(Luận văn thạc sĩ) tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông qua sử dụng tư liệu về di tích lịch sử ở thị xã sơn tây hà nội

Giả thuyết khoa học Nếu xác định được nội dung và phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ đề phù hợp với nội dung dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 sẽ vừa nâng cao chất lượng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ VÂN ANH

TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG "SINH SẢN", SINH HỌC 8 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

Mã số : 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Dương Tiến Sỹ

HÀ NỘI - 2014

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo – Công tác Sinh viên

và các thầy cô trong Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Trường

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và giáo viên, học sinh trường Trung học cơ sở Lê Quý Đôn (Mộc Châu – Sơn La) đã cộng tác và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn khích lệ, động viên và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn

Hà Nội, tháng 11 năm 2014

Tác giả luận văn

Lê Thị Vân Anh

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT j DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu……… 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Giới hạn của luận văn 4

8 Những kết quả nghiên cứu và đóng góp của luận văn 4

9 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Tổng quan về giáo dục SKSS VTN 5

1.1.1 Vấn đề giáo dục SKSS VTN trên thế giới 5

1.1.2 Vấn đề giáo dục SKSS VTN ở Việt Nam 5

1.2 Cơ sở lí luận 7

1.2.1 Khái niệm tích hợp 7

1.2.2 Khái niệm dạy học tích hợp 7

1.2.3 Các quan điểm về sự tích hợp các môn học 8

1.2.4 Các mô hình chương trình dạy học tích hợp 9

1.2.5 Các mức độ tích hợp 12

1.3 Tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học 13

1.3.1 Một số khái niệm có liên quan 13

1.3.2 Mục đích giáo dục SKSS VTN ở trường phổ thông 13

1.3.3.Nội dung giáo dục SKSS VTN ở trường phổ thông 13

1.4 Cơ sở thực tiễn 14

1.4.1 Mục đích điều tra 14

1.4.2 Nội dung và kết quả điều tra 15

Kết luận chương 1 17

Chương 2 TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG SINH SẢN, SINH HỌC 8 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 18

2.1 Các nguyên tắc tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học 8 Trung học cơ sở 18

2.2 Các địa chỉ tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ đề trong dạy học chương :Sinh sản”, Sinh học 8 THCS 20

2.2.1 Nội dung các chủ đề giáo dục SKSS VTN 20

2.2.2 Các địa chỉ tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ đề trong dạy học chương sinh sản, Sinh học 8 trường THCS 21

2.3 Quy trình chuẩn bị bài học tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học 8 34

2.4 Phương pháp tổ chức bài học tích hợp giáo dục SKSS VTN 035

2.5 Thiết kế một số hoạt động tích hợp giáo dục SKSS VTN qua dạy học chương sinh sản, Sinh học 8 trường THCS 39

Kết luận chương 2 42

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 43

3.1 Mục đích TN 43

3.2 Nội dung TN 43

3.3 Phương pháp TN 43

3.3.1 Chọn trường TN 43

3.3.2 Bố trí TN 44

3.4 Kết quả thực nghiệm 44

3.4.1 Phân tích định lượng 44

3.4.2 Phân tích định tính 51

Kết luận chương 3 53

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

PHỤ LỤC 57

danh môc c¸c Tõ VIÕT T¾T

ĐC : Đối chứng GDDS : Giáo dục dân số

GV : Giáo viên

HS : Học sinh KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình SGK : Sách giáo khoa

SKSS : Sức khỏe sinh sản THCS : Trung học cơ sở

TN : Thực nghiệm VTN : Vị thành niên

2.1 Các địa chỉ tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên

theo chủ đề trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8

trường trung học cơ sở

21

3.1 Bảng tần suất điểm các bài kiểm tra trong thực nghiệm 44 3.2 Tần suất hội tụ tiến điểm các bài kiểm tra trong TN 45 3.3 Kiểm định X theo tiêu chuẩn U kết quả kiểm tra trong TN 46 3.4 Phân tích phương sai kết quả các bài kiểm tra trong TN 47

3.6 Tần suất hội tụ tiến điểm của các bài kiểm tra sau TN 48 3.7 Kiểm định X theo tiêu chuẩn U kết quả kiểm tra sau TN 49 3.8 Phân tích phương sai kết quả kiểm tra sau TN 50

DANH MỤC CÁC HÌNH

Số hiệu

hình

2.1 Quy trình chuẩn bị bài học tích hợp giáo dục SKSS VTN 34 2.2 Phương pháp tổ chức bài học tích hợp GD SKSS VTN 37 3.1 Biểu đồ tần suất điểm các bài kiểm tra trong thực nghiệm 45 3.2 Đồ thị tần suất hội tụ tiến điểm các bài kiểm tra trong TN 46 3.3 Biểu đồ tần suất điểm các bài kiểm tra sau TN 48 3.4 Đồ thị tần suất hội tụ tiến điểm các bài kiểm tra sau TN 48 3.5 Biểu đồ so sánh độ bền kiến thức trong và sau thực nghiệm của

khối lớp TN và ĐC

50

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

Việt Nam là một quốc gia có dân số trẻ với gần 1/3 dân số thuộc nhóm vị thành niên, thanh niên (lứa tuổi từ 10 - 24 tuổi) [1] Đây là lực lượng đông đảo, quyết định tương lai và sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc Vì vậy, vấn đề sức khỏe và phát triển của thanh thiếu niên hiện nay là vấn đề luôn được Đảng và Chính phủ dành sự quan tâm đặc biệt

Tại Điều 27 - Mục 2, Luật Giáo dục có ghi: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông

là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các năng lực cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân " [9]

Giáo dục SKSS VTN là giúp HS có kiến thức về sức khỏe, SKSS để từ đó các em có thể tự chăm sóc cho bản thân, xây dựng lối sống lành mạnh, hình thành các kỹ năng sống cơ bản

Tích hợp giáo dục SKSS trong dạy học là một hướng đi phù hợp với mục tiêu giáo dục phổ thông, vừa đảm bảo kiến thức khoa học bộ môn, vừa tích hợp giáo dục SKSS cho HS Thông qua đó, đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho người học, nâng cao chất lượng giáo dục

1.2 Xuất phát từ thực trạng công tác giáo dục sức khỏe sinh sản trong nhà trường phổ thông

Vấn đề giáo dục SKSS đã và đang được toàn xã hội quan tâm Trong giáo dục, vấn đề giáo dục SKSS cũng đã là nội dung giáo dục xuyên suốt trong tất cả các cấp học, bậc học Chúng ta không xây dựng bộ sách giáo khoa riêng cho nội dung giáo dục này nhưng vấn đề này đã được tích hợp trong nhiều môn khoa học khác nhau như: Văn học, Địa lí, Sinh học, Giáo dục công dân Tuy nhiên, hiệu quả giáo dục SKSS vẫn chưa cao bởi lẽ văn hóa phương đông vẫn coi đây là vấn đề tế nhị, đã gây ra sự e ngại cho cả GV và HS Thực tế cho thấy, mặc dù nội dung giáo dục SKSS đã được triển khai từ nhiều năm nay nhưng hiện tượng HS mang thai ngoài ý muốn, tỷ lệ nạo phá thai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục đang có xu hướng ngày càng gia tăng

Từ thực trạng trên cho thấy, chúng ta cần tăng cường hơn nữa việc giáo dục

và nâng cao hiệu quả giáo dục SKSS cho HS để các em có kiến thức về SKSS; hoàn thiện nhân cách và rèn luyện các kĩ năng sống cơ bản; vững vàng bước vào cuộc sống gia đình và xã hội

1.3 Xuất phát từ ưu điểm của dạy học tích hợp và khả năng tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong dạy học Sinh học 8

Tích hợp các môn học không chỉ nhằm rút gọn thời lượng trình bày tri thức của nhiều môn học, mà quan trọng hơn là tập dượt cho HS cách vận dụng tổng hợp các tri thức vào thực tiễn Như chúng ta đã biết, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của nhiều môn học trong khi dạy từng môn học riêng chỉ đem lại những tri thức hàn lâm có hệ thống mà khó vận dụng vào thực tiễn Hơn nữa, nhờ tích hợp nên số đầu sách giáo khoa được giảm bớt, không cần đào tạo GV giảng dạy chuyên về các môn phụ trong khi vẫn có thể tích hợp các mặt giáo dục như: Giáo dục dân số, giáo dục SKSS, giáo dục môi trường… trong quá trình giảng dạy các môn học [17]

Sách giáo khoa phổ thông hiện hành cũng đang được trình bày theo quan điểm tích hợp các môn học Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, hầu hết các hiện tượng, khái niệm, quy luật, quá trình sinh học đều bắt nguồn từ thực tiễn do đó, khả năng tích hợp giáo dục là rất lớn Chúng ta có thể tích hợp giáo dục dân số, sức khỏe, SKSS, giáo dục môi trường, giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình dạy học Sinh học

Chương "Sinh sản" (Sinh học 8) là những kiến thức về sinh sản ở người Khi dạy kiến thức chương này, GV có thể tích hợp giáo dục SKSS cho HS, giúp các em

có kiến thức và hiểu biết về sinh sản, SKSS cũng như xây dựng kĩ năng sống, có niềm tin, sự vững vàng trong cuộc sống sau này

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Tích hợp giáo dục

sức khỏe sinh sản vị thành niên theo chủ đề trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường trung học cơ sở"

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nội dung và phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ

đề trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 nhằm vừa nâng cao chất lượng dạy - học, vừa tích hợp giáo dục SKSS VTN có hiệu quả

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung và Phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ đề trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học Sinh học 8 trường THCS

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xác định được nội dung và phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN theo chủ đề phù hợp với nội dung dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 sẽ vừa nâng cao chất lượng dạy học kiến thức chương "Sinh sản", vừa tích hợp giáo dục SKSS VTN cho HS có hiệu quả

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về tích hợp và dạy học tích hợp để vận dụng vào tích hợp giáo dục SKSS VTN thông qua dạy học Sinh học ở một số trường THCS

5.2 Điều tra thực trạng hiểu biết của GV về dạy học tích hợp và thực trạng việc tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội

5.3 Nghiên cứu những tài liệu về SKSS VTN để xây dựng nội dung một số chủ đề cần tích hợp trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

5.4 Xác định nguyên tắc, quy trình và đề xuất phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học

5.5 Thiết kế một số hoạt động tích hợp giáo dục SKSS VTN qua dạy học Chương "Sinh sản" Sinh học 8 trường THCS

5.6 Thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả thực nghiệm để chứng minh tính khả thi của đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về tích hợp và dạy học tích hợp

- Nghiên cứu tổng hợp tài liệu về SKSS VTN để xây dựng nội dung một số chủ đề cần tích hợp trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Thiết kế và sử dụng các phiếu điều tra hiểu biết của GV về dạy học tích hợp

và thực trạng việc tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm có đối chứng nhằm kiểm tra giả thuyết của đề tài

6.4 Phương pháp thống kê toán học

Kết quả thực nghiệm sư phạm được phân tích và xử lý bằng phần mềm Exel nhằm tăng độ chính xác cũng như sức thuyết phục của kết luận

7 Giới hạn của luận văn

Đề tài tập trung nghiên cứu tích hợp các nội dung giáo dục SKSS VTN theo chủ đề trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

8 Những kết quả nghiên cứu và đóng góp của luận văn

8.1 Hệ thống hóa cơ sở lí luận về dạy học tích hợp để định hướng cho việc tích hợp giáo dục SKSS VTN qua dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

8.2 Xây dựng được 05 chủ đề cần tích hợp trong dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS

8.3 Xác định nguyên tắc, quy trình và đề xuất phương pháp tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học

8.4 Thiết kế các giáo án chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường THCS theo hướng tích hợp giáo dục SKSS VTN để đưa vào thực nghiệm sư phạm

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phần nội dung luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên theo chủ đề

trong dạy học chương "sinh sản", Sinh học 8 trường trung học cơ sở

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan về giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên

1.1.1 Tình hình giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trên thế giới

Giáo dục dân số đã được thực hiện ở một số nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước đang phát triển Tuy nhiên, trước năm 1994 chính sách dân số và nội dung GDDS của các nước đều tập trung vào các vấn đề dân số phát triển (quy mô dân số,

di cư, KHHGĐ )

Năm 1994, Hội nghị ICPD ở Cairo - Ai Cập (1994) đã đánh dấu một mốc quan trọng trong sự thay đổi chính sách dân số ở các quốc gia Tuyên ngôn của ICPD đã kêu gọi các nước đặt vai trò chất lượng dân số là ưu tiên hàng đầu, trong

đó có các vấn đề SKSS, đặc biệt là SKSS VTN Từ đây, mục tiêu GDDS của các nước đã thay đổi

Giáo dục SKSS và SKSS VTN là những vấn đề mới chính thức được thừa nhận tại Hội nghị quốc tế về "dân số và phát triển" ở Cairo SKSS VTN được coi là định hướng chỉ đạo của hầu hết các chương trình dân số thế giới Cũng chính tại Hội nghị này, một khái niệm mới về SKSS, giáo dục SKSS VTN bao gồm tất cả các nội dung liên quan tới tình trạng sức khỏe, quá trình sinh sản và chất lượng cuộc sống đã được trình bày cặn kẽ trong chương trình hành động của ICPD Sau Hội nghị này, hàng loạt các quốc gia trên thế giới cũng lần lượt tổ chức nhiều hội nghị bàn về vấn đề SKSS VTN như:

- Hội nghị quốc tế tại Bắc Kinh (1995)

- Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển tại The Hague Hà Lan (1999)

- Hội nghị dân số cấp cao của Ủy ban kinh tế và xã hội Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) và quỹ dân số liên hợp quốc (UNFPA) tại Băng Cốc

Như vậy, ở hầu hết các nước trên thế giới đều đã hết sức quan tâm tới vấn đề SKSS, coi đó là một vấn đề có tính chiến lược quốc gia

1.1.2 Tình hình giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên ở Việt Nam

Ở nước ta trong giai đoạn từ 1989 đến 1992 các dự án GDDS đã bắt đầu được thử nghiệm Giai đoạn từ 1994 đến 1998 bước đầu đã thể chế hóa GDDS

trong nhà trường Lần đầu tiên GDDS được đưa vào chương trình tích hợp GDDS với 5 chủ đề cơ bản: Dân số học, môi trường, gia đình, giới, dinh dưỡng Các nội dung SKSS VTN đã được chính thức tích hợp vào nội dung một số môn học từ bậc tiểu học đến bậc trung học và khẳng định rằng trong giai đoạn này trọng tâm của công tác GDDS phải là giáo dục SKSS VTN cho VTN Tháng 10 năm 1996 hội thảo vì SKSS VTN đã nhấn mạnh đầu tư giải quyết vấn đề SKSS VTN là một yêu cầu quan trọng trong vấn đề phát triển đất nước Tuy nhiên, trong giai đoạn này, nội dung GDDS quá thiên về dân số phát triển, chưa chú trọng tới SKSS VTN như một mục tiêu ưu tiên quốc gia Với sự ra đời của chương trình mới về giáo dục phổ thông cho giai đoạn sau 2000, các dự án GDDS giai đoạn mới được xây dựng Mục tiêu GDDS trong giai đoạn này ở các trường phổ thông gồm: xây dựng chương trình tích hợp GDDS mới phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2000 trên tinh thần nhấn mạnh tới SKSS VTN; xây dựng các tài liệu hướng dẫn giảng dạy, tài liệu tham khảo và các tài liệu trực quan; tập huấn giáo viên song chúng ta vẫn chưa xây dựng được chương trình GDDS và SKSS VTN cho THCS mặc dù các mục tiêu cho cấp học này đã được xác định

Năm 2004, Ủy ban Dân số gia đình và trẻ em triển khai đề án "Mô hình cung cấp thông tin và dịch vụ SKSS/KHHGĐ cho VTN và thanh niên" tại 10 tỉnh thành Năm 2006 mở rộng ra 28 tỉnh thành Mục tiêu chính của đề án nhằm nâng cao nhận thức về SKSS/KHHGĐ bao gồm các vấn đề liên quan về giới, giới tính, tình dục an toàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS góp phần làm giảm các hành

vi gây tác hại đến SKSS VTN

Ngoài ra, trong những năm gần đây, có thể kể đến nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề SKSS VTN như:

- Dự án VIE/97/P13, Hà Nội, 2000: cuốn "Phương pháp giảng dạy các chủ

để nhạy cảm về sức khỏe sinh sản vị thành niên" và cuốn "Giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên" (Tài liệu tự học dành cho GV) do BGD & ĐT và Quỹ Dân số Liên hợp quốc - Dự án VIE/97/P13 ấn hành, Hà Nội, 2001

- Nguyễn Thế Hùng (2005): "Biện pháp bồi dưỡng năng lực giáo dục sức

khỏe sinh sản vị thành niên đối với các bậc cha mẹ"

- Nguyễn Ngọc Thái (2006): "Quản lý giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành

niên cho vị thành niên thông qua mô hình giáo dục đồng đẳng tại tỉnh Quảng Nam"

- Nguyễn Thị Hải Lý (2008): "Ảnh hưởng của giáo dục nhà trường tới nhận

thức của học sinh trung học phổ thông về sức khỏe sinh sản"

Theo Dương Tiến Sỹ: "Tích hợp là mối quan hệ hữu cơ, có hệ thống các kiến thức, khái niệm thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên

cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó" [14]

Tích hợp được hiểu là sự hợp nhất hay sự nhất thể hóa đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất giữa các thành phần của đối tượng, nó không phải là một phép cộng mang tính cơ học những thuộc tính của các thành phần ấy Như vậy, tích hợp có hai thuộc tính cơ bản liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau là tính liên kết và tính toàn vẹn Tính liên kết tạo nên một thực thể toàn vẹn, không còn sự phân chia giữa các thành phần Tính toàn vẹn thể hiện ở mối quan hệ hữu cơ dựa trên sự thống nhất nội tại của các thành phần liên kết ấy Sẽ không thể gọi là tích hợp nếu các thành phần đó chỉ là sự sắp đặt bên cạnh nhau mà không có mối quan hệ hữu cơ giữa các thành phần đó

1.2.2 Khái niệm dạy học tích hợp

Tháng 9-1968, "Hội nghị tích hợp về việc giảng dạy các khoa học" đã được Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học tổ chức tại Varna (Bungari), với sự bảo trợ của UNESCO Hội nghị nêu ra hai vấn đề là vì sao phải dạy học tích hợp và tích hợp các khoa học là gì Theo đó, dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa như sau: "Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm

sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau" [6] Định nghĩa của UNESCO cho thấy dạy học tích hợp xuất phát từ quan niệm về quá trình học tập hình thành ở

HS những năng lực ở trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội Quá trình dạy học tích hợp bao gồm những hoạt động tích hợp giúp HS biết cách phối hợp các kiến thức, kỹ năng và thao tác một cách có hệ thống

Như vậy, có thể hiểu tích hợp bao hàm cả nội dung và hoạt động Khoa sư phạm tích hợp nhấn mạnh dạy cách phát huy sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau, được định nghĩa như sau:

Khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước, những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai, hoặc nhằm hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao động [23]

1.2.3 Các quan điểm về sự tích hợp các môn học

Tùy theo quan điểm mà có những phương thức khác nhau trong việc thực hiện tích hợp các môn học Theo D’Hainaut (1977), có thể chấp nhận bốn quan điểm tích hợp khác nhau đối với các môn học:

Quan điểm "đơn môn": chương trình đào tạo được xây dựng theo hệ thống nội dung của các môn học riêng biệt, trong đó ưu tiên các nội dung khái quát cốt lõi của môn học Quan điểm này duy trì các môn học một cách riêng rẽ

Quan điểm "đa môn": chương trình đào tạo được xây dựng trên cơ sở những tình huống, hay những "đề tài" có thể nghiên cứu theo các quan điểm khác nhau trong những môn học khác nhau Ví dụ: giáo dục SKSS VTN có thể được thực hiện thông qua nhiều môn học khác nhau Quan điểm này vẫn duy trì tiếp cận các môn học riêng rẽ và chỉ gặp nhau ở một số thời điểm trong quá trình nghiên cứu các đề tài trong những môn học khác nhau, nó không thực sự tích hợp

Quan điểm "liên môn": chương trình đào tạo được xây dựng trên cơ sở đề xuất những tình huống chỉ có thể được tiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học Ví dụ: câu hỏi tại sao cần hiểu biết về sức khỏe sinh sản vị thành niên? Mục đích, nội dung và phương pháp giáo dục sức khỏe sinh sản? những câu hỏi này chỉ có thể được xem xét từ nhiều góc độ bằng cách huy động kiểu tích hợp

và phương pháp đặc trưng của một số môn học Ở đây chúng ta nhấn mạnh đến sự liên kết các môn học, làm cho chúng tích hợp với nhau để giải quyết một tình huống

cho trước, cụ thể Khi đó, các quá trình học tập sẽ không còn rời rạc mà chúng liên kết với nhau xung quanh vấn đề cần phải được giải quyết Quan điểm này thể hiện

rõ sự liên kết các môn học để giải quyết một tình huống cho trước

Quan điểm "xuyên môn": chương trình đào tạo được xây dựng trên cơ sở quan tâm phát triển những kỹ năng mà HS có thể sử dụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống Những kỹ năng đó gọi là kỹ năng "xuyên môn" Có thể lĩnh hội những kỹ năng này trong từng môn học hoặc trong những tình huống có những hoạt động chung cho nhiều môn học Ví dụ:

Kiến thức về

SKSS VTN

Qua những chủ đề giáo dục SKSS chung cho các môn học

Kỹ năng; thái độ; hành vi; thói quen bảo vệ SKSS Ngày nay, xu thế phát triển của khoa học và những nhu cầu của xã hội đòi hỏi chúng ta phải hướng tới quan điểm liên môn (trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một tình huống) và quan điểm xuyên môn (trong đó chúng ta tìm cách phát triển những kĩ năng xuyên môn ở

HS, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng rộng rãi) [23]

1.2.4 Các mô hình chương trình dạy học tích hợp

Hiện nay, trên thế giới, ba mô hình chương trình dạy học tích hợp phổ biến nhất là: Mô hình đa môn (interdisciplinary model), mô hình dựa trên chuỗi vấn đề (problem-based model) và mô hình dựa trên các chủ đề (theme-based model) [22]

- Mô hình đa môn (interdisciplinary model)

Hình 1.1 Mô hình đa môn (interdisciplinary model)

Mô hình này đòi hỏi khi xây dựng chương trình học tập phải tuân theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của một số môn học khác nhau [21]

Hình 1.1 cho thấy sự tích hợp giữa kiến thức các môn học như tiếng Anh (English), Khoa học (Science), Lịch sử (History) và Địa lí (Geography) trong một môn học tại trường phổ thông của Mỹ

Ưu điểm của mô hình này là GV có thời gian làm việc cùng nhau, số lượng HS vừa phải

- Mô hình dựa trên chuỗi vấn đề (problem-based model)

Hình 1.2 Mô hình dựa trên chuỗi vấn đề

Mô hình này đòi hỏi khi xây dựng chương trình học tập phải thiết kế theo logic phát triển của một chuỗi các vấn đề từ thấp đến cao, muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng của những môn học khác nhau theo cả chiều ngang và chiều dọc [22]

Hình 1.2 cho thấy một vấn đề có thể liên quan đến nhiều môn học khác nhau như Nghệ thuật (Arts), Xã hội (Social Studies), Ngôn ngữ (Language Arts), Toán (Mathematics) và Khoa học (Science)…

Mô hình này cho thấy quá trình học tập xoay quanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp

- Mô hình dựa trên hệ thống chủ đề (Theme- based model)

Hình 1.3 Mô hình dựa trên chủ đề

Mô hình này đòi hỏi khi xây dựng chương trình học tập phải dựa trên những nguyên lý tồn tại của vật chất trong tự nhiên và những khái niệm lớn của khoa học giáo dục để thiết kế hệ thống các chủ đề, trong đó chủ đề phạm vi hẹp là thành phần cấu trúc nên chủ đề rộng hơn Các chủ đề tích hợp nếu được xây dựng

có tính hệ thống sẽ phá vỡ ranh giới giữa các môn học truyền thống, làm cho tất cả các môn học đều có thể liên kết với nhau để giải quyết các vấn đề thực tiễn nảy sinh ngày càng nhiều trong nội dung các chủ đề

Hình trên cho thấy chủ đề học tập có thể liên quan đến nhiều môn học khác nhau Do đó, mô hình này giảng dạy theo các chủ đề đòi hỏi GV và HS vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau [21]

Ngày nay, trên thế giới, người ta chấp nhận quan điểm phân chia dạy học tích hợp thành tích hợp dọc (vertical integration) và tích hợp ngang (horizontal integration) trong giáo dục phổ thông Tích hợp dọc là "loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một

số lĩnh vực gần nhau", còn tích hợp ngang là "tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau" xung quanh một chủ đề [21]

- Mức độ 3 - Mức độ liên hệ: Bổ sung vấn đề cần tích hợp vào bài học sao cho nội dung bài học và nội dung cần tích hợp có sự thống nhất, lôgic Các kiến thức cần được tích hợp không được nêu rõ trong nội dung bài học, nhưng dựa vào kiến thức bài học, GV bổ sung, liên hệ các kiến thức cần được tích hợp vào bài giảng

Dương Tiến Sỹ cũng phân chia ba mức độ tích hợp [13], tuy nhiên tác giả lưu ý khi vận dụng để dạy bất kỳ nội dung nào, cần phối hợp các mức độ tích hợp -

> kết hợp -> liên hệ với nội dung cần giáo dục Tác giả cho rằng thường nội dung nào tích hợp được thì đều có thể kết hợp / lồng ghép và liên hệ được

- Tích hợp (Integration): Chương trình môn học được giữ nguyên Trong mức độ này, nội dung chủ yếu của bài học hay môn học có sự trùng hợp với nội dung cần tích hợp Việc khai thác mối quan hệ hữu cơ, có hệ thống giữa kiến thức môn học chính khóa với kiến thức cần giáo dục thành một nội dung thống nhất

- Kết hợp hay lồng ghép (Infusion): Chương trình môn học được giữ nguyên Trong mức độ này, một số nội dung của bài học hay một phần nhất định của nội dung môn học có liên quan trực tiếp với nội dung cần giáo dục Những nội dung giáo dục này được lựa chọn rồi lồng ghép vào chương trình các môn học chính khóa

ở chỗ thích hợp sau mỗi bài, mỗi chương, hay hình thành một chương riêng Ví dụ: sau mỗi bài trong môn sinh học 8 có thêm mục "Em có biết"

- Liên hệ (Permeation): Chương trình môn học được giữ nguyên Trong mức

độ này, các nội dung cần giáo dục có liên quan đến một số nội dung của bài học, môn học được làm sáng tỏ bằng các ví dụ, các bài thu hoạch giúp liên hệ hợp lí với các nội dung cần giáo dục Hầu hết các bài học đều có khả năng liên hệ với thực tế

ở địa phương nơi trường đóng

1.3 Tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong dạy học Sinh học

1.3.1 Một số khái niệm có liên quan

- Khái niệm sức khỏe sinh sản

"Sức khỏe sinh sản là tình trạng thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và

xã hội chứ không chỉ là không có bệnh hay tật về tất cả những vấn đề liên quan đến

hệ sinh sản ở mọi giai đoạn của cuộc đời" [10]

Theo định nghĩa này, sinh sản ở đây không chỉ là tình trạng bộ máy sinh sản không có bệnh tật, không bị bất lực mà còn là tiến trình hoạt động của bộ máy này với đầy đủ các chức năng Do đó, SKSS cũng có nghĩa là mọi người đều có thể có cuộc sống tình dục được thỏa mãn, có trách nhiệm và an toàn, tự do quyết định khi nào có con và khoảng cách giữa các lần sinh

Điều này cũng có nghĩa là tất cả mọi người, nam cũng như nữ, có quyền nhận được thông tin, tư vấn đầy đủ và được tiếp cận với các biện pháp KHHGĐ an toàn và hữu hiệu, phù hợp với khả năng và chấp nhận được theo sự lựa chọn của bản thân họ, có quyền tiếp cận các dịch vụ y tế, bảo đảm cho người phụ nữ có thai

và sinh đẻ an toàn, và cho những cặp vợ chồng cơ hội tốt nhất để có những đứa con khỏe mạnh với một khởi đầu tốt đẹp cho sự phát triển tinh thần và thể chất

- Khái niệm sức khỏe sinh sản vị thành niên [3]

SKSS VTN là những nội dung SKSS liên quan đến lứa tuổi VTN Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), VTN là những người ở lứa tuổi từ 10 - 19 tuổi, lứa tuổi

nằm trong khoảng thời gian từ lúc dậy thì đến tuổi trưởng thành

Tuổi VTN được phân làm 3 giai đoạn: 10-13 tuổi: VTN sớm; 14-16 tuổi: VTN giữa; 17-19 tuổi: VTN muộn

1.3.2 Mục đích giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên ở trường phổ thông

- Giúp cung cấp những hiểu biết về bản chất sinh học và những ảnh hưởng tốt, xấu đến sức khỏe, tâm lý và xã hội có thể có của hoạt động tính dục để từ đó hình thành cho HS những nhận thức, thái độ, hành vi đúng đắn

- Giúp HS nắm vững kiến thức, kỹ năng và thay đổi hành vi có lợi về chăm sóc SKSS

1.3.3 Nội dung giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên ở trường phổ thông

Học sinh phổ thông đang phải đương đầu với nhiều vấn đề như: Ứng xử trước những khó khăn, bỡ ngỡ của sự phát triển tâm sinh lý lứa tuổi, trong tình bạn

khác giới, tình yêu, tình dục và làm thế nào để thực hiện tình dục an toàn và có trách nhiệm Nên hay không nên; nguy cơ xâm hại tình dục; nguy cơ có thai ngoài ý muốn; phòng tránh và điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục (kể cả HIV/ AIDS); VTN còn có khó khăn, trở ngại khi tiếp xúc với dịch vụ chăm sóc SKSS VTN; có thai và nuôi con ở tuổi VTN; học tập, làm việc và thu nhập…do đó hỗ trợ, chăm sóc nâng cao SKSS VTN là trách nhiệm của toàn xã hội, mỗi gia đình và bản thân VTN

Giáo dục SKSS VTN cho HS THCS là nội dung cần quan tâm đặc biệt trong chương trình hành động cơ bản về SKSS, sự ưu tiên đầu tư chăm sóc SKSS VTN đã

và đang được thực hiện trên phạm vi toàn quốc và trên thế giới, ở từng quốc gia và từng gia đình Cụ thể là:

+ Cung cấp các thông tin, giáo dục, truyền thông, tham vấn về SKSS, sức khỏe tính dục và trách nhiệm làm cha, mẹ, KHHGĐ và các dịch vụ KHHGĐ

+ Cung cấp cho HS kiến thức về mang thai, phá thai

+ Cung cấp cho HS về các nhiễm trùng đường sinh sản, các bệnh lây qua quan hệ tình dục và các bệnh về sinh sản khác

+ Cung cấp cho HS về các biện pháp tránh thai và phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục

+ Cung cấp và giới thiệu các dịch vụ về chăm sóc trước sinh, sinh đẻ an toàn

và chăm sóc sau sinh

+ Cung cấp cho HS về xâm hại tình dục, lạm dụng tình dục và biện pháp

3) Các biện pháp tránh thai và phá thai an toàn

4) Các bệnh lây truyền qua đường tình dục và phòng chống lây truyền HIV/AIDS 5) Kết hôn sớm ở tuổi VTN

1.4.2 Nội dung và kết quả điều tra

Việc điều tra được tiến hành tại Trường THCS Nguyễn Trãi (Thanh Xuân

-Hà Nội), Trường THCS Dịch vọng (Cầu Giấy - -Hà Nội) và Trường THCS Long Biên (Long Biên - Hà Nội) Số phiếu phát ra: 30; số phiếu thu lại: 30 Nội dung phiếu điều tra (xem phụ lục 1)

- Thực trạng việc hiểu biết của GV về dạy học tích hợp

Bảng 1.1 Kết quả điều tra hiểu biết của GV về dạy học tích hợp

Mức độ hiểu biết của GV về dạy học tích hợp Số phiếu Tỉ lệ (%)

1 Hiểu biết về cơ sở lí thuyết của dạy học tích hợp

2 Hiểu biết về sự cần thiết dạy học tích hợp

- Rất cần thiết

- Cần thiết

- Không cần thiết

3 Hiểu biết về mục đích dạy học tích hợp

- Vừa đảm bảo cung cấp tri thức khoa học cơ bản môn

học, vừa tích hợp giáo dục các nội dung khác

- Đảm bảo cho HS nắm kiến thức vững chắc

- Tạo được niềm tin, hứng thú cho HS

- Phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo

của HS trong quá trình học tập

30 13.33 76.67

46.67 36.67 73.33

23.33 33.33 76.67

Số liệu của bảng trên cho phép nhận định khái quát thực trạng hiểu biết của

GV về dạy học tích hợp như sau:

- Chỉ có 33,33% GV hiểu về dạy học tích hợp còn 66,67% GV chưa hiểu

về dạy học tích hợp Đa số GV đánh giá cao tầm quan trọng và sự cần thiết của việc dạy học tích hợp (86,67%) Theo nhận thức của GV, dạy học tích hợp chính là việc thực hiện một mục tiêu "kép" trong dạy học, vừa đảm bảo cung cấp tri thức khoa học cơ bản môn học, vừa tích hợp giáo dục các nội dung khác (76,67%) Dạy học tích hợp đảm bảo cho HS nắm kiến thức vững chắc (46,67%), tạo được niềm tin, hứng thú cho HS (36,67%)

- 73,33% GV cho rằng dạy học tích hợp phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của HS đúng theo Điều 24.2, Luật Giáo dục đã ghi

"phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"

- Đa số GV biết về các mức độ tích hợp: tích hợp (23,33%), kết hợp (33,33%), liên hệ (76,67%) Tuy nhiên GV không phân biệt được sự khác nhau của các mức độ đó để vận dụng hợp lí Đây là khó khăn chủ yếu của GV đã hạn chế chất lượng dạy học tích hợp trong bộ môn

Ngoài ra, chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn trực tiếp GV, kết quả cho thấy 100% GV yêu cầu tổ chức các lớp tập huấn, các buổi hội thảo, chuyên đề về dạy học tích hợp vì theo GV sau những buổi tập huấn và hội thảo chuyên đề GV sẽ hiểu hơn về dạy học tích hợp cụ thể về nguyên tắc, phương thức và mức độ tích hợp để có thể vận dụng các nội dung giáo dục vào dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Đa số

GV có ý kiến phải trang bị cơ sở vật chất, các tài liệu tham khảo về các chủ đề tích hợp; thường xuyên dự giờ trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp về các giờ dạy học tích hợp

- Thực trạng tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học:

Bảng 1.2 Kết quả điều tra thực trạng tích hợp giáo dục SKSS VTN

trong dạy học Sinh học

Thực trạng tích hợp giáo dục SKSS VTN

trong dạy học Sinh học ở trường THCS Số phiếu

Tỷ lệ (%)

1 Những nội dung kiến thức cơ bản liên quan đến tích hợp

giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học

- Nắm được đầy đủ những nội dung/chủ đề cần tích hợp

- Chưa nắm được đầy đủ những nội dung/chủ đề cần tích hợp

2 Những phương pháp dạy học đã sử dụng khi dạy học tích

3 Cần thiết phải giáo dục SKSS VTN vì:

- Đó là những kiến thức cần thiết giúp HS có hành trang bước

vào đời

- Thực trạng nạo phá thai ở tuổi VTN ngày càng gia tăng

- Tỉ lệ người mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục

ngày càng gia tăng

26,66 53,33 33,33 63,33

Kết quả điều tra thực trạng tích hợp giáo dục SKSS VTN cho thấy:

- Đa số GV vẫn còn lúng túng trong dạy học tích hợp, cụ thể GV chưa nắm được đầy đủ nội dung/chủ đề cần tích hợp (66,67%) do GV chưa tìm hiểu nhiều về dạy học tích hợp; tài liệu tham khảo về dạy học tích hợp, về các chủ đề có thể dạy học tích hợp còn hạn chế, đây là khó khăn trong việc nâng cao chất lượng dạy học tích hợp của

GV

- Có nhiều phương pháp dạy học tích hợp, trong đó phương pháp được GV

sử dụng nhiều nhất là phương pháp dạy học giải quyết vấn đề (53,33%) và phương pháp dạy học hợp tác (63,33), đối với phương pháp tích hợp giá trị và gạn lọc giá trị

là phương pháp rất có hiệu quả trong dạy học tích hợp, tuy nhiên phương pháp này chỉ có 26,66% GV sử dụng vì đa số GV chưa biết đến phương pháp này

- 100% GV cho rằng cần thiết phải tích hợp giáo dục SKSS VTN vì một số lí do: Đó là những kiến thức cần thiết giúp HS có hành trang bước vào đời; thực trạng nạo phá thai ở tuổi VTN ngày càng gia tăng; tỉ lệ người mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục ngày càng gia tăng Tuy nhiên qua trao đổi trực tiếp, 1 số GV cho rằng khoa học công nghệ phát triển, HS có rất nhiều kênh và nguồn thông tin, nên cũng không cần thiết phải "đào sâu", "gọt giũa" nhiều về các nội dung đã lan tỏa rộng khắp trên các phương tiện thông tin đại chúng; làm cho bài học cồng kềnh, gây khó khăn cho GV trong quá trình phân phối thời gian giảng dạy

- Trong qua trình giảng dạy, nhiều GV đã tổ chức giảng dạy theo hướng tích hợp ở mức độ thường xuyên (36,66%), 46,66% GV giảng dạy theo hướng tích hợp nhưng ở mức độ chưa thường xuyên và 16,67% GV không sử dụng Kết quả này phản ánh thực trạng là mặc dù GV đã nhận thức đúng đắn về sự cần thiết của tích hợp giáo dục SKSS VTN, nhưng việc tổ chức giảng dạy theo hướng này trong thực

tế lại rất hạn chế Điều này đã tạo nên mâu thuẫn giữa nhận thức và thực tiễn giảng dạy theo hướng tích hợp của GV ở trường THCS hiện nay

Kết luận chương 1 Nội dung chương 1 tập trung nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lí luận về tích hợp

và dạy học tích hợp và nêu rõ Mục đích, nội dung giáo dục SKSS VTN làm cơ sở định hướng cho đề tài; đồng thời điều tra thực trạng hiểu biết của GV về dạy học tích hợp và thực trạng việc tích hợp giáo dục SKSS VTN trong dạy học Sinh học ở một số trường THCS là căn cứ nói lên tính cấp bách của đề tài Đó là những điểm tựa về lý luận và thực tiễn đảm bảo vận dụng thành công vào việc tích hợp giáo dục SKSS VTN thông qua dạy học chương "Sinh sản", Sinh học 8 ở trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội

CHƯƠNG 2 TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG "SINH SẢN",

SINH HỌC 8 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

2.1 Các nguyên tắc tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong dạy học Sinh học 8 Trung học cơ sở

Do nội dung kiến thức SKSS VTN chứa đựng trong các bài học, các môn học khác nhau thì nó cũng khác nhau không chỉ về nội dung mà còn khác nhau cả

về mức độ tích hợp Vì vậy, GV phải xác định được nội dung cần tích hợp giáo dục SKSS VTN trong nội dung môn học Muốn vậy, GV phải biết cách lựa chọn, phân loại những kiến thức tương ứng, phù hợp với các mức độ tích hợp khác nhau để đưa vào bài giảng; nghĩa là việc đưa các kiến thức giáo dục SKSS VTN vào bài không thể tùy tiện, mà phải dựa vào những nguyên tắc sư phạm cụ thể, rõ ràng Những nguyên tắc đó là:

Nguyên tắc tích hợp có hệ thống, không tràn lan tùy tiện

Kiến thức tích hợp khi đưa vào bài phải được sắp xếp một cách hệ thống, với một lượng hợp lý làm cho kiến thức môn học thêm phong phú, sát thực tiễn, tránh

sự trùng lặp, thích hợp với trình độ của người học, không gây quá tải ảnh hưởng đến việc tiếp thu nội dung chính

Ví dụ: Để đảm bảo quán triệt nguyên tắc tích hợp có hệ thống, không tràn lan tùy tiện, đề tài xây dựng hệ thống 5 chủ đề: Tuổi dậy thì; Làm mẹ an toàn; Các biện pháp tránh thai và phá thai an toàn; Các bệnh lây truyền qua đường tình dục và phòng chống lây truyền HIV/AIDS; Kết hôn sớm ở tuổi VTN

Nguyên tắc không biến môn Sinh học 8 thành môn giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên

Tích hợp không làm thay đổi đặc trưng của môn học, không biến bài học thành bài giáo dục SKSS VTN, các kiến thức của bài học được coi như là cơ sở cho kiến thức giáo dục SKSS VTN

Ví dụ: Khi dạy bài 62 "Thụ tinh, thụ thai và sự phát triển của thai" mục III/ Hiện tượng kinh nguyệt Mục tiêu kiến thức HS giải thích được hiện tượng kinh

nguyệt Đồng thời, GV cần giúp HS có ý thức và biết cách chăm sóc SKSS, biết giữ gìn vệ sinh kinh nguyệt

GV treo tranh 62-3 hướng dẫn HS quan sát, kết hợp nghiên cứu thông tin mục III tr.194 để tự trả lời các câu hỏi: Hiện tượng kinh nguyệt là gì? Kinh nguyệt xảy ra khi nào? Do đâu có kinh nguyệt? Chu kì kinh nguyệt có sự tham gia của những hoocmon nào? Tiếp theo, GV tổ chức cho HS thảo luận và chính xác hóa kiến thức:

- Kinh nguyệt là hiện tượng lớp niêm mạc tử cung bong ra từng mảng, thoát

ra ngoài cùng với máu và dịch nhày

- Kinh nguyệt xảy ra theo chu kì (hàng tháng, từ 28-32 ngày) khi trứng không được thụ tinh

- Kinh nguyệt đánh dấu chính thức tuổi dậy thì ở em gái

Giáo viên có thể giảng giải thêm về tính chất của chu kì kinh nguyệt do tác dụng của hoocmon tuyến yên Sau đó, nêu câu hỏi tích hợp giúp HS biết vận dụng vào việc giữ gìn vệ sinh kinh nguyệt: Những biểu hiện của hiện tượng kinh nguyệt không bình thường? Khi thấy hiện tượng kinh nguyệt không bình thường, em nên làm gì? Kể từ khi bắt đầu có kinh nguyệt, cần làm gì để phòng chống thiếu máu? Trong thời kì kinh nguyệt cần chăm sóc sức khỏe, vệ sinh kinh nguyệt hàng ngày như thế nào? Trong quan hệ tình dục, nếu không thấy có kinh (chậm kinh hoặc tắt kinh) chứng tỏ điều gì, khi đó em nên làm gì?

Nguyên tắc phát huy cao độ tích cực nhận thức của học sinh

Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của HS và vốn sống của các em Kiến thức tích hợp phải phù hợp với từng đối tượng, từng thời kỳ, phù hợp với phong tục tập quán của từng vùng, từng địa phương, giúp cho HS thấy vấn đề một cách cụ thể và sâu sắc, không xa lạ đối với họ

Cũng ví dụ nêu trên: Khi dạy bài 62 "Thụ tinh, thụ thai và sự phát triển của thai" mục III/ Hiện tượng kinh nguyệt Mục tiêu kiến thức HS giải thích được hiện

tượng kinh nguyệt, GV sử dụng tranh 62-3 hướng dẫn HS quan sát, tìm tòi bộ phận trên tranh và kết hợp nghiên cứu thông tin mục III tr.194 để tự phát hiện kiến thức mới Tiếp theo GV tổ chức cho các nhóm thảo luận, các ý kiến của HS được phân tích, đánh giá, sàng lọc qua tranh luận Mọi HS đều được tham gia trình bày ý kiến,

quan điểm của mình, qua đó đã khơi dậy và phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức và vốn sống của các em Từ đó, HS vận dụng được kiến thức về hiện tượng kinh nguyệt vào việc nâng cao ý thức và biết cách chăm sóc SKSS, biết giữ gìn vệ sinh kinh nguyệt

2.2 Các địa chỉ tích hợp giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên theo chủ đề trong dạy học Chương "Sinh sản", Sinh học 8 trường Trung học cơ sở

Chương "Sinh sản" Sinh học 8 giới thiệu cho HS các kiến thức về: cấu tạo và chức năng của cơ quan sinh dục nam và nữ; điều kiện của sự thụ tinh và thụ thai, sự nuôi dưỡng thai và điều kiện đảm bảo cho thai phát triển tốt; hiện tượng kinh nguyệt; nguy cơ có thai ở tuổi VTN, cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai; các bệnh lây truyền qua đường tình dục; đại dịch AIDS Vì vậy, khi hình thành cho

HS hệ thống các kiến thức của chương, GV còn có nhiệm vụ chỉ rõ cho HS ý nghĩa của những kiến thức này đối với việc chăm sóc sức khỏe, SKSS cho bản thân, hạnh phúc cho gia đình và phồn vinh của xã hội

2.2.1 Nội dung các chủ đề giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên

Qua nghiên cứu nội dung chương "Sinh sản" Sinh học 8, ta có thể tích hợp nội dung giáo dục SKSS VTN theo chủ đề như sau (nội dung chi tiết xem phụ lục 2)

- Những dấu hiệu mang thai

- Chăm sóc trước sinh:

+ Giáo dục vệ sinh và hiểu biết về thai nghén

+ Giai đoạn sau của thai nghén

+ Kiểm tra sức khỏe và điều trị các bệnh lý hoặc biến chứng trong thời kỳ mang thai

+ Sàng lọc những nguy cơ với thai phụ

2.2.1.3 Các biện pháp tránh thai và phá thai an toàn

* Các biện pháp tránh thai

* Các phương tiện tránh thai

* Phá thai an toàn:

- Phương pháp kỹ thuật nạo phá thai an toàn

- Lựa chọn dịch vụ phá thai an toàn

- Chuẩn bị trước khi phá thai

- Theo dõi, chăm sóc sau nạo phá thai

- Những biến chứng có thể gặp phải sau nạo hút thai

2.2.1.4 Các bệnh lây truyền qua đường tình dục và phòng chống lây truyền HIV/AIDS

* Đặc điểm một số bệnh lây truyền qua đường tình dục và cách phòng ngừa

* Dự phòng nhiễm khuẩn đường sinh sản lây truyền qua đường tình dục

2.2.1.5 Kết hôn sớm ở tuổi vị thành niên

* Nguyên nhân kết hôn sớm ở tuổi vị thành niên

* Nguy cơ có thai ở tuổi VTN

trong chương sinh sản

Tích hợp Kết hợp Liên hệ Tuổi

dậy

thì

1 Sự thay đổi:

Bạn trai:

+ Dương vật và tinh hoàn lớn dần lên

+ Bắt đầu mộng tinh (di tinh) khi ngủ:

Mộng tinh là hiện tượng xuất tinh khi

nằm mơ Nói một cách khác, đó là sự

xuất tinh vô giác

Khi xuất tinh, tinh trùng ra khỏi dương

vật dưới dạng một dịch lỏng được gọi là

I/Bài 60 I/Bài 60 I/Bài 60

tinh dịch Các túi tinh, tuyến tiền liệt và

các tuyến hành - niệu đạo (tuyến củ

hành/tuyến Cowper/tuyến hình củ) bổ

sung thêm chất tiết vào trong tinh dịch

ở nam giới khi già, tuyến tiền liệt có thể

mở rộng và ôm chặt lấy niệu đạo, làm cho

việc đi tiểu trở nên khó khăn và rất đau

Hiện tượng di tinh xảy ra do tinh hoàn

luôn sản sinh ra tinh trùng còn tuyến

tiền liệt luôn tạo ra dịch, hỗn hợp này

khi tích đến một mức độ nhất định sẽ

gây ra kích động thần kinh, làm cho di

tinh Di tinh là một phương thức bài tiết

tinh hoàn ra ngoài cơ thể

Mật độ di tinh bình thường đối với

người khỏe mạnh khoảng 1-2 lần/tháng

hoặc 1-2tháng/lần với mật độ này di

tinh không có hại cho sức khỏe Nếu tần

số di tinh quá nhiều thậm chí

1-2ngày/lần hoặc chỉ hơi bị kích thích tình

dục đã xuất tinh sẽ có hại cho sức khỏe

khi đó tinh thần sa sút, đầu đau mắt hoa,

đau lưng mỏi gối cần đi khám và điều trị

- Nguyên nhân di tinh bất thường: nguyên

nhân di tinh bất thường có thể do các

nguyên nhân như có bệnh tật ở cơ quan

sinh dục: viêm quy đầu, viêm tuyến tiền

liệt chỗ viêm có thể kích thích gây hưng

phấn trung khu thần kinh tính dục gây di

tinh Do bao quy đầu quá dài chất cặn

không được thải hết ra ngoài gây kích

thích di tinh Do tác động của các yếu tố

khách quan như các loại băng hình sách

báo đồi trụy cũng gây kích thích trung

khu tình dục dẫn đến di tinh Có khoảng

17% số đàn ông không hề bị di tinh

Phòng chống di tinh bất thường: cần vệ

sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ và thường

xuyên, không để dương vật bị chèn ép,

không tiếp xúc với văn hóa phẩm đồi

trụy khiêu dâm

Bạn gái:

+ Âm đạo bắt đầu tiết dịch trong hoặc

hơi trắng

+ Bắt đầu có kinh nguyệt: Khi mới bắt

đầu hành kinh, kinh nguyệt bạn gái có

thể không đều, dao động từ 21 đến 45

ngày, hành kinh kéo dài từ 3 - 8 ngày và

lượng máu ra là 30 -120ml

Tuy nhiên có kinh nguyệt không có nghĩa

là buồng trứng đã có công năng rụng

trứng, vì việc rụng trứng đòi hỏi giữa

tuyến yên và vùng dưới đồi có một cơ chế

tinh tế và phức tạp hơn, đó chính là sự điều

chỉnh theo cơ chế phản ngược lại Theo

điều tra, trong năm đầu tiên thấy kinh, có

80% trường hợp không rụng trứng, trong

vòng 2-4 năm sau khi thấy kinh lần đầu,

30 - 50% trường hợp không rụng trứng

Năm năm sau khi thấy kinh lần đầu, vẫn

còn có gần 20% trường hợp không rụng

trứng Do vậy, vài năm sau khi thấy kinh

lần đầu, trong buồng trứng có các noãn

bào phát dục và sự tiết ra oestrogen không

có sự ảnh hưởng của hoàng thể và

progestagel Do dao động về mức độ

oestrogene nếu dẫn đến bong niêm mạc tử

cung và xuất huyết thì thường biểu hiện

thành kinh nguyệt không theo quy luật

2 Chăm sóc sức khỏe sinh sản, vệ

sinh cá nhân, vệ sinh bộ phận sinh dục:

* Nữ:

+ Vệ sinh bộ phận sinh dục: hàng ngày,

sau khi đi tiểu và đi cầu

+ Phải biết cách thực hiện vệ sinh kinh

nguyệt (thay băng vệ sinh thường xuyên

trong thời gian hành kinh)

I/bài 61 I/bài 61

I/Bài 61 III/Bài 62

I/bài 61

+ Không làm việc nặng trong thời kỳ

hành kinh

+ Tắm bằng nước ấm

+ Không ngâm cơ quan sinh dục trong

nước bẩn (ao, suối…)

+ Đến 15-16 tuổi mà không có kinh

nguyệt thì phải đi khám

+ Uống viên sắt: kể từ khi bắt đầu có

kinh nguyệt, mỗi tuần uống 01 viên, liên

tục 16 tuần/01 năm (16 viên/01 năm) để

phòng tránh thiếu máu do thiếu sắt

+ Đừng thụt rửa: có thể bạn đã nghe về

điều này trước đây, nhưng âm đạo của

bạn có khả năng tự làm sạch, không cần

phải thụt rửa Làm thế sẽ có thể phá hủy

môi trường tự nhiên trong âm đạo và dẫn

đến nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm khác

+ Mặc quần lót chất cotton: Chất cotton

giúp không khí lưu thông tốt hơn các

chất khác và giữ được độ ẩm thấp nhất

Thay quần lót hàng ngày

+ Nên khỏa thân lúc ngủ: cởi bỏ quần

lót về đêm trong giấc ngủ giúp không

khí lưu chuyển ra bên ngoài âm đạo,

chống lại các vi khuẩn sinh sản tốt hơn

* Nam:

+ Phải biết phát hiện những bất thường

về cơ quan sinh dục của mình để đi khám

bệnh kịp thời như: hẹp bao quy đầu, tinh

hoàn ẩn, vị trí bất thường của lỗ tiểu

+ Không mặc quần lót quá bó sát, chật

hẹp Thay quần lót hàng ngày

1 Những dấu hiệu khi mang thai bao gồm:

* Dấu hiệu cơ năng: Tắt kinh; nghén:

Buồn nôn hoặc nôn khi sáng sớm, thay

đổi khẩu vị …;Cảm giác thấy vú căng hơn

II/Bài 63 II/Bài 63 II/Bài 63

* Dấu hiệu thực thể: Âm hộ, âm đạo

sẫm màu hơn bình thường; quầng vú thâm, có hạt nhỏ mọc trên quầng vú, vú căng to hơn bình thường

* Cận lâm sàng: Test thử thai sớm; siêu

âm: Cho thấy tình trạng phát triển của thai

Các dấu hiệu cho thấy một phụ nữ nên

đi khám thai đó là: mất kinh, tăng tần số

đi tiểu, mệt mỏi vào buổi sáng và vú nở nang hơn cũng như thâm quầng núm vú

2 Chăm sóc trước sinh:

a Về dinh dưỡng:

- Dinh dưỡng tốt sẽ giúp cho người mẹ + Có sức đề kháng chống lại nguyên nhân bệnh tật nên ít mắc bệnh

+ Không bị thiếu máu khi có thai

+ Con không bị nhẹ cân (suy dinh dưỡng): Mẹ được nuôi dưỡng tốt thì con cũng nhờ đó được hưởng các chất dinh dưỡng từ mẹ cung cấp; vì thế thai sẽ phát triển bình thường, không bị đẻ non, khi đẻ bà mẹ cũng ít phải can thiệp -Về chế độ ăn khi có thai:

+ Để ăn đủ chất những thức ăn có chất đạm như thịt, cá, tôm, cua, ếch, lươn, trứng, sữa, các loại đậu, đỗ nhất là đậu tương Tinh bột: ngô, khoai, sắn, củ mài, bột mì…; thức ăn chứa nhiều muối khoáng

và vitamin như rau tươi, hoa quả các loại + Ngoài ra nếu thai phụ là người có bệnh mạn tính đã được theo dõi điều trị, cần phải có chế độ ăn kiêng thì khi có thai họ vẫn cần một chế độ ăn hạn chế các thức ăn đó và hỏi ý kiến thầy thuốc chuyên khoa điều trị bệnh trước đây

* Về chế độ làm việc khi có thai:

- Không bao giờ làm việc quá sức

- Trong thời gian thai nghén không làm việc ở trên cao (dễ bị tai nạn) và ngâm

mình dưới nước (dễ nhiễm lạnh, nhiễm khuẩn), nhất là nước ao tù, cống rãnh

- Trong thời gian làm việc nên xen kẽ những phút nghỉ ngơi giữa giờ Nếu đang lao động thấy người mệt mỏi, đau bụng thì nên nằm nghỉ để các cơ thư giãn Nếu thấy nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, đau bụng vùng dưới xương

ức thì nên đi khám kiểm tra xem có bất thường do thai nghén hay không

- Vào tháng cuối trước ngày dự kiến đẻ cần nghỉ ngơi để mẹ có sức, con tăng cân

- Cần đảm bảo ngủ mỗi ngày ít nhất 8 giờ Nên ngủ trưa từ 30 phút đến một giờ Không thức khuya, dậy sớm

* Về vệ sinh thân thể:

- Năng tắm rửa, thay quần áo hàng ngày Tắm trong nhà tắm, kín đáo, tránh gió lùa

- Trong thời kỳ thai nghén, bộ phận sinh dục thường tiết dịch nhiều hơn lúc không có thai, vì thế cần thực hiện vệ sinh bộ phận sinh dục thường xuyên, đều đặn hàng ngày

- Khi có thai chăm sóc vú bằng cách lau rửa vú hàng ngày với khăn vải mềm

* Về sinh hoạt trong khi có thai:

- Cần có cuộc sống thoải mái, ấm cúng trong gia đình Tránh lo lắng, căng thẳng trong sinh hoạt

- Cần ở nơi thoáng đãng, sạch sẽ, không khí trong lành, không có khói bếp nhất là khói thuốc lá, thuốc lào

- Mặc áo quần rộng rãi, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông

- Khi có thai nên tránh phải đi xa Nếu bắt buộc phải đi thì nên chọn phương tiện nào an toàn, êm, ít xóc nhất

- Bao cao su (nam giới): là một loại bao

mỏng bằng cao su nhân tạo, bao khít

dương vật khi giao hợp để ngăn tinh

dịch vào âm đạo Đạt 98% hiệu quả

tránh thai Ngoài ra, nó còn giúp tránh

sự lây truyền bệnh qua đường tình dục,

trong đó có cả HIV Bao chỉ dùng một lần

- Bao nữ giới: được cho vào âm đạo

trước khi giao hợp, giúp cặp bạn tình

tránh tiếp xúc với dịch sinh dục của

nhau Đạt 95% hiệu quả tránh thai

Ngoài ra, nó còn giúp tránh sự lây

truyền bệnh qua đường tình dục, trong

đó có cả HIV Bao chỉ dùng một lần

1.2 Vòng tránh thai:

Là một dụng cụ nhỏ bằng nhựa được đặt

vào tử cung Vòng tránh thai ngăn

không cho trứng làm tổ ở niêm mạc tử

cung, đồng thời cũng cản trở sự gặp gỡ

giao duyên của trứng và tinh trùng Biện

pháp này đạt hiệu quả khoảng 98%

1.3 Tránh thai bằng thuốc:

* Thuốc uống tránh thai thông thường:

Thuốc có tác dụng cơ bản là điều chỉnh

một chút các mức hoóc môn của cơ thể,

làm cho trứng không rụng Ngoài ra,

thuốc còn làm mỏng niêm mạc tử cung để

trứng nếu được thụ tinh thì cũng khó làm

tổ, làm đặc chất dịch nút cổ tử cung để

cản tinh trùng đi qua, giảm sự di chuyển

của tinh trùng trong ống dẫn trứng

Thuốc có hiệu quả rất cao, khoảng 99%

* Thuốc tránh thai khẩn cấp: được dùng

sau khi giao hợp "không có dự phòng"

Nếu lúc đó trứng chưa rụng, thuốc sẽ ức

chế sự rụng trứng Nếu trứng đã rụng và

thụ tinh, thuốc cũng tác động đến niêm

III/Bài 63 III/Bài 63 III/Bài 63

mạc tử cung khiến phôi khó làm tổ Nếu dùng đúng chỉ dẫn, trong vòng 72 giờ sau khi giao hợp, thuốc có hiệu quả 75%

* Thuốc tiêm tránh thai: chỉ tiêm một

lần vào bắp, giúp bạn gái tránh thai trong một thời gian dài (có loại 1 tháng

và 3 tháng) Biện pháp này đạt hiệu quả rất cao, gần 100% Nhược điểm của nó

là làm thay đổi chu kỳ kinh nguyệt Bạn

có thể thấy ra kinh nhiều hơn, ra máu giữa hai kỳ kinh hoặc không thấy kinh Tuy vậy, điều này không có hại

* Thuốc cấy tránh thai: là biện pháp

tránh thai tạm thời Hiện nay thuốc cấy tránh thai có hai loại: Norplant có tác dụng kéo dài 5 năm và Implanon có tác dụng 3 năm

* Thuốc diệt tinh trùng: có tác dụng diệt

tinh trùng Khoảng 15 phút trước khi giao hợp, người nữ đưa thuốc vào trong

âm đạo, chú ý phải đưa sâu đến tận cổ

tử cung để thuốc lan ra khắp vùng cổ tử cung Tinh trùng gặp thuốc sẽ ngừng hoạt động Đạt hiệu quả 94%

1.4 Triệt sản:

Triệt sản là biện pháp chỉ làm một lần

mà có tác dụng tránh thai mãi mãi, khả năng sinh sản hầu như không thể phục hồi, hiệu quả rất cao Nếu bạn đã có đủ

số con mình mong muốn, lại không có ý định kết hôn lần nữa thì đây là một biện pháp phù hợp

1.5 Biện pháp tránh thai tự nhiên:

a Biện pháp tránh thai tính theo vòng kinh:

- Căn cứ vào số ngày của mỗi vòng kinh, tính được ngày dự kiến sẽ có kinh lần sau

- Từ ngày dự kiến có kinh lùi lại 14 ngày là ngày có thể phóng noãn trong vòng kinh

- Trong vòng 5 ngày trước và 4 ngày sau khi phóng noãn là những ngày không an toàn, cần kiêng giao hợp hoặc nếu giao hợp thì cần dùng biện pháp tránh thai hỗ trợ

b Biện pháp tránh thai bằng cách xuất tinh ngoài âm đạo:

- Khi giao hợp lúc đầu hai vợ chồng hoạt động như bình thường

- Đến khi người chồng cảm thấy sắp sửa xuất tinh thì rút nhanh dương vật để xuất tinh ra ngoài, xa hẳn bộ phận sinh dục của người vợ

- Không để giọt tinh trùng nào rỉ ra trong lúc dương vật vẫn còn trong âm đạo (những giọt tinh dịch này chứa nhiều tinh trùng nhất)

- Không để một giọt tinh dịch nào khi phóng tinh dịch ở bên ngoài đi vào âm đạo

- Nếu có nhu cầu giao hợp lần nữa, người chống nên đi tiểu để không còn tinh dịch đọng lại trong niệu đạo

2 Các phương tiện tránh thai:

Bao cao su; vòng tránh thai; thuốc diệt tinh trùng; thuốc tránh thai (thuốc uống, thuốc tiêm, thuốc cấy)

3 Phá thai an toàn

* Biện pháp bơm hút chân không

- Hút phá thai sớm: Hút thai trong tử cung từ tuần thứ 6 đến hết tuần thứ 12

* Chấm dứt thai bằng thuốc

- Phá thai bằng thuốc: sử dụng phối hợp thuốc Mifeprispon và Misouproston gây sẩy thai

+ Loại áp dụng cho thai dưới 9 tuần + Loại áp dụng cho thai từ 13-23 tuần

* Phá thai muộn: Bằng phương pháp

nong và gắp từ tuần 13-18

4 Chuẩn bị trước khi phá thai:

- Sức khỏe chung không nên phá thai khi người phụ nữ đang mắc các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính

- Tinh thần: người phụ nữ khi phá thai cần được tư vấn trước để yên tâm, không lo sợ, tư vấn để tránh tư tưởng kỳ thị về phá thai

- Vệ sinh: trước khi phá thai cần vệ sinh thân thể sạch sẽ, đặc biệt là bộ phận sinh dục

5 Theo dõi và chăm sóc sau phá thai:

- Kiêng giao hợp đến khi hết ra máu

- Dùng thuốc theo chỉ định của bác sỹ

- Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài ngày 3-4 lần

- Chế độ dinh dưỡng ăn giầu dinh dưỡng dễ tiêu

- Tự theo dõi các dấu hiệu ra máu, tăng nhiệt độ cơ thể… nếu thấy sốt ra máu nhiều hoặc kéo dài trên 10 ngày cần khám lại ngay

- Hẹn khám lại sau 1 tuần,1 tháng

- Tư vấn tránh thai sau phá thai

6 Các biến chứng có thể gặp phải sau nạo hút thai:

+ Choáng: do tinh thần, do đau hoặc mất máu

+ Thủng tử cung: do kỹ thuật nạo phá thai không đúng kỹ thuật hoặc do thai to (các phần của thai cứng) gây thủng tử cung + Nhiễm khuẩn: sau phá thai bị nhiễm khuẩn do không đảm bảo vô khuẩn trong quá trình phá thai, không chăm sóc tốt sau phá thai (không sử dụng đúng và kháng sinh dự phòng sau phá thai, vệ sinh bộ phận sinh dục không đảm bảo hoặc do cơ thể giảm sút đề kháng…)

+ Vô sinh: do vòi trứng bị tắc lại vì

nhiễm khuẩn

+ Dính buồng tử cung: Sau phá thai buồng

tử cung bị viêm dính dẫn đến vô sinh

người này sang người khác thông qua

quan hệ tình dục bằng đường âm đạo,

hậu môn, miệng, cọ xát Những nguyên

tắc cơ bản để phòng ngừa Các bệnh lây

truyền qua đường tình dục và phòng

chống lây truyền HIV/AIDS:

- Không quan hệ tình dục với bất cứ ai

không sử dụng bao cao su, đang nghiện

chích hoặc mắc bệnh lây truyền qua

- Chắc chắn rằng bao cao su bao phủ cả

dương vật Nếu không, bạn sẽ không

được bảo vệ đầy đủ

- Kiểm tra định kỳ hàng năm, chữa trị

sớm có thể giúp bạn tránh khỏi các bệnh

lây truyền tình dục và giảm lây nhiễm

cho những người khác

- Một số nhiễm khuẩn qua đường tình

dục: Hecpet, lậu, giang mai, mụn cóc,

trùng roi, nấm candida, HIV/AIDS,

viêm gan B, mụn rộp…

* Đặc điểm 1 số bệnh và cách phòng ngừa:

1 Lậu: do vi khuẩn lậu cầu gây ra

- 70% tiềm ẩn ở phụ nữ

- Ở bộ phận sinh dục có dấu hiệu:

+ Tiểu mủ ở nam, nóng rát, ngứa đầu

dương vật

+ Huyết trắng ở nữ, đau chảy máu khi

giao hợp

Bài 64-65

Bài

64-65

Bài

64-65

- Nếu quan hệ tình dục bằng đường miệng có thể gây viêm họng do lậu cầu

- Nếu quan hệ tình dục qua đường hậu môn sẽ gây đau, tiết dịch ở hậu môn

- Bệnh lậu ở nam có thể đưa đến viêm mào tinh hoàn gây vô sinh

- Bệnh lậu cấp tính ở nữ có thể tổn thương mắt, da, khớp, viêm quanh gan

- Bệnh lậu lâu dài ở nữ có thể gây vô sinh, thai ngoài tử cung, đau bụng dưới mãn tính

- Trẻ sinh ra mù lòa nếu mẹ mang thai

bị lậu không điều trị

2 Giang mai: do vi khuẩn hình xoắn (xoắn khuẩn) gây ra

* Bệnh diễn biến qua 03 thời kỳ:

- Thời kỳ 1: bắt đầu từ 10 đến 100 ngày sau khi nhiễm bệnh

+ Vết loét: xuất hiện ở bộ phận sinh dục, không đau, 30% có trên 1 vết loét + Nổi hạch bẹn: không đau

- Thời kỳ 2: bắt đầu 2-4 tháng sau khi nhiễm bệnh

+ Ban đào ở thân mình, lòng bàn tay, lòng bàn chân

+ Hạch nổi toàn thân, không đau

+ U sùi (sần ướt) ở hậu môn, sinh dục

- Thời kỳ 3: bắt đầu 5-20 năm sau khi nhiễm bệnh với các tổn thương nội tạng như: thần kinh, xương, da, tim …

* Giang mai có thể tiềm ẩn (không có

triệu chứng)

* Giang mai bẩm sinh:

Mẹ bị giang mai không điều trị hoặc điều trị không đúng có thể truyền sang

con (50% trường hợp) gây ra hậu quả:

+ Thai chết lưu

+ Nếu sống, trẻ bị giang mai bẩm sinh với các triệu chứng: viêm mũi, gan lách