 

Người ta còn g p thêm các ặ Adenovirus typ 1, 2, 5 và 6 gây d ch   đ a phị ở ị ương   tr  em   ở ẻ

3.1.2.2. Viêm ph i   ổ

Th i k  nung b nh t  6 ­ 8 ngày. B nh đ t ng t v i s t cao 39ờ ỳ ệ ừ ệ ộ ộ ớ ố 0C, ho, ch y nả ước mũi và  các d u hi u t n thấ ệ ổ ương th c th    ph i, các t n thự ể ở ổ ổ ương này lan r ng và kéo dài.ộ

 B nh viêm ph i c p do ệ ổ ấ Adenovirus typ 3,4,7 và 14 gây ra và thường xuyên x y ra trongả   các t p th  thanh thi u niên, đ c bi t typ7 thậ ể ế ặ ệ ường x y ra   viêm ph i n ng, ch  y u   trả ở ổ ặ ủ ế ở ẻ 

em, t  l  t  vong cao, khi kh i đ  l i di ch ng   ph i.ỷ ệ ử ỏ ể ạ ứ ở ổ

3.1.2.3. S t, viêm thanh qu n và k t m c ố ả ế ạ

Th i k  nung b nh t  4 ­ 5 ngày. B nh có ba tri u ch ng đ c bi t là s t 38ờ ỳ ệ ừ ệ ệ ứ ặ ệ ố 0C, viêm  thanh qu n c p tính có ban đ  khó nu t và viêm k t m c   m t ho c hai bên. H i ch ng nàyả ấ ỏ ố ế ạ ở ộ ặ ộ ứ  

thường do Adenovirus typ 3 gây ra.

3.1.2.4. Viêm giác m c ­ k t m c thành d ch ạ ế ạ ị

Viêm k t m c do ế ạ Adenovirus gây ra có th  là m t bi u hi n lâm sàng riêng bi t hay làể ộ ể ệ ệ  

k t h p v i h i ch ng đế ợ ớ ộ ứ ường hô h p. Th i k  nung b nh t  5 ­ 7 ngày, b nh kh i đ u đ tấ ờ ỳ ệ ừ ệ ở ầ ộ  

ng t, k t m c đ  và các t  ch c t  bào quanh m t b  phù thũng. B t đ u ch  có m t m t bộ ế ạ ỏ ổ ứ ế ắ ị ắ ầ ỉ ộ ắ ị  viêm, kho ng 3 ­ 7 ngày sau lan sang m t th  hai.   xung quanh tai có h ch và giác m c cóả ắ ứ Ở ạ ạ  

nh ng kh ang m  tròn, nh  và nông. Các thữ ỏ ờ ỏ ương t n này xu t hi n trong vòng 2 ­ 4 tu n l ,ổ ấ ệ ầ ễ  

h u h t b nh nhân kh i hoàn toàn. Gây ra b i ầ ế ệ ỏ ở Adenovirus typ 8, 19, 37.

3.1.2.5. Viêm d  dày, ru t  ạ ộ

Các Adenovirus là m t tác nhân virus thộ ường g p trong b nh viêm d  dày ­ ru t c p tínhặ ệ ạ ộ ấ   không do vi khu n. ẩ Adenovirus chi m v  trí th  2 sau Rotavirus trong b nh tiêu ch y do virusế ị ứ ệ ả  

 tr  nh  Th i k    b nh t  3 ­ 10 ngày. B nh nhân tiêu ch y tóe n c kéo dài kho ng 7

ngày, có kèm theo s t, nôn, h i ch ng đố ộ ứ ường hô h p và viêm k t m c. B nh thấ ế ạ ệ ường do 

Adenovirus typ 40, 41 và 31 gây ra.

3.1.2.6. Nhi m virus th   n ễ ể ẩ

M t   s   l n   các   nhi m   trùng  ộ ố ớ ễ Adenovirus  là     th   n   M t   ngở ể ẩ ộ ười   có   th   nhi mể ễ  

Adenovirus nhi u l n nh ng đ u b  b  qua vì không có d u hi u lâm sàng, ch  phát hi n đề ầ ư ề ị ỏ ấ ệ ỉ ệ ượ  c khi nuôi c y phân l p virus. ấ ậ Adenovirus có th  s ng âm   trong h ch h nh nhân và trong ru tể ố ỉ ạ ạ ộ  

người lành trong nhi u tu n.ề ầ

3.1.3. Ch n đoán phòng thí nghi mẩ ệ

3.1.3.1. Ch n đoán nhanh ẩ

Dùng k  thu t mi n d ch hu nh quang tr c ti p đ   ch n đoán trong các th  ph i n ngỹ ậ ễ ị ỳ ự ế ể ẩ ể ổ ặ  

b ng cách phát hi n kháng nguyên virus trong các t  bào bi u mô đằ ệ ế ể ường hô h p trên (b nhấ ệ  

ph m) b ng kháng huy t thanh m u có g n ch t màu hu nh quang. Trong trẩ ằ ế ẫ ắ ấ ỳ ường h p  a ch yợ ỉ ả  

do Adenovirus, có th  xét nghi m phân b ng kính hi n vi đi n t  và đ n gi n h n là d a vàoể ệ ằ ể ệ ử ơ ả ơ ự  

k  thu t ng ng k t h t latex có g n kháng th  đ  phát hi n ỹ ậ ư ế ạ ắ ể ể ệ Adenovirus trong phân.

3.1.3.2. Phân l p virus ậ

L y b nh phâm tùy theo h i ch ng lâm sàng, có th  là ch t ti t c a mũi h u hay m t,ấ ệ ộ ứ ể ấ ế ủ ầ ắ   hay nướ ửc r a c  h ng, hay phân  Nuôi c y b nh ph m vào các nuôi c y t  bào thích h pổ ọ ấ ệ ẩ ấ ế ợ  

nh  nuôi c y t  bào HeLa, Hep­2 , phát hi n hi u  ng t  bào b nh lý, s  h y ho i t  bàoư ấ ế ệ ệ ứ ế ệ ự ủ ạ ế   nuôi c y x y ra sau 2 ­ 4 ngày.ấ ả

3.1.3.3. Ch n đoán huy t thanh ẩ ế

Có th  dùng ph n  ng ngăn ng ng k t h ng c u, ph n  ng k t h p b  th , ph n  ngể ả ứ ư ế ồ ầ ả ứ ế ợ ổ ể ả ứ   trung hòa đ  phát hi n các kháng th  có trong huy t thanh b nh nhân. Khi hi u giá kháng thể ệ ể ế ệ ệ ể  tăng lên   máu l y l n th  2, thì có giá tr  ch n đoán.ở ấ ầ ứ ị ẩ

3.1.4. Phòng b nh và đi u trệ ề ị

3.1.4.1. Phòng b nh ệ

Các bi n pháp phòng b nh chung gi ng nh  phòng b nh các virus đệ ệ ố ư ệ ường hô h p khác.ấ   Đang nghiên c u vaccine s ng gi m đ c.ứ ố ả ộ

3.1.4.2. Đi u tr ề ị

Ch a có thu c đi u tr  đ c hi u. C n đ  phòng b i nhi m vi khu n đ c bi t   tr  suyư ố ề ị ặ ệ ầ ề ộ ễ ẩ ặ ệ ở ẻ   dinh dưỡng. Tuy nhiên, các bi n ch ng do nhi m khu n th  phát r t hi m.ế ứ ễ ẩ ứ ấ ế

3.2. Cytomegalovirus (CMV): tác nhân nhi m trùng có th   nh hễ ể ả ưởng t t c  c  quan ấ ả ơ

trong c  th  ngơ ể ười

3.2.1. Tính ch t virus h c: ấ ọ  Cytomegalovirus (CMV) có th  g p b t k  n i nào trên th  gi i,ể ặ ấ ỳ ơ ế ớ  

t n t i kh p n i nhi m trùng trên ngồ ạ ắ ơ ễ ười, tùy theo qu n th  đi u tra có th  tìm th y t  lầ ể ề ể ấ ỷ ệ  40%­100% và còn thu c vào đi u ki n kinh t  xã h i; nhi m trong trong cu c đ i s m h n làộ ề ệ ế ộ ễ ộ ờ ớ ơ  

m t đ c tr ng t i các qu c gia đang phát tri n, trong đó đ n 50% ngộ ặ ư ạ ố ể ế ười tr  có huy t thanhẻ ế  

âm tính