(Luận văn thạc sĩ) thực trạng kiến thức, thực hành của các em học sinh về sức khỏe học đường ở một số trường tiểu học tại thành phố tuyên quang tỉnh tuyên quang năm 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƯỢC ĐẶNG QUANG TUẤN THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA CÁC EM HỌC SINH VỀ SỨC KHỎE HỌC ĐƯỜNG Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG - TỈNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƯỢC

ĐẶNG QUANG TUẤN

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA CÁC EM HỌC SINH VỀ SỨC KHỎE HỌC ĐƯỜNG

Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG - TỈNH TUYÊN QUANG NĂM 2017

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH Y ĐA KHOA

Hà Nội – 2018

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƯỢC

Người thực hiện: ĐẶNG QUANG TUẤN

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC, THỰC HÀNH CỦA CÁC EM HỌC SINH VỀ SỨC KHỎE HỌC ĐƯỜNG

Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG - TỈNH TUYÊN QUANG NĂM 2017

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo - công tác học sinh sinh viên Khoa Y Dược – Đại học quốc gia Hà Nội

đã tạo điều kiện cho em trong quá trình học tập tại trường

Em xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo Khoa Y Dược – Đại học quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, truyền đạt cho em kiến thức chuyên môn, giúp đỡ em trong sáu năm học tại trường

Em xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô Bộ môn Y Dược cộng đồng & Y

Dự phòng đã cho phép em đươ ̣c thực hiê ̣n Khóa luận này ta ̣i Bô ̣ môn

Với tất cả sự kính trọng, em xin gửi lời biết ơn chân thành và sâu sắc nhất

tới Ths Mạc Đăng Tuấn, ThS BSCKII Lưu Văn Dưỡng - người thầy đã dìu dắt

em trong những bước đi đầu tiên của con đường nghiên cứu khoa học, đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ và động viên em trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu để em hoàn thành Khóa luận như ngày hôm nay

Con luôn luôn ghi nhớ và biết ơn công ơn sinh thành, dưỡng dục, tình yêu thương, sự động viên bố mẹ đã dành cho con trong cuộc sống, học tập và trong quá trình thực hiện Khóa luận này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè tôi - những người đã cùng tôi chia sẻ những khó khăn, kiến thức và kinh nghiệm để hoàn thành Khóa luận này

Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2018

Sinh viên thực hiện Khóa luận

Đặng Quang Tuấn

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

DANH MU ̣C CHỮ VIẾT TẮT

CSSK Chăm sóc sức khỏe : CSSKBĐ Chăm sóc sức khỏe ban đầu : CSSKHS Chăm sóc sức khỏe học sinh : CVCS Cong vẹo cột sống :

GDSK Giáo dục sức khỏe : KSK Khám sức khỏe : NCSK Nâng cao sức khỏe :

TH Tiểu học : THCS Trung học cơ sở : TTB Trang thiết bị : VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm : VSMT Vệ sinh môi trường :

WHO World Health Organization (Tổ :

chức Y tế Thế giới) YTDP Y tế dự phòng :

YTTH Y tế trường học :

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Một số khái niệm liên quan đến sức khỏe học đường 3

1.1.1 Khái niệm về sức khỏe 3

1.1.2 Đặc điểm phát triển cơ thể ở lứa tuổi học sinh 3

1.1.3 Khái niệm về YTTH 4

1.1.4 Khái niệm bệnh học đường 4

1.2 Thực trạng một số bệnh học đường tại Việt Nam 5

1.3 Một số nghiên cứu về kiến thức, thực hành của các em học sinh về sức khỏe học đường tại Việt Nam 6

1.4 Thực trạng về công tác YTTH 6

1.4.1 Trên thế giới 6

1.4.2 Tại Việt Nam 7

1.5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 10

1.6 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 10

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 12

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 12

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 12

2.1.3 Thời gian nghiên cứu 12

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

2.2 Thiết kế nghiên cứu 12

2.3 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 12

2.4 Kỹ thuật thu thập thông tin 13

2.4.1 Nghiên cứu định lượng 13

2.4.2 Nghiên cứu hồi cứu 13

2.5 Công cụ thu thập thông tin 13

2.6 Biến số, chỉ số nghiên cứu 13

2.7 Phương pháp phân tích số liệu 14

2.8 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 14

2.9 Sai số và biện pháp khắc phục 14

2.9.1 Sai số 14

2.9.2 Các biện pháp khắc phục 15

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ 16

3.1 Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 16

3.2 Kiến thức, thực hành của các em học sinh về các sức khỏe học đường 17

3.2.1 Kiến thức, thực hành của học sinh về bệnh cận thị 17

3.2.2 Kiến thức, thực hành của học sinh về cong vẹo cột sống 19

3.2.3 Kiến thức, thực hành của học sinh về bệnh răng miệng 22

3.2.4 Một số thông tin về thực trạng công tác YTTH có liên quan đến các bệnh học đường 24

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 27

4.1 Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 27

4.2 Thực trạng kiến thức, thực hành của các em học sinh về bệnh học đường

27

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

4.2.1 Kiến thức, thực hành về bệnh cận thị 27

4.2.2 Kiến thức, thực hành về bệnh cong vẹo cột sống 29

4.2.3 Kiến thức, thực hành về bệnh răng miệng 31

KẾT LUẬN 33

KHUYẾN NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

“Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu chính là nhờ một phần ở công học tập của các cháu.” Lời nhắn nhủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thư gửi

thế hệ trẻ Việt Nam trong ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa giờ đây đã được phát triển và cụ thể hóa thành những nội dung trong công tác phát triển thế hệ trẻ của Đảng và Nhà nước ta.[1, 2]

Lứa tuổi đi học là một quãng thời gian quan trọng trong cuộc đời mỗi con người Đây là lúc các em được đón nhận, học tập những tri thức, kiến thức mới Đây cũng là giai đoạn mà cơ thể phát triển mạnh mẽ thông qua những thay đổi

về mặt sinh lý cũng như tâm thần để hoàn thiện trở thành một người trưởng thành Chính vì vậy, công tác chăm sóc sức khỏe cũng như giáo dục về sức khỏe cho học sinh là vô cùng cần thiết để đảm bảo các em được trang bị đầy đủ những kiến thức cũng như kỹ năng thực hành sức khỏe xuyên suốt quá trình đi học cũng như trong cuộc đời khi trưởng thành.[3]

Y tế trường học là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe của học sinh Đây cũng là một trong số những mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội Công tác y tế trường học luôn được chú trọng tăng cường, cải thiện thông qua các văn bản, quyết định do Chính phủ và hai bộ Y tế, giáo dục đào tạo ban hành Bên cạnh những nguồn lực từ phía nhà nước, y tế trường học còn nhận được rất nhiều sự quan tâm và giúp đỡ từ những tổ chức trên thế giới như Qũy nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF), Tổ chức y tế thế giới (WHO),…[4]

Tuy nhiên, công tác y tế trường học hiện nay tại nước ta vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn.[5] Trình độ, kiến thức về y học của những cán bộ y tế chưa đáp ứng được chuyên môn, cơ sở vật chất phục vụ cho y tế trường học còn thiếu thốn.[6] Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa những cơ quan quản lý còn hạn chế, chưa chặt chẽ Điều này dẫn đến sự thiếu hiệu quả trong công tác y tế trường học, khiến tỷ lệ học sinh mắc các bệnh học đường như cận thị, cong vẹo cột sống

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

2

(CVCS), các bệnh răng miệng , vẫn còn ở mức vẫn còn ở mức cao tại một số địa bàn.[7-10] Theo nghiên cứu của Dương Thị Hương (2004) được thực hiện tại Hải Phòng, tỉ lệ mắc cận ở học sinh THCS là 19,4%, tỉ lệ mắc bệnh răng miệng ở học sinh tiểu học là 62,7% theo nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Nghĩa (2009) thực hiện tại Yên Bái, tỉ lệ mặc bệnh cong vẹo cột sống (CVCS) ở học sinh THPT là 16,1% theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoa (2012) thực hiện tại Hòa Bình.[11] Bên cạnh đó, kiến thức, thực hành về sức khỏe học đường của các em học sinh còn có nhiều hạn chế, thiếu sót khiến cho việc phòng chống những bệnh học đường chưa đạt được hiệu quả Theo nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Nghĩa (2009), Yên Bái, có tới 33,0% số em học sinh hiểu sai về những nguyên nhân gây nên bệnh răng miệng[12], hay có tới 48,2% số em học sinh không có kiến thức về bệnh cận thị theo nghiên cứu của Vũ Quang Dũng (2013), Thái Nguyên Thực trạng này đến từ công tác tuyên truyền, giáo dục về bệnh học đường trong nhà trường, gia đình hay xã hội còn gặp phải nhiều khó khăn, trở ngại

Từ thực tế trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng kiến thức, thực hành của các em học sinh về sức khỏe học đường ở một số trường tiểu học tại thành phố Tuyên Quang – tỉnh Tuyên Quang năm 2017” với 02

3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN

1.1 Một số khái niệm liên quan đến sức khỏe học đường

1.1.1 Khái niệm về sức khỏe

Theo Tổ chức Y tế thế giới: “Sức khỏe là một trạng thái thoải mái về tinh thần, thể chất và xã hội, chứ không chỉ không có bệnh hay thương tật.”

Như vậy, có thể hiểu sức khỏe bao gồm: sức khỏe tinh thần, sức khỏe thể chất và sức khỏe xã hội

- Sức khỏe tinh thần là sự thỏa mãn về mặt giao tiếp xã hội, tình cảm và tinh thần Nó thể hiện ở sự sảng khoái, cảm giác dễ chịu, cảm xúc vui tươi, thanh thản; ở những ý nghĩ lạc quan, yêu đời; ở những quan niệm sống tích cực, dũng cảm, chủ động; ở khả năng chống lại những quan niệm bi quan, lối sống không lành mạnh

- Sức khỏe thể chất là sự sảng khoái, thoải mái về thể chất Sức khỏe thể chất được thể hiện ở những yếu tố: sức lực, sự nhanh nhẹn, dẻo dai, khả năng chống đỡ được các yếu tố gây bệnh, khả năng chịu đựng được những điều kiện khắc nghiệt của môi trường

- Sức khỏe xã hội: là sự thoải mái trong các mối quan hệ chằng chịt, phức tạp giữa các thành viên: gia đình, nhà trường, bạn bè, xóm làng, nơi công cộng, cơ quan Nó thể hiện ở sự được chấp nhận và tán thành của xã hội Sức khỏe tinh thần – thể chất – xã hội có liên quan chặt chẽ với nhau Nó

là sự thăng bằng, hài hòa của tất cả những khả năng sinh học, tâm lý và xã hội của con người

1.1.2 Đặc điểm phát triển cơ thể ở lứa tuổi học sinh

Lứa tuổi học đường là độ tuổi trọng yếu trong sự phát triển con người, là giai đoạn phát triển, hoàn thiện cơ thể về mặt thể chất và tâm thần Không giống

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

4

như người trưởng thành, cơ thể trẻ em có những đặc điểm riêng vì đang trong quá trình phát triển về mặt hình thái và hoàn thiện về mặt chức năng.[13]

Bởi vậy, lứa tuổi đi học là quãng thời gian mà các em bị tác động rất nhiều

từ môi trường học tập Tình trạng sức khỏe, khả năng lao động khi trưởng thành chịu hậu quả rất lớn bởi trạng thái sức khỏe trong giai đoạn này.[14]

Khái niệm về YTTH

Trên thế giới

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khái niệm YTTH được hiểu là “những hoạt động và cam kết thúc đẩy sức khỏe toàn diện cho tất cả những thành viên trong cộng đồng nhà trường về mặt tinh thần, thể chất được thể hiện trong những lời nói và việc làm.”

Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, Bộ Y tế đưa ra khái niệm về YTTH như sau:

YTTH là một hệ thống các phương pháp, biện pháp can thiệp nhằm bảo

vệ, nâng cao sức khoẻ học sinh, biến các kiến thức khoa học thành các kỹ năng thực hành trong mọi hoạt động sống của lứa tuổi học đường YTTH là một lĩnh vực thuộc chuyên ngành y học dự phòng nghiên cứu tác động của điều kiện sống, sinh hoạt và học tập trên cơ thể học sinh, trên cơ sở đó xây dựng và triển khai các biện pháp can thiệp phù hợp nhằm bảo vệ và nâng cao sức khoẻ, đảm bảo các điều kiện thuận lợi cho các em học sinh phát triển một cách toàn diện.[15]

1.1.3 Khái niệm bệnh học đường

Bệnh học đường là các bệnh có thể phát sinh từ những nguy cơ hay có liên quan tới những nguy cơ phát sinh bệnh của quá trình học tập của học sinh.[16]

Một số bệnh học đường hay gặp: Bệnh cận thị, bệnh cong vẹo cột sống, bệnh có liên quan tới vệ sinh răng miệng, [17-19]

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

5

1.2 Thực trạng một số bệnh học đường tại Việt Nam

Theo kết quả “Nghiên cứu về bệnh cong vẹo cột sống (CVCS) ở học sinh phổ thông Hà Nội vào năm 2016 – thực trang và giải pháp can thiệp” của TS.BS Trần Thị Mùi (Viện Nghiên cứu dân số và phát triển, Tổng cục Dân số) thì tỉ lệ mắc CVCS ở học sinh Hà Nội là 18,9%

Tỷ lệ học sinh bị cong vẹo cột sống ở 6 trường phổ thông thuộc huyện Kim Bôi - tỉnh Hòa Bình là 16,1% theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoa

(2012).[11]

BS Trịnh Thị Bích Ngọc (PGĐ Bệnh viện mắt Hà Nội) cho biết: năm

2009, qua khảo sát 16.000 học sinh, tỉ lệ học sinh cận thị ở bậc tiểu học là 20%, THCS là 30% và THPT chiếm trên 50%

Số liệu mới nhất của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam vào năm 2016 cho thấy tỉ lệ học sinh bị cận thị là 26,14% và gia tăng theo cấp học

Theo khảo sát của Khoa Sức khỏe cộng đồng và Y tế trường học (Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Nghệ An) vào năm 2014 thì tỷ lệ cận thị ở học sinh THCS là 20,7%, ở học sinh tiểu học là 18,4% Tình trạng cong vẹo cột sống ở học sinh tiểu học là 0,6%

Theo nghiên cứu của Hoàng Ngọc Chương và cộng sự được thực hiện tại Thừa Thiên Huế, Tỷ lệ cong vẹo cột sống chung của học sinh là 26,9% trong đó học sinh nam là 26,6%; nữ là 26,9% Tỷ lệ cận thị chung của học sinh phổ thông tỉnh Thừa Thiên Huế là 7,8%, tăng dần theo cấp học:Tiểu học 5,6%, Trung học

cơ sở: 8,9%, Phổ thông trung học 11,6%.[6]

Theo nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Nghĩa(2009) tại Yên Bái, Tỷ lệ bệnh răng miệng xảy ra ở HS có răng sữa là tương đối cao chiếm 73,68%, Tỷ lệ bệnh răng miệng ở HS có răng vĩnh viễn là 26,32% Sâu răng sữa chiếm 64,91%, Sâu răng vĩnh viễn chiếm 23,16%.[12]

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

sinh răng miệng đúng cách chiếm 27,5%.[12]

- Nghiên cứu đánh giá kiến thức, hành vi sức khỏe của học sinh tiểu học và một số yếu tố liên quan trong công tác chăm sóc sức khỏe học sinh tại quận Cầu Giấy năm 1998 của Nguyễn Ngọc Thắng cho biết 62,8 đến 93,5% số học sinh trả lời đúng về những nguyên nhân gây bệnh cận thị và

từ 78,4 đến 87,7% số học sinh trả lời đúng khi được hỏ về những nguyên

nhân gây CVCS.[13]

- Nghiên cứu thực trạng bệnh cong vẹo cột sống và kiến thức, thái độ thực hành phòng chống bệnh cong vẹo cột sống của học sinh thuộc 6 trường phổ thông huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình năm 2012 của Nguyễn Thị Hoa cho biết chỉ có 20,7% số em học sinh được hỏi biết được hậu quả lên hệ tuần hoàn của bệnh CVCS, hay 10,1% số em học sinh biết được phương pháp ăn uống đủ chất cũng là một cách phòng trống CVCS.[11]

1.4 Thực trạng về công tác YTTH

1.4.1 Trên thế giới

Trên thế giới hiện nay, công tác YTTH được thực hiện dựa trên mô hình trường học cung cấp đầy đủ các dịch vụ Cộng đồng có vai trò xây dựng những dịch vụ này bên trong nhà trường, bao gồm chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần, tuyên truyền giáo dục, tuyển dụng nhân sự y tế, các hoạt động thể thao văn hóa, các hoạt động xã hội [20, 21]

Trong mô hình này, mỗi cá nhân thành viên của cộng đồng và nhà trường đều cùng thực hiện theo một mục tiêu chung thông qua các kế hoạch hoạt động

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

7

đã được đặt ra Qua đó, tính hiệu quả của công tác YTTH được nâng cao về chất lượng cũng như khả năng đáp ứng những nhu cầu phát sinh.[22]

Ngoài ra, tại Hoa Kỳ, bên cạnh mô hình mô hình trường học cung cấp đầy

đủ các dịch vụ, trung tâm phòng chống và kiểm soát bệnh tật (CDC) cũng đưa ra một mô hình YTTH với 8 nội dung tương tác với nhau bao gồm:

- Giáo dục sức khỏe

- Giáo dục thể chất

- Dinh dưỡng

- Chăm sóc sức khỏe cán bộ nhà trường

- Dịch vụ tư vấn tâm lý xã hội

- Phát triển môi trường trường học lành mạnh

- Thu hút cộng đồng và cha mẹ học sinh

1.4.2 Tại Việt Nam

Trên cơ sở nội dung thông tư liên tịch số 03/2000/TTLT-BYT-BGD&ĐT của liên Bộ Y tế và Bộ giáo dục và đào tạo về Hướng dẫn thực hiện công tác y tế trường học, Bộ Y tế hướng dẫn nội dung xây dựng “Mô hình y tế trường học” cụ

- Nhiệm vụ của Ban SKTH:

+ Sơ cứu, xử lý ban đầu các bệnh thông thường trong thời gian học sinh đang học và tham gia các hoạt động khác tại trường, báo cho cha mẹ

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

+ Tham gia kiểm tra, xây dựng trường học xanh - sạch - đẹp, VSATTP + Thực hiện sơ kết, tổng kết, đánh giá tình hình sức khoẻ học sinh, quản

lý sức khoẻ học sinh, lập sổ sức khoẻ, phiếu khám sức khoẻ định kỳ và chuyển theo học sinh khi chuyển trường, chuyển cấp Thực hiện thống

kê, báo cáo về công tác YTTH theo qui định của Bộ Y tế, Bộ GD&ĐT Xây dựng phòng YTTH: Là nơi thực hiện các hoạt động chăm sóc và nâng cao sức khoẻ cho học sinh và giáo viên

+ Cơ sở vật chất: Mỗi trường có một Phòng Y tế diện tích tối thiểu là 12m2; được trang bị các phương tiện y tế thiết yếu

+ Nhân lực: Có cán bộ y tế phụ trách, trong biên chế hoặc hợp đồng

+ Kinh phí hoạt động: Do Quĩ BHYT trích để lại trường, đóng góp của học sinh và các nguồn thu hợp pháp khác…

Nội dung hoạt động

- Công tác TTGDSK:

+ Tuyên truyền, giáo dục cho học sinh về các vấn đề của YTTH

+ Tuyên truyền vận động học sinh tham gia BHYT học sinh

+ Lồng ghép nội dung TTGDSK vào các bài giảng có liên quan, tổ chức hoạt động ngoại khoá có nội dung về sức khoẻ

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

9

+ Thực hiện các hình thức tuyên truyền có hiệu quả: Báo tường, thi tìm hiểu, pa nô, khẩu hiệu, tranh ảnh… và biểu dương kịp thời người tốt, việc tốt

+ Thực hiện chương trình phòng chống các bệnh về mắt cho học sinh, tham gia cải tạo ánh sáng phòng học, khám mắt định kỳ, phòng và chữa bệnh mắt hột, phát hiện sớm các bệnh về mắt để tư vấn, xử lý kịp thời cho học sinh

+ Triển khai các chương trình CSSK ban đầu, phòng chống các bệnh truyền nhiễm, phòng chống thiếu máu, SDD, thiếu Iốt…

+ Thực hiện CSSK cho cán bộ, giáo viên của trường

- Vệ sinh trường sở và VSATTP:

+ Phát động phong trào xanh - sạch - đẹp Lớp học đảm bảo đủ ánh sáng,

ấm về mùa đông, thoáng mát về mùa hè Bàn ghế đúng qui cách Bảng, phấn viết hợp vệ sinh Trường có sân chơi, bãi tập, dụng cụ luyện tập thể dục, thể thao đảm bảo an toàn

+ Có đủ nước uống và nước rửa cho học sinh và giáo viên tại trường

+ Có nhà vệ sinh sạch sẽ phục vụ đủ cho số học sinh, cán bộ, giáo viên của trường, được quét dọn sạch sẽ hàng ngày

+ Có hệ thống thoát nước đảm bảo vệ sinh

+ Tổ chức trồng cây xanh, trồng hoa trong sân trường, có các chậu cây ở các hành lang

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

10

+ Trường có khu bán trú, nội trú phải thực hiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh phòng ở Bếp ăn đảm bảo VSATTP, một chiều, thực hiện qui chế về vệ sinh ăn uống, chế biến thức ăn, xử lý thức ăn thừa, lưu mẫu thức ăn 24h

1.5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Tuyên Quang là tỉnh miền núi nằm ở phía Bắc, có diện tích: 5.867,9 Km2, dân số: 760.289 người (năm 2015)

Tuyên Quang có 07 đơn vị hành chính, bao gồm: Thành phố Tuyên Quang (đô thị loại III) và 6 huyện: Sơn Dương, Yên Sơn, Hàm Yên, Chiêm Hóa, Na Hang và Lâm Bình

Theo thống kê năm 2017 của phòng Giáo dục Đào tạo thành phố Tuyên Quang, số trường tiểu học tại thành phố Tuyên Quang là 15 trường

1.6 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu

Bậc tiểu học bao gồm trẻ em trong độ tuổi từ 5, 6 đến 10, 11 tuổi Đây là

độ tuổi trẻ có sự cấu tạo và chức phận các hệ cơ quan gần như hoàn chỉnh giống như người lớn, tiếp tục có sự tăng trưởng lớn lên về thể chất cũng như tinh thần Cũng trong thời kỳ này trẻ dễ mắc phải những bệnh về nhiễm trùng đường hô hấp như viêm mũi, viêm họng, các bệnh dị ứng như hen phế quản Ngoài ra trẻ còn có nguy cơ mắc những bệnh học đường như cận thị, tật gù vẹo cột sống do ngồi không đúng tư thế Bởi vậy, đây là đối tượng cần được YTTH quan tâm đặc biệt

Ngoài ra, lực lượng giáo viên, cán bộ nhà trường cũng cần được chăm sóc trong công tác YTTH

Công tác CSSK trong môi trường nhà trường đã được tỉnh quan tâm và đầu tư tuy nhiên còn gặp phải nhiều khó khăn và hạn chế Nhận thấy vấn đề này,

chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng kiến thức, thực hành của các em học sinh về sức khỏe học đường ở một số trường tiểu học tại thành phố Tuyên Quang – tỉnh Tuyên Quang năm 2017”, nhằm cung cấp những

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

12

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 4 tại các trường tiểu học được điều tra

- Báo cáo, nghiên cứu, bài báo, số liê ̣u có sẵn về YTTH từ năm 2015 trở la ̣i đây

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu

Chọn chủ đích 03 trường Tiểu học của thành phố Tuyên Quang: Trường Tiểu học Đội Cấn, Hưng Thành, Phan Thiết

2.1.3 Thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 09/2017 đến tháng 03/2018

2.2 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang:

- Nghiên cứu mô tả định lượng

Áp dụng phương pháp điều tra thực đi ̣a, phát vấn bộ câu hỏi cho các em

học sinh, để mô tả kiến thức, thực hành về sức khỏe học đường

2.3 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu

Nghiên cứu mô tả định lượng

- Học sinh

Chọn ngẫu nhiên ho ̣c sinh ở mỗi khối lớp theo công thức tính cỡ mẫu cho

một nghiên cứu tỉ lê ̣ trong quần thể

Số học sinh trong nghiên cứu cần điều tra là:

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

13

Trong đó ,

Đô ̣ tin câ ̣y 95%: Z= 1,96 p= 0,5 (do chưa có nghiên cứu thực tế nào về YTTH trên địa bàn toàn tỉnh nên chúng tôi ước tính 50% đối tượng học sinh nghiên cứu kiến thức, thực hành đúng chăm sóc sức khỏe về các bệnh tật học đường)

d: sai số tuyệt đối chấp nhận được, chọn d= 0,06

n = (1,962 x 0,5 x 0,5)/ 0,062 = 267 Trên thực tế, chúng tôi đã thu thập được 278 em học sinh lớp 4 tại 03 trường được điều tra

2.4 Kỹ thuật thu thập thông tin

2.4.1 Nghiên cứu định lượng

Phỏng vấn đối tượng nghiên cứu bằng bộ câu hỏi bán cấu trúc có sẵn cho phỏng vấn

2.4.2 Nghiên cứu hồi cứu

Thu thập các văn bản pháp quy có liên quan đến YTTH, các báo cáo có sẵn tại: Sở Giáo du ̣c vào Đào ta ̣o tỉnh Tuyên Quang, Trung tâm Y tế Dự phòng

tỉnh; Trung tâm Y tế Dự phòng huyê ̣n, Phòng Giáo du ̣c và Đào ta ̣o; Trường Tiểu

học có liên quan

2.5 Công cụ thu thập thông tin

- Phỏng vấn ho ̣c sinh theo bô ̣ câu hỏi thiết kế có sẵn

- Bảng thu thập số liệu báo cáo về YTTH có sẵn

2.6 Biến số, chỉ số nghiên cứu

- Tỉ lệ % số em học sinh trả lời đúng về kiến thức sức khỏe học đường

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

14

- Tỉ lệ % số em học sinh trả lời đúng về thực hành sức khỏe học đường

- Tỉ lệ % số em học sinh thực hiện các phương pháp phòng chống sức khỏe

học đường

- Tỉ lệ % số em học sinh được khám phát hiện các bệnh học đường

- Tỉ lệ % số em học sinh được tham gia vào các chương trình YTTH

- Tỉ lệ % số em học sinh được tuyên truyền, giáo dục về sức khỏe học đường

2.7 Phương pháp phân tích số liệu

- Số liệu định lượng: Số liệu được kiểm tra và làm sạch, sau đó được nhập vào máy tính bằng phần mềm EpiData 3.1 với các tệp QES, REC và CHK

để hạn chế sai sót khi nhập liệu

- Phân tích bằng phần mềm thống kê STATA 13.0 Sử dụng phương pháp thống kê mô tả Biến định lượng được mô tả bằng trung bình, độ lệch chuẩn, trung vị Biến định tính được mô tả bằng tần số và tỷ lệ phần trăm

2.8 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu

- Đối tượng đồng ý tham gia nghiên cứu

- Mọi thông tin của đối tượng nghiên cứu đều được giữ bí mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu

- Đảm bảo tính chính xác, khoa học của kết quả nghiên cứu

- Do người nhập liệu nhập sai

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

15

2.9.2 Các biện pháp khắc phục

- Soạn bảng thu thập thông tin rõ ràng, dễ hiểu

- Các điều tra viên được tập huấn cách thu thập số liệu trước khi điều tra

- Điều tra thử trên đối tượng nghiên cứu

- Nhập lại 10% số phiếu để kiểm tra

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU