Một số biện pháp quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ……….... Mối quan hệ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
TRẦN HIẾU HẢI
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC
Hà Nội - 2017
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
TRẦN HIẾU HẢI
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: Quản lí giáo dục
Mã số: 60 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Bích Liễu
Hà Nội - 2017
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban lãnh đạo, Phòng Đào tạo, Khoa Quản lí giáo dục, các giảng viên Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí trong ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên
môn và toàn thể giáo viên Trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh
Tuyên Quang đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu
Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Đặc biệt, tôi bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Trần Thị Bích Liễu,
Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn
Bản thân tôi đã có nhiều cố gắng song do khả năng có hạn, luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo trong hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn
Trân trọng cảm ơn./
Hà Nội, ngày tháng 01 năm 2016
Trần Hiếu Hải
Trang 4DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Cụm từ viết tắt
CBQL Cán bộ quản lí CNTT Công nghệ thông tin CSVC Cơ sở vật chất GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GDCD Giáo dục công dân GDPT Giáo dục phổ thông
THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TTCM Tổ trưởng chuyên môn
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN……… ……… ….……… i
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT……….……… … ii
MỤC LỤC……… ……….…….… iii
DANH MỤC BẢNG……… ……… …. vi
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ……… ……… vii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ……… …… …… viii
MỞ ĐẦU ……….……… ………… 9
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG …… ………… ………
9 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề ……… … … 9
1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước……….……….……… 9
1.1.2 Nghiên cứu trong nước……….……….……… ……. 12
1.2 Một số khái niệm cơ bản ……….……… ……… …… 16
1.2.1 Quản lí……….………. 16
1.2.2 Tổ chuyên môn……….……….…… … 19
1.2.3 Quản lí hoạt động của tổ chuyên môn……….………… …… ……… ….… 20
1.3 Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông … … …. 22
1.3.1 Vị trí, vai trò của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông…… …… 22
1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông 23
1.3.3 Mục tiêu, nội dung hoạt động của tổ chuyên môn……… ………….….… …… 24
1.3.4 Mối quan hệ giữa tổ chuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong trường trung học phổ thông……… ……… …………
26 1.4 Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và những vấn đề đặt ra đối với hoa ̣t đô ̣ng của tổ chuyên môn
28 1.4.1 Chương trình giáo dục phổ thông mới……… ………… ….…….… … 28
1.4.2 Yêu cầu mới đối với chuyên môn của giáo viên và sinh hoa ̣t của tổ
chuyên môn……… ………
29
Trang 61.5 Quản lí hoạt động của tổ chuyên môn trong trường Trung học phổ
thông đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục phổ thông ……….………
31
1.5.1 Quản lí hoạt động chuyên môn củ a tổ chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông 31
1.5.2 Quản lí nguồn nhân lực tại các tổ chuyên môn……….……… 35
1.5.3 Quản lí các mối quan hệ của tổ chuyên môn……… ……… 36
1.5.4 Quản lí các điều kiện sinh hoạt chuyên môn……… ……… 37
1.6 Một số yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông……….……… …
38 1.6.1 Yếu tố chủ quan……… ……….………… 38
1.6.2 Yếu tố khách quan……….……… 39
Tiểu kết chương 1 ……… ……….… 41
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT TÂN TRÀO, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC ……… 42
2.1 Giới thiệu về trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang ……… ……… ……….
42 2.1.1 Qui mô, cơ cấu tổ chức……….… ……… 42
2.1.2 Chất lượng giáo dục……… ……… 44
2.1.3 Tình hình cơ sở vật chất của nhà trường……….… 45
2.2 Mục tiêu, nội dung và phương pháp đánh giá thực trạng quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang ……….……… 46
2.2.1 Mục tiêu………… ……….……….…… 46
2.2.2 Nội dung và phương pháp xử lí thông tin……….……… 47
2.3 Kết quả khảo sát quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang ……….………… 49
2.3.1 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng và vai trò của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông……… ……….…
49
̣c, tình hình hoạt động chuyên môn của các tổ chuyên môn
Trang 72.3.3 Quản lí hoạt động chuyên môn của tổ chuyên mônđáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục phổ thông……… …………
56 2.3.4 Quản lí nguồn nhân lực của tổ chuyên môn……… ………. 62
2.3.5 Quản lí các mối quan hệ của tổ chuyên môn……… ……….… 67
2.3.6 Quản lí các điều kiện hoạt động của tổ chuyên môn……….… 68
2.4 Đánh giá chung thực trạng quản lí hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang ……… … 71
2.4.1 Điểm mạnh.……… 71
2.4.2 Điểm yếu.……….……….……… 73
Tiểu kết chương 2 ……… ………… …… ………….……… 74
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT TÂN TRÀO, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC ……….… 75
3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lí .……… …… 75
3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển……… …… 75
3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và thời sự……… …… 75
3.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ và khả thi……… … 76
3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả và bền vững……….….… 77
3.2 Một số biện pháp quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ……… 78
3.2.1 Bồi dưỡng năng lực quản lí các hoạt động chuyên môn cho tổ trưởng chuyên môn… ……… … 78
3.2.2 Phát huy vai trò của tổ trưởng chuyên môn trong quản lí giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng……… … …
82
3.2.3 Chỉ đạo các tổ chuyên môn triển khai thực hiện các nội dung đổi mới giáo dục phổ thông……….… …
85
3.2.4 Chỉ đạo tổ chuyên môn xây dựng thành “tổ chức biết học hỏi” ……… …….… 89
Trang 83.2.6 Quản lí hiệu quả các điều kiện hoạt động của tổ chuyên môn……….… … 94
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp trong quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang ……… ………. 96
3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp ……… 98
3.4.1 Mục đích khảo nghiệm……… …… …… 98
3.4.2 Các bước tiến hành khảo nghiệm……… … 98
3.4.3 Kết quả khảo nghiệm……… ….…………99
Tiểu kết chương 3 ……… ………… …… ……… …… 103
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……… ……… 104
1 Kết luận ……… ….…….… … 104
2 Khuyến nghị ……… 105
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… ……… 106
PHỤ LỤC ……….…… … 109
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Đội ngũ CBQL nhà trường từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016… 42 Bảng 2.2 Đội ngũ GV nhà trường từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016…… … 43 Bảng 2.3 Kết quả xếp loại hạnh kiểm từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016… 44 Bảng 2.4 Kết quả xếp loại học lực từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016……… 44 Bảng 2.5 Kết quả chất lượng môn Toán, Tiếng Anh từ năm học 2013-2014 đến
2015-2016……… ……… … …
45 Bảng 2.6 Kết quả đỗ tốt nghiệp THPT, đại học và cao đẳng từ năm học
2013-2014 đến 2015-2016……….……… ………
45 Bảng 2.7 Thống kê CSVC nhà trường từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016…. 46 Bảng 2.8 Kết quả khảo sát nhận thức tầm quan trọng của tổ chuyên môn trong
nhà trường……….……… …
49 Bảng 2.9 Kết quả khảo sát nhận thức vai trò của tổ chuyên môn trong
nhà trường…….……… …
50 Bảng 2.10 Kết quả khảo sát các hoạt động của tổ chuyên môn……… ……….… 52 Bảng 2.11 Tương quan chất lượng của giáo viên, tổ chuyên môn và kết quả ho ̣c
tâ ̣p của học sinh ở một số môn học……… …
55 Bảng 2.12 Chỉ đạo và thực hiện công tác kế hoạch hóa hoạt động tổ chuyên môn
của hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn……….…
57 Bảng 2.13 Quản lí các hình thức sinh hoạt chuyên môn……….……… …… 59 Bảng 2.14 Quản lí hoạt động đánh giá xếp loại, thi đua và kỉ luật giáo viên……… 63 Bảng 2.15 Quản lí giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn……… 64 Bảng 2.16 Quản lí giáo viên tham gia hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo
yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới………….………… … …
67 Bảng 2.17 Quản lí các điều kiện hoạt động của tổ chuyên môn……… ………… ……… 68 Bảng 3.1 Kết quả khảo sát mức độ cấp thiết của các biện pháp……….…… 99 Bảng 3.2 Kết quả khảo sát mức độ khả thi của các biện pháp… ……… ……… 100 Bảng 3.3 Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp… 102
Trang 10chuyên môn……….…… 69 Biểu đồ 3.1 Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 102
Trang 11DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ các chức năng trong chu trình quản lí… … 21
Sơ đồ 1.2 Quản lí hoạt động của tổ chuyên môn trong trường trung học
phổ thông……… 24
Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức của trường THPT Tân Trào……… …… 43
Sơ đồ 2.2 Qui trình lập kế hoạch tổ chuyên môn của nhà trường………… …… …. 58
Sơ đồ 2.3 Qui trình quản lí kế hoạch tổ chuyên môn của nhà trường……… 59
Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp…….……….…… 98
Trang 12MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Xuất phát từ vai trò quan trọng của TCM và quản lí hoạt động của TCM: Trong
xu thế phát triển của thế giới hiện nay, các quốc gia đều nhận thức rõ vai trò to lớn của giáo dục đối với sự phát triển của mỗi quốc gia Đất nước ta đang trong thời kì đổi mới
mạnh mẽ, muốn thực hiện thắng lợi mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công
một cách năng động để phát triển nhanh, mạnh và hiệu quả hơn
Giáo dục nói chung, dạy học trong nhà trường nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước Và yếu tố quyết định để xây dựng “ngôi nhà giáo dục” của nhà trường phát triển toàn diện và bền vững chính là TCM Nhiệm vụ của TCM được ví như nhiệm vụ của người “thợ cả” xây dựng nên
“thương hiệu” nhà trường vì thế hiệu quả công tác của từng TCM sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục của nhà trường
Chất lươ ̣ng giáo du ̣c củ a nhà trường đă ̣c biê ̣t ở cấp THPT được quyết đi ̣nh bởi chất lươ ̣ng của đô ̣i ngũ GV được biên chế theo các TCM Tại trường THPT, GV được phân chia thành các TCM theo các môn học hoặc theo lĩnh vực môn học như tổ tự nhiên, tổ xã hội Mỗi TCM có 01 tổ trưởng và 01 đến 02 tổ phó tùy theo cơ cấu và số lượng GV TCM là một bộ phận cấu thành bộ máy tổ chức hành chính của nhà trường
TCM có vai trò nâng cao chất lươ ̣ng chuyên môn cho GV bởi đây là cấp quản lí trực tiếp của GV, là nơi thực thi trực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo dục Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường Một nhà trường chỉ có thể thay đổi, phát triển bằng chính nội lực của mình
và động lực quan trọng để phát triển chính là do yếu tố tăng trưởng chất lượng giáo dục của TCM quyết định
TCM có vai trò quan trọng như vậy nên quản lí hoạt động của TCM là hoạt động trọng tâm trong công tác quản lí trường học của HT Quản lí hoạt động của TCM
là những tác động có tổ chức, có định hướng của HT đến TCM nhằm bảo đảm cho các
Trang 13hoạt động đạt hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng GD&ĐT của nhà trường Chất lượng hoạt động của TCM phụ thuộc rất nhiều vào quá trình quản lí của HT vì đó chính là kim chỉ nam cho hoạt động của TCM
Trong TCM, TTCM là người trực tiếp điều hành hoạt động của tổ TTCM chịu
sự quản lí, chỉ đạo của HT và chịu trách nhiệm về các hoạt động của TCM trước HT TTCM giữ vai trò tác động lớn đến chất lượng của TCM từ đó ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục chung của nhà trường Đội ngũ TTCM chính là hạt nhân trong hoạt động chuyên môn vì thế HT cần phát huy vai trò quản lí và chỉ đạo hiệu quả đội ngũ TTCM Thông qua TTCM, HT thu thập thông tin đầy đủ, chính xác về các hoạt động của TCM từ đó xây dựng các biện pháp quản lí phù hợp, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường
Trong công tác quản lí của HT thì quản lí hoạt động TCM được đặt lên vị trí hàng đầu vì nó tác động trực tiếp đến đội ngũ GV và chất lượng giáo dục của nhà trường Vì thế, HT phải vận dụng linh hoạt, năng động các biện pháp quản lí để nâng cao chất lượng hoạt động của TCM Đặc biệt, trước những yêu cầu đổi mới hiện nay sẽ tác động đến hoạt động của TCM và quản lí hoạt động của TCM
Xuất phát từ những yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay: Sự tác động của xu thế
thời đại, của cuộc cách mạng về CNTT và truyền thông, quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, mạnh mẽ đã làm thay đổi mọi mặt đời sống chính trị,
kinh tế, văn hóa, xã hội… “CNTT đang xâm nhập vào giáo dục và biến giáo dục thành
một ngành công nghệ cao Sự xâm nhập này thực sự đang tạo nên một cuộc cách mạng trong giáo dục trên tất cả các lĩnh vực như nội dung, phương pháp, thể chế QLGD”
[27, tr 112] Xu thế của thời đại đã có những tác động to lớn khiến “Giáo dục không
còn là sự truyền thụ kiến thức của thế hệ trước sang thế hệ sau, người thầy lên lớp không phải để truyền đạt kiến thức mà để chia sẻ thông tin, giúp người học xử lí thông
với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, nhất là CNTT và truyền thông (ICT), yêu cầu đặt ra cho giáo dục trong thế kỉ XXI là ứng dụng các thành tựu
Trang 14khoa học công nghệ đặc biệt là ICT vì thế TCM cần giúp GV đẩy mạnh các hoạt động ứng dụng ICT
Trước những yêu cầu đổi mới, để vượt qua những thách thức trong thời kì hội nhập, giáo dục nước ta phải tập trung thực hiện các nhóm giải pháp lớn được đề ra trong
Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 trong đó “đổi mới QLGD là giải
pháp đột phá, phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL là giải pháp then chốt” [14, tr 9]
Yêu cầu đổi mới đặt ra đối với GD&ĐT đó là: “Giáo dục không còn chủ yếu là đào tạo
kiến thức và kĩ năng là chủ yếu là rèn luyện năng lực - năng lực nhận thức, năng lực hành động, năng lực giao tiếp và truyền thông, năng lực quản lí và lãnh đạo” [15, tr 22] Yêu
cầu này được thể hiện rõ trong Dự thảo chương trình GDPT mới của Bộ GD&ĐT (ban hành tháng 8 năm 2015)
Dự thảo chương trình GDPT mới (chương trình GDPT tổng thể) đã nêu ra yêu cầu chuyển từ dạy học truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực cho HS; yêu cầu dạy học phân hóa phù hợp với đối tượng khác nhau nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi HS Ngoài ra, còn có những yêu cầu về dạy học tích hợp nhằm giúp
HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết hiệu quả các vấn đề trong học tập và cuộc sống, phát triển những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề Tăng cường cho HS tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường và xã hội dưới sự hướng dẫn, tổ chức của GV Những yêu cầu đó đòi hỏi GV phải thay đổi nhận thức, thay đổi PPDH, đánh giá HS Điều này sẽ tác động đến hoạt động của TCM TCM phải thay đổi nội dung và cách thức SHCM để nâng cao năng lực cho GV thực hiện chương trình GDPT mới, phải có các hoạt động để bồi dưỡng GV thực hiện các yêu cầu mới đặt ra
Như vậy, để đáp ứng đòi hỏi của ngành GD&ĐT trong giai đoạn hiện nay thì hoạt động của TCM và quản lí hoạt động của TCM phải thay đổi nhằm thực hiện hiệu
quả nhiệm vụ, giải pháp mà Đảng ta đã khẳng định: “Nâng cao nhận thức về vai trò
chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục ” [4, tr.4]; góp phần hướng đến mục tiêu nêu
ra tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII “Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT theo
Trang 15hướng mở, hội nhập” và “phát triển đội ngũ nhà giáo, CBQL đáp ứng yêu cầu đổi mới” [17, tr 296] Muốn vậy, HT cần thường xuyên nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi nâng
cao trình độ và nghiệp vụ quản lí, cải tiến các biện pháp quản lí và có kế hoạch thay đổi hiệu quả các hoạt động của TCM
Xuất phát từ thực trạng hoạt động TCM và quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang: Trong những
năm gần đây, hoạt động quản lí của HT đã có những đổi mới nhất định trong đó quản lí hoạt động của TCM đã được lãnh đạo nhà trường chú trọng Nhiều biện pháp quản lí hoạt động TCM của HT, TTCM bước đầu đạt được hiệu quả nhất định Tuy nhiên, trong quản lí hoạt động TCM vẫn còn có một số hạn chế như: Việc chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng cho đội ngũ GV chưa hiệu quả, việc chỉ đạo đổi mới PPDH, KTĐG chưa tạo ra chuyển biến rõ rệt; quản lí hoạt động trao đổi, học hỏi về chuyên môn của các TCM còn hạn chế… Biện pháp quản lí hoạt động TCM đang áp dụng chưa thực sự phát huy hết sức mạnh nội lực của mỗi GV cũng như năng lực của đội ngũ TTCM Ngoài ra, TTCM cũng chưa được bồi dưỡng kĩ năng quản lí một cách bài bản, hệ thống vì vậy trong những năm học trước đây hoạt động của các TCM nhìn
chung chưa đồng bộ, nội dung và kết quả hoạt động TCM còn một số tồn tại hạn chế
Với những yêu cầu đổi mới toàn diện, sâu sắc của giáo dục hiện nay và hướng tới mục tiêu đạt chuẩn quốc gia trong thời gian tới thì hoạt động quản lí TCM tại nhà trường cần tiếp tục có sự đổi mới phù hợp, hiệu quả hơn Chính vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng quản lí hoạt động TCM của HT tại trường THPT Tân Trào nhằm đề ra các biện pháp quản lí đồng bộ, có tính khả thi, phù hợp với sự phát triển trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay là vấn đề cấp thiết, cần được nghiên cứu và làm sáng tỏ
Xuất phát từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Quản lí
hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang" làm luận văn tốt nghiệp của mình
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng quản lí hoạt động TCM đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động TCM tại trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang,
Trang 16tỉnh Tuyên Quang nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường , đáp ứng mu ̣c tiêu đổi mới giáo du ̣c trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay
3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động của TCM trong trường THPT
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Quản lí hoạt động TCM của trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang,
tỉnh Tuyên Quang
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1 Xây dựng cơ sở lí luận của đề tài
4.2 Đánh giá thực trạng quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Tân Trào 4.3 Đề xuất những biện pháp quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Tân
Trào Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đó
5 Câu hỏi nghiên cứu
Thực trạng quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Tân Trào hiện nay như thế nào ?
Cần có những biện pháp quản lí nào để góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của TCM tại trường THPT Tân Trào đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo du ̣c hiê ̣n nay ?
6 Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay, hoạt động quản lí TCM tại trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang còn một số bất cập, đạt hiệu quả chưa cao đă ̣c biê ̣t trong bối cảnh đổi mới giáo dục Nếu HT có các biện pháp qu ản lí hoạt động của TCM phù hợp, đáp ứng các yêu cầu của chương trình GDPT mới thì sẽ nâng cao chất lượng hoạt động của TCM và nhờ đó sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo du ̣c
7 Phạm vi nghiên cứu
Không gian: Trường THPT Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang
Giới hạn thời gian: Trong 03 năm học: 2013 - 2014, 2014 – 2015, 2015 - 2016 Đối tượng khảo sát: BGH, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và GV
Trang 178 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu, bài viết, tạp chí về quản lí hoạt động TCM, những văn kiện của Đảng và nhà nước, chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, thông tư, quy chế của Bộ GD&ĐT… để làm rõ cơ sở lí luận của đề tài
8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
8.2.1 Khảo sát bằng phiếu hỏi
8.2.1.1 Mục tiêu
Điều tra nhận thức, thái độ và đánh giá của CBQL, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và GV trường THPT Tân Trào về hoạt động của TCM và quản lí hoạt động của
TCM
8.2.1.2 Nội dung hỏi
Phiếu hỏi gồm các câu hỏi đóng/mở về vấn đề quản lí hoạt động TCM để tìm hiểu nhận thức của CBQL, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và GV về tầm quan trọng, vai trò của TCM; Nội dung những hoạt động của TCM ; Điều kiện để TCM hoạt động hiệu quả và khả năng của TCM giúp GV đáp ứng yêu cầu đổi mới da ̣y ho ̣c
Ngoài ra, nội dung của phiếu hỏi còn tìm hiểu đánh giá của GV về hiệu quả của các biện pháp quản lí hoạt động TCM ; Hiệu quả quản lí lao động của GV được HT , TTCM thực hiện; đề xuất nhu cầu của GV đối với TCM trong viê ̣c bồi dưỡng năng lực đáp ứng yêu đổi mới chương trình GDPT và kiến nghị đối với HT , TTCM trong quản
lí hoạt động của TCM
8.2.1.3 Đối tượng
Khảo sát đối với HT, PHT (04 người), TTCM (06 người), nhóm trưởng bộ môn
(07 người) và GV nhà trường (52 người)
Trang 188.2.2.2 Nội dung phỏng vấn
Tập trung vào việc đánh giá thực trạng quản lí hoạt động TCM của nhà trường;
Xác định những thuận lợi và khó khăn khi tổ chức sinh hoạt TCM, nhóm bộ môn và quan điểm về quản lí hoạt động của TCM, nhóm bộ môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo
Ghi chép các ý kiến trả lời; phân tích, đánh giá và đưa ra minh chứng cho các
nhận định về thực trạng quản lí hoạt động TCM của nhà trường
8.2.3 Phương pháp quan sát
8.2.3.1 Mục tiêu
Quan sát nhằm thu thập dữ liệu từ thực tiễn hoạt động quản lí nói chung, quản lí
TCM nói riêng trong nhà trường
Phương pháp quan sát kết hợp với điều tra bằng phiếu hỏi và phỏng vấn sâu nhằm đưa ra nhận xét, đánh giá chính xác, khách quan
8.2.4 Nghiên cư ́ u thông tin thứ hạng
Tập trung nghiên cứu thông tin từ kế hoa ̣ch giáo du ̣c , các báo cáo tình hình thực hiê ̣n nhiệm vụ, các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp công tác
8.2.5 Tổng kết kinh nghiệm, phương pháp chuyên gia
- Tổng kết kinh nghiê ̣m dựa trên những nguồn thông tin từ kế hoa ̣ch giáo du ̣c ,
Trang 19báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ , các sáng kiến kinh nghiệm , giải pháp công tác của nhà trường
- Phương pháp chuyên gia: Tổng hợp ý kiến của các HT trường THPT trên địa
bàn thành phố Tuyên Quang (06 người) nhằm đánh giá mức độ cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề ra
10 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày theo 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động của tổ chuyên môn ở trường trung
học phổ thông
Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung
học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang trong bối cảnh đổi mới giáo du ̣c
Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động của tổ chuyên môn tại trường Trung
học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo du ̣c
Trang 20CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CỦA
TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước
Có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động của TCM và cách thức quản lí hoạt động của TCM , nhấn ma ̣nh vai trò của GV và sự cần thiết phải có TCM để GV thực hiê ̣n tốt vai trò da ̣y ho ̣c của mình
Các nhà giáo dục học Xô viết (Xu-khôm-lin-xki, Ma-ca-ren-co) đã khẳng định
rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc
tổ chức đúng đắn và hợp lí hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV” [18, tr 28] Muốn
xây dựng đội ngũ GV, HT phải có quyền lựa chọn đội ngũ GV cho nhà trường, phân công nhiệm vụ hợp lý cho GV thông qua TCM
Trong trường ho ̣c, các GV dạy cùng môn hoặc các môn học trong một lĩnh vực nhất đi ̣nh được tổ chức thành các TCM nhằm ta ̣o điều kiê ̣n để cùng sinh hoa ̣t , trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy (Johnson, 2003; Aguilar, 2010)
Johnson (2003) và Sparks (2013) đưa ra cách hiểu về TCM như sau : đó là mô ̣t tổ chức trong trường ho ̣c , nơi tâ ̣p hợp GV da ̣y cùng môn hoặc các môn ho ̣c trong mô ̣t lĩnh vực nhất định nhằm tạo điều kiện để họ cùng sinh hoạt , trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy Johnson (2003) khẳng đi ̣nh: chỉ khi GV hoạt động trong TCM mới có thể nâng cao trình đô ̣ chuyên môn , cam kết cải thiê ̣n tình hình ho ̣c tâ ̣p của HS
và đáp ứng các yêu cầu của xã hội Trách nhiệm của TCM là trách nhiệm đối với việc nâng cao kết quả học tập của HS Johnson cũng chỉ ra rằng mô ̣t TCM hoa ̣t đô ̣ng có hiê ̣u quả là nơi GV tiếp nhâ ̣n được những kiến thức mới về da ̣y ho ̣c , giúp họ nâng cao kết quả ho ̣c tâ ̣p của HS và ta ̣o điều kiê ̣n để quản lí được các hoa ̣ t đô ̣ng da ̣y ho ̣c trong nhà trường [28]
Cụ thể hơn , Aguilar (2012) và Sparks (2013) chỉ ra những đặc trưng của một TCM hoạt đô ̣ng có hiê ̣u quả bao gồm : (1) Các thành viên trong TCM cần hiểu mục
Trang 21đích ta ̣i sao có TCM và mu ̣c đích đó đư ợc hiểu là để hỗ trợ , học hỏi lẫn nhau , cùng nhau xác đi ̣nh những cách thức tốt nhất giúp HS ho ̣c tâ ̣p đạt kết quả cao ; (2) Có môi trường ho ̣c tâ ̣p an toàn, hỗ trợ nhau, có quyền được thử và sai; được giúp đỡ để sửa sai, mọi thắc mắc được giải đáp ; (3) Chấp nhận các ý tưởng khác nhau , tin tưởng và lắng nghe nhau; (4) TTCM hay ngườ i lãnh đa ̣o TCM là người biết lắng nghe , chia sẻ và hỗ trơ ̣ các thành viên trong nhóm Để có mô ̣t TCM hoa ̣t đô ̣ng hiê ̣u quả, cần có sự lãnh đa ̣o chính thức, hỗ trơ ̣ của các thành viên và của người lãnh đa ̣o , tinh thần trách nhiê ̣m và
hơ ̣p tác (Gallimore & Ermeling, 2010) [27]; [29]
Johnson (2003) chỉ ra các hoạt động của TCM mà người quản lí cần phải tập trung bao gồm:
(1) Xác định các cản trở trong việc dạy và học của nhà trường trên cơ sở thu thâ ̣p thông tin về thực tế da ̣y ho ̣c , xem xét kết quả ho ̣c tâ ̣p và rèn luyê ̣n của HS trong mối quan hê ̣ với viê ̣c da ̣y học, thái độ, hành vi của GV và nhân viên nhà trường;
(2) Xây dựng kế hoa ̣ch và chương trình hành đô ̣ng để khắc phu ̣c ha ̣n chế , trở ngại trong quá trình dạy học;
(3) Xây dựng và triển khai các dự án , đó là: các dự án ngắn ha ̣n để th ực hiện mục tiêu khắc phục hạn chế của hoạt động dạy và học Các dự án ngắn hạn này giúp
GV tâ ̣p trung mo ̣i cố gắng nỗ lực và thời gian vào mô ̣t số mu ̣c tiêu và qua các dự án để
đa ̣t đến mu ̣c tiêu cuối cùng;
(4) Xây dựng nhóm hành đô ̣ng giúp nâng cao thành tích ho ̣c tâ ̣p của HS và xây dựng cô ̣ng đồng phát triển chuyên môn Viê ̣c phát triển chuyên môn được Johnson khuyên là cần thực hiê ̣n qua nhiều hình thức như : làm việc nhóm nhỏ , qua mạng online, xêmina, hội thảo, huấn luyê ̣n, đào ta ̣o chuyên môn , thảo luận bài học , đánh giá đồng nghiê ̣p, viết bài chia sẻ kinh nghiê ̣m, kiến thức, quan sát giờ da ̣y…
(5) Hỗ trợ GV trong công tác chuyên môn và vâ ̣t chất , tinh thần để GV yên tâ m công tác
Bên cạnh các nghiên cứu nhấn ma ̣nh vai trò của TCM , tính chất của một TCM hoạt động có hiệu quả, sự cần thiết phải quản lí hoạt động của TCM và nô ̣i dung quản lí hoạt động của TCM thì các nhà giáo du ̣c còn bàn nhiều về vai trò và yêu cầu đối với
Trang 22người lãnh đa ̣o TCM, cụ thể là HT và TTCM Họ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của TCM, do đó sẽ ảnh hưởng đến viê ̣c ho ̣c tâ ̣p của HS (Johnson, 2003; Spart, 2013; Weston, 2014)
HT giữ vai trò đă ̣c biê ̣t quan tro ̣ng đến việc xây dựng TCM hiê ̣u quả Bàn về vai trò của HT đối với lãnh đạo , xây dựng TCM xuất sắc , các tác giả (Harris & Muijs, 2005; Spart, 2013) chỉ ra HT cần xây dựng và phát triển các TCM thông qua : (1) Chia sẻ viễn cả nh của nhà trường với GV ; (2) Xây dựng và phát hu y vai trò lãnh đa ̣o của GV; (3) Xây dựng môi trường làm viê ̣c hiê ̣u quả trong nhà trường ; (4) Lãnh đa ̣o quá trình dạy học ; (5) Quản lí, chỉ đạo, đánh giá các hoạt động của TCM ; (6) Phân quyền cho TTCM để tổ chức, quản lí hoạt động của TCM [30]; [31]
Như vậy, để quản lí tốt hoạt động của TCM , HT phải có kiến thức , có kĩ năng lãnh đạo, có năng lực hỗ trợ và là mẫu hình của sự hợp tác , lắng nghe, kết nối và chia sẻ; huấn luyê ̣n, tư vấn cho GV về kĩ năng da ̣y ho ̣c để nâng cao thành tích ho ̣c tâ ̣p của HS; giúp GV giải quyết các vấn đề nảy sinh (Johnson, 2003)
Bên ca ̣nh vai trò của HT , Weston (2014) còn chỉ ra các chức năng chính của TTCM là: (1) Đưa ra đi ̣nh hướng chiến lược và phát triển môn ho ̣c gồm : mục tiêu chiến lươ ̣c và kế hoa ̣ch phát triển môn ho ̣c , các chỉ dẫn dạy học môn học ; (2) Lãnh
đa ̣o, chỉ đạo hoạt động dạy học , chất lượng da ̣y ho ̣c , thu thâ ̣p thông tin , đánh giá kết quả dạy học và có kế hoạch điều chỉnh ; (3) Lãnh đạo và quản lí TCM , GV; đảm bảo mối kết hơ ̣p và tích hợp giữa các môn ho ̣c , nhóm chuyên môn ; tổ chức dự giờ , làm viê ̣c hợp tác trong tổ ; (4) Tuyển dụng và phát triển đội ngũ GV , chia sẻ thông tin và các nguồn lực dạy học , đảm bảo đủ GV cho các lớp , có kinh phí cho TCM hoạt động , tạo môi trường làm việc và hỗ trợ GV trẻ [32]
Ngoài việc đề cập đến vai trò của TTCM thì Johnson (2003) cũng chỉ ra mỗi
GV phải trở thành mô ̣t người lãnh đa ̣o chuyên môn trong nhóm nghĩa là ho ̣ phải có quyền tham gia, ra quyết đi ̣nh và đưa ra các sáng kiến chuyên môn
Nhìn chung, các nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài đã đề cập đến các vấn đề quan trọng như: vai trò của TCM , tính chất của một TCM hoạt động có hiệu quả, sự cần thiết phải quản lí hoa ̣t đô ̣ng của TCM, các nội dung quản lí hoạt động TCM,
Trang 23sự cần thiết của nhà quản lí trong việ c phối hợp quản lí TCM Bên cạnh đó, các nghiên cứu còn tập trung đến vai trò , yêu cầu đối với HT , TTCM trong lãnh đa ̣o hoạt động TCM; vai trò của GV trong việc tham gia các hoạt động của TCM
Có thể thấy các nghiên cứu đã tập trung tìm hiểu lí luận quản lí hoạt động TCM, xác định tính chất của một TCM hiệu quả và các giải pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt động TCM ở trường phổ thông Theo các tác giả trên , quản lí hoạt động TCM diễn ra qua ba cấp : (1) Quản lí của HT đối với TCM ; (2) Quản lí của TT CM đối với các hoạt động của TCM; (3) GV tự quản lí như những nhà lãnh đa ̣o da ̣y ho ̣c
Ở cấp quản lí , HT và TTCM có những vấn đề chung là làm thế nào để ta ̣o ra TCM hiê ̣u quả , xây dựng môi trường và điều kiê ̣n làm việc cho GV , đảm bảo chất lươ ̣ng, số lượng đô ̣i ngũ GV , đánh giá GV Tuy nhiên, TTCM phải là người trực tiếp xây dựng kế hoa ̣ch chiến lược và kế hoa ̣ch hoa ̣t đô ̣ng của tổ , trực tiếp quản lí hoa ̣t đô ̣ng chuyên môn, đánh giá, xếp loa ̣i GV, tổ chức các hình thức SHCM TTCM chuyển viễn cảnh và mục tiêu của nhà trường vào kế hoạch , mục tiêu của TCM còn HT chỉ đạo , lãnh đạo TCM thông qua TTCM
Những kết quả nghiên cứu trên đây có thể áp du ̣ng vào q uá trình quản lí và tổ chức các hoa ̣t đô ̣ng của TCM trong các trường học ở Viê ̣t Nam Điều quan tro ̣ng cần nhấn ma ̣nh từ các nghiên cứu này đối với viê ̣c quản lí và tổ chức hoa ̣t đô ̣ng của TCM ở nước ta là cần phải ta ̣o được mô ̣t môi trường SHCM lành ma ̣nh , có tính chất hỗ trợ lẫn nhau, cở i mở, chia sẻ và tin tưởng nhau , được phép thử và chấp nhâ ̣n sai sót… bởi vì đây là điều khó thực hiê ̣n nhất trong các trường ho ̣c ở Viê ̣t Nam Các tác giả cũ ng đề
câ ̣p đến mối quan hê ̣ của các TCM và vấn đề tích hợp trong da ̣y các môn ho ̣c - là một
nô ̣i dung quan tro ̣ng trong quản lí hoa ̣t động chuyên môn để thực hiê ̣n chương trình GDPT mớ i ở Viê ̣t Nam Ngoài ra, để TCM hoạt động hiệu quả cần có những dự án , chương trình hành đô ̣ng phù hợp và quan tro ̣ng hơn cả là cần có sự quản lí khoa ho ̣c và những người quản lí, lãnh đạo có năng lực
1.1.2 Nghiên cứu trong nước
Các công trình nghiên cứu của các tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Phạm Viết Vượng, Thái Duy
Trang 24Tuyên đã đề cập đến một số vấn đề chung về quản lí, QLGD, lí luận QLGD, các nội dung về QLGD trong đó có quản lí hoạt động của TCM Tác giả Phạm Viết Vượng
phân loại TCM thuộc bộ phận chức năng trong bộ máy quản lí của nhà trường “TCM là
lực lượng lao động quan trọng nhất ở trường học, chịu trách nhiệm đảm bảo chất lượng bộ môn mình” [26, tr 207]
Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã đề cập đến vấn đề “đội” công tác trong một tổ chức Đây chính là nội dung liên quan đến tổ chức và hoạt động
của TCM trong nhà trường Theo đó, “Tính hiệu nghiệm của đội công tác được xác
định dựa trên hai “kết cục” - đầu ra, kết quả của hoạt động sản xuất/dịch vụ và sự thỏa mãn của cá nhân [11, tr 227] Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu nghiệm của đội công
tác bắt đầu từ bối cảnh tổ chức - đó là các nhân tố như: cấu trúc tổ chức, chiến lược, môi trường, văn hóa, chế độ khen thưởng, cũng như việc các “nhóm” trong tổ chức hoạt động ra sao Từ đó, có thể thấy để TCM hoạt động có hiệu quả thì phương thức quản lí của HT phải thay đổi cho phù hợp với mô hình “đội công tác” Đội ngũ TTCM
sẽ là lực lượng tham mưu giúp HT quản lí thành công các hoạt động của tổ công tác Còn HT phải xác định được kết quả hoạt động của TCM, phải tổ chức TCM phù hợp, xác định chiến lược phát triển TCM cũng như tạo điều kiện cho TCM, nhóm chuyên môn hoạt động hiệu quả
Phạm Viết Vượng đánh giá quản lí chuyên môn là một khoa học và một nghệ thuật Chính đội ngũ GV có chất lượng cùng phương pháp QLGD tốt sẽ làm nên mọi
thành quả của giáo dục “Trong QLGD, điều quan trọng nhất là quản lí chuyên môn” và
“tổ chức tốt việc tự giám sát, tự kiểm tra của các bộ phận, các TCM là biện pháp quản
lí tốt và có hiệu quả nhất” [25, tr 210-211]
Tác giả Thái Duy Tuyên đã khẳng định vai trò của TCM là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lí đổi mới PPDH [24, tr 216]
Ngoài ra, khi đề cập đến nội dung quản lí PPDH của HT, trong cuốn “PPDH truyền
thống và hiện đại”, ông cho rằng trọng tâm của quản lí PPDH là quản lí hoạt động
giảng dạy của GV, quản lí hoạt động học tập của HS và phải được bắt đầu từ quản lí hoạt động TCM (Thái Duy Tuyên, 2008)
Trang 25Để quản lí hoạt động của TCM, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới PPDH của các cấp quản lí thành qui định nội bộ để tổ chức thực hiện HT giao trách nhiệm cho PHT hoặc trực tiếp hướng dẫn tổ chức chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH cho từng năm học Đặc biệt, cần đổi mới nội dung sinh hoạt TCM, phải chú trọng bồi dưỡng cho GV những vấn đề cụ thể của từng môn học Đồng thời, HT phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ
Như vậy, trong quá trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã tiếp cận trên nhiều góc độ khác nhau để tìm ra các biện pháp quản lí và đều hướng tới mục đích chung là nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường
Về các luận văn thạc sĩ nghiên cứu liên quan đến công tác quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT, có thể kể đến các công trình như:
Tác giả Nguyễn Thế Quang (2007) nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp quản
lí nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TCM ở các trường THPT tại thành phố Hà Đông, tỉnh Hà Tây
Tác giả Lê Văn Bắc (2009) nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác quản lí hoạt động TCM từ đó đề xuất một số giải pháp quản lí nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động của TCM ở các trường THPT huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa
“Quản lí hoạt động TCM của HT các trường THPT huyện Văn Chấn, tỉnh Yên
Bái” là nội dung nghiên cứu của tác giả Hà Minh Tiến (2009) Tác giả đã khẳng định
yếu tố then chốt quyết định hướng đi và chất lượng phát triển của nhà trường chính là các biện pháp quản lí hoạt động TCM của người quản lí
Trên cơ sở nghiên cứu về hoạt động TCM và quản lí hoạt động của TCM, tác giả Triệu Thị Chính (2010) đã đề xuất những biện pháp quản lí phù hợp với đặc thù
của trường phổ thông dân tộc nội trú qua đề tài “Quản lí hoạt động TCM của HT
trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Hà Giang”
Tác giả Nguyễn Thị Hải Yến (2012) nghiên cứu, đánh giá thực trạng quản lí hoạt động TCM ở trường THPT Nghi Xuân, Hà Tĩnh và đề xuất một số giải pháp quản
lí phù hợp với sự phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường
Trang 26Qua đề tài nghiên cứu “Quản lí hoạt động TCM ở trường THPT Đồng Bành,
tỉnh Lạng Sơn”, tác giả Hoàng Mạnh Hùng (2013) đã chỉ rõ tầm quan trọng của hoạt
động TCM từ đó HT thực hiện các biện pháp quản lí hoạt động TCM đảm bảo mức độ cần thiết và tính khả thi
Tác giả Luyện Ngọc Thắng (2014) nghiên cứu một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lí hoạt động TCM tại trường THPT Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên
Với phạm vi nghiên cứu tương đối rộng, tác giả Nguyễn Kim Anh (2014) đã khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất một số biện pháp tăng cường quản lí hoạt động của TCM tại các trường THPT trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Hà Nội
Cùng thực hiện trong năm 2015 có đề tài Quản lí hoạt động TCM ở trường
THPT Nguyễn Văn Cừ, huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Trần
Minh Thùy và đề tài “Quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Nguyễn Hữu Cầu,
thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Mai Kim Hoàng Trên cơ sở nghiên cứu thực
trạng tại hai trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh, các tác giả đã đề xuất biện pháp
cụ thể nhằm quản lí hoạt động TCM phù hợp với đặc điểm tình hình của từng trường
Đề tài “Quản lí hoạt động của TCM ở trường THPT Cát Hải, thành phố Hải
Phòng” của Bùi Thị Diễm Hằng (2015) đã nêu lên 06 giải pháp phù hợp với thực trạng
công tác quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Cát Hải, thành phố Hải Phòng
Trên cơ sở nghiên cứu hoạt động của TCM tại trường THPT Bắc Thăng Long,
Hà Nội, tác giả Nguyễn Thị Phượng (2015) đã đưa ra 07 biện pháp nhằm nâng cao
hiệu quả quản lí của HT trong luận văn “Quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT
Bắc Thăng Long, huyện Đông Anh, Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay”
Nhìn chung, các tác giả trong và ngoài nước đều nhấn mạnh vai trò của quản lí trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục đặc biệt là quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Các công trình nghiên cứ u của các tác giả nước ngoài đã tập trung nghiên cứu lí luận quản lí hoa ̣t đô ̣ng TCM , xác định các tính chất của một TCM hiệu quả và các giải pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt động TCM trong nhà trường
Các tác giả trong nước đã đề cập đến vai trò của TCM nhưng chưa bàn sâu về lí luâ ̣n quản lí TCM Các đề tài nghiên cứu được thực hiê ̣n trong phạm vi, thời gian khác
Trang 27nhau, đối tượng GV, HS khác nhau nhưng về cơ bản có thể rút ra một số nhận xét sau:
Một là, các công trình nghiên cứu cơ bản đi sâu vào vấn đề quản lí hoạt động
của TCM trong trường THPT
Hai là, quản lí hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu tập trung vào quản lí hoạt
động dạy và học và các điều kiện liên quan trong nhà trường, các hoạt động khác chưa được quan tâm nhiều
Ba là, quản lí hoạt động của TCM nhìn chung chưa nghiên cứu sâu theo hướng
HT quản lí hoạt động của TCM thông qua chỉ đạo các TTCM
Bốn là, ở Việt Nam, các nghiên cứu chưa tập trung nghiên cứu sâu sắc về các
biện pháp quản lí hoạt động của TCM trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay nói chung và thực hiện chương trình GDPT mới nói riêng
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lí
Thuật ngữ “quản lí” tuy phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất
“Quản lí” được các nhà khoa học định nghĩa dưới các góc độ khác nhau như:
Tác giả Harold Koontz cho rằng: “Quản lí là hoạt động đảm bảo sự nỗ lực của
cá nhân nhằm để đạt được mục tiêu quan trọng: điều kiện chi phí thời gian, công sức, tài liệu, vật chất ít nhất và đạt được kết quả cao nhất” [16, tr 18]
Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lí là sự tác động có ý thức của chủ thể
quản lí lên đối tượng quản lí nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội
và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với qui luật khách quan” [26, tr 39]
Nhóm tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo: “Quản lí là sự
phán đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và cuối cùng là kiểm tra”
[17, tr 39]
Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc khẳng định, “Quản lí là
quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng)
kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, lãnh đạo và kiểm tra” [11, tr 9]
Trang 28Từ các định nghĩa được nhìn nhận ở nhiều góc độ có thể thấy các tác giả đều
thống nhất cơ bản về khái niệm quản lí, đó là trả lời câu hỏi: Quản lí để làm gì? (mục
tiêu quản lí); Ai quản lí? (chủ thể quản lí); Quản lí ai? (khách thể quản lí); Quản lí cái
gì? (nội dung quản lí); Quản lí như thế nào? (phương thức quản lí); Quản lí bằng cái gì? (công cụ quản lí)
Chủ thể quản lí được xác định gồm ba cấp: cấp cao, cấp trung gian và cấp cơ sở Đối với trường THPT, có hai cấp quản lí là cấp trường và cấp tổ Tuy nhiên, theo một cách tương đối, HT tương ứng với người quản lí cấp cao, PHT tương ứng với quản lí cấp trung gian và TTCM tương ứng với người quản lí cấp cơ sở
Khách thể quản lí của hệ thống giáo dục là con người (GV, nhân viên, HS) và các điều kiện thực hiện giáo dục
QLGD nhằm đạt tới viê ̣c nâng cao chất lượng giáo du ̣c, phát triển nhân cách của người ho ̣c đáp ứng các mu ̣c tiêu về nguồn nhân lực theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã
hô ̣i của mô ̣t quốc gia Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “QLGD là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lí nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lí giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [21, tr 31] Tác giả Đặng Quốc
Bảo nhận định: “QLGD theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp các lực
lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội” [2, tr 3]
Đối với hoạt động quản lí trường học: nội dung quản lí bao gồm các hoa ̣t đô ̣ng dạy học , giáo dục, quản lí tài chính , CSVC, TBDH, quản lí văn hóa để tạo dựng văn hóa làm việc hợp tác trong nhà trường giúp nâng cao chất lượng giáo dục , quản lí chất lươ ̣ng giáo du ̣c và quản lí nguồn nhân lực của nhà trường
Để quản lí mô ̣t tổ chức , mô ̣t tổ chức giáo du ̣c thì CBQL phải thực hiện thông qua các chức năng và phương pháp quản lí Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng:
“QLGD là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan QLGD các cấp
tới các thành tố của quá trình dạy học - giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành
có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra” [20, tr 16]
Trang 29* Chức năng quản lí:
Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí , Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì hoạt động quản lí được thực hiê ̣n qua bốn chức năng cơ bản là:
- Kế hoạch hóa (planning): Là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu
tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt mục tiêu, mục đích đó
- Tổ chức (organizing): Được thực hiện sau khi đã lập xong kế hoạch Tổ chức
là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức
- Lãnh đạo - chỉ đạo (leading): Là quá trình tập hợp, liên kết các thành viên,
từng bộ phận, theo sát hoạt động của bộ máy, hướng dẫn, điều chỉnh công việc hợp lí, động viên khuyến khích người lao động nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức
- Kiểm tra (controlling): Là quá trình theo dõi, giám sát các thành quả hoạt
động và tiến hành những hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết Đó cũng là quá trình tự điều chỉnh, diễn ra có theo chu kì: Xây dựng chuẩn mực - Đối chiếu, đo lường kết quả so với chuẩn mực - Điều chỉnh những sai lệch - Hiệu chỉnh, sửa lại chuẩn mực nếu cần [11, tr 12-14]
Trong chu trình quản lí, cả bốn chức năng nên cần phải thực hiện liên tiếp, đan xen vào nhau, phối hợp bổ sung cho nhau tạo sự kết nối từ chu kì này sang chu kì sau theo hướng phát triển
Trang 30* Phương pháp quản lí:
Hoạt động quản lí được thực hiện bằng một số phương pháp quản lí như:
Phương pháp tâm lí giáo dục: là cách tác động vào đối tượng quản lí thông qua
tâm lí, tình cảm, tư tưởng con người Cơ sở của biện pháp là dựa vào qui luật tâm lí và chức năng tâm lí con người Phương pháp này sử dụng các tác động của chủ thể quản lí vào đối tượng quản lí bằng lí lẽ làm cho họ nhận thức đúng và tự nguyện thừa nhận các yêu cầu của nhà quản lí từ đó có thái độ và hành vi phù hợp với các yêu cầu này
Phương pháp hành chính - tổ chức: là cách tác động của chủ thể quản lí vào đối
tượng quản lí trên cơ sở quyền lực tổ chức, quyền hạn hành chính Đây là phương pháp
cơ bản nhất để xây dựng nền nếp, kỉ luật tại cơ quan, nhà trường
Phương pháp kinh tế: là cách tác động của chủ thể quản lí với đối tượng quản lí
thông qua lợi ích kinh tế Cơ sở của biện pháp này là dựa vào qui luật kinh tế thông qua đó để tác động vào tâm lí đối tượng
Trong thực tiễn hoạt động quản lí, chủ thể quản lí cần biết phối hợp các phương pháp quản lí một cách linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả Có như vậy mới đạt được mục tiêu đề ra của hoạt động quản lí
Như vâ ̣y, quản lí nói chung , QLGD và quản lí nhà trường là các hoạt động , các quá trình trong đó các mu ̣c tiêu giáo du ̣c được xác đi ̣nh và được thực hiê ̣n thông qua các chức năng và các phương pháp quản lí Trong các quá trình đó , người lãnh đa ̣o thực hiê ̣n các tác đô ̣ng lên các đối tượng được quản lí (con người, CSVC, thiết bi ̣, kinh phí, môi trường) nhằm đạt được các mục tiêu đề ra đă ̣c biê ̣t là mu ̣c tiêu nâng cao chất lươ ̣ng giáo du ̣c, đào ta ̣o nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
1.2.2 Tổ chuyên môn
Như đã đề câ ̣p trong phần tổng quan, TCM là nơi tâ ̣p hợp các GV da ̣y cùng môn hoặc các môn ho ̣c trong mô ̣t lĩnh vực nhất đi ̣nh nhằm ta ̣o điều kiê ̣n để ho ̣ cùng sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy (Johnson, 2003; Aguilar, 2010) Ở Việt Nam, Điều lệ trường trung học cũng đề cập đến TCM theo nghĩa tương
tự và chỉ rõ: “Mỗi TCM có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lí chỉ đạo của HT,
Trang 31do HT bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của TCM và giao nhiệm vụ vào đầu năm học” [3,
tr 16] TCM vừa có cấu trúc nhân sự, vừa là một đơn vị cơ bản liên quan đến các đơn
vị khác trong chỉnh thể “hệ nhà trường”
Từ những cách hiểu trên có thể thấy : TCM là một đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của trường học và là một bộ phận cấu thành nên bộ máy tổ chức quản lí của nhà trường TCM là cấp cơ sở trực tiếp thực thi các hoạt động theo kế hoạch hoạt động chung của nhà trường đồng thời có trách nhiệm đảm bảo chất lượng các hoạt động tại TCM theo mục tiêu đề ra TCM có trách nhiê ̣m tổ chức các hoa ̣t đô ̣ng nâng ca o trình đô ̣ chuyên môn cho GV, có quan hệ mật thiết với các tổ chức khác trong nhà trường
Như vậy, TCM có nhiều điểm tương đồng với “đội” công tác trong các tổ chức
và đó là cơ sở xây dựng TCM theo hướng “đội” công tác Việc hình thành các “đội” công tác và cách làm việc của “đội” công tác giữ vai trò quan trọng trong sự thành công của tổ chức (Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, 2012) vì thế để TCM hoạt động hiệu quả thì phương thức quản lí của HT phải phù hợp với mô hình “đội” công tác và TTCM sẽ giữ vai trò tham mưu, giúp HT quản lí trực tiếp TCM HT phải xác định được kết quả hoạt động của TCM là gì và sự thỏa mãn của GV trong TCM HT cũng phải xác lập được tổ chức TCM phù hợp, xác định được chiến lược phát triển của TCM cũng như tạo môi trường hoạt động, xây dựng môi trường văn hóa, chế độ thi đua khen thưởng và tổ chức các nhóm chuyên môn trong TCM hoạt động hiệu quả
1.2.3 Quản lí hoạt động của tổ chuyên môn
Nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của nhà trường là tổ chức giảng dạy và học
tập Theo khoản 1, Điều 58, Luật Giáo dục năm 2009 thì nhà trường có nhiệm vụ: “Tổ
chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu chương trình
giáo dục” [22] Điều đó có nghĩa trọng tâm của quản lí trong nhà trường là quản lí hoạt
động dạy học và các hoạt động giáo dục khác HT thực hiện vai trò quản lí hoạt động
dạy học thông qua TCM vì thế hoạt động của TCM có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả công tác dạy học của nhà trường Để quản lí hoạt động TCM hiệu quả, HT cần tiến hành thực hiện công tác qui hoạch TCM, quản lí hoạt động dạy học, hoạt động SHCM, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ TTCM, đội ngũ GV trong TCM
Trang 32TCM giữ vai trò là tế bào cơ bản, quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lí đổi mới hoạt động giáo dục; là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của HT; là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lí luận về hoạt động giáo dục mới thông qua việc học tập các chuyên đề, tổng kết các kinh nghiệm
dạy học, tổ chức hội thảo… Vì vậy, “quản lí hoạt động TCM là nội dung đầu tiên,
quan trọng nhất của quản lí hoạt động giáo dục” [4, tr 37] Để quản lí hoạt động của
TCM đạt hiệu quả, HT phải nắm vững các chức năng, nhiệm vụ quản lí và áp dụng các biện pháp quản lí phù hợp với đặc điểm tình hình các TCM
Từ quan niê ̣m quản lí và TCM trên đây có thể hiểu: quản lí hoạt động của TCM
là những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lí (HT) đến đối tượng quản lí (TCM) nhằm bảo đảm cho hoạt động của TCM đi vào nền nếp, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, khai thác hiệu quả các cơ hội, tiềm năng để nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục của nhà trường
Quản lí hoạt động của TCM trong nhà trường là một quá trình tác động từ khâu qui hoạch, kế hoạch phát triển các TCM trên cơ sở đó hình thành một hệ thống “đội” công tác phù hợp Đó còn là việc lựa chọn và quyết định bổ nhiệm các TTCM từ những GV giỏi về chuyên môn Đội ngũ TTCM sẽ là lực lượng tham mưu, giúp HT quản lí thành công các nhiệm vụ của TCM Các TTCM tiếp nhận và thực hiện các nhiệm vụ chỉ đạo của nhà trường với trách nhiệm đảm bảo kết quả đạt được phù hợp với mục tiêu đề ra Có thể thấy rõ hơn qua sơ đồ sau:
Trang 33Như vậy có thể hiểu: Quản lí hoạt động của TCM là quá trình tác động một
cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức và có ảnh hưởng tích cực từ vai trò lãnh đạo của HT và đó là quá trình tự quản lí, điều hành, điều chỉnh, tự KTĐG của TCM tới các thành viên nhằm đạt kết quả tốt nhất Hai quá trình này có liên quan mâ ̣t
thiết với nhau do đó luận văn sẽ phân tích viê ̣c quản lí hoa ̣t đô ̣ng của TCM từ góc đô ̣ của HT trong mối quan hệ với quản lí TCM của TTCM Các biện pháp quản lí đề ra
cũng hướng vào hai chủ thể quản lí này
1.3 Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông
1.3.1 Vị trí, vai trò của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông
Trong trường THPT, TCM là một bộ phận, một đơn vị trong hệ thống cơ cấu tổ chức của nhà trường TCM là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của trường trong đó trọng tâm là hoạt động dạy học và giáo dục TCM là đầu mối quản lí mà HT nhất thiết phải tập trung dựa vào đó để quản lí nhà trường trên nhiều phương diện nhưng cơ bản nhất là hoạt động giáo dục, dạy học và hoạt động sư phạm của GV
TCM là cấp quản lí đầu tiên hay quản lí cấp cơ sở trong nhà trường TCM thực hiện các nhiệm vụ xây dựng và thực hiện kế hoạt động chung của tổ, hướng dẫn và quản lí kế hoạch cá nhân của các tổ viên theo kế hoạch chung của nhà trường để đảm bảo chất lượng giáo dục theo các mục tiêu đã đề ra Đây cũng là nơi tiến hành các hoạt động đổi mới để nâng cao chất lượng dạy học của GV và chất lượng học tập của HS Hoạt động của TCM tốt sẽ giúp nhà trường nâng cao chất lượng dạy và học, ngược lại nếu hoạt động TCM kém thì chất lượng dạy học của nhà trường sẽ có nhiều hạn chế
Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường thực hiện chương trình giáo dục và các hoạt động hướng tới mục tiêu giáo dục
Đặc biệt, TCM là nơi có điều kiện sâu sát để nắm bắt tâm tư , tình cảm, nguyện vọng của GV trong tổ TCM là nơi hỗ trơ ̣ , động viên kịp thời GV trong công việc và
cuộc sống (Johnson, 2003) Chính vì thế, TCM giữ vai trò “tập hợp, đoàn kết các
thành viên trong tổ để hành thành tốt nhiệm vụ của người GV trong trường trung học”
Trang 34[4, tr 59] Với vai trò đầu mối như vậy nên cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ và thống nhất quản lí giữa BGH và TTCM để hoạt động của TCM đạt hiệu quả cao
1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường trung học phổ thông
Chức năng, nhiệm của TCM được thể hiện tại Điều lệ trường trung học và qua các nghiên cứu của một số tác giả trong và ngoài nước Theo Điều lệ trường trung học hiện hành, TCM có chức năng, nhiệm vụ như sau:
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng
và quản lí kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình
và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;
- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của chuẩn nghề nghiệp GV trung học và các quy định khác hiện hành;
- Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;
- Đề xuất khen thưởng, kỉ luật đối với GV;
- TCM sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi HT yêu cầu
Qua nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã xác định rõ chức năng , nhiệm vụ chính của TCM là:
- Nâng cao trình độ chuyên môn cho GV, nâng cao kết quả học tập của HS; xây dựng các chương trình, dự án nhằm cải thiện, phát triển hoạt động dạy và học trong nhà trường (Johnson, 2003);
- Xây dựng môi trường làm việc an toàn, thân thiện giúp GV và HS phát triển tốt (Johnson, 2003; Aguilar, 2010);
- Lãnh đạo và quản lí GV, đảm bảo mối quan hệ hợp tác giữa các nhóm chuyên môn, sự hợp tác giữa các GV trong tổ (Weston, 2014);
- TCM đảm bảo trách nhiệm chính về kết quả chuyên môn (Phạm Viết Vượng, 2004) và giữ vị trí quan trọng nhất trong triển khai thực hiện đổi mới PPDH của GV (Thái Duy Tuyên, 2008)
Trang 35Với chức năng, nhiệm vụ trên, TCM giữ vai trò “rất quan trọng đối với chất
lượng, hiệu quả của quá trình dạy và học” và “người tổ trưởng mang tính quyết định
cơ bản cho chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ” [4, tr 64]
Như vậy, về cả mă ̣t lí luâ ̣n và pháp lí thì TCM là nơi trực tiếp quản lí , rèn luyện
và bồi dưỡng GV về phẩm chất đạo đức , chuyên môn nghiệp vụ TCM có trách nhiê ̣m xây dựng các kế hoa ̣ch phát triển chuyên môn cho GV ; xây dựng các điều kiê ̣n làm viê ̣c và SHCM; tổ chức các hoa ̣t đô ̣ng chuyên môn cho GV giảng da ̣y và kết hợp GV với nhau Thông qua các hoạt động của TCM mà năng lực giảng dạy và chuyên môn nghiệp vụ của GV từng bước được nâng cao Bên ca ̣nh đó , TCM còn là nơi trực tiếp thực hiê ̣n hoa ̣t đô ̣ng đánh giá GV để có cơ sở phát triển tiềm năn g của từng GV Vì thế, hoạt động của TCM có vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường Nếu quản lí tốt hoạt động của TCM thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường
1.3.3 Mục tiêu, nội dung các hoạt động của tổ chuyên môn
a) Mục tiêu hoạt động của tổ chuyên môn
Từ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của TCM ta thấy: TCM được hoạt động
có mục đích, có kế hoạch, được tổ chức điều hành, quản lí trực tiếp là TTCM Mục tiêu
hoạt động của TCM là tạo nên chất lượng giáo dục của nhà trường TCM hoạt động có hiệu quả thì chất lượng giáo dục của nhà trường sẽ được nâng lên
b) Nội dung các hoạt động của tổ chuyên môn
Hoạt động của TCM bao gồm các nội dung: hoạt động chuyên môn, hoạt động hành chính và hoạt động phối hợp với tổ chức đoàn thể trong nhà trường Trong đó hoạt động chuyên môn là hoạt động trọng yếu quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà
trường Những hoạt động cụ thể của TCM bao gồm:
(1) Hoạt động dạy học và các hoạt động giáo dục khác của GV theo chương trình do Bộ GD&ĐT ban hành
(2) Hoạt động xây dựng, triển khai các loại kế hoạch, các dự án và chương trình hành động để khắc phục hạn chế, trở ngại trong dạy học (Johnson, 2003) Trong đó, hoạt động trọng tâm hướng đến của TCM là đổi mới PPDH của GV TCM là nơi diễn
ra các hoạt động học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lí luận về PPDH mới (Thái
Trang 36Duy Tuyên, 2001) Ngoài ra, TCM còn là nơi thực hiện hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của GV, hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến kinh nghiệm nhằm cải tiến chất lượng dạy và học của nhà trường
(3) Hoạt động SHCM, trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy, cải thiện tình hình học tập của HS (Johnson, 2003; Aguilar, 2010) TCM là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, tiếp nhận kiến thức, kĩ năng mới trong dạy học, giáo dục; là nơi chia sẻ và thống nhất cách thức hành động của GV trong tổ Hiện nay, trước những yêu cầu mới đặt ra, TCM còn là nơi thực thi trực tiếp những đổi mới trong GD&ĐT như dạy học tích hợp liên môn, dạy học dự án, hoạt động trải nghiệm sáng tạo…
(4) Hoạt động xây dựng các nhóm hành động nhằm phát triển chuyên môn, nâng cao chất lượng học của HS (Johnson, 2003; Sparks, 2013) Việc xây dựng các
nhóm nhằm tập hợp những người “cùng làm việc với nhau để thực hiện công việc một
cách hoàn chỉnh Mỗi thành viên của đội vừa có hiểu biết cơ bản về toàn bộ quá trình, vừa có thể thực hiện thành thạo một hoặc nhiều việc trong đó nhằm đạt mục tiêu chung của cả tổ chức một cách tốt nhất” [14, tr 47] Như vậy, trong TCM lại có các nhóm
thực hiện các hoạt động chuyên môn phù hợp như bồi dưỡng, nâng cao năng lực học tập của HS khá, giỏi; phụ đạo HS yếu, kém; hướng dẫn HS nghiên cứu khoa học…
(5) Hoạt động hỗ trợ GV trong công việc và cuộc sống, tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp GV yên tâm công tác (Johnson, 2003) Nếu TCM xây dựng được môi trường lành ma ̣nh , tích cực thì chắc chắn hoạt động của TCM sẽ diễn ra thuận lợi , có
sự chia sẻ, hỗ trợ giữa các thành viên, tạo sự tin tưởng, đoàn kết trong TCM
(6) Tham gia các hoạt động công tác đoàn thể, tổ chức ngoại khóa và một số
nhiệm vụ khác do nhà trường phân công
Từ các hoạt động trên có thể thấy TCM như một đơn vị “tế bào”, là đơn vị thi công một số “hạng mục” nhất định trong quá trình hoạt động giáo dục của nhà trường Hoạt động của TCM mang tính pháp lí vì vậy đòi hỏi mọi GV trong tổ phải thực hiện
Trực tiếp theo dõi, điều hành các hoạt động của TCM là TTCM TTCM phải thực hiện những nhiệm vụ cụ thể như:
Trang 37(1) Xây dựng định hướng phát triển môn học; Lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động dạy học, chất lượng dạy học; Đánh giá kết quả dạy học và có kế hoạch điều chỉnh (Weston, 2014) Nhiệm vụ này được thực hiện thông qua một số hoạt động như: Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo năm học, tháng, tuần, kế hoạch dạy học và tham gia các hoạt động giáo dục; Xây dựng và triển khai các kế hoạch cụ thể như dạy chuyên đề, dạy tự chọn, bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu kém; sử dụng TBDH…
(2) Lãnh đạo và quản lí TCM, GV, đảm bảo sự kết hợp hiệu quả giữa các nhóm chuyên môn (Weston, 2014) Quản lí chuyên môn được đánh giá là quan trọng nhất
trong QLGD (Phạm Viết Vượng, 2004) vì vậy TTCM cần hướng dẫn xây dựng và
quản lí việc thực hiện chuyên môn theo kế hoạch của GV trong tổ; quản lí, kiểm tra việc thực hiện qui chế chuyên môn của GV; điều hành các hoạt động của tổ, dự giờ
GV trong tổ theo quy định…
(3) Phát triển đội ngũ GV, tạo môi trường làm việc tốt, xây dựng mối quan hệ hợp tác trong TCM, GV có sự hỗ trợ, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau (Weston, 2014)
(4) Tham gia các hoạt động khác theo sự phân công của HT như đánh giá, xếp loại GV; đề xuất khen thưởng, kỉ luật GV Ngoài ra, TTCM còn là người tư vấn, đề xuất với HT những vấn đề về chuyên môn và giải đáp trực tiếp những ý kiến thắc mắc của GV thuộc TCM quản lí trong khả năng có thể và đề đạt những ý kiến, nguyện vọng của tổ viên khi cần HT giải quyết
Tóm lại, TTCM chính là cầu nối giữa GV với HT, giúp HT quản lí tốt hoạt
động chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường “Vai trò của TTCM
mang tính quyết định cơ bản cho chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ” [4, tr 64]
do vậy TTCM cần nhận thức sâu sắc, đúng đắn, có tinh thần trách nhiệm cao, có đầy
đủ phẩm chất và năng lực trong quản lí TCM
1.3.4 Mối quan hệ giữa tổ chuyên môn với các tổ chức khác trong trường trung học phổ thông
TCM có mối quan hê ̣ chă ̣t chẽ v ới nhau và với các tổ chức , đoàn thể khác trong nhà trường:
Đối với ban giám hiệu:
Trang 38TCM là cầu nối giữa HT và GV trong tổ nhằm mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục TCM là nơi chuyển tải đến GV các chỉ đạo chuyên môn của HT
và cơ quan quản lí cấp trên
TCM là nơi tổ chức thực hiện chỉ đạo chuyên môn của HT và cơ quan quản lí cấp trên về các hoạt động dạy học, giáo dục Thông qua TCM, HT có thông tin hai chiều để đánh giá chính xác GV từ đó phân công nhiệm vụ hợp lí, đạt hiệu quả cao trong công việc
Đối với chi bộ đảng:
Tại Điều 22, Điều lệ trường trung học qui định tổ chức cơ sở đảng trong nhà trường giữ vai trò lãnh đạo nhà trường vì thế các thành viên trong TCM là đảng viên sẽ góp phần tuyên truyền chủ trương, nghị quyết của chi bộ đảng đến TCM kịp thời, chính xác hơn; tích cực thúc đẩy các thành viên khác thực hiện tốt nhiệm vụ Đồng thời, TCM còn giới thiệu cho chi bộ đảng xem xét kết nạp đảng viên, tạo điều kiện
thuận lợi hơn trong công tác phổ biến thực hiện các nghị quyết của chi bộ
Đối với tổ chức Công đoàn, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh:
TCM tham gia hỗ trợ bằng cách truyền đạt các chủ trương của các tổ chức đoàn thể đến GV thực hiện; phối hợp với các tổ chức trong việc giáo dục toàn diện HS, thực
hiện kế hoạch nhà trường nhằm đạt mục tiêu giáo dục đề ra
Đối với tổ chủ nhiệm:
GV trong TCM cũng tham gia thực hiện công tác của GVCN Mối quan hệ này giúp GV cùng trao đổi về chuyên môn, công tác quản lí và giáo dục toàn diện HS; cùng tham gia các hoạt động do nhà trường tổ chức
TCM là nơi trực tiếp quản lí và điều hành hoạt động của GV không chỉ về chuyên môn giảng dạy mà còn có công tác chủ nhiệm, quản lí HS từ những hoạt động như tổ chức lớp, quản lí sĩ số, tổ chức phong trào hoạt động trong và ngoài giờ học Những việc này đóng góp phần quan trọng tới kết quả học tập của HS và chất lượng giáo dục chung của nhà trường Do đó, nếu TCM chú trọng đến những công việc của GVCN đồng nghĩa với việc góp phần giải quyết vấn đề chuyên môn, giúp cho tổ chủ nhiệm hoàn thành kế hoạch Mặt khác, khi GV trong tổ chủ nhiệm thực hiện công tác
Trang 39quản lí HS ở tất cả các hoạt động nghĩa là đã góp phần nâng cao chất lượng học tập Điều đó giúp TCM hoàn thành nhiệm vụ chủ yếu của tổ Vì vậy, giữa TCM và tổ chủ nhiệm cần thiết phải hình thành mối quan hệ chặt chẽ, gắn bó với nhau
Mối quan hệ giữa các TCM:
Các TCM trong nhà trường có mối quan hệ ngang hàng, cùng phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong công tác được thể hiện qua các hoạt động như: Phối hợp trong tổ chức các SHCM, chuyên đề có tính chất chung như: đổi mới PPDH, KTĐG, ứng dụng CNTT trong dạy học, việc phát hiện, bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS chưa đạt chuẩn
1.4 Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và những vấn đề đặt ra đối với hoa ̣t đô ̣ng của tổ chuyên môn
1.4.1 Chương trình giáo dục phổ thông mới
Chương trình GDPT mới (dự thảo) được triển khai sau Đại hội Đảng lần thứ 11 (năm 2011) và đặc biệt từ khi có Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 tại Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Nội dung chương trình
GDPT mới được xác định theo định hướng “Đổi mới nội dung GDPT theo hướng tinh
giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và định hướng nghề nghiệp; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên” [23]
Mục tiêu của từng cấp học trong chương trình GDPT mới được viết cụ thể hơn với 08 năng lực học sinh cần hình thành đó là: (1) Năng lực tự học; (2) Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; (3) Năng lực thẩm mĩ; (4) Năng lực thể chất; (5) Năng lực giao tiếp; (6) Năng lực hợp tác; (7) Năng lực tính toán; (8) Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) Các năng lực này cùng với tiếp cận dạy học phát triển năng lực HS đă ̣t ra những yêu cầu mới cho GV và SHCM tại các TCM cũng như hoa ̣t đô ̣ng quản lí TCM để thực hiện các mu ̣c tiêu giáo dục mới
Theo Dự thảo chương trình GDPT tổng thể của Bộ GD&ĐT, HS THPT thay vì học 13 môn như hiện nay thì số môn học bắt buộc sẽ chỉ còn 04 môn Các môn học
Trang 40được chia thành môn học bắt buộc và môn học tự chọn Hệ thống các môn học được thiết kế theo định hướng bảo đảm cân đối nội dung các lĩnh vực giáo dục, phù hợp với từng cấp học, lớp học, thống nhất giữa các lớp học trước và sau
Một số nội dung mới được nhấn mạnh trong chương trình GDPT mới là:
- Dạy học phân hóa: là định hướng dạy học phù hợp với đối tượng HS khác
nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng của mỗi HS dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của HS
- Dạy học tích hợp: là định hướng dạy học giúp HS phát triển khả năng huy
động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết hiệu quả các vấn đề trong học tập và cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng, phát triển những năng lực cần thiết nhất là năng lực giải quyết vấn đề
- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo: là hoạt động giáo dục trong đó từng HS được
trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và
tổ chức của GV qua đó “hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, các năng lực
tâm lí - xã hội…; giúp HS tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân” [5, tr 49] Ngoài ra, “trong từng môn học cũng coi trọng việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp với đặc trưng nội dung môn học và điều kiện dạy học” [6, tr 25]
Nhìn chung, chương trình GDPT mới bảo đảm sự hài hòa, thống nhất trong từng môn học, giữa các môn học, trong từng lớp, từng cấp và giữa các lớp, các cấp học Từ
đó, khắc phục tình trạng chương trình cắt khúc, chồng lấn nhau giữa môn học này với môn học khác, tránh việc quá tải cho HS
1.4.2 Yêu cầu mơ ́ i đối với chuyên môn của giáo viên và sinh hoạt của tổ chuyên môn
1.4.2.1 Yêu cầu mới đối với chuyên môn của giáo viên
Với chương trình GDPT mới sẽ “đặt ra yêu cầu mới đối với nhà trường về nội dung, PPDH và cách thức tổ chức hoạt động dạy học trong nhà trường” [7, tr 8] Theo
đó, các hình thức, PPDH phong phú hơn theo hướng phát huy khả năng vận dụng kiến