(Luận văn thạc sĩ) quản lý hiệu quả thiết bị dạy học ở trường tiểu học tân mỹ thành phố bắc giang, tỉnh bắc giang trong giai đoạn hiện nay

Trong thời gian qua, việc sử dụng TBDH ở các trường tiểu học trong cả nước nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng đã tạo ra một không khí học tập mới mẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THI ̣ ÚT BA

QUẢN LÝ HIỆU QUẢ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở

TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN MỸ THÀNH PHỐ BẮC GIANG , TỈNH BẮC GIANG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THI ̣ ÚT BA

QUẢN LÝ HIỆU QUẢ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở

TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN MỸ THÀNH PHỐ BẮC GIANG , TỈNH BẮC GIANG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Quang Sơn

HÀ NỘI – 2016

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu cùng toàn thể các thầy cô giáo thuộc trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ trong thời gian tác giả học tập và nghiên cứu tại trường

Đặc biệt, tác giả xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Ngô Quang Sơn, người thầy đã định hướng, cung cấp những kiến thức lý luận và thực tiễn đồng thời trực tiếp chỉ bảo, hướng dẫn tác giả tận tình trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành bản luận văn này Tác giả trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo Thành uỷ, Uỷ ban nhân dân , Phòng Giáo dục và Đào tạo Thành phố Bắc Giang, cán bộ giáo viên trường Tiểu học Tân Mỹ , cùng gia đình và các bạn đồng nghiệp đã khuyến khích, động viên, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện luận văn

Do điều kiện nghiên cứu còn hạn chế, nên trong quá trình thực hiện, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết Kính mong được

sự chỉ bảo tận tình của các thầy giáo, cô giáo, cùng ý kiến đóng góp quý báu của các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn này có giá trị thực tiễn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2015 Tác giả

Nguyễn Thị Út Ba

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các biểu đồ, sơ đồ vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HIỆU QUẢ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản có liên quan 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Quản lý giáo dục 14

1.2.3 Quản lý nhà trường 15

1.2.4 Biện pháp quản lý 17

1.2.5 Biện pháp quản lý hiệu quả 18

1.2.6 Thiết bị dạy học 18

1.2.7 Quản lý thiết bị dạy học 20

1.3 Vai trò của TBDH trong việc đổi mới phương pháp dạy học 20

1.4 Quản lý thiết bị dạy học trong trường tiểu học 22

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học 22

1.4.2 Dạy học tiểu học với việc sử dụng các TBDH 23

1.4.3 Nguyên tắc quản lý TBDH 24

1.4.4 Mục tiêu quản lý TBDH 25

1.4.5.Vai trò và trách nhiệm của hiệu trưởng trường tiểu học trong công tác quản lý TBDH 26

1.4.6 Nội dung quản lý hiệu quả TBDH ở trường tiểu học 27

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý TBDH 33

Kết luận chương 1 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở

TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN MỸ, THÀNH PHỐ BẮC GIANG,

của Bộ GD&ĐT 42 2.3.2 Nhận thức về vai trò của thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c đối với chất lượng

dạy học 43 2.3.3 Tình hình sử dụng và hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học 44 2.3.4 Thực trạng quản lí và hiệu quả việc trang bị, sử du ̣ng và bảo quản

thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c của nhà trường 52

2.4 Phân tích, đánh giá mặt mạnh, mặt yếu trong việc quản lý

hiệu quả trang bị, bảo quản, sử dụng thiết bị dạy học và những

nguyên nhân chính 59 2.4.1 Mặt mạnh 59 2.4.2 Mặt yếu 60 2.4.3 Những nguyên nhân chính làm cho việc trang bị, bảo quản,

sử dụng thiết bị dạy học ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc

Giang, tỉnh Bắc Giang chưa đạt hiệu quả cao 62

Kết luận chương 2 64

Chương 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HIỆU QUẢ VIỆC TRANG BỊ,

BẢO QUẢN VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG

TIỂU HỌC TÂN MỸ, THÀNH PHỐ BẮC GIANG, TỈNH BẮC

GIANG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 66

3.1 Những yêu cầu mới đặt ra cho trường Tiểu học Tân Mỹ,

thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay 66 3.1.1 Yêu cầu về chuyển đổi mục tiêu và phương pháp da ̣y ho ̣c (từ

truyền thu ̣ kiến thức sang phát triển năng lực) 66 3.1.2 Yêu cầu về thiết bị da ̣y ho ̣c đáp ứng chuyển đổi mu ̣c tiêu và

phương pháp 67

3.1.3 Yêu cầu việc sử dụng thiết bị trong dạy học đạt hiệu quả cao 68

3.2 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp 70

3.3 Một số biện pháp quản lý hiệu quả của Hiệu trưởng trong việc trang bị, bảo quản và sử dụng thiết bị dạy học 71

3.3.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên tiểu học về tác dụng của TBDH trong việc đổi mới phương pháp dạy học 71

3.3.2 Biện pháp 2: Tăng cường trang bị TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học ở tiểu học 74

3.3.3 Biện pháp 3: Tăng cường quản lý bảo quản TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học ở tiểu học 77

3.3.4 Biện pháp 4: Phát động phong trào sưu tầm TBDH và khuyến khích GV tự làm các thiết bị đơn giản 81

3.3.5 Biện pháp 5: Thường xuyên tập huấn kĩ năng khai thác, sử dụng hiệu quả TBDH cho giáo viên 83

3.3.6 Biện pháp 6: Tăng cường quản lý việc sử dụng TBDH một cách hiệu quả 87

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 90

3.5 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 91

Kết luận chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

1 Kết luận 96

2 Khuyến nghị 97

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC 102

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Số lượng HS từ năm học 2011-2012 đến 2015-2016 36

Bảng 2.2 Kết quả học sinh giỏi 38

Bảng 2.3 Đánh giá của giáo viên về các vai trò của TBDH đối với viê ̣c nâng cao chất lượng giáo du ̣c tiểu ho ̣c 43

Bảng 2.4 Đánh giá của CBQL nhà trường về các vai trò của TBDH đối với viê ̣c nâng cao chất lượng giáo du ̣c tiểu ho ̣c 44

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát giáo viên về tình hình sử dụng và hiệu quả sử du ̣ng thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c 44

Bảng 2.6 Kĩ năng sử dụng TBDH của giáo viên và ho ̣c sinh 46

Bảng 2.7 Bảng đánh giá hiê ̣u quả của GV tự làm TBDH 47

Bảng 2.8 Tầm quan trọng của phong trào tự làm TBDH 47

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát học sinh về mức độ sử dụng TB trong giờ học 48

Bảng 2.10 Tính thành thạo trong việc sử dụng TBDH 49

Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 92

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2.1 Số lượng HS từ năm học 2011-2012 đến 2015-2016 37

Biểu đồ 2.2 Kết quả học sinh giỏi các cấp 38

Biểu đồ 3.1 Khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 93

Biểu đồ 3.2 Khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp đề xuất 93

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, hòa chung vào xu thế toàn cầu hóa, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban

chấp hành trung ương nêu rõ quan điểm chỉ đạo: “Đổi mới căn bản, toàn diện

giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản

lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới

ở tất cả các bậc học, ngành học”

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ bắt đầu từ những năm 50 của thế

kỷ XX, cho đến nay đã được tiếp nối bởi một loạt các cuộc cách mạng như cách mạng công nghệ mới, cách mạng thông tin, cách mạng công nghệ sinh học đòi hỏi nhà trường phải không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là năng lực thực hành Vị trí của TBDH trong thời đại ngày nay không chỉ là phương tiện hỗ trợ tích cực cho việc thực hiện nội dung và đổi mới PPDH mà còn là phương tiện cung cấp kiến thức mới cho học sinh

Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã đặt ra mục tiêu đến năm

2020 nước ta về cơ bản trở thành một nước công nghiệp phát triển Để thực hiện được nhiệm vụ này, nền giáo dục nước ta đang tiến hành đổi mới một cách toàn diện từ mục tiêu, nội dung đến phương pháp dạy học Định hướng

cơ bản của công cuộc đổi mới giáo dục đã được chỉ rõ trong các nghị quyết

của Trung ương Đảng về vấn đề giáo dục và đào tạo Đó là:“Đổi mới mạnh

mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học”

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới về nội dung chương trình, phương pháp dạy học cần thiết phải tăng cường sử dụng có hiệu quả TBDH, nhất là các

TBDH hiện đại TBDH đặc biệt quan trọng đối với học sinh Tiểu học vì nó giúp các em quan sát sự vật, hiện tượng một cách trực quan, giúp HS nhận thức sâu hơn nội dung bài học, hình thành tốt kỹ năng, kỹ xảo, tạo điều kiện trực tiếp cho HS phát huy tính tích cực chủ động, phát triển năng lực sáng tạo trong tiếp thu kiến thức, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Trong thời gian qua, việc sử dụng TBDH ở các trường tiểu học trong cả nước nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng đã tạo ra một không khí học tập mới mẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh tiến hành các hoạt động dạy học và học tập một cách sinh động, hấp dẫn Tuy vậy, thực tế trang

bị, bảo quản, sử dụng TBDH trong quá trình dạy học ở trường tiểu học còn nhiều bất cập, nhất là phương pháp sử dụng

Hiện nay, nhiều trường tiểu học chỉ mới sử dụng TBDH như một phương tiện giúp cho giáo viên trình bày nội dung bài học trực quan hơn, minh họa kiến thức của bài chứ chưa coi nó như là một phương tiện giúp cho giáo viên tổ chức và điều khiển các hoạt động nhận thức của học sinh, giúp hình thành kiến thức mới cho học sinh

TBDH là phương tiện, là một trong những điều kiện cần thiết để giáo viên thực hiện tốt nội dung giáo dục, giáo dưỡng và phát triển trí tuệ, khơi dậy

tố chất thông minh của học sinh Trong quá trình dạy học, TBDH vừa là công

cụ giúp giáo viên chuyển tải thông tin, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, vừa là nguồn tri thức mới phong phú

Hiệu quả sử dụng TBDH phụ thuộc vào nhiều yếu tố: sự quan tâm của lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo đối với việc đổi mới PPDH, đối với công tác quản lý TBDH, trình độ của cán bộ phụ trách TBDH, sự nhiệt tình và trách nhiệm của giáo viên giảng dạy, tổ chức sử dụng và khai thác hợp lý các loại hình TBDH

Chương trình và sách giáo khoa tiểu học hiện nay được viết theo hướng

tổ chức hoạt động nhận thức tích cực cho học sinh, theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học Như vậy, TBDH là một thành tố quan

trọng quyết định sự thành công của việc đổi mới nội dung chương trình và sách giáo khoa ở bậc tiểu học

Hàng năm nhà nước cung cấp hàng trăm tỷ đồng mua sắm TBDH cho các trường tiểu học trong cả nước Cũng như các trường tiểu học khác, trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang đã có nhiều ưu điểm trong quá trình

sử dụng TBDH, Công tác quản lý TBDH đã được chú ý, từng bước đi vào hoạt động có nề nếp, bước đầu đạt được một số kết quả nhất định Song việc trang bị TBDH chưa thật sự đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học ở tiểu học Việc bồi dưỡng nâng cao nhận thức về tác dụng của việc sử dụng TBDH; bồi dưỡng về năng lực khai thác, sử dụng các TBDH cho GV chưa có chiều sâu Việc sưu tầm và tự làm TBDH của GV chưa thật sự tích cực Việc bảo quản và sử dụng TBDH của cán bộ GV chưa đạt hiệu quả cao

Tìm ra được một số nguyên nhân cơ bản và đề xuất những biện pháp quản lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH, góp phần nâng cao chất lượng dạy học khi triển khai chương trình và SGK mới tại trường Tiểu học Tân Mỹ là một nhiệm vụ cấp bách hiện nay Với những lý do chính đã phân tích ở trên, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu:

“Quản lý hiệu quả thiết bị dạy học ở trường Tiểu học Tân Mỹ thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay”

2 Câu hỏi nghiên cứu

Quản lí hiệu quả TBDH là gì ? Vì sao hiệu quả quản lý TBDH ở trường tiểu học Tân Mỹ , thành phố Bắc Giang hiê ̣n nay chưa cao ? Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý TBDH ở trường tiểu học Tân Mỹ, thành

phố Bắc Giang?

3 Giả thuyết nghiên cứu

Trong thời gian qua, việc quản lý TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang đã đạt được một số kết quả nhất định song còn nhiều bất cập và chưa phát huy được hiê ̣u quả sử du ̣ng thiết bi ̣

Nếu chọn lựa, đề xuất và áp dụng được một số biện pháp quản lý hiệu quả TBDH ở trường tiểu học phù hợp với điều kiện nhà trường thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

4 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hiệu quả TBDH và thực trạng quản

lý TBDH từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

5 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hiệu quả TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hiệu quả TBDH ở trường tiểu học

- Tìm hiểu thực trạng quản lý TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hiệu quả TBDH nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến quản lý dạy học và sử dụng TBDH

- Nghiên cứu các chỉ thị của ngành giáo dục về công tác quản lý TBDH

- Phân tích các văn bản chỉ đạo của Nhà nước và một số tài liệu liên quan đến đề tài

8.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Đề tài sử dụng phương pháp quan sát để thu thập những số liệu thực tế

cụ thể là quan sát một số giờ da ̣y học theo phương p háp dạy học truyền thống

và một số giờ học có sử dụng TBDH theo hướng phát huy tính tích cực của người học và từ đó so sánh để rút ra những kết luận khoa học

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Để điều tra thực trạng việc quản lý sử dụng TBDH trong nhà trường, đề tài có dùng một số mẫu phiếu hỏi dành cho các CBQL, giáo viên, nhân viên, học sinh thuộc trường Tiểu ho ̣c Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang

Phiếu hỏi cũng được sử dụng để khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp quản lý mà đề tài đưa ra sau khi nghiên cứu lý luận và thực trạng

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Tác giả đưa ra phiếu hỏi một số cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp tham gia quản lý TBDH có kiến thức và kinh nghiệm quản lý CSVC nói

chung và TBDH nói riêng

- Phương pháp phỏng vấn

Tác giả tiến hành phỏng vấn một số HS; phỏng vấn một số giáo viên dạy giỏi, có kinh nghiệm trong sử dụng, bảo quản TBDH để hiểu sâu thêm những thông tin thu thập được từ các phiếu điều tra

- Phương pháp đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm

Bằng việc đưa ra kết quả nghiên cứu lý luận thực tiễn và lấy thực tiễn

để kiểm nghiệm lại kết quả nghiên cứu lý luận, phương pháp này được sử dụng nhằm đánh giá tính hợp lý và khả thi của các biện pháp quản lý mà tác giả luận văn đề xuất

8.3 Nhóm các phương pháp khác

Đề tài sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp; Phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả nghiên cứu: sử dụng phương pháp ước lượng để xử lý các số liệu và dữ liệu thu thập được, từ đó có cơ sở để rút ra các đánh giá, nhận xét khoa học và kết luận

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hiệu quả TBDH ở trường tiểu học Chương 2: Thực trạng quản lý TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

Chương 3: Biện pháp quản lý hiệu quả TBDH ở trường Tiểu học Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HIỆU QUẢ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài

Trực quan trong dạy học là một trong những nguyên tắc lí luận dạy học Cùng với sự phát triển của các tư tưởng trong lĩnh vực giáo dục học, tâm lí học, lí thuyết về dạy học trực quan đã có bước tiến mới nhận thức được vai trò quan trọng của phương tiện - TBDH trực quan Tính trực quan trong dạy học đóng vai trò minh họa trong bài giảng của GV, giúp HS không chỉ nhận biết được hiện tượng mà còn nắm rõ bản chất của hiện tượng Người Ấn Độ đã từng tổng kết: tôi nghe - tôi quên; tôi nhìn - tôi nhớ; tôi làm - tôi hiểu Theo Lênin quy luật nhận thức của con người là

“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn”

Đổi mới PPDH là vấn đề đang được ngành giáo dục và xã hội rất quan tâm Trong việc đổi mới PPDH thì TBDH là yếu tố đặc biệt quan trọng Có nhiều công trình nghiên cứu về TBDH và phương tiện dạy học như nhà giáo dục Komenski (Tiệp Khắc); Nhà giáo dục học lỗi lạc người Thụy Sĩ J H.Pestalossi (1746-1827)

Hội nghị Quốc tế về giáo dục lần thứ 39 họp tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sỹ)

đã khẳng định: ngành giáo dục cần phải được đổi mới thường xuyên về mục đích, cấu trúc, nội dung, TBDH và phương pháp để tạo cho tất cả các HS có những cơ hội học tập

Usinski (người Nga) và các học trò của ông tiếp tục phát triển nguyên tắc dạy học trực quan dựa trên các thành tựu mới về tâm lý học và sinh lý học Usinski khẳng định trực quan là nguồn gốc, là cái ban đầu của cảm giác, tri

thức cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ Ông viết: “Không có cái gì có thể

giúp anh san bằng bức tường ngăn cách giữa giáo viên và học sinh như là việc

anh đưa cho học sinh xem một bức tranh và giải thích nó, đứa trẻ suy nghĩ bằng hình dạng, bằng màu sắc, âm thanh và bằng cảm giác nói chung”

Các nhà giáo dục học đã chứng minh được rằng việc khuyến khích, động viên HS nhận thức thế giới xung quanh thông qua chính những giác quan của mình về hình ảnh trực quan sống động phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ Như vậy, điểm qua sự phát triển của lý thuyết về TBDH trong lịch sử giáo dục thế giới, có thể thấy rằng vai trò của TBDH đã được phát hiện và phát triển từ rất sớm

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

Quản lí TBDH là một trong những hoạt động quản lí của nhà trường,

nó góp phần to lớn cho việc thực hiện mục tiêu giáo dục Tục ngữ Việt Nam

đã có câu đúc kết: Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm Hồ Chí Minh đã từng căn dặn: Học phải đi đôi với hành

Ở Việt Nam, các nhà khoa học đã phát triển và truyền bá lý luận về nguyên tắc dạy học trực quan, nghiên cứu về TBDH và quản lý việc sử dụng TBDH Các tác giả cho ta thấy được những yêu cầu sư phạm khi lựa chọn và

sử dụng TBDH, vai trò của TBDH trong hoạt động dạy học Đó là các nhà giáo dục học Ngô Quang Sơn, Vũ Trọng Rỹ, Trần Khánh Đức; các nhà tâm lý học Tô Xuân Giáp , Phạm Minh Hạc, Việc đầu tư cơ sở vật chất – thiết bị dạy học được Đảng và Nhà nước quan tâm, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành tiêu chí TBDH từ mẫu giáo đến phổ thông từ những năm 1960; Ngày 16/7/2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu cấp Tiểu học

Các tác giả như; Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí, đã xây dựng hệ thống lý luận cốt lõi cho việc vận dụng khoa học quản lý vào nhà trường, trong đó có quản lý TBDH

Tác giả Ngô Quang Sơn đã bảo vệ thành công đề tài cấp Bộ năm 2005 về: “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị giáo dục, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông tại các trung tâm giáo dục

thường xuyên và trung tâm học tập cộng đồng” Tác giả đã khẳng định tầm quan trọng của TBDH trong các hoạt động giảng dạy, giáo dục và học tập, đồng thời tác giả đã đưa ra các giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả của việc trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH ở các cơ sở giáo du ̣c [32]

Tác giả Lê Thị Bính hoàn thành luận văn thạc sĩ năm 2007 với đề tài:

“Biện pháp quản lý việc sử dụng hiệu quả TBDH của hiệu trưởng các trường Tiểu học quận Tây Hồ, Hà Nội” đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn từ đó hiê ̣u trưởng đề xuất một số biện pháp sử dụng và bảo quản hiệu quả đối với TBDH

Có thể nói rằng, ở mỗi nhà trường, công tác quản lý TBDH có vai trò to lớn trong việc nâng cao hiệu quả khai thác TBDH và chất lượng dạy học Bởi

vì, nó giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về sự phát triển cũng như mức độ ảnh hưởng của TBDH tới công nghệ dạy học ở trong nước, khu vực

và trên thế giới Đánh giá được thực trạng của TBDH, quá trình sử dụng, khai thác, bảo quản, bảo dưỡng có chất lượng và đầu tư, mua sắm TBDH ở nhà trường, từ đó hoạch định chiến lược phát triển TBDH một cách lâu dài là cấp bách đối với CBQL và là việc làm hết sức cần thiết ở các nhà trường

Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề quản lí TBDH tại các trường Tiểu học còn ít đề tài đề cập đến, chính vì vậy mà tác giả đã tiến hành nghiên cứu

cơ sở lý luận và thực trạng quản lí TBDH tại nhà trường để từ đó đề xuất một

số biện pháp quản lý TBDH ở trường Tiểu ho ̣c Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản có liên quan

1.2.1 Quản lý

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, hoạt động quản lý đã xuất hiện từ rất sớm Từ khi con người biết tập hợp nhau lại, tập trung sức lực

để tự vệ hoặc lao động kiếm sống thì bên cạnh lao động chung của mọi người

đã xuất hiện những hoạt động tổ chức, phối hợp, điều khiển đối với họ Đó chính là những dấu ấn đầu tiên của hoạt động quản lý Những hoạt động đó xuất hiện, tồn tại và phát triển như một yếu tố khách quan, là cơ sở đảm bảo cho các hoạt động chung của con người đạt được kết quả mong muốn

Như vậy, hoạt động quản lý có bản chất là hoạt động tự giác, đúng như

Ph Ăngghen đã chỉ ra: “Trong lịch sử xã hội, nhân tố hoạt động là con người

có ý thức, hành động có suy nghĩ hay dưới ảnh hưởng của nhiệt tình và theo đuổi những mục đích nhất định Ở đây không có gì được thực hiện mà lại không có ý định tự giác, không có mục đích mong muốn

C.Mác coi quản lý là một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của

đời sống xã hội Ông viết: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động

chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất đó Một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng”

Nhà quản lý cổ điển cho rằng: “Quản lý là lập kế hoạch, tổ chức chỉ đạo, phối hợp và kiểm tra” đó chính là Henri Fayol, người Pháp Khái niệm này xuất phát từ sự khái quát về các chức năng của quản lý

Theo nhà khoa học người Mỹ Frederick Winslow Taylor (1856 - 1915), người được hậu thế coi là người rất thành công trong quản lý sản xuất là “cha

đẻ của thuyết quản lý khoa học” Ông cho rằng: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” Ông đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý: “Quản lý là khoa học đồng thời là một nghệ thuật thúc đẩy xã hội phát triển”; “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hóa và đều phải quản lý chặt chẽ”

“Quản lý là đảm bảo tối đa sự phù hợp của nhân tố chủ quan hoạt động

tự giác của quần chúng nhân dân với những yêu cầu của các quy luật khách quan, của sự phát triển xã hội” Quan niệm này đã nhấn mạnh cả yếu tố con người và yếu tố khoa học (tức là nắm vững và hành động phù hợp với quy luật khách quan) của quản lý Đây là quan niệm quản lý của các nhà nghiên cứu quản lý xã hội chủ nghĩa theo nghĩa rộng

Quản lý- theo Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô, 1997 – là chức năng của những hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật Kĩ thuật) nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chương trình, mục đích hoạt động

Còn ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu về khoa học quản lý cũng bàn nhiều về khái niệm quản lý

Tác giả Nguyễn Minh Đạo cho rằng: “Quản lý là sự tác động liên tục

có tổ chức có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về các mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [10]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý một tổ chức là nhằm đạt đến sự

ổn định và phát triển bền vững các quá trình xã hội, quá trình tồn tại của tổ chức đó”[2]

Trong giáo trình Khoa học tổ chức và quản lý - một số vấn đề lí luận và thực tiễn, các tác giả cho rằng: “Quản lý là một quá trình lập kế hoạch, tổ chức hướng dẫn và kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong một tổ chức và sử dụng các nguồn lực của tổ chức để đạt được những mục tiêu cụ thể”

Tác giả Nguyễn Văn Lê quan niệm rằng: "Quản lý là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng những phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu đề ra cho hệ và từng thành tố của hệ" [18]

Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: "Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định" [21]

Hai tác giả Nguyễn Thi ̣ Mỹ Lô ̣c và Nguyễn Quốc Chí nhấn ma ̣nh khía cạnh quản lý là chức năng đặc biệt của mọi tổ chức: “Hoạt động quản lý là tác

đô ̣ng có đi ̣nh hướng , có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý ) đến khách thể quản lý (người bi ̣ quản lý) trong mô ̣t tổ chức nhằm làm cho tổ chức

vâ ̣n hành và đa ̣t được mu ̣c đích của tổ chức” [8]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất”[16]

Các quan niệm về quản lý trên đây tuy có cách tiếp cận khác nhau, nhưng có thể nhận thấy các quan niệm đó đều bao hàm một nghĩa chung, đó là: Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản

lý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống

ổn định phát triển, đạt được những mục tiêu đã định; Quản lý là các hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân, đảm bảo hoàn thành các công việc và là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của tập thể

Quản lý là sự tác động có ý thức nhằm điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, những hành vi hoạt động của con người, huy động tối đa các nguồn lực khác nhau để đạt tới mục đích theo ý chí của nhà quản lý và phù hợp với quy luật khách quan

Vậy, ta có thể định nghĩa một cách chung nhất về quản lý như sau:

Quản lý là các tác động có mục đích, có kế hoạch, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác tối ưu các nguồn lực và phối hợp mọi nỗ lực của cá nhân để đưa tổ chức tiến đến mục tiêu đã xác định

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Chức năng quản lý là một dạng hoạt động quản lý, thông qua đó, chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản

lý nhằm thực hiện mục tiêu nhất định" [23]

Quá trình quản lý là quá trình hoạt động của chủ thể quản lý nhằm thực hiện hệ thống các chức năng quản lý (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) để đưa hệ thống quản lý tới mục tiêu đã dự kiến

Một số nhà khoa học quản lý cho rằng các chức năng nêu trên lập thành chu trình quản lý Trong quá trình quản lý, chủ thể quản lý thực hiện nhiều chu trình kế tiếp nhau Bởi vậy, một cách biện chứng, khâu cuối cùng kiểm tra (mũi tên ra) của chu trình này lại là đầu vào (mũi tên vào), kế hoạch hóa của chu trình kế tiếp Điều này thể hiện trong sơ đồ dưới đây:

Sơ đồ 1.1 Chu trình quản lý

Trong lĩnh vực quản lý người ta chia ra thành 3 cấp: cấp cao, cấp trung

và cấp cơ sở Nhà quản lý dù ở cấp nào cũng đều phải thực hiện cả 4 chức năng quản lý nêu trên, song căn cứ vào tính chất và nhiệm vụ của mỗi cấp quản lý mà tỷ lệ thời gian nhà quản lý phải dành cho các chức năng quản lý không giống nhau: ở cấp thấp phải dành tỷ lệ thời gian cho hoạt động chỉ đạo nhiều hơn, ở cấp cao thì tỷ lệ thời gian và công sức dành cho hoạt động kế hoạch hóa càng nhiều hơn

Có thể nói rằng quản lý là một khoa học Các hoạt động quản lý có tổ chức, có định hướng dựa trên những nguyên tắc, những quy luật, những phương pháp hoạt động cụ thể Đồng thời, quản lý cũng là một nghệ thuật vì

nó vận dụng sáng tạo trên những điều kiện cụ thể trong sự kết hợp và tác động nhiều mặt của các yếu tố khác nhau trong xã hội Quản lý đúng sẽ giúp cho tổ chức phát huy những mặt mạnh, hạn chế được các tồn tại góp phần tạo nên truyền thống, niềm tin, sức mạnh của một tổ chức

Chức năng kiểm tra

Chức năng tổ chức (bộ máy, nhân sự)

Quản lý là một nghệ thuật Quản lý xét cho cùng là quản lý con người Nghệ thuật quản lý người, dùng người là một nghệ thuật, nghệ thuật cao hơn các nghệ thuật khác Đó là khả năng giải quyết hài hòa các mối quan hệ xã hội của con người, khả năng khai thác triệt để mặt tích cực trong con người, đồng thời hạn chế tối đa mặt tiêu cực, nhằm đạt hiệu quả quản lý, hiệu quả công việc cao nhất

1.2.2 Quản lý giáo dục

- Theo tác giả Nguyễn Kỳ và Bùi Trọng Tuân: Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, có quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội [15] Hoặc:

- Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục, có hướng đích của chủ thể quản

lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính vượt trội/ tính trồi (emergence) của hệ thống; sử dụng một cách tối ưu các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống nhằm đưa

hệ thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện bảo đảm sự cân bằng vơi môi trường bên ngoài luôn luôn biến động Hoặc:

- Cũng có thể định nghĩa quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát,…một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

- Tác giả Trần Kiểm và Nguyễn Xuân Thức cho rằng: Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường [17]

- Cũng có thể định nghĩa quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

Những định nghĩa nêu trên về QLGD tuy có những cách diễn đạt khác nhau nhưng đều thể hiện một quan điểm chung, đó là

QLGD là một hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý

QLGD là sự tác động lên tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phối hợp, tác động tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường để đạt mục tiêu đã đề ra

Từ những vấn đề trên có thể khái quát như sau:

QLGD chính là quá trình tác động có định hướng của nhà QLGD trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra Những tác động đó thực chất là những tác động khoa học đến nhà trường làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học có

kế hoạch quá trình dạy học theo mục tiêu đào tạo

QLGD có thể xem là sự tác động có ý thức nhằm điều khiển, hướng dẫn các quá trình giáo dục, những hoạt động của cán bộ, giáo viên và học sinh, sinh viên, huy động tối đa các nguồn lực khác nhau để đạt tới mục đích của nhà QLGD và phù hợp với quy luật khách quan

1.2.3 Quản lý nhà trường

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý nhà trường

- Quản lý nhà trường xem như quản lý hoạt động giáo dục trong nhà trường bao gồm hệ thống những tác động có hướng đích của hiệu trưởng (principal) đến các hoạt động giáo dục, đến con người (giáo viên, cán bộ nhân viên và học sinh) đến các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài chính, thông tin…), đến các ảnh hưởng ngoài nhà trường một cách hợp quy luật (quy luật quản lý,

quy luật giáo dục, quy luật tâm lý, quy luật kinh tế, quy luật xã hội…) nhằm đạt mục tiêu giáo dục

Một cách khác, có thể hiểu:

Theo tác giả Trần Kiểm: "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [16]

- Tác giả Phạm Minh Hạc cho rằng: Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục

là tổ chức hoạt động dạy học…Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước [14]

Theo tác giả P V Zimin, M.I kônđakôp, N.I Xaxerđôtôp: Quản lý nhà trường là một hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về mặt kinh tế xã hội, tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên" [22]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì cho rằng: "Quản lý nhà trường là quản

lý hoạt động dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục" [24]

Quản lý nhà trường bao gồm hai loại tác động: Tác động của những chủ thể quản lý bên trong và bên ngoài nhà trường (là những tác động quản lý của các cơ quan QLGD cấp trên nhằm hướng dẫn và tạo điều kiện cho hoạt động giảng dạy, học tập, giáo dục của nhà trường, hoặc những chỉ dẫn những quyết định của các thực thể bên ngoài nhà trường nhưng có liên quan trực tiếp đến nhà trường như cộng đồng được đại diện dưới hình thức hội đồng giáo dục nhằm định hướng phát triển của nhà trường và hỗ trợ, tạo điều kiện cho việc thực hiện phương hướng phát triển đó); tác động của những chủ thể quản

lý bên trong nhà trường (bao gồm các hoạt động: Quản lý giáo viên, quản lý học sinh, quản lý quá trình dạy học - giáo dục, quản lý cơ sở vật chất- thiết bị trường học, quản lý tài chính trường học, quản lý mối quan hệ giữa nhà trường và cộng đồng)

Quản lý nhà trường chính là QLGD trong phạm vi xác định, đó là nhà trường - đơn vị giáo dục cơ sở Quản lý nhà trường là quản lý có tính chất chung đó là quản lý quá trình hoạt động được thực hiện trên những nguyên lý, những cơ sở chung của quy luật quản lý, đồng thời quản lý nhà trường có nét riêng mang tính đặc thù của QLGD Do vậy, quản lý nhà trường cần phải vận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý, QLGD để đẩy mạnh mọi mặt hoạt động của nhà trường hướng tới mục tiêu đào tạo chung

Tóm lại: Quản lý nhà trường là một bộ phận của QLGD Thực chất của quản lý nhà trường, suy cho cùng là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ Là một thiết chế đặc biệt của

xã hội nên nhà trường cùng công tác quản lý trường học là vô cùng quan trọng bao gồm sự quản lý các tác động qua lại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lý chính nhà trường Người làm công tác quản lý nhà trường phải làm sao cho hệ thống các thành tố vận hành liên hệ chặt chẽ với nhau, đưa đến kết quả mong muốn

1.2.4 Biện pháp quản lý

Khi nói về biện pháp quản lý, có nhiều định nghĩa, nhưng nói chung biện pháp quản lý được hiểu là cách thức, con đường mà nhà quản lý lựa chọn

để tác động đến đối tượng quản lý

Trong giáo dục, cũng như các lĩnh vực khác của xã hội, để đạt được mục tiêu đặt ra, các nhà quản lý cũng phải đưa ra nhiều biện pháp, cách thức quản lý Trong quá trình quản lý giáo dục, tùy theo từng tình huống cụ thể,

mà nhà quản lý tiến hành sử dụng một hoặc nhiều biện pháp quản lý Ví dụ: phương pháp khen thưởng, có thể thực hiện bằng cách thưởng về vật chất hoặc biểu dương

1.2.5 Biện pháp quản lý hiệu quả

Trong kinh tế học, hiệu quả được hiểu là mối quan hệ giữa kết quả đạt được với nguồn lực được sử dụng (gồm nhân lực, vật lực, tài lực, thời gian, ) Hiệu quả là đạt được kết quả như nhau nhưng tốn ít nguồn lực nhất Quản lý hiệu quả là đạt được mục tiêu đề ra với hao phí nguồn lực tối thiểu

Hiệu quả trong giáo dục là sự đầu tư kinh tế trong giáo dục và kết quả mang lại cho sự phát triển giáo dục, kinh tế - xã hội, trong đó bao gồm cả sự đầu tư TBDH

Biện pháp quản lý hiệu quả TBDH là phải phù hợp với phương pháp và nội dung giáo dục, phải đảm bảo tính sư phạm, tính khoa học, an toàn cho người sử dụng Trong việc phản ánh hiện thực và phải phù hợp với khả năng

tư duy của HS, đặc điểm tâm lý, mang tính khoa học và mức độ chuẩn xác

1.2.6 Thiết bị dạy học

Thiết bị dạy học: Là một bộ phận của cơ sở vật chất trong nhà trường Bao gồm: những đối tượng vâ ̣t chất và phương tiê ̣n kĩ thuật dạy học Được

GV và người ho ̣c sử du ̣ng để tiến hành các hoạt động dạy học

Tác giả Trần Doãn Quới cho rằng: “TBDH còn gọi là phương tiện dạy học, đồ dùng dạy học, tất cả các phương tiện vật chất cần thiết giúp GV và HS

tổ chức và tiến hành hợp lý có hiệu quả quá trình giáo dục, giáo dưỡng ở các cấp học, các môn học, các lĩnh vực để thực hiện được chương trình giảng dạy Ngoài ra TBDH còn là nguồn tri thức, là phương tiện chứa đựng và truyền tải thông tin, là phương tiện làm tăng giá trị lượng tin tức giúp cho quá trình trao đổi thông tin nhanh, nhiều và hiệu quả hơn”

TBDH là công cụ lao động dành cho loại hình lao động đặc thù của xã hội, đó là lao động dạy học, là yếu tố quan trọng có vai trò quyết định năng suất, chất lượng lao động của GV và HS Về mặt bản chất, TBDH phản ánh

trình độ dạy học và chất lượng đào tạo của nhà trường Các trình độ dạy học không phải chỉ được phân biệt ở chỗ nội dung dạy học, mà còn ở chỗ dạy - học bằng cái gì, bằng phương pháp nào và bằng những TBDH nào

TBDH là tất cả những phương tiện vật chất cần thiết cho giáo viên

và học sinh tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học

Theo các chuyên gia thiết bị dạy học của Việt Nam: TBDH là thuật ngữ chỉ một vật thể hoặc một tập hợp đối tượng vật chất mà người giáo viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, còn đối với học sinh thì đó là các nguồn tri thức, là các phương tiện giúp học sinh lĩnh hội các khái niệm, định luật, thuyết khoa học… hình thành ở các em các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo phục vụ mục đích dạy học

TBDH bao gồm dụng cụ thí nghiệm, máy móc, thiết bị nghe nhìn, mô hình mẫu vật, hoá chất, tranh ảnh, đồ dùng dụng cụ giáo dục thể chất, mỹ thuật, âm nhạc các thiết bị trực quan khác

TBDH là sự vật trực quan sinh động nhất, giúp việc học trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả, là cơ sở khoa học minh chứng có sức thuyết phục, góp phần giúp HS hiểu rõ hơn về bản chất của mọi khái niệm trừu tượng

TBDH bao gồm các TBDH bộ môn và TBDH dùng chung (hay còn go ̣i

là phương tiện kỹ thuật dạy học ) TBDH bộ môn được sử dụng thường xuyên nhất, chúng trực tiếp tham gia vào quá trình giảng dạy và học tập, gắn liền với nội dung và phương pháp trong từng tiết học nên được xem là bộ phận quan trọng góp phần đổi mới về phương pháp và nội dung dạy học

* Thiết bị dạy học dùng chung (phương tiện kĩ thuật dùng chung) gồm: Cassette, tivi, bảng thông minh, máy tính, máy chiếu, máy ghi âm, đầu Video, …

* Thiết bị dạy học bộ môn bao gồm các loại hình chính như sau:

+ Mô hình, mẫu vật

+ Dụng cụ thí nghiê ̣m

+ Phim đèn chiếu

+ Tranh ảnh giáo khoa, bản đồ, lược đồ, biểu đồ giáo khoa

+ Bản trong dùng cho máy chiếu qua đầu

+ Băng, đĩa hình; băng, đĩa ghi âm

+ Mô hình dạy học điện tử

+ Thư viện ảo/Thư viện điện tử

+ Giáo án dạy ho ̣c tích cực có ứng du ̣ng công nghệ thông tin, giáo án điện tử

+ Phòng thí nghiệm ảo

+ Website học tập

+ Phần mềm dạy học (mô hình mô phỏng, thí nghiệm ảo, thí nghiệm

mô phỏng…)

1.2.7 Quản lý thiết bị dạy học

Quản lý TBDH là tác động có mục đích của người quản lý, phát triển

và sử dụng có hiệu quả hệ thống TBDH phục vụ đắc lực cho công tác giáo dục và dạy học Nội dung TBDH mở rộng đến đâu thì tầm quản lý cũng phải rộng và sâu tương ứng Kinh nghiệm thực tiễn đã chỉ ra rằng TBDH chỉ phát huy được tác dụng tốt trong việc giáo dục, dạy học khi được quản lý tốt Do

đó, đi đôi với việc đầu tư trang bị, điều quan trọng hơn là phải chú trọng đến việc quản lý TBDH trong nhà trường TBDH là một lĩnh vực vừa mang tính kinh tế - giáo dục, vừa mang tính khoa học - giáo dục nên việc quản lý một mặt phải tuân thủ các yêu cầu chung về quản lý kinh tế, khoa học mặt khác cần tuân theo các yêu cầu quản lý chuyên ngành giáo dục

1.3 Vai trò của TBDH trong việc đổi mới phương pháp dạy học

TBDH là một thành tố không thể thiếu của hệ thống dạy học (PPDH, mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, GV, HS và TBDH) Nó tồn tại, vận động

và có mối liên hệ mật thiết với các yếu tố khác trong hệ thống

TBDH và cơ sở vật chất là một trong các điều kiện quyết định sự thành công của cải cách giáo dục, vì sự thành công của cải cách giáo dục phụ thuộc

ba điều kiện cơ bản sau: Bồi dưỡng GV; Chương trình và sách giáo khoa mới; Đổi mới về TBDH và cơ sở vật chất

TBDH là phương tiện phát triển tư duy, là phương tiện minh họa cho lời giảng của GV, là phương tiện giúp GV tổ chức và điều khiển hoạt động nhận thức của HS TBDH góp phần phát triển tư duy của HS, giúp HS dễ dàng nhận ra, giúp học sinh thấy được cả những thuộc tính bên trong, những đặc điểm bên ngoài của sự vật hiện tượng, thuộc tính bản chất của sự vật, hiện tượng TBDH đã thực sự là điều kiện cần và đủ giúp GV thiết kế hoạt động học tập cho HS, để HS có cơ hội tự mình phát hiện ra kiến thức, giúp HS chủ động nhận thức, đổi mới PPDH một cách có hiệu quả theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập Sử dụng thiết bị trong quá trình dạy học có tác dụng làm giảm sự phụ thuộc của HS vào lời giảng của GV

TBDH là phương tiện dạy học rất quan trọng thể hiện trên 3 mặt: TBDH là phương tiện rèn luyện năng lực thực hành; TBDH là phương tiện minh họa kiến thức; TBDH là phương tiện nâng cao năng lực tư duy

Sử dụng TBDH giúp tăng tính hấp dẫn, kích thích ham muốn học tập, phát triển hứng thú nhận thức của học sinh; giúp gia tăng cường độ lao động học tập của học sinh và do đó cho phép nâng cao nhịp độ nghiên cứu tài liệu giáo khoa Sử dụng TBDH đảm bảo đầy đủ và chính xác thông tin về các hiện tượng, đối tượng nghiên cứu, do đó làm cho chất lượng dạy học cao hơn; nâng cao tính trực quan - cơ sở của tư duy trừu tượng, mở rộng khả năng tiếp cận với các đối tượng và hiện tượng Sử dụng TBDH cho phép học viên có điều kiện tự lực chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng kỹ xảo; hợp lý hoá quá trình dạy học, tiết kiệm thời gian để mô tả; gắn bài học với đời sống thực tế, học gắn với hành, nhà trường gắn với xã hội; giúp hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, rèn luyện tác phong làm việc có khoa học

- TBDH giúp GV điều khiển được hoạt động nhận thức của HS, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh được thuận lợi và có hiệu suất cao Giúp GV tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học; Giúp HS nhớ bài lâu hơn, dễ hiểu bài và hiểu bài sâu sắc hơn

+ TBDH giúp HS hình thành cảm giác thẩm mỹ, được hấp dẫn bởi cái đơn giản, cái đẹp, tính chính xác của thông tin chứa trong phương tiện; giúp

HS phát triển khả năng quan sát, tư duy, năng lực nhận thức (tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận có độ tin cây, phân tích, )

+ TBDH giúp đơn giản hóa những máy móc và TB quá phức tạp; cụ thể hóa những cái quá trừu tượng, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu

bề ngoài và các tính chất có thể tri giác trực tiếp của đối tượng; giúp nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của HS vào khoa học, làm sinh động nội dung học tập

1.4 Quản lý thiết bị dạy học trong trường tiểu học

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học

Lứa tuổi HS tiểu học có nhu cầu nhận thức phát triển khá rõ nét, từ nhu cầu tìm hiểu những sự vật, hiện tượng riêng lẻ đến nhu cầu phát hiện những nguyên nhân và quy luật các mối liên hệ, mối quan hệ

HS tiểu học có đối tượng gây xúc cảm thường là hiện tượng, sự vật cụ thể Tình cảm của các em gắn liền với hình ảnh trực quan cụ thể

HS tiểu học có tư duy là tư duy lý tính gồm 2 loại: Tư duy trừu tượng

và tư duy cụ thể Khi trước 6 tuổi thì tư duy trừu tượng bắt đầu được hình thành nhưng còn non yếu, phải có sự điều khiển, tổ chức của GV bởi vì nội dung bài học là tri thức khái quát, là khái niệm, HS muốn tiếp thu được phải

có tư duy trừu tượng, tuy nhiên tư duy trừu tượng phải dựa vào tư duy cụ thể Tư duy cụ thể có trước tuổi học vẫn tiếp tục phát triển ở trình độ cao hơn do nhu cầu của nội dung bài học, hoạt động học là những tri thức khái quát HS muốn tiếp thu loại tri thức này phải dựa vào các TBDH, vật thật, vật tượng trưng ,

Vì những đặc điểm tâm sinh lý của HS tiểu học mà người GV cần phải

có kỹ năng điều khiển hoạt động học, tổ chức, biết căn cứ vào nội dung bài học để lựa chọn hình ảnh trực quan, phương tiện trực quan, vật thực, vật tượng trưng Các TBDH hướng dẫn HS phân tích hình ảnh trực quan để làm

bộc lộ nội dung khái niệm; GV hướng dẫn HS thay thế bằng ký hiệu, vật trực quan để thay thế khái niệm, chuyển dần khái niệm vào trong đầu

HS tiểu học cảm thấy chán học và mệt mỏi khi chỉ nhìn thấy mãi một hình ảnh GV Có nhà giáo dục cho rằng: trẻ em không sợ học mà chỉ sợ những tiết học nhàm chán, đơn điệu Lúc đó, HS mong muốn được nhìn một cái gì khác ngoài GV, để tạo ra cảm giác thoải mái khi thấy cái mới đó là TBDH để thu nhận kiến thức

Trong quá trình dạy học, việc tìm hiểu những đặc điểm tâm sinh lý của

HS tiểu học giữ vai trò đặc biệt quan trọng Chính vì vậy, GV cần phải dựa vào những đặc điểm sinh lý, tâm lý, đối tượng để xây dựng và lựa chọn những hình thức, phương tiện, PPDH phù hợp với lứa tuổi HS tiểu học

1.4.2 Dạy học tiểu học với việc sử dụng các TBDH

“Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc

dân, giáo dục tiểu học nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản để HS tiếp tục học trung học cơ sở”

Khi dạy ở bậc tiểu học, để có một bộ môn chất lượng đáp ứng được yêu cầu thì việc sử dụng TBDH cần được kết hợp hài hoà với các PPDH một cách logic Để có hiệu quả cao thực sự, mọi GV trong nhà trường đều có thể

sử dụng TBDH giảng dạy ở tất cả các khối lớp (1, 2, 3, 4, 5)

Xác định và sử dụng tốt TBDH tức là đã xác định được cái đích cần đạt của mỗi bài và của môn học, là sự thiết kế các hoạt động cơ bản của HS tiểu học trong việc tìm tòi, chiếm lĩnh tri thức mới Có thể nói, việc sử dụng

TB trong dạy học sẽ mang lại những kết quả khả quan, làm thay đổi nhận thức của GV về đổi mới PPDH, kích thích học sinh hứng thú học tập Tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không đơn thuần chỉ là

“thầy đọc trò chép” mà HS được khuyến khích và tạo điều kiện chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình học tập, tự rèn luyện của bản thân

Các PPDH mới nhằm giải quyết tốt ba vấn đề: cá biệt hóa quá trình dạy học; tăng cường khả năng tự lập, tích cực hóa quá trình nhận thức của HS Để phù hợp với các PPDH mới, việc sử dụng TBDH phải thay đổi về loại hình, cấu trúc và phương pháp sử dụng

Để phù hợp với nội dung dạy học, việc sử dụng TBDH phải thỏa mãn những yêu cầu về tính khoa học và giúp HS lĩnh hội tốt hơn các khái niệm, lý thuyết khoa học, đảm bảo sự thống nhất giữa dạy học và giáo dục; phải đảm bảo cho việc tổ chức các giờ, tự chọn, nội khóa, ngoại khóa Nội dung chứa đựng trong mỗi TB phải thực sự quan trọng đối với việc học tập và hoạt động tương lai của học sinh, phải giúp HS nắm vững khoa học hiện đại, hướng tới những lý thuyết, sự kiện cơ bản, góp phần vận dụng sớm và có hệ thống những kiến thức đã học để nghiên cứu các hiện tượng thực tiễn

Ở bậc tiểu học, để thành công trong dạy học “lấy người học làm trung

tâm” và HS học theo hướng tiếp cận năng lực thì TBDH là một yếu tố không

thể thiếu được TBDH có quan hệ mật thiết với các yếu tố người dạy và người

học Việc dạy học “lấy người học làm trung tâm” có quan hệ mật thiết với

TBDH: nâng cao tính tích cực, chủ động hơn khi tham gia vào quá trình học tập và người học được tổ chức hoạt động, được hoạt động nhiều hơn, tự chiếm lĩnh kiến thức

TBDH làm cho tiết học trở nên sinh động, dễ hiểu, là công cụ hỗ trợ hiệu quả nhất trong tiết dạy Lý thuyết được kết hợp với thực hành giúp cho học sinh nhớ kiến thức lâu và sâu hơn, giúp việc học trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới PPDH Chính vì vậy việc sử dụng TBDH kết hợp hài hoà với PPDH mang lại hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở bậc Tiểu học

1.4.3 Nguyên tắc quản lý thiết bị dạy học

- Trong phòng thiết bị, trong phòng học cần bố trí hợp lý TBDH

- Bảo quản tối ưu và sử dụng các phương tiện vật chất, kỹ thuật cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường

- Trang bị đồng bộ và đầy đủ TBDH (đồng bộ giữa các TB với nhau, giữa trường sở, TB và điều kiện sử dụng; trang bị và bảo quản; phương thức

tổ chức dạy học; chương trình, sách giáo khoa và TBDH, …)

- Tạo ra môi trường sư phạm thuận lợi cho các hoạt động giáo dục

1.4.4 Mục tiêu quản lý thiết bị dạy học

Mục tiêu quản lý TBDH là xây dựng, sử dụng, bảo quản và huy động tối đa TBDH của nhà trường phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập nhằm đạt được mục tiêu về dạy học, giáo dục đã đề ra

Thực hiện mục tiêu chính là đảm bảo thống nhất giữa yêu cầu về chất lượng giáo dục và những điều kiện cần thiết cho việc thực hiện yêu cầu đó

Yêu cầu về quản lý, sử dụng thiết bị dạy học

- Tất cả TBDH của một cơ sở giáo dục phải được đặt khoa học, dễ sử dụng và có các phương tiện bảo quản (tủ, hòm), vật che phủ, phương tiện chống ẩm, chống mối, mọt, dụng cụ phòng chữa cháy Tuỳ theo tính chất quy

mô của thiết bị mà bố trí diện tích phòng và địa điểm thích hợp, bảo đảm cho giáo viên và học sinh thao tác, đi lại thuận tiện và an toàn khi sử dụng Các thí nghiệm có độc hại, gây tiếng ồn phải được bố trí và xử Ií theo nêu chuẩn quy định đựơc bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh môi trường

- Thiết bị dạy học phải được sử dụng có hiệu quả cao nhất, đáp ứng các yêu cầu về nội dung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục

- Thiết bị dạy học phải được làm sạch và bảo quản ngay sau khi sử dụng; định kì bảo dưỡng, bổ sung phụ tùng, linh kiện, vật tư tiêu hao

- Hằng năm phải tiến hành kiểm kê theo đúng quy định của Nhà nước

về quản lý tài sản Việc kiểm kê bất thường phải được tiến hành trong các trường hợp sau:

+ Khi thay đổi hiệu trưởng hoặc người phụ trách công tác thiết bị dạy học + Khi thay đổi địa điểm, sáp nhập, chia tách, đình chỉ hoạt động, giải thể trường;

+ Khi xảy ra thiệt hại do thiên tai, hỏa hoạn, trộm cắp;

+ Khi cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền yêu cầu

1.4.5.Vai trò và trách nhiệm của hiệu trưởng trường tiểu học trong công tác quản lý TBDH

Quản lí TBDH là một hoạt động trong quá trình quản lí trường học của người hiệu trưởng, là một trong những nhiệm vụ đã được quy định đối với người hiệu trưởng trong nhà trường Tiểu học

Để quản lí TBDH trong nhà trường người hiệu trưởng cần phải nắm vững các chức năng, nội dung quản lí, biết phân lập và phối hợp các nội dung, các mặt quản lí ; nắm vững cơ sở lí luận và thực tiễn về lĩnh vực quản lí; Hiệu trưởng phải nhận thức đầy đủ về ý nghĩa, vị trí, vai trò của TBDH trong quá trình sư phạm của nhà trường đồng thời làm cho các thành viên của Hội động

sư phạm và học sinh thấy rõ mối quan hệ giữa TBDH với phương pháp và chất lượng giáo dục

Để quản lí tốt TBDH người hiệu trưởng ngoài lòng nhiệt tình, năng lực còn cần có một số hiểu biết và kĩ năng chuyên ngành phụ trách, hiệu trưởng cần nắm được một số nội dung và phương pháp làm việc trong công tác quản

lí TBDH như sau: Hiệu trưởng có tư cách pháp nhân quản lí toàn bộ TBDH đồng thời là người có trách nhiệm bảo quản, sử dụng và phát huy hiệu quả của TBDH trong mọi vấn đề đặt ra bằng mọi biện pháp như thực thi thẩm quyền

Hiệu trưởng tổ chức công tác quản lí TBDH: Xây dựng kế hoạch hàng năm về trang bị, tái trang bị TBDH bằng nhiều con đường; đảm bảo chế độ tiêu hao trong công tác thực nghiệm, kinh phí hỗ trợ cho việc tự làm và sáng tạo TBDH cho việc dạy học của nhà trường; phải có có đủ hồ sơ và sổ sách quản lí; có biên chế nhân viên thư viện-thiết bị chuyên trách; hiệu trưởng Nhân viên thư viện-thiết bị giúp hiệu trưởng dự trù kinh phí, kế hoạch mua sắm TBDH hàng năm, có biện pháp quản lí tốt và phát huy hiệu quả của TBDH, trang bị TBDH bằng nhiều biện pháp khác nhau, hỗ trợ đắc lực về chuyên môn cho giáo viên

Công tác quản lí TBDH của hiệu trưởng bao gồm các nội dung cơ bản sau: Quản lí việc trang bị TBDH; Quản lí việc sử dụng TBDH; Quản lí việc bảo quản TBDH Hiệu trưởng tổ chức xây dựng kế hoạch mua sắm, trang bị, tiếp nhận, phân phối TBDH theo các quy định hiện hành của Nhà nước, phù hợp với chương trình giáo dục; Bồi dưỡng chuyên môn về nghiệp vụ quản lý,

sử dụng thiết bị cho nhân viên, giáo viên; Chỉ đạo giáo viên sử dụng đầy đủ

và có hiệu quả thiết bị hiện có của nhà trường trong hoạt động dạy học; Chỉ đạo bảo quản sổ sách, hồ sơ TBDH, theo dõi việc xuất, nhập TBDH, ghi chép

và kiểm kê TBDH theo đúng quy định của Nhà nước; Kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng TBDH

Hiệu trưởng Tiểu học phải nắm rõ Thông tư 15/2009/TT-BGDĐT ngày 16/7/2009 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành danh mục thiết bị dạy học tối thiểu cấp Tiểu học để so sánh, đối chiếu với TBDH mà nhà trường hiện có để có kế hoạch quản lý TBDH trong trường mình một cách tốt nhất

1.4.6 Nội dung quản lý hiệu quả TBDH ở trường tiểu học

1.4.6.1 Quản lý hiệu quả việc trang bị TBDH ở trường tiểu học

Quản lý đầu tư mua sắm TBDH là quản lý về vốn đầu tư , mua sắm TBDH, cách thức, hiệu quả, kế hoạch đầu tư của nhà trường Ở trường Tiểu học, TBDH đóng vai trò đặc biệt quan trọng Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, nhà trường cần được trang bị các TBDH theo công nghệ sản xuất mới Các TBDH càng hiện đại, đầy đủ bao nhiêu thì kết quả dạy học càng lớn Vì vậy để quản lý tốt việc mua sắm TBDH, ngay từ đầu năm học Hiệu trưởng phải xây dựng kế hoạch trang bị cơ sở vật chất sư phạm nói chung và TBDH nói riêng cho nhà trường bằng các nguồn khác nhau : GV và HS tự làm, nhân dân đóng góp ủng hộ, ngân sách nhà nước cấp, … Cần cử một phó Hiệu trưởng hoặc trực tiếp Hiệu trưởng phụ trách , cùng với cán bộ thư viện-thiết bị và các tổ trưởng chuyên môn vào ban xây dựng cơ sở vật chất sư phạm của nhà trường Ban này giúp Hiệu trưởng điểm lại TBDH hiện có của nhà trường; TB được đầu tư, số lượng, chủng loại, số TB cần mua sắm

bổ sung Hiệu trưởng xem xét khả năng kinh phí của nhà trường có thể đầu tư, kinh phí hỗ trợ từ các nguồn Sau đó lập dự toán kinh phí cần có để mua sắm

bổ sung TBDH cho phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường

TBDH có thể hiện đại hay đơn giản nhưng qua sử dụng nó phải cho kết quả khoa học , đảm bảo yêu cầu về mặt mĩ quan sư phạm Khi quy định mua sắm TBDH nào cần xem xét theo các định hướng tiêu chuẩn sau: Độ bền

và độ an toàn của TBDH như thế nào? Giá thành có hợp lý không? Hình thức

có hấp dẫn không? có đảm bảo tính khoa học, sư phạm không? Công việc giảng dạy có nhất thiết cần đến nó không?

* Sưu tầm TBDH và tự làm TBDH đơn giản

Việc trang bị TBDH bằng con đường mua sắm không thể ngay một lúc

có thể đáp ứng đủ nhu cầu giảng dạy và học tập của giáo viên, học sinh nhà trường nhất là trong điều kiện hiện tại của nhà trường và của địa phương Do

đó, nhà trường cần phát huy tính chủ động, sáng tạo, tính tích cực của tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh

Thu hút được sự quan tâm của cha mẹ học sinh đối với các hoạt động giáo dục của nhà trường Họ thấy được tầm quan trọng và vai trò của TBDH trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và từ đó sẽ ủng hộ nhà trường đầu tư mua sắm những TBDH hiện đại Phát động phong trào tự làm TBDH trong giáo viên, học sinh và huy động cả cha mẹ học sinh tự làm những thiết bị cần thiết phục vụ cho việc học tập của con em mình

Mỗi giờ học, mỗi nội dung kiến thức đều cần những TBDH tương ứng

mà không phải lúc nào cũng có đầy đủ các TBDH có trong các danh mục TBDH tối thiểu được cấp phát Do đó hoạt động tự làm TBDH có tác dụng phục vụ kịp thời cho việc cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học; huy động mọi tiềm năng, trí tuệ và sự sáng tạo của họ; Kích thích hứng thú nghề nghiệp của giáo viên, niềm hăng say học tập của học sinh; Thông qua hoạt động này, tầm hiểu biết và nhận thức của GV được mở rộng, thấy được sự cần thiết phải

sử dụng TBDH trong quá trình dạy học và làm xuất hiện nhu cầu tự nhiên trong việc sử dụng TBDH

Những TBDH tự làm cần đạt được các yêu cầu sau: Đảm bảo tính sáng tạo, tính kinh tế, tính thực tiễn, tính giáo dục, tính thẩm mỹ Nhà trường có thể mua sắm thêm những tài liệu hướng dẫn giáo viên tự làm TBDH để giáo viên tự đọc, tự tìm hiểu sau đó tổ chức các buổi hội thảo chuyên đề trao đổi về phương hướng làm TBDH Từ đó giáo viên sẽ học tập và biết cách tận dụng những nguyên liệu rẻ tiền sẵn có để tự làm TBDH

TBDH tự làm vừa mang tính kinh tế, giá thành lại rẻ, vừa có tác dụng phát triển năng lực trí tuệ, kích thích hứng thú nghề nghiệp của giáo viên, tính sáng tạo, khám phá những cái mới lạ, ưa tìm hiểu của HS

Các TBDH tự làm cần mang tính hiện thực, chống hình thức và cần đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau đây: Có tính thẩm mỹ, màu sắc đẹp, hấp dẫn; Mang tính kinh tế, độ bền cao, làm từ những vật liệu rẻ tiền;Yêu cầu có sáng tạo và mang tính thực tiễn

Để phục vụ cho việc dạy và học, cần tổ chức cho giáo viên và học sinh sưu tầm mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, các sản phẩm lao động…có ở địa phương và có trong đời sống hàng ngày của con người

1.4.6.2 Quản lý hiệu quả việc bảo quản TBDH ở trường tiểu học

Quản lý việc bảo quản TBDH là một việc làm quan trọng và thật sự cần thiết trong mỗi nhà trường Nếu không thực hiện tốt công tác quản lý bảo quản, bảo dưỡng thì TBDH dễ bị mất mát, hư hỏng, làm lãng phí công sức, tiền của, làm ảnh hưởng đến hiệu quả, chất lượng sử dụng TBDH phải được sắp xếp khoa học để tiện sử dụng và có vật chống mối mọt, các phương tiện bảo quản, che phủ, dụng cụ phòng chữa cháy và phương tiện chống ẩm

Việc bảo quản TBDH phải được thực hiện chế độ kiểm kê, kiểm tra hàng năm, theo quy chế quản lý tài sản của Nhà nước.v.v Nhà trường cần có

hệ thống sổ sách quản lý việc mượn trả TBDH để GV có tinh thần trách nhiệm và nâng cao ý thức giữ gìn, tránh mất mát và hư hỏng

Cần bảo quản và làm sạch ngay TBDH sau khi sử dụng, thực hiện bảo quản theo chế độ phù hợp đối với từng loại TB; Bảo quản theo hướng dẫn của

nhà sản xuất và tuân thủ những quy trình chung về bảo quản Các TB thí nghiệm gây ô nhiễm, có độc hại phải được bố trí và xử lý theo tiêu chuẩn quy định để đảm bảo vệ sinh môi trường và an toàn trong lao động

Đối với việc bảo quản các TB điện tử hiện đại, đắt tiền (như máy vi tính, máy chiếu, ) thì người quản lý cần quan tâm đến ảnh hưởng của môi trường, thời tiết, khí hậu,…

Đến định kỳ bảo quản TBDH thì nhà trường cần trích ra một khoản kinh phí để mua sắm vật tư, vật liệu bổ sung, phụ tùng, linh kiện, vật tư tiêu hao

Cần bố trí phòng TBDH ở nơi cao ráo và sáng sủa, thoáng mát, thuận tiện cho việc đi lại HS và GV trong nhà trường; Cần có đủ ánh sáng để tránh ẩm mốc; Phòng phải đảm bảo an toàn, kiên cố, trong phòng cần trang bị bình cứu hoả, quạt thông gió, thuốc gián, chuột, chống mối mọt,…

Để nâng cao hiệu quả trong quá trình quản lý, sử dụng TBDH thì bên trong phòng phải phân ra nhiều ô hoặc nhiều góc Mỗi ô dành cho TB của một lớp, chia thành nhiều ngăn chứa TB…

Nếu TBDH là biểu bảng, tranh ảnh, …cần được treo vào các giá treo theo từng phân môn hoặc các giá tự thiết kế gắn trên tường, sắp xếp khoa học, ngăn nắp Các TBDH được đánh mã số theo sơ đồ, mỗi TB đã có trong phòng TB đều

có mã số, vị trí nhất định và có tên TBDH để trong phòng cần thực hiện theo nguyên tắc dễ thấy và dễ lấy, dễ tìm Để đáp ứng được nhu cầu của GV và HS một cách nhanh nhất thì người phụ trách TB sẽ luôn sắp xếp TBDH theo nguyên tắc này

Vì vậy, bên cạnh việc đầu tư mua sắm mới các TBDH, các trường phải chú ý thực hiện tốt việc quản lý bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa thường xuyên các phương tiện, TBDH hiện có, vừa tiết kiệm được kinh phí, vừa không ngừng nâng cao hiệu quả sử dụng góp phần nâng cao chất lượng dạy học

1.4.6.3 Quản lý hiệu quả việc sử dụng TBDH ở trường tiểu học

Quản lý sử dụng TBDH là quản lý mục đích , hình thức, cách thức tổ chức và sử dụng TBDH của cán bộ GV ở trường Tiểu ho ̣c TBDH với tư cách

là công cụ phục vụ việc chuyển tải thông tin đến người học Nếu như sử dụng

TB một cách hợp lí, phù hợp với nội dung của mỗi bài giảng, phù hợp với không gian, thời gian thì sẽ kích thích được lòng say mê khoa học của người học, tính chủ động, tích cực, tâm lí học tập; thúc đẩy nhận thức, rèn luyện kỹ năng thực hành, phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho HS

Việc vận dụng các PPDH không thể tách rời với việc sử dụng TBDH trong quá trình dạy học Nếu sử dụng TB chưa có sự chuẩn bị chu đáo, sử dụng một cách tuỳ tiện sẽ dẫn đến hiệu quả học tập không cao, HS học tập mệt mỏi, căng thẳng, GV mất nhiều thời gian trên lớp gây ra những phản ứng ngược làm hạn chế đến hiệu quả của quá trình dạy học

Do đó, việc sử dụng TBDH phải đảm bảo đầy đủ các tính năng, chỉ số kĩ thuật, đúng nguyên tắc của TBDH Vì vậy, để tạo ra tính chủ động tích cực của mỗi chủ thể thì công tác quản lý TBDH phải có kế hoạch chi tiết, cụ thể đến từng

bộ môn, từng GV và người sử dụng Để nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH trong quá trình dạy học cần đảm bảo thực hiện những yêu cầu cơ bản sau đây:

- TBDH được sử dụng phải đúng lúc

Thực hiện sử dụng TBDH vào lúc HS thấy cần thiết, mong muốn nhất được quan sát, đúng lúc cần thiết của nội dung bài học, phù hợp với trạng thái tâm lý nhất đúng với phương pháp tương ứng Một TBDH nếu nó xuất hiện

và tác động đúng lúc với nội dung và PPDH cần đến, tránh hiện tượng TBDH được đưa ra hàng loạt làm phân tán sự chú ý của HS thì TBDH đó được sử dụng có hiệu quả cao

- TBDH được sử dụng phải đúng chỗ

Một TBDH được sử dụng đúng chỗ là GV tìm vị trí để trình bày TBDH trên lớp học hợp lý nhất, giúp HS ngồi ở mọi vị trí trong lớp học đều thể tiếp nhận thông tin từ các TBDH bằng nhiều giác quan khác nhau