(Luận văn thạc sĩ) quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện văn giang, tỉnh hưng yên

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG NGHĨA KIÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HUYỆN VĂN GIANG, TỈNH HƯNG YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 05

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Văn Tính

HÀ NỘI – 2013

Lêi c¶m ¬n

Trong quá trình nghiên cứu xây dựng và thực hiện đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, Tỉnh Hưng Yên” tôi đã nhận được sự giúp đỡ của Ban giám hiệu và Hội đồng giáo dục các nhà trường THPT thuộc huyện Văn Giang, các bạn đồng nghiệp, các em học sinh và các lực lượng giáo dục trong huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, đã tận tình cung cấp tài liệu, đóng góp các

ý kiến quý báu để tôi hoàn thành luận văn này

Để đạt tới kết quả hôm nay, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong Ban giám hiệu, các giáo sư, các giảng viên của Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành đến thầy giáo hướng dẫn khoa học

TS Trần Văn Tính, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình lập đề cương, nghiên cứu viết và hoàn thiện luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu, thực hiện và hoàn chỉnh luận văn, song chắc rằng luận văn vẫn còn có những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh thân yêu của chúng ta

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2013

Tác giả

Hoàng Nghĩa Kiên

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học

và Văn hóa Liên hợp quốc UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc WHO Tổ chức Y tế Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang Bảng 2.1: Đội ngũ, giáo viên THPT huyện Văn Giang

Bảng 2.4: Xếp loại hạnh kiểm của học sinh trường THPT Nguyễn Công

Hoan trong hai năm học 2011- 2012; 2012- 2013……… 37

Bảng 2.5: Đối tượng khảo sát……… 38

Bảng 2.6: Nhận thức của PHHS và HS về sự cần thiết của hoạt động

Bảng 2.7 Đánh giá thực trạng về một số KNS của học sinh

các trường THPT huyện Văn Giang……… 40

Bảng 2.8: Nhận thức của giáo viên về trách nhiệm GDKNS…………

42 Bảng 2.9 Kết quả đánh giá mức độ tự tin của giáo viên về kỹ năng của bản

Bảng 2.10 Đánh giá mức độ thực hiện GDKNS thông qua việc tích hợp

Bảng 2.11 Kết quả đánh giá mức độ thực hiện giáo dục KNS của GVCN… 48

Bảng 2.12 Kết quả đánh giá mức độ thực hiện giáo dục kỹ năng sống

của BCH Đoàn trường……… 50

Bảng 2.13 Kết quả đánh giá mức độ thực hiện giáo dục kỹ năng sống

thông qua HĐGDNGLL……… 52 Bảng 2.14 Kết quả đánh giá hiệu quả quản lý xây dựng kế hoạch

hoạt động giáo dục KNS của BGH nhà trường ………

54

Bảng 2.15 Thực trạng quản lý GV bộ môn tích hợp hoạt động

GDKNS……… 56

Bảng 2.16 Thực trạng quản lý GVCN tham gia hoạt động GDKNS… 58

Bảng 2.17 Thực trạng quản lý BCH Đoàn trường tham gia HĐ

Bảng 2.18 Thực trạng quản lý việc tích hợp GDKNS thông qua

Bảng 2.19 Kết quả đánh giá hiệu quả thực hiện công tác kiểm tra đánh

giá hoạt động giáo dục KNS của BGH nhà trường……… 64 Bảng 3.1: Kế hoạch dạy học tích hợp GDKNS vào bộ môn Sinh lớp 11 78 Bảng 3.2: Kế hoạch dạy học tích hợp GDKNS vào bộ môn GDCD lớp

10

79

Bảng 3.3: Kế hoạch hoạt động của Đoàn trường 82 Bảng 3.4: Kế hoạc tích hợp GDKNS vào hoạt động GDNGLL……… 88 Bảng 3.5 Đối tượng khảo sát……… 96 Bảng 3.6 Thống kê kết quả khảo sát mức độ cần thiết của các biện pháp

đề xuất……… 97 Bảng 3.6 Thống kê kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp đề

xuất……… 98

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Khái quát quá trình quản lý 13 Biểu đồ 2.1: Nhận thức của PHHS và HS về sự cần thiết của hoạt động

Biểu đồ 2.2 Thực trạng về một số KNS của học sinh các trường THPT

Biểu đồ 2.3: Nhận thức của giáo viên về trách nhiệm GDKNS……… 43 Biểu đồ 3.1 Mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Danh mục các bảng, biểu, iii

Mục lục v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu ……… 2

3 Giả thuyết khoa học ……… 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu……… 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu ……… 3

6 Gới hạn phạm vi nghiên cứu……… 3

7 Phương pháp nghiên cứu……… 4

8 Đóng góp mới của luận văn……… 5

9 Cấu trúc luận văn ……… 5

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG……… 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề……… 6

1.1.1 Ở ngoài nước……… 6

1.1.2 Ở trong nước……… 9

1.2 Một số khái niệm sử dụng để nghiên cứu đề tài……… 11

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục……… 11

1.2.2 Quản lý trường học……… 15

1.2.3 Kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống……… 17

1.3 Yêu cầu cơ bản về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phô thông……… 19

1.3.1 Mục đích của giáo dục kỹ năng sống……… 19 1.3.2 Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường

THPT……… 21 1.3.3 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN VĂN GIANG, TỈNH

2.1 Sơ lược tình hình giáo dục huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên…… 32 2.1.1 Tình hình kinh tế - xã hội của Huyện Văn Giang - Hưng Yên… 32 2.1.2 Khái quát về Giáo dục THPT của Huyện Văn Giang……… 33 2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống và quản lý hoạt động

giáo dục kỹ năng sống của các trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh

2.2.1 Nhận thức của cha mẹ học sinh và học sinh về hoạt động giáo

2.2.2 Đánh giá thực trạng về kỹ năng sống của học sinh các trường THPT

2.2.3 Nhận thức của giáo viên các trường THPT huyện Văn Giang về

2.2.4 Thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong

các nhà trường THPT huyện Văn Giang……… 45 2.3 Đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống

ở các trường THPT huyện Văn Giang, Hưng Yên……… 54 2.3.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục kỹ năng sống của BGH ……… 54 2.3.2.Thực trạng việc quản lý chỉ đạo các lực lượng giáo dục tham gia

tổ chức hoạt động giáo dục KNS……… 56 2.3.3 Quản lý cơ sở vật chất và tài chính cho hoạt động giáo dục kỹ

62

năng sống………

2.3.4 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá hoạt động giáo dục KNS

Chương 3 : MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN VĂN GIANG,

3.1 Một số nguyên tắc xây dựng các biện pháp ……… 68 3.1.1 Đảm bảo tính thống nhất thực hiện mục tiêu GDTHPT ……… 68 3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống trong hoạt động GDKNS … 68 3.1.3 Biện pháp quản lý phải tác động vào các nhân tố của hoạt động

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của hoạt động GDKNS…… 71 3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của hoạt động GDKNS……… 72 3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động GDKNS cho học sinh

trong nhà trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên……… 72 3.2.1 Kế hoạch hóa quá trình quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống phù hợp với học sinh và điều kiện thực tế của nhà trường……… 72 3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức, kỹ năng tổ chức hoạt

động giáo dục kỹ năng sống cho thầy và trò nhà trường……… 74 3.2.3 Quản lý việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào các bộ môn… 77 3.2.4 Quản lý việc thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống trong

3.2.5 Quản lý hoạt động Đoàn thanh niên tham gia giáo dục kỹ năng

3.2.6 Quản lý việc thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông

qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp……… 87 3.2.7 Quản lý việc phối hợp với gia đình và các tổ chức xã hội nhằm

giáo dục kỹ năng sống cho học sinh……… 91

3.2.8 Quản lý công tác kiểm tra đánh giá và thi đua khen thưởng hoạt động giáo dục kỹ năng sống……… 93

3.3 Khảo sát tính khả thi và sự cần thiết của các biện pháp đề xuất… 95

Tiểu kết chương 3 100

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……… 101

1 Kết luận……… 101

2 Khuyến nghị 102

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 102

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên 103

2.3 Với các nhà trường 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 104

PHỤ LỤC……… 107

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đứng trước bối cảnh

nước ta hội nhập vào nền kinh tế thế giới, với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và công nghệ đặc biệt là công nghệ thông tin đã đòi hỏi ngành giáo dục phải có những thay đổi mạnh mẽ phù hợp với bối cảnh thế giới và đặc điểm kinh tế, chính trị xã hội của đất nước Mục tiêu của giáo dục là; đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ

và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục nước ta đã

và đang đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất là tiếp cận giáo dục giá trị sống, hình thành kỹ năng sống cho người học

đó là: Học để biết, Học để làm, Học để khẳng định mình và Học để cùng

chung sống

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: "Phát triển giáo dục

là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt"

Điều 2 Luật giáo dục được Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 7 thông qua

ngày 14 tháng 6 năm 2005 đã ghi rõ: " Mục tiêu giáo dục là đào tạo con

người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

(CNXH); hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"

1.2 Về mặt thực tiễn

Hiện nay nhận thức về kỹ năng sống, cũng như việc thể chế hóa giáo dục

kỹ năng sống trong giáo dục phổ thông ở nước ta chưa thật cụ thể Việc hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các cấp học, bậc học còn nhiều hạn chế Các chương trình giáo dục kỹ năng trong các

nhà trường hiệu quả không cao, công tác quản lý chưa sát sao Hoạt động giáo

dục kỹ năng sống cho học sinh còn rất lúng túng, việc quản lý và chỉ đạo thực hiện giáo dục kỹ năng sống chưa triệt để, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống còn đơn điệu, chưa thực sự thu hút được học sinh tích cực tham gia hoạt động

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên” làm luận văn Cao học, chuyên ngành Quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên tác giả đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh của nhà trường THPT Dương Quảng Hàm và các trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên để nâng

cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

3 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống của BGH các trường trung

học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên chưa có hiệu quả cao do

nhiều yếu tố như: Chưa có tài liệu chuẩn về giảng dạy kỹ năng sống, chưa có

kế hoạch toàn diện đưa giáo dục kỹ năng sống vào trong nhà trường, đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo bài bản, các cơ sở trang thiết bị vật chất còn thiếu

thốn…vì vậy nhất thiết cần có hoạt động quản lý toàn diện và khoa học thì mới có thể thực hiện tốt hoạt động giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường.

Nếu muốn đạt được mục tiêu giáo dục toàn diện thì BGH các trường trung

học phổ thông cần xây dựng được các biện pháp quản lý phù hợp; kế hoạch hóa hoạt động giáo dục kỹ năng sống phù hợp với đặc điểm của nhà trường, chỉ đạo phối hợp các lực lượng đồng bộ cùng tham gia thực hiện hoạt động Nếu các nhà trường trung học phổ thông tuân thủ nghiêm ngặt theo trình

tự các khâu của quy trình quản lý trong hoạt động giáo dục kỹ năng sống thì chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống sẽ tốt hơn, góp phần

nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường

4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, Tỉnh Hưng Yên

4.2 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận của việc quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

trung học phổ thông làm cơ sở lý luận của đề tài

- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên nhằm nâng cao kết quả giáo dục toàn diện của nhà trường

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong 3 nhà trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên là:

THPT Văn Giang, THPT Dương Quảng Hàm, THPT Nguyễn Công Hoan

- Các hoạt động nghiên cứu: Hoạt động lồng ghép giáo dục KNS trong công tác chủ nhiệm lớp, công tác Đoàn thanh niên, hoạt động GDNGLL, hoạt động tích hợp giáo dục KNS vào các môn văn hoá …

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập, nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu như: các văn bản về chủ chương, chính sách, quy định, định hướng của Đảng, Chính phủ, của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của Sở Giáo dục và Đào tạo

Hưng Yên về việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh; các sách báo, các bài viết của các nhà nghiên cứu, các nhà giáo dục học,….làm cơ

sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

* Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Xây dựng bảng hỏi nhằm tìm hiểu

thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

* Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động: Nhằm phân tích kết quả của

hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh để khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp quản lý

* Phương pháp quan sát: Dùng để thu thập thông tin có liên quan đến thực

trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT thuộc huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

* Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Trao đổi và lấy ý kiến đánh giá, nhận

xét từ các chuyên gia về vấn đề nghiên cứu của đề tài

* Phương pháp đàm thoại: tiến hành trao đổi trực tiếp với học sinh, với thầy

cô giáo và các nhà quản lý giáo dục trong nhà trường về việc triển khai và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông thuộc huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

* Phương pháp thống kê toán học: Phương pháp thống kê toán học được sử

dụng để xử lý và phân tích các kết quả nghiên cứu Các phần mềm được sử dụng trong đề tài là: Excell, SPSS, Atlas.ti

8 Đóng góp mới của luận văn

- Tổng hợp và hệ thống hoá lý luận về vấn đề quản lý các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở Lý luận về việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng

sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông

Chương 2 :Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống

cho học sinh trong nhà trường THPT thuộc huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống

cho học sinh trong nhà trường THPT thuộc huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong giai đoạn hiện nay khi xã hội càng phát triển, khoa học kỹ thuật càng tiến bộ thì nhu cầu học tập của con người càng lớn Con người có nhu cầu muốn học để hiểu biết, để làm việc, để tự khẳng định bản thân và để hòa nhập tốt hơn với cộng đồng ngày càng tiến bộ Vì vậy việc giáo dục kỹ năng sống cho giới trẻ nói chung và cho học sinh trong nhà trường THPT hiện nay là vô cùng cấp thiết Giáo dục kỹ năng sống trở thành 1 trong 5 nội dung của phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ” do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động theo chỉ thị số 40/2008/TC-BGDĐT do Bộ trưởng

ký ngày 22/07/2008 Trong quá trình học tập tại trường Đại học Giáo dục và thời gian nghiên cứu tài liệu về giáo dục kỹ năng sống tác giả xin được hệ thống về hoạt động giáo dục kỹ năng sống như sau:

1.1.1 Ở ngoài nước

Hiện nay nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa nội dung GDKNS vào trong nhà trường phổ thông, dưới nhiều hình thức khác nhau trong đó đã có 143 nước đưa vào chương trình chính khóa ở bậc tiểu học và bậc trung học [ 2 ]

Ở các nước phương Tây, kỹ năng sống từ lâu đã được quan tâm Mô hình giáo dục của Pháp thế kỷ XXI theo đề xuất của Edgard Morin là phải giảng dạy về hoàn cảnh con người ( hiểu rõ con người là gì, con người sống và hoạt động như thế nào, trong những điều kiện nào, con người xử lý bằng cách nào)

và học cách sống Triết lý giáo dục Mỹ đầu thế kỉ XXI cũng cho rằng: cần nâng cao kỹ năng giao lưu qua nói, đọc, nghe, viết, cần phát triển khả năng suy ngẫm… Người Nhật đi vào thế kỉ XXI với mô hình không đánh giá học

sinh, sinh viên qua năng lực hiểu các môn học mà đánh giá khả năng giải quyết các vấn đề của đời sống thực tiễn [12, Tr.203 ]

Tại Mỹ, Bộ Lao động Mỹ (The U.S Department of Labor) và Hiệp hội

ĐT và Phát triển Mỹ (The American Society of Training and Development) gần đây đã thực hiện một cuộc nghiên cứu về các kỹ năng cơ bản trong công việc Kết luận được đưa ra là có 13 kỹ năng cơ bản cần thiết để thành công trong công việc:

1 Kỹ năng học và tự học (learning to learn )

2 Kỹ năng lắng nghe (Listening skills )

3 Kỹ năng thuyết trình (Oral communication skills)

4 Kỹ năng giải quyết vấn đề (Problem solving skills)

5 Kỹ năng tư duy sáng tạo (Creative thinking skills)

6 Kỹ năng quản lý bản thân và tinh thần tự tôn (Self esteem)

7 Kỹ năng đặt mục tiêu, tạo động lực làm việc (Goal setting, motivation skills)

8 Kỹ năng phát triển cá nhân và sự nghiệp (Personal and career

development skills)

9 Kỹ năng giao tiếp ứng xử và tạo lập quan hệ (Interpersonal skills)

10 Kỹ năng làm việc đồng đội (Teamwork)

11 Kỹ năng đàm phán (Negotiation skills)

12 Kỹ năng tổ chức công việc hiệu quả (Organizational effectiveness)

13 Kỹ năng lãnh đạo bản thân (Leadership skills)

Tại Úc, Hội đồng Kinh doanh Úc (The Business Council of Australia – BCA)

và Phòng thương mại và công nghiệp Úc (the Australian Chamber of

Commerce and Industry - ACCI) với sự bảo trợ của Bộ Giáo dục, Đào tạo và

Khoa học (the Department of Education, Science and Training – DEST) và

Hội đồng giáo dục quốc gia Úc (the Australian National Training Authority ANTA) đã xuất bản cuốn “Kỹ năng hành nghề cho tương lai” (năm 2002)

-Cuốn sách cho thấy các kỹ năng và kiến thức mà người sử dụng lao động yêu cầu bắt buộc phải có Kỹ năng hành nghề (employability skills) là các kỹ năng

cần thiết không chỉ để có được việc làm mà còn để tiến bộ trong tổ chức thông qua việc phát huy tiềm năng cá nhân và đóng góp vào định hướng chiến lược của tổ chức Các kỹ năng hành nghề bao gồm có 8 kỹ năng như sau:

1 Kỹ năng giao tiếp (Communication skills)

2 Kỹ năng làm việc đồng đội (Teamwork skills)

3 Kỹ năng giải quyết vấn đề (Problem solving skills)

4 Kỹ năng sáng tạo và mạo hiểm (Initiative and enterprise skills)

5 Kỹ năng lập kế hoạch và tổ chức công việc (Planning and organising skills)

6 Kỹ năng quản lý bản thân (Self-management skills)

7 Kỹ năng học tập (Learning skills)

8 Kỹ năng công nghệ (Technology skills)

Chính phủ Canada cũng có một bộ phụ trách về việc phát triển kỹ năng cho người lao động Bộ Phát triển Nguồn Nhân lực và Kỹ năng Canada (Human Resources and Skills Development Canada – HRSDC) có nhiệm vụ xây dựng nguồn nhân lực mạnh và có năng lực cạnh tranh, giúp người Canada nâng cao năng lực ra quyết định và năng suất làm việc để nâng cao chất lượng cuộc sống Bộ này cũng có những nghiên cứu đề đưa ra danh sách các kỹ năng cần thiết đối với người lao động Conference Board of Canada là một tổ chức phi lợi nhuận của Canada dành riêng cho nghiên cứu và phân tích các xu hướng kinh tế, cũng như năng lực hoạt động các tổ chức và các vấn đề chính sách công cộng Tổ chức này cũng đã có nghiên cứu và đưa ra danh sách các

kỹ năng hành nghề cho thế kỷ 21 (Employability Skills 2000+) bao gồm các

kỹ năng như:

1 Kỹ năng giao tiếp (Communication)

2 Kỹ năng giải quyết vấn đề (Problem solving)

3 Kỹ năng tư duy và hành vi tích cực (Positive attitudes and behaviours)

4 Kỹ năng thích ứng (Adaptability)

5 Kỹ năng làm việc với con người (Working with others)

6 Kỹ năng nghiên cứu khoa học, công nghệ và toán (Science, technology and mathematics skills)[ 38 ]

Việc giáo dục kỹ năng sống ở khu vực đã được nghiên cứu và triển khai

ở nhiều nước Ở Lào, giáo dục kỹ năng sống được lồng ghép vào chương trình đào tạo chính qui, không chính qui và các trường sư phạm đào tạo giáo viên

từ năm 1997 Tại Campuchia chương trình giáo dục chính qui đã thực hiện việc tích hợp dạy kỹ năng sống vào bài học của các môn cơ bản từ lớp 1 đến lớp 12 Tại Malaysia, Bộ GD coi KNS là môn kỹ năng của cuộc sống [16] Tháng 12 / 2003 tại Bali – Inđônesia đã diễn ra hội thảo về giáo dục KNS trong giáo dục không chính quy với sự tham gia của 15 nước Qua báo cáo của các nước cho thấy có nhiều điểm chung và cũng có nhiều điểm riêng trong quan niệm về giáo dục KNS của các nước Mục tiêu của giáo dục KNS trong giáo dục không chính quy ở hội thảo Bali là nhằm nâng cao tiềm năng của con người để có hành vi thích ứng và tích cực nhằm đáp ứng nhu cầu sự thay đổi, các tình huống của cuộc sống hàng ngày đồng thời tạo ra sự thay đổi

và nâng cao chất lượng cuộc sống [16]

1.1.2 Ở trong nước

Ở Việt Nam thuật ngữ kỹ năng sống được biết đến từ chương trình của UNICEF vào năm 1996 “ Giáo dục kỹ năng sống để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường ” Tham gia chương trình này có ngành Giáo dục và Hội Chữ thập đỏ Khái niệm kỹ năng sống được hiểu đầy đủ và đa dạng hơn sau hội thảo “Chất lượng giáo dục và kỹ năng sống” do tổ chức UNESCO tài trợ được tổ chức tại

Hà Nội từ ngày 23 – 25/10/2003 Từ đó những người làm công tác giáo dục ở Việt Nam hiểu đầy đủ hơn về kỹ năng sống và vấn đề cần thiết phải giáo dục

hệ thống giá trị cốt lõi, đó là cơ sở cơ bản của nhân cách, rèn luyện để thế hệ trẻ có những hành vi tương ứng với hệ thống giá trị đạo đức nhân văn cốt lõi, phù hợp với yêu cầu của xã hội, của thời đại Những kết quả nghiên cứu trên

đã được ứng dụng vào việc xây dựng chương trình và thể hiện trong sách giáo khoa ở Tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông của môn Giáo dục công dân, triển khai từ năm 2000 trên phạm vi cả nước

Một trong những người có những nghiên cứu mang tính hệ thống về kỹ năng sống và GDKNS ở Việt Nam là tác giả Nguyễn Thanh Bình Tác giả và cộng sự đã triển khai nghiên cứu tổng quan về quá trình nhận thức về kỹ năng sống và đề xuất yêu cầu tiếp cận kỹ năng sống trong giáo dục và GDKNS ở nhà trường phổ thông, đồng thời tìm hiểu thực trạng GDKNS cho người học

từ trẻ mầm non đến người lớn thông qua giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên ở Việt Nam Trên cơ sở đó xác định thách thức và định hướng trong tương lai để đẩy mạnh GDKNS trên cơ sở thực tiễn ở Việt Nam

Nội dung GDKNS được các nhà trường thực sự quan tâm từ khi có chỉ thị 40/2008 CT-BGD&ĐT phát động các nhà trường thực hiện phong trào thi đua

“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong đó nội dung thứ ba

và thứ tư của phong trào chính là tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên Mục đích rèn luyện cho HS, SV, kỹ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống; thói quen và kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng hoạt động

xã hội; Giáo dục cho học sinh thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tự bảo vệ bản thân; Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, ý thức chung sống thân thiện, giải quyết hợp lý các tình huống mâu thuẫn, xung đột; Có thái độ lên án và kiên quyết bài trừ mọi hành vi bạo lực

Với nhiều năm nghiên cứu về giáo dục, nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa, Trần Văn tính, Vũ Phương Liên đã cho ra đời cuốn sách

“ giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh THPT” Cuốn sách được viết lồng ghép giữa giáo dục GTS và KNS, trong đó GDGTS là nền tảng, KNS là công cụ và phương tiện để tiếp nhận và thể hiện giá trị sống Đây là

những tiền đề đưa công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông vào các nhà trường mạnh mẽ, mang lại hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

Ngành giáo dục tỉnh Hưng Yên cũng đã có nhiều văn bản chỉ đạo về việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các nhà trường, hàng năm tổ chức nhiều chuyên đề, hội thảo về công tác phòng chống tệ nạn xã hội, ma tuý xâm nhập học đường, phong trào

"Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực" Tuy nhiên hệ thống lý luận và giải pháp về quản lý để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh chưa được nghiên cứu một cách hệ thống

Đề tài của tác giả với mong muốn nâng cao hiệu quả của việc quản lý

hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, tạo ra sự thống nhất nhận thức và hành động một cách hệ thống trong nhà trường góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

1.2 Một số khái niệm sử dụng để nghiên cứu đề tài

1.2.1 Quản lý và quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Khái niệm “quản lý” được hình thành từ rất lâu và cùng với sự phát

triển của tri thức nhân loại cũng như nhu cầu của thực tiễn nó được xây dựng

và phát triển ngày càng hoàn thiện hơn Mọi hoạt động của xã hội đều cần tới quản lý Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một

hệ thống xã hội cả ở tầm vĩ mô và vi mô Hoạt động quản lý là hoạt động cần thiết phải thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tổ chức nhằm đạt mục tiêu chung

Chính vì thế quản lý được hiểu bằng nhiều cách khác nhau và được định nghĩa ở nhiều khía cạnh khác nhau trên cơ sở những quan điểm và các cách tiếp cận khác nhau:

- Cách tiếp cận theo thực tiễn: Trên cơ sở phân tích sự quản lý bằng

cách nghiên cứu kinh nghiệm thông thường qua các trường hợp cụ thể Từ việc nghiên cứu những trường hợp thành công hoặc thất bại, sai lầm ở các trường hợp cá biệt của những người quản lý cũng như những dự định của họ

để giải quyết những vấn đề đặc trưng, để từ đó giúp họ hiểu được phải làm như thế nào để quản lý có hiệu quả trong những hoàn cảnh tương tự

- Cách tiếp cận theo lý thuyết hệ thống: Cách tiếp cận này cho phép xem

xét các hoạt động quản lý như một hệ thống hoàn chỉnh bao gồm những yếu tố

và mối liên hệ tương tác giữa các nhân tố để đạt được mục tiêu đã xác định

- Cách tiếp cận theo thuyết hành vi: Dựa trên những ý tưởng cho rằng

quản lý là làm cho công việc hoàn thành thông qua con người Do vậy việc nghiên cứu nên tập trung vào mối quan hệ giữa người với người Đây là trường hợp phải tập trung vào khía cạnh con người trong quản lý, vào niềm tin khi con người làm việc cùng nhau để hoàn thành các mục tiêu thì “con người nên hiểu con người” Với học thuyết này giúp con người quản lý ứng

xử một cách có hiệu quả hơn với những người dưới quyền

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng:

- Định nghĩa quản lý một cách kinh điển nhất là: tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [17, tr.9]

- Ngày nay hoạt động quản lý được định nghĩa rõ hơn: Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo), và kiểm tra

Theo tác giả Trần Khánh Đức:“Quản lý là hoạt động có ý thức của con

người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu

đề ra một cách hiệu quả nhất” [21]

Bất cứ một xã hội nào cũng được xem như là một hệ quản lý: một nhà máy, một xí nghiệp, một trường học hay một quốc gia Mỗi hệ quản lý bao gồm hai bộ phận gắn bó khăng khít với nhau:

Bộ phận quản lý (giữ vai trò chủ thể quản lý) có chức năng điều khiển

hệ quản lý, làm cho nó vận hành với mục tiêu đã đặt ra

Bộ phận bị quản lý (đối tượng quản lý - giữ vai trò khách thể quản lý) gồm những người thừa hành trực tiếp sản xuất và bản thân quá trình sản xuất

Trong quản lý chủ thể quản lý và đối tượng quản lý lại có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại với nhau nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức Khi mục tiêu của tổ chức thay đổi sẽ tác động đến đối tượng quản lý thông qua chủ thể quản lý

- Từ sự phân tích cách tiếp cận và quan niệm của các học giả đã nêu ta có

thể hiểu: Quản lý là tác động có định hướng có chủ định của chủ thể quản lý

đến khách thể quản lý nhằm đưa hệ thống đạt đến mục tiêu đã định và làm cho nó vận hành tiến lên một trạng thái mới về chất [17, tr.9]

Quá trình quản lý có thể được khái quát bằng sơ đồ sau đây:

Sơ đồ 1.1 Khái quát quá trình quản lý

- Theo quan điểm của tổ chức UNESCO, hệ thống các chức năng quản lý

bao gồm 8 vấn đề sau: xác định nhu cầu – thẩm định và phân tích dữ liệu – xác định mục tiêu kế hoạch hoá (bao gồm cả phân công trách nhiệm, phân

phối các nguồn lực, lập chương trình hành động ) – triển khai công việc – điều chỉnh – đánh giá – sử dụng liên hệ và tái xác định các vấn đề cho quá trình quản lý tiếp theo

- Theo quan điểm quản lý hiện đại, từ các hệ thống chức năng quản lý nêu trên, có thể khái quát một số chức năng cơ bản sau:

1 Kế hoạch

2 Tổ chức

3 Chỉ đạo (bao gồm cả sửa chữa, uốn nắn và phối hợp )

4 Kiểm tra (bao gồm cả thanh tra, kiểm soát và kiểm kê )

Như vậy, tuy có nhiều cách phân loại chức năng quản lý khác nhau (khác

về số lượng chức năng và tên gọi các chức năng) Suy về thực chất các hoạt động có những bước đi giống nhau để đạt tới các mục tiêu Ngày nay còn có thể có các tác giả trình bày chức năng quản lý nói chung (hoặc chức năng QLGD nói riêng ) theo những quan điểm phân loại khác nhau, nhưng nền tảng của vấn đề vẫn là 4 chức năng cơ bản theo quan điểm quản lý hiện đại

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Để tồn tại và phát triển, con người phải trải qua quá trình lao động, học tập và qua cuộc sống hàng ngày con người nhận thức thế giới xung quanh, dần dần tích luỹ được kinh nghiệm, từ đó nảy sinh nhu cầu truyền đạt những hiểu biết ấy cho nhau Đó chính là nguồn gốc phát sinh của hiện tượng giáo dục

Quản lý giáo dục trên cơ sở quản lý nhà trường là một phương hướng cải tiến quản lý giáo dục theo nguyên tắc tăng cường phân cấp quản lý nhà trường nhằm phát huy tối đa năng lực, trách nhiệm và quyền hạn của các chủ thể quản lý trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo mà xã hội đang yêu cầu Như vậy, quản lý giáo dục chính là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý giáo dục trong việc vận hành nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra Những tác động đó thực chất là những tác động khoa học đến nhà trường, làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch quá trình dạy và học theo mục tiêu đào tạo

Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình Giống như khái niệm “quản lý” đã trình bày ở trên, khái niệm “quản lý giáo dục ” cũng có nhiều quan niệm khác nhau

Theo M.I Kônđacốp: Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp

kế hoạch hoá nhằm đảm bảo vận hành bình thường của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển, mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng

“Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp

quy luật của chủ thể quản lý, nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục đến mục tiêu, tiến lên trạng thái mới về chất" [26].

Quản lý giáo dục có tính xã hội cao, vì vậy cần tập trung giải quyết tốt các vấn đề xã hội để phục vụ công tác giáo dục Ngoài ra, quản lý giáo dục còn được xem như quản lý một hệ thống giáo dục gồm tập hợp các cơ sở giáo dục như trường học, các trung tâm kỹ thuật - hướng nghiệp dạy nghề mà đối tượng quản lý là đội ngũ giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất kỹ thuật, các phương tiện, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy và học tập

Nói chung, quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục Nói một cách rõ ràng hơn, đầy đủ hơn, quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Quản lý giáo dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội

1.2.2 Quản lý trường học

Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập

hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo

dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường [37, tr205 ]

Có nhiều cấp quản lý trường học: cấp cao nhất là Bộ GD - ĐT, nơi quản lý nhà trường bằng các biện pháp vĩ mô Có hai cấp trung gian quản lý trường học

là Sở GD - ĐT ở tỉnh, thành phố và các Phòng Giáo dục ở các quận, huyện Cấp quản lý quan trọng trực tiếp của hoạt động giáo dục là cơ quan quản lý trong các nhà trường

Mục đích của quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái đang

có, tiến lên một trạng thái phát triển mới, bằng phương thức xây dựng và phát triển mạnh mẽ các nguồn lực đó vào phục vụ cho việc tăng cường chất lượng giáo dục

Công tác quản lý trong nhà trường bao gồm quản lý các hoạt động diễn ra trong nhà trường và sự tác động qua lại giữa nhà trường với các hoạt động ngoài

xã hội Quản lý nhà trường như là quản lý một hệ thống bao gồm các thành tố:

Thành tố tinh thần: mục đích giáo dục, nội dung giáo dục, các kế hoạch, biện pháp giáo dục

Thành tố con người: cán bộ giáo viên, nhân viên và học sinh

Thành tố vật chất: Cơ sở vật chất, tài chính, các trang thiết bị, phương tiện phục vụ giảng dạy và học tập

Trọng tâm quản lý nhà trường phổ thông là quản lý các hoạt động giáo dục diễn ra trong nhà trường và các quan hệ giữa nhà trường với xã hội trên những nội dung sau đây:

- Quản lý hoạt động dạy học

- Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức

- Quản lý hoạt động lao động và hướng nghiệp

- Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp

- Quản lý hoạt động xã hội của nhà trường, hoạt động của đoàn thể

- Quản lý tài chính và quản lý sử dụng cơ sở vật chất

Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống của hiệu trưởng có trong tất cả các thành tố nói trên của quản lý nhà trường vì: Thực chất quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh THPT là hướng tới quản lý các hoạt động dạy học

và hoạt động giáo dục giúp học sinh hình thành các khả năng tâm lý xã hội, để học sinh nâng cao hiểu biết, củng cố mở rộng kiến thức đã học với đời sống thực tiễn, củng cố các kỹ năng, hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu như: Năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực

tổ chức, quản lý, hợp tác và cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị xã hội

1.2.3 Kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống

1.2.3.1 Kỹ năng sống

“Kỹ năng” là khả năng thao tác, thực hiện một hoạt động nào đó

Kỹ năng sống (life skills) là cụm từ được sử dụng rộng rãi nhằm vào

mọi lứa tuổi trong mọi lĩnh vực hoạt động

Kỹ năng sống là những kỹ năng cần có cho hành vi lành mạnh, tích cực cho phép mỗi cá nhân đối mặt với những thách thức của cuộc sống hàng ngày

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kỹ năng sống nhưng thống nhất trên những nội dung cơ bản sau;

Theo WHO (1993) Kỹ năng sống là năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khỏe mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua các hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khỏe theo nghĩa rộng nhất về thể chất, tinh thần và xã hội Kỹ năng sống là khả năng thể

hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này Đó là năng lực tâm lý xã hội để đáp

ứng và đối phó với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày

Theo UNICEF, giáo dục dựa trên Kỹ năng sống cơ bản là sự thay đổi trong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến

thức, thái độ, hành vi Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức

(phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì và làm như thế nào)

Theo tổ chức Giáo dục và Khoa học văn hóa liên hợp quốc (UNESCO)

kỹ năng sống gắn với bốn trụ cột của giáo dục đó là:

* Học để biết (learn to know) gồm các kỹ năng tư duy như: Tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…

* Học để làm (learn to be) gồm các kỹ năng thực hiện công việc và làm nhiệm vụ như: Kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm…

* Học để cùng chung sống (learn to live together) Gồm các kỹ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông

* Học làm người (learn to be) gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…

Như vậy có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm kỹ năng sống Trong cuốn sách: Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh trung học Nxb Đại học quốc gia Hà Nội của nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc –

Đinh Thị Kim Thoa- Trần Văn Tính- Vũ Phương Liên; Đã nêu khái niệm kỹ

năng sống có tính chung nhất là: Kỹ năng sống chính là kỹ năng tự quản lý bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói một cách khác, kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác, với xã hội,

1.2.3.2 Giáo dục kỹ năng sống

Giáo dục kỹ năng sống là trang bị cho học sinh những KNS cơ bản, giúp các em vượt qua khó khăn, thách thức, tận dụng được những cơ hội quý giá trong cuộc sống, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội

Giáo dục kỹ năng sống giúp học sinh có hiểu biết sâu sắc hơn về động cơ

và trách nhiệm có liên quan tới những sự lựa chọn của cá nhân và xã hội một cách tích cực, trở nên mạnh dạn, cởi mở và tự tin hơn

Học sinh biết kiềm chế, giải quyết vấn đề theo hướng tích cực, không bị lôi kéo, vững vàng trước những áp lực tiêu cực của cuộc sống đương đại Thông qua hoạt động giáo dục kỹ năng sống, học sinh được rèn luyện năng lực tư duy, chất lượng các môn học cũng như chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường được nâng lên

Có rất nhiều KNS mà con người cần học trong suốt cuộc đời, nhưng đối với học sinh THPT, nội dung giáo dục kỹ năng sống cần tập trung vào một số

kỹ năng cơ bản cần thiết sau: kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng từ chối, phòng ngừa cám dỗ, kỹ năng biết sống lành mạnh, phòng chống tai tệ nạn xã hội, kỹ năng biết tự nhận thức đúng bản thân, kỹ năng biết xác định mục tiêu phù hợp, kỹ năng tư duy sáng tạo giải quyết vấn đề, kỹ năng kiên định

Có hai cách tiếp cận trong giáo dục kỹ năng sống:

- Các hoạt động tập trung vào kỹ năng cốt lõi như kỹ năng tự nhận thức,

kỹ năng giao tiếp ứng xử Theo cách này, bằng hoạt động với chủ đề kỹ năng

cụ thể, người học sẽ hiểu về kỹ năng sống đó và vận dụng để giải quyết các tình huống

- Mỗi kỹ năng gắn với một vấn đề nảy sinh trong cuộc sống và cần vận dụng những kỹ năng khác nhau để giải quyết

1.3 Yêu cầu cơ bản về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường trung học phổ thông

1.3.1 Mục đích của giáo dục kỹ năng sống

Mục đích của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT là làm thay đổi hành vi của học sinh /con người từ thói quen sống thụ động, có thể gây rủi

ro mang lại hiệu quả tiêu cực chuyển thành những hành vi mang tính xây dựng, tích cực có hiệu quả để nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân và góp phần phát triển bền vững cho xã hội

Cụ thể, giáo dục kỹ năng sống nói chung và giáo dục các kỹ năng xử lý tình huống, ra quyết định, kỹ năng tự nhận thức, xác định giá trị nói riêng cho học sinh nhằm:

Trang bị cho các em những kiến thức hiểu biết về một số chuẩn mực về hành vi đạo đức và pháp luật trong mối quan hệ của các em với những tình huống cụ thể, những lời nói, việc làm của bản thân với những người thân trong gia đình, với bạn bè và các mối quan hệ ngoài xã hội

Giúp các em học tập , rèn luyện những kỹ năng nói, nhận xét, đứng trước tập thể, lựa chọn, thực hiện hành vi ứng xử và quyết đoán…

Giúp các em có những thái độ trách nhiệm đối với lời nói, việc làm của bản thân, tự tin vào khả năng của bản thân…

Theo UNESCO ba thành tố hợp thành năng lực của con người là: kiến

thức, kỹ năng và thái độ Hai yếu tố sau thuộc về kỹ năng sống có vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách, bản lĩnh, tính chuyên nghiệp…

Thành công chỉ thực sự đến với những người biết thích nghi để làm chủ hoàn cảnh và có khả năng chinh phục hoàn cảnh Vì vậy, kỹ năng sống sẽ là hành trang không thể thiếu Biết sống, làm việc và thành đạt là ước mơ không quá xa vời, là khát khao chính đáng của những ai biết trang bị cho mình những kỹ năng sống cần thiết và hữu ích

Khối lượng kiến thức của chúng ta sẽ trở nên lỗi thời nhanh chóng trong thời đại mới Trong môi trường không ngừng biến động con người luôn đối diện với áp lực cuộc sống từ những yêu cầu ngày càng đa dạng, ngày càng cao trong quan hệ xã hội, trong công việc và cả trong quan hệ gia đình Quá trình hội nhập với thế giới đòi hỏi phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ngoài kiến thức chuyên môn, yêu cầu về các kỹ năng sống ngày càng trở nên quan trọng Thiếu kỹ năng sống con người dễ hành động tiêu cực, nông nổi Giáo dục cần trang bị cho người học những kỹ năng thiết yếu như ý thức về bản thân, làm chủ bản thân, đồng cảm, tôn trọng người khác, biết cách hợp tác

và giải quyết hợp lý các mâu thuẫn, xung đột

1.3.2 Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường

THPT

Có rất nhiều KNS mà con người cần phải học trong suốt cả cuộc đời Trên cơ sở thực trạng của GDKNS cho học sinh trong nhà trường THPT trong những năm qua, có thể đề xuất những nội dung GDKNS cho học sinh THPT bao gồm một số KNS cơ bản sau:

1.3.2.1 Kỹ năng tự nhận thức

Kỹ năng tự nhận thức là khả năng của con người hiểu về chính bản

thân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội của bản thân; biết nhìn nhận đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì

Tự nhận thức là một KNS rất cơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp, ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để có

sự cảm thông với người khác Có hiểu đúng về mình, con người mới có được những quyết định, sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân với điều kiện thực tế và yêu cầu của xã hội

1.3.2.2 Kỹ năng xác định giá trị

Giá trị là những gì con người cho là quan trọng có ý nghĩa đối với bản thân, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống của bản thân, trong cuộc sống Giá trị có thể là những chuẩn mực đạo đức, những chính kiến thái độ và thậm chí là thành kiến với một điều gì đó Giá trị có thể

là giá trị vật chất hoặc tinh thần, có thể thuộc các lĩnh vực khác nhau như văn hóa, nghệ thuật, đạo đức, kinh tế, Mỗi người đều có một hệ thống giá trị riêng Kỹ năng xác định giá trị là khả năng con người hiểu rõ được những giá trị của bản thân mình Kỹ năng xác định giá trị có ảnh hưởng lớn tới quá trình

ra quyết định của mỗi người Giá trị không phải là bất biến mà thay đổi theo thời gian, theo giai đoạn trưởng thành của con người Giá trị phụ thuộc vào

nền văn hóa, vào giáo dục, vào môi trường sống, học tập và làm việc của mỗi

cá nhân con người

1.3.2.3 Kỹ năng giao tiếp ứng xử

Kỹ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân mình

theo hình thức nói, viết hoặc các hành động khác một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng các ý kiến của người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ, tư vấn khi cần thiết

Kỹ năng giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp phù hợp, hiệu quả, cởi mở bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc nhưng không gây hại hay gây tổn thương cho người khác Kỹ năng này giúp chúng ta có mối quan hệ tích cực với người khác

1.3.2.4 Kỹ năng tư duy sáng tạo

Tư duy sáng tạo là khả năng nhìn nhận và giải quyết vấn đề theo một

cách mới, với ý tưởng mới, theo phương thức mới, cách sắp xếp và tổ chức mới; là khả năng khám phá và kết nối mối quan hệ giữa các khái niệm, ý tưởng, quan điểm, sự việc; độc lập trong suy nghĩ

Kỹ năng tư duy sáng tạo giúp con người có tư duy năng động với nhiều sáng kiến và óc tưởng tượng; biết cách phán đoán và thích nghi, có tầm nhìn và khả năng suy nghĩ rộng hơn người khác, không bị bó hẹp vào kinh nghiệm trực tiếp đang trải qua

1.3.2.5 Kỹ năng hợp tác nhóm

Kỹ năng hợp tác là khả năng cá nhân biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam

kết và cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm Kỹ năng hợp tác là kỹ năng cần thiết của mỗi cá nhân, được hình thành trong quá trình tham gia hoạt động nhóm

Kỹ năng hợp tác giúp cá nhân có khả năng chia sẻ trách nhiệm và cùng làm việc với những thành viên khác trong nhóm Khi mọi thành viên của

nhóm đều có kỹ năng hợp tác tốt thì nhóm dễ dàng đạt được mục đích chung dựa trên phương pháp và cách tiếp cận chung của nhóm

1.3.2.6 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của

mình trong một tình huống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và người khác như thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp

Kỹ năng kiểm soát cảm xúc giúp cá nhân giao tiếp và thương lượng hiệu quả hơn, giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa và mang tính xây dựng hơn, ra quyết định và giải quyết vấn đề tốt hơn

1.3.2.7 Kỹ năng ứng phó với căng thẳng

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng là khả năng con người bình tĩnh, sẵn

sàng đón nhận những tình huống căng thẳng như là một phần tất yếu của cuộc sống, là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quả của căng thẳng cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi

bị căng thẳng

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng giúp cá nhân có khả năng đương đầu

với căng thẳng, tập trung cao hơn vào công việc của mình góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động cần thực hiện

1.3.2.8 Kỹ năng ra quyết định:

Mỗi ngày, mỗi người đều phải ra nhiều quyết định, có những quyết định tương đối đơn giản và có thể không ảnh hưởng nghiêm trọng tới định hướng cuộc sống nhưng cũng có những quyết định nghiêm túc liên quan đến các mối quan hệ, tương lai, cuộc đời Do vậy, các em cần nắm bắt được quy trình, lựa chọn các giải pháp để đưa ra những quyết định phù hợp Giáo dục kỹ năng ra quyết định là hoạt động hướng dẫn , chỉ đạo của giáo viên tác động lên học sinh nhằm giúp học sinh lựa chọn hay tự đưa ra hàng loạt những quyết đị nh, kết luận đứng trước những yêu cầu nhiệm vụ đặt ra trong học tập hay trong cuộc sống hàng ngày

1.3.3 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà

trườngTHPT

Quản lý hoạt động giáo dục KNS là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới các đối tượng quản lý, nhằm đưa hoạt động giáo dục KNS đạt được kết quả mong muốn một cách hiệu quả nhất Quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh trong nhà trường THPT là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý lên tất cả các thành tố tham gia vào quá trình hoạt động giáo dục KNS nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục

Quản lý hoạt động giáo dục KNS là bộ phận của quản lý trường học, bao gồm hàng loạt những hoạt động tiến hành lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của nhà quản lý, của tập thể sư phạm, của các lực lượng giáo dục theo kế hoạch chủ động và chương trình giáo dục, nhằm thay đổi hay tạo ra hiệu quả giáo dục cần thiết

1.3.3.1 Mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục KNS

Mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh trong nhà trường THPT là quản lý các hoạt động giáo dục trong nhà trường kể cả hoạt động dạy học nhằm thay đổi nhận thức và hành vi của học sinh từ thói quen thụ động, có thể gây rủi ro, mang lại hậu quả tiêu cực thành những hành vi mang tính xây dựng, tích cực, có hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng cuộc sống

Mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh THPT là hướng tới quản lý các hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục giúp học sinh hình thành các khả năng tâm lý xã hội, để học sinh nâng cao hiểu biết về các giá trị truyền thống của dân tộc, biết tiếp thu những giá trị tinh hoa văn hóa của nhân loại, củng cố mở rộng kiến thức đã học với đời sống thực tiễn, củng cố các kỹ năng, hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu (năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực tổ chức, quản lý, hợp tác

và cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị xã hội ) giải quyết tốt các vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân

1.3.3.2 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục KNS cho học sinh trong nhà trường THPT

Hoạt động giáo dục KNS cho học sinh THPT là một công việc quan trọng nhưng rất mới mẻ Để quản lý tốt hoạt động giáo dục KNS trong nhà trường cần chú ý những nội dung sau:

* Quản lý hoạt động giáo dục KNS trong các hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là quá trình thống nhất biện chứng giữa giáo viên và học sinh, dưới tác động tổ chức điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đặt ra Quản lý hoạt động giáo dục KNS trong các hoạt động dạy học chính là quản lý việc thực hiện các nội dung trong chương trình

có liên quan đến việc giáo dục KNS; Quản lý phương pháp dạy học của giáo viên giúp học sinh không chỉ nắm vững, nắm chắc nội dung bài học mà còn nhận thức được các giá trị đạo đức và nhân văn cao cả, hình thành thái độ, hành vi ứng xử tốt đẹp trong cuộc sống; Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh không chỉ đơn thuần là chú trọng đến việc nắm kiến thức của học sinh mà còn quản lý việc đánh giá thông qua hành vi, thái độ mà học sinh lĩnh hội được thông qua bài học Nói cách khác quản lý hoạt động giáo dục KNS trong các hoạt động dạy học trên cả ba phương diện: Kiến thức, thái độ

và hành vi

*Quản lý hoạt động giáo dục KNS trong các hoạt động giáo dục

Quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là quá trình tác động bền

bỉ, lâu dài bằng nhiều con đường khác nhau Ngoài việc giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động dạy học, việc giáo dục kỹ năng sống còn được thông qua hoạt động giáo dục Nhà trường phải quản lý từ việc lập kế hoạch,

tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo việc thực thi kế hoạch, đôn đốc, kiểm tra đánh giá sát sao; chỉ đạo phối hợp chặt chẽ với tổ chức Đoàn thanh niên, với giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên phụ trách các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, lao động hướng nghiệp, giáo viên giảng dạy bộ môn, phối hợp với các

lực lượng xã hội như hội CMHS và hội khuyến học, với chính quyền địa phương trên địa bàn tuyển sinh nhà trường và nơi học sinh cư trú, Công An huyện, Huyện đoàn thanh niên, Trung tâm sức khỏe sinh sản của tỉnh, của huyện nhằm tổ chức các chương trình giáo dục chuyên đề về KNS

* Quản lý về đội ngũ tham gia giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT

Để quá trình giáo dục kỹ năng sông cho học sinh đạt hiệu quả, nhà trường cần xây dựng phương hướng chỉ đạo theo một kế hoạch thống nhất, nhằm động viên và phát huy tối đa khả năng của các lực lượng GD trong và ngoài nhà trường để tạo nên sức mạnh tổng thể trong quá trình giáo dục KNS Trong nhà trường phổ thông, nhà trường cần quản lý chỉ đạo phối hợp tốt các lực lượng sau:

+ Quản lý Giáo viên bộ môn trong việc tích hợp giáo dục KNS vào môn học

Từ kiến thức lý thuyết của bài giảng đến thực tế cuộc sống là quãng đường khá xa, một giờ học trên lớp chỉ có 45 phút, vì vậy để tích hợp được nội dung giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống vào bài giảng, đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn phải linh hoạt khéo léo điều khiển giờ dạy, thầy trò cùng tích cực làm việc để có thể truyền tải và lĩnh hội đầy đủ nội dung kiến thức của bài học một cách nhẹ nhàng, vừa thông qua kiến thức của bài học để học sinh nhận thức được giá trị của cuộc sống, hình thành giá trị của bản thân, biết lắng nghe, chia sẻ với người khác, kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thích ứng xã hội….Như vậy vai trò của giáo viên bộ môn là hết sức quan trọng trong công tác giáo dục KNS cho học sinh, nhưng việc tích hợp giáo dục KNS vào môn học còn là vấn đề mới mẻ đối với nhiều giáo viên nhà trường, vì vậy nhà quản lý ngoài việc lập kế hoạch chi tiết, cụ thể cho hoạt động còn phải tổ chức tập huấn, hội thảo, tọa đàm

để nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cho đội ngũ giáo viên, đồng thời phân cấp quản lý cho đội ngũ tổ trưởng, tổ phó, nhóm trưởng chuyên môn để thống kê việc tích hợp giáo dục KNS vào từng chương, từng bài cụ thể Tổ chức làm điểm, rút kinh nghiệm và triển khai đại trà Theo dõi sát sao việc thực hiện tích

hợp vào bài dạy của đội ngũ giáo viên, đánh giá giờ dạy và kiểm tra đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh

+ Quản lý Giáo viên chủ nhiệm lớp trong hoạt động giáo dục KNS cho học sinh

Giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi nhất với các em học sinh, giáo viên chủ nhiệm cũng chính là những người bạn tâm tình chia sẻ tâm tư tình cảm với các em học sinh, là người tổ chức cho các em các hoạt động tập thể,

là cố vấn cho các hoạt động Đoàn Giáo viên chủ nhiệm cần sáng tạo để tích hợp giáo dục giá trị sống và rèn luyện kỹ năng sống trong các hoạt động tập thể, các giờ sinh hoạt lớp theo một kịch bản linh hoạt GVCN phát huy các phương pháp giáo dục truyền thống, chủ động và tích cực, cởi mở tiếp thu cái mới, chủ động kết hợp với các phương pháp tích cực

Trong nhà trường người giáo viên chủ nhiệm chính là vị thủ lĩnh tinh thần làm điểm tựa để tạo ra một tập thể lớp năng động, sáng tạo Với vai trò đó giáo viên chủ nhiệm sẽ tạo ra được động lực thi đua, tạo môi trường thân thiện giữa thầy, cô và trò, giữa các thành viên trong tập thể, giữa tập thể lớp với tổ chức Đoàn, với hội cha mẹ học sinh Như vậy việc giáo dục KNS thông qua hoạt động của giáo viên chủ nhiệm sẽ giúp hoàn thiện nhân cách cho các em học sinh, tạo cho các em tự tin hơn khi bước vào ngưỡng cửa của cuộc sống, cùng với hành trang tri thức các em vững bước vào tương lai Người GVCN là lực lượng quan trọng tham gia hoạt động GD KNS cho học sinh

Để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp thực thi tốt nhiệm vụ của mình, nhà quản lý cần chỉ đạo GVCN căn cứ kế hoạch tổng thể của nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục KNS phù hợp với từng khối lớp, triển khai kế hoạch

và tổ chức hoạt động cho học sinh, quản lý phát huy hiệu quả của giờ sinh hoạt lớp, đôn đốc, kiểm tra đánh giá thi đua kết quả rèn luyện của học sinh bằng các tiêu chí cụ thể

+ Quản lý đội ngũ BCH Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tham gia giáo dục KNS

Tổ chức Đoàn thanh niên trong nhà trường là nơi đoàn kết, tập hợp thanh niên, tham gia các hoạt động tập thể, Đoàn có nhiệm vụ giáo dục chính trị tư tưởng, Giáo dục lý tưởng XHCN cho đoàn viên, Giáo dục luật pháp, lối sống, nếp sống, giáo dục về khoa học kỹ thuật công nghệ, về dân số, sức khỏe, môi trường Giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử dân tộc, tự hào với các thế hệ cha anh đi trước từ đó có trách nhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường và cả cộng đồng

Bên cạnh việc giáo dục chính trị tư tưởng Đoàn còn tổ chức nhiều phong trào hành động cách mạng cụ thể, thiết thực đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của tuổi trẻ Các phong trào hành động cách mạng của Đoàn là nơi để tuổi trẻ nhà trường xây dựng cho mình nền tảng giá trị sống vững chắc rèn luyện kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng hoạt động nhóm, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng phòng vệ… khơi dậy trong ĐVTN tinh thần tình nguyện của tuổi trẻ, dám nhận những nhiệm vụ khó khăn, dám đón nhận sự hy sinh gian khổ từ đó hình thành ý thức trách nhiệm của người thanh niên với cộng đồng

xã hội

Bằng các hoạt động tích cực và các phong trào hành động cách mạng Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh thực sự là nơi để tuổi trẻ nhà trường rèn luyện, cống hiến và trưởng thành

Để nâng cao được hiệu quả hoạt động giáo dục KNS trong hoạt động của Đoàn thanh niên Nhà quản lý cần nhận thức đầy đủ các yếu tố có ảnh hưởng tới việc giáo dục KNS ở Đoàn viên thanh niên nhà trường, từ đó có những biện pháp quản lý để tác động vào những yếu tố tích cực, phát huy hiệu quả giáo dục, khắc phục và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực Đồng thời quản lý tốt các giờ sinh hoạt chi đoàn, các tiết chào cờ đầu tuần, các hoạt động chủ điểm, chủ đề nhân các ngày lễ lớn trong năm, các hoạt động phối hợp với CMHS, với GVCN, GV bộ môn, với các tổ chức tập thể và cá nhân

trong và ngoài nhà trường Chỉ đạo đoàn thanh niên xây dựng các tiêu chí đánh giá xếp loại thi đua về mức độ tham gia hoạt động của các chi đoàn

+ Quản lý việc phối hợp các lực lượng giáo dục khác

Để tạo nên sức mạnh tổng thể trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh nói chung và giáo dục KNS cho các em nói riêng, nhà trường cần huy động các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia vào quá trình giáo dục như Hội cha mẹ học sinh, các cấp ủy Đảng, chính quyền nơi học sinh cư trú, các cơ quan đoàn thể trên địa bàn tuyển sinh như Công an, Y tế, Huyện Đoàn… Có như vậy nhân cách và lý tưởng sống của các em được giáo dục và rèn luyện ở mọi lúc, mọi nơi, đồng thời giúp các em củng cố bổ sung

và nâng cao thêm hiểu biết về các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, hoàn thiện các tri thức đã được học trên lớp, mở rộng nhãn quan với thế giới xung quanh, biết vận dụng những tri thức đã học để giải quyết các vấn đề do đời sống thực tiễn đặt ra Chính vì vậy để công tác giáo dục KNS cho học sinh nhà trường đạt hiệu quả cao nhà trường cần tạo dựng được sự chung tay ủng hộ

và tham gia của các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường

* Quản lý về cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống

Cũng như trong dạy học các môn văn hóa, hoạt động giáo dục KNS cần

có CSVC, phương tiện, tài liệu để hoạt động đạt hiệu quả giáo dục mong muốn Trên thực tế, đại đa số giáo viên nhà trường chưa được đào tạo một cách căn bản về giáo dục KNS, phương tiện, tài liệu dành cho hoạt động này còn thiếu thốn nhiều, vì vậy, ngoài việc giao trách nhiệm cho giáo viên, nhà trường cũng thường xuyên tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng nâng cao kỹ năng và nghiệp vụ tổ chức hoạt động cho giáo viên, động viên khích lệ tinh thần và có chế độ thỏa đáng kịp thời, từ đó khơi dậy lòng nhiệt tình và ý thức trách nhiệm trong họ, có như vậy tính hiệu quả của hoạt động mới cao

Nhà trường ngoài việc quản lý tận dụng những CSVC hiện có để phát huy hiệu quả giáo dục của hoạt động, cần phải tiết kiệm, cân đối nguồn ngân

sách được giao hàng năm để mua sắm thêm CSVC, tài liệu cho hoạt động, đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ của hội CMHS, của các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp đóng trên địa bàn, hỗ trợ cho hoạt động

* Quản lý về kiểm tra đánh giá việc thực hiện chương trình hoạt động giáo dục KNS

Việc kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục KNS góp phần đánh giá chất lượng giáo dục chung trong nhà trường, qua kiểm tra đánh giá CBQL nhà trường đánh giá mức độ thực hiện của đội ngũ giáo viên, mức độ hưởng ứng tham gia của học sinh, quá trình thực hiện trong nhà trường diễn ra có đảm bảo kế hoạch hay không, đó là cơ sở để CBQL nhà trường xây dựng chiến lược giáo dục về mục tiêu, nội dung, đội ngũ, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động

Để việc đánh giá đạt mục tiêu đề ra, CBQL cần phải bám sát vào những nội dung đánh giá, các mức đánh giá, sử dụng các hình thức đánh giá phù hợp

và tuân theo một quy trình đánh giá khoa học

Tiểu kết chương 1

Giáo dục kỹ năng sống và tiếp cận kỹ năng sống trong giáo dục là điều tất yếu để nâng cao chất lượng giáo dục và để người học có thể đáp ứng những thách thức của cuộc sống Những nội dung nào hàm chứa kỹ năng sống thì cần xây dựng những chủ đề có nội dung và phương pháp hướng tới hình thành/giáo dục những kỹ năng sống chuyên biệt đó

Đồng thời, quá trình đào tạo trong nhà trường cần phải được tổ chức theo hướng tiếp cận kỹ năng sống đảm bảo sự tương tác giữa người dạy – người học và người học với nhau theo phương thức cùng tham gia, đảm bảo đạt được kết quả tổng hợp, toàn diện của cả kiến thức, thái độ, giá trị và kỹ năng, đảm bảo cho người học Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình, Học để chung sống với mọi người…

Quá trình giáo dục bao giờ cũng được quản lý dựa trên 4 chức năng cơ bản sau:

* Xây dựng kế hoạch

* Công tác tổ chức

* Công tác chỉ đạo

* Công tác kiểm tra đánh giá

Với các trường THPT hoạt động giáo dục kỹ năng sống đang được thực hiện theo nhiều cách khác nhau Để đạt được mục tiêu giáo dục của Việt Nam là chuyển từ mục tiêu cung cấp kiến thức là chủ yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ở người học để đáp ứng kịp thời sự phát triển của đất nước cần phải có những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục học sinh đạt hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế