SKKN giúp học sinh lớp ba có hiểu biết về biến đổi khí hậu qua một số bài học tự nhiên và xã hội một cách hiệu quả và nhẹ nhàng

Trướcthách thức đó thì giáo dục Tiểu học có vai trò quan trọng là làm thế nào để họcsinh tiểu học có hiểu biết về biến đổi khí hậu từ đó có những thái độ, ý thức vàhành động đúng trong t

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Các hoạt động của con người trong nhiều thập kỷ gần đây đã làm tăng đáng kểnhững tác nhân gây hiệu ứng nhà kính ( nồng độ khí thải trong các hoạt độngcông nghiệp, giao thông, sự gia tăng dân số…), làm trái đất nóng dần lên, từ đógây hàng loạt những thay đổi bất lợi của của môi trường tự nhiên Nếu chúng takhông có những hành động kịp thời nhằm hạn chế, giảm thiểu biến đổi khí hậuthì những hậu quả sẽ vô cùng thảm khốc

Việt Namlà một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khíhậu Biến đổi khí hậu là sự biến động trạng thái trung bình của khí quyển toàncầu hay khu vực theo thời gian từ vài thập kỉ đến hàng triệu năm Những biếnđổi này được gây ra do quá trình động lực của trái đất, bức xạ, mặt trời và gầnđây có thêm hoạt động của con người Biến đổi khí hậu trong thời gian từ thế kỷ

20 đến nay được gây ra chủ yếu do con người Biến đổi khí hậu gây nguy hạicho tất cả mọi sinh vật sống trên toàn cầu Vì thế biến đổi khí hậu là vấn đề hiệnđang được các nước trên thế giới quan tâm sâu sắc trong đó có Việt Nam Trướcthách thức đó thì giáo dục Tiểu học có vai trò quan trọng là làm thế nào để họcsinh tiểu học có hiểu biết về biến đổi khí hậu từ đó có những thái độ, ý thức vàhành động đúng trong trong việc bảo vệ môi trường sống Đó là lí do tôi chọn

đề tài: “Giúp học sinh lớp ba có hiểu biết về biến đổi khí hậu qua một số bài học Tự nhiên và Xã hội một cách hiệu quả và nhẹ nhàng.”

2 Mục đích của đề tài

Ở bậc Tiểu học học sinh được giáo dục tích hợp nhiều nội dung vào môn họcnhư ( giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả và giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu) Tùy theo

đặc trưng kiến thức môn học Có bài học có nhiều nội dung ta phải biết phốihợp các nội dung, tránh dàn trải gây khó khăn, áp lực cho học sinh Vì thế giáoviên quan tâm xây dựng các bài học, tình huống sao cho phù hợp với bài để họcsinh tiếp cận các nội dung được lồng ghép một cách nhẹ nhàng không làm thayđổi lớn về bài học mà mang lại hiệu quả.

3 Nhiệm vụ của đề tài

Ở lớp ba giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu được lồng ghép vào một số bàihọc trong môn Tự nhiên và Xã hội và các hoạt động ngoài giờ lên lớp Việc tíchhợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Tự nhiên và Xã hội cầnđược giáo viên chú trọng quan tâm xây dựng sao cho không ảnh hưởng tới mụctiêu riêng của bài học, không làm bài học thêm nặng nề mà học sinh vẫn tiếpcận được nội dung cần tích hợp một cách nhẹ nhàng, hứng thú, chủ động nắmbắt kiến thức Năm học 2013 -2014 là năm đầu tiên đưa nội dung giáo dục ứngphó với biến đổi khí hậu vào bài học trong môn Tự nhiên và Xã hội nên tôi đãđầu tư nghiên cứu soạn giảng tìm hiểu các tư liệu về biến đổi khí hậu để manglại giờ dạy – học thật hiệu quả Và dưới đây là những bài học có lồng ghép giáodục ứng phó với biến đổi khí hậu trong học kỳ I mà học sinh đã được học

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Do đặc thù của nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu được lồng ghépvào các bài học trong các môn học nên giáo viên cần lựa chọn các phương phápdạy học và phương tiện phù hợp, quan tâm sử dụng phương pháp tích cực ( đàmthoại, tìm tòi khám phá, quan sát, động não, đóng vai, giảng giải,…) sử dụngcác phương tiện dạy học để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập củahọc sinh ( sử dụng tranh ảnh, video, sự vật và hiện tượng diễn ra hàng ngày ởđịa phương,…)

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Phạm vi nghiên cứu của đề tài được tậptrung vào các bài học ( 8 bài) được lồng ghép giáo dục ứng phó với biến đổi khíhậu trong học kỳ I mà học sinh đã được

học

6 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các học sinh lớp ba trường Tiểu học An Bình B

7 Khẳng định tính mới của đề tài

Đây là năm đầu tiên đưa nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu lồngghép vào một số môn học Nhằm tránh sự quá tải gây khó khăn, áp lực cho học

sinh nên đề tài: Giúp học sinh lớp ba có hiểu biết về biến đổi khí hậu qua một

số bài học Tự nhiên và Xã hội một cách hiệu quả và nhẹ nhàng.”mà tôi ứng

dụng sẽ giúp các em tiếp cận với nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khíhậu một cách nhẹ nhàng mà mang lại hiệu quả

NỘI DUNG

A CƠ SỞ KHOA HỌC

Trước những thách thức của biến đổi khí hậu thì các cấp, các ngành đã đưa ranhiều biện pháp và hành động thiết thực Trong đó vai trò của giáo dục Tiểu họcđối với vấn đề này là rất quan trọng Học sinh tiểu học rất trẻ nhạy cảm và dễtiếp thu những kiến thức mới, được giáo dục thường xuyên và đang hình thànhnhân cách Những hành động của các em đều có tính động viên và khích lệ lớn đối với gia đình, xã hội Các em chính là nhân tố có thể góp một phần trong việc

thực hiện và duy trì các hoạt động tuyên truyền ứng phó với biến đổi khí hậu

mà các em tiếp thu được từ nhà trường sẽ dần hình thành trong tư duy, hànhđộng của các em để ứng phó với biến đổi khí hậu trong tương lai Bởi vậy việcđầu tư giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho giáo dục Tiểu học nói riêng và

hệ thống giáo dục quốc dân nói chung là một giải pháp lâu dài nhưng lại hiệuquả kinh tế và bền vững nhất Vì thế cần cung cấp cho các em những hiểu biết

cơ bản về biến đổi khí hậu, tác động của biến đổi khí hậu đến môi trường tựnhiên, đến đời sống và sản xuất của con người Nhằm hạn chế tác động của biếnđổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu để học sinh tuyên truyền tích cựctrong gia đình, nhà trường và địa phương về biến đổi khí hậu Để tránh việc họcquá nhiều môn, nhiều nội dung nhưng nội dung giáo dục ứng phó với biến đổikhí hậu cho học sinh lại hết sức cần thiết và cần được quan tâm, nên ngành giáodục đã triển khai học tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậuvào một số môn học ( như môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp ba và giáo dục ngoàigiờ lên lớp) Nhằm trang bị kiến thức, kĩ năng về biến đổi khí hậu cho học sinhđồng thời không gây nặng nề về kiến thức và ảnh hưởng đến mục tiêu môn họcriêng Vậy để tạo cho các em có thể tiến cận với kiến thức mới và hình thành kĩnăng về ứng phó với biến đổi khí hậu thì cần phải có sự đầu tư nghiêm túc vàphương pháp dạy hợp lí của người dạy

B THỰC TRẠNG

- Thuận lợi:

+ Giáo dục ứng phó với biến đổi khí được các nhà nước quan tâm Thườngxuyên được nêu trên báo đài, các áp phích, băng rôn kêu gọi về bảo vệ môitrường

+ Được sự quan tâm sâu sắc từ các cấp lãnh đạo của ngành và địa phương

+ Giáo viên nhiệt tình trong công tác Chịu khó học hỏi, tham khảo sách báo vàluôn trau dồi tiếp cận những kiến thức mới.

+ Trường, lớp khang trang Các trang thiết bị phục vụ cho nhu cầu dạy và họckhá đầy đủ

- Khó khăn:

+ Địa bàn là khu công nghiệp dân cư không ổn định Đa số các em trong lớp chỉtạm trú ở địa phương theo cha mẹ nên thay đổi nơi ở nhiều

+ Cha mẹ bận rộn công việc tăng ca nên ít có thời gian cho các em

+ Các em còn bị ảnh hưởng bởi những lối sống chưa đúng ( gần bến xe nhiềuthành phần phức tạp)

+ Do lối sống và thái độ đối với môi trường của một số người thân trong giađình các em chưa đúng nên cũng ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách củacác em

Những lí do trên khiến sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình gặp khó khăn

C NỘI DUNG

Tích hợp nội dung “Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu” trong môn Tựnhiên và Xã hội ở lớp ba được chọn lọc vào một số bài học trong học kỳ I

- Chủ đề : Con người và sức khỏe

+ Bài: Vệ sinh cơ quan tuần hoàn ( Mức độ tích hợp: liên hệ)

- Chủ đề: Xã hội

+ Bài: Một số hoạt động ở trường ( Mức độ tích hợp: bộ phận)

+ Bài: Tỉnh, thành phố nơi bạn đang sống ( Mức độ tích hợp: bộ phận) + Bài: Hoạt động nông nghiệp ( Mức độ tích hợp: bộ phận)

+ Bài: Hoạt đông công nghiệp, thương mại ( Mức độ tích hợp: bộ phận) + Bài: Vệ sinh môi trường ( Mức độ tích hợp: bộ phận)

+ Bài: Vệ sinh môi trường (tiếp theo) ( Mức độ tích hợp: bộ phận)

+ Bài: Vệ sinh môi trường( tiếp theo) ( Mức độ tích hợp: bộ phận)

Mức độ tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Tự

nhiên và Xã hội chủ yếu là bộ phận, có một bài mức độ tích hợp là liên hệ Vậy

cần phải nắm rõ:

Mức độ tích hợp bộ phận:được thực hiện khi có một phần kiến thức của bài học

có nội dung về biến đổi khí hậu

Mức độ tích hợp liên hệ:trườnghợp này không thấy ngay mối quan hệ giữa kiến

thức môn học và các nội dung giáo dục tích hợp Giáo viên phải khai thác kiếnthức môn học, tìm ra mối liên quan giữa chúng với các nội dung cần tích hợpphải đưa vào và liên hệ chúng với các nội dung về biến đổi khí hậu

VD: Bài 8 VỆ SINH CƠ QUAN TUẦN HOÀN (Mức độ tích hợp: liên hệ)

(* Mục tiêu :

Nêu được một số việc cần làm để giữ gìn, bảo vệ cơ quan tuần hoàn

+ Giáo dục kĩ năng sống: Tìm kiếm và xử lí thông tin Ra quyết định: nên và

không nên làm gì để bảo vệ tim mạch

+ Giáo dục bảo vệ môi trường: Có ý thức bảo vệ môi trường để có bầu không

khí luôn trong lành

+ Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu: Thay đổi khẩu phần ăn hằng ngày, ăn

đủ chất, ăn nhiều rau xanh hơn, vừa tốt cho sức khỏe, vừa góp phần giảm phátthải khí nhà kính, bảo vệ môi trường.)

Đa số các bài học Tự nhiên xã hội được lồng ghép giáo dục về biến đổi khíhậuthì cũng lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường Ở bài học này có rất nhiềunội dung được tích hợp Giáo dục về biến đổi khí hậumức độ tích hợp là liên hệcòn giáo dục bảo vệ môi trường mức độ tích hợp là bộ phận và nội dung bàikhông thấy ngay mối quan hệ giữa kiến thức môn học và các nội dung giáo dụctích hợp Vì thế tôi lồng ghép giáo dục về biến đổi khí hậuvào hoạt động 2 làphù hợp và kết hợp với giáo dục bảo vệ môi trường Đưa ra câu hỏi để dẫn dắtđến vấn đề cần giáo dục và các em đã được tiếp cận nội dung một cách nhẹnhàng mà không làm phức tạp bài dạy

Hoạt động 3 :

- Nêu những việc nên làm để bảo vệ tim mạch?

( HS trả lời: Để bảo vệ tim mạch cần: Tập thể dục, học tập, vui chơi vừa sức.Sống vui vẻ tránh tác động mạnh, tức giận Không nên mặc quần áo, đi giày dépquá chật Ăn uống đủ chất.)

Từ đó GV liên hệ đến nội dung cần tích hợp bằng các câu hỏi dẫn dắt

- Các em có ăn đều các món ăn ở nhà mẹ thường nấu không? ( HS trả lời)

- Vậy loại thức ăn nào ta cần phải ăn nhiều hơn? Vì sao? ( HS trả lời)

* Các em cần ăn uống đầy đủ chất để đảm bảo sức khỏe Nếu ai ăn ít rau thì phải thay đổi khẩu phần ăn hằng ngày, ăn nhiều rau xanh hơn, vừa tốt cho sức khỏe, vừa góp phần bảo vệ môi trường.

Có HS thắc mắc: Vì sao ăn nhiều rau xanh lại bảo vệ môi trường?

HS cả lớp được thảo luận sôi nổi và các em tự đưa ra được câu trả lời (Vì ăn nhiều rau sẽ phải trồng nhiều rau xanh, trồng cây xanh chính là bảo vệ môi trường vì sẽ đem lại cho chúng ta bầu không khí trong lành.)

*Không khí trong lành rất tốt cho cơ quan tuần hoàn Vì vậy chúng ta cần có ýthức bảo vệ môi trường

VD: Bài 24- 25 MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG

(Mức độ tích hợp: bộ phận)

(* Mục tiêu :

- Nêu được các hoạt động chủ yếu của HS khi ở trường như hoạt động học tập,vui chơi, văn nghệ, thể dục thể thao, lao động vệ sinh, tham quan ngoại khóa

- Nêu được trách nhiệm của HS khi tham gia các hoạt động đó

- Tham gia các hoạt động do nhà trường tổ chức

+ Giáo dục kĩ năng sống: Kĩ năng hợp tác Kĩ năng giao tiếp.

+ Giáo dục bảo vệ môi trường: Có ý thức tham gia các hoạt động ở trường để

góp phần BVMT

+ Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu:

- Sử dụng nước tiết kiệm, không để nước chảy lãng phí.

- Sử dụng tiết kiệm điện, tắt điện khi không có nhu cầu sử dụng.

- Tham gia thu gom rác, phân loại rác Trồng cây xanh, bảo vệ chăm sóc câyxanh Tham gia các hoạt động công ích.)

Ở bài học này thì giáo dục về biến đổi khí hậumức độ tích hợp là bộ phận vàgiáo dục bảo vệ môi trường mức độ tích hợp là bộ phận Vì thế tôi lồng ghépgiáo dục về biến đổi khí hậuvào hoạt động 3 là phù hợp và kết hợp với giáo dụcbảo vệ môi trường

*Hoạt động 3 : Tìm hiểu các hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Khi đến trường, ngoài việc tham gia vào các hoạt động học tập, các em còn được tham gia vào các hoạt động nào khác?

(HS trả lời: Ngoài các hoạt động học tập trên lớp, em còn được tham gia rấtnhiều các hoạt động khác nhau như : vui chơi, văn nghệ, thể thao, trồng cây,…)

HS cùng quan sát và thảo luận các tranh thể hiện các hoạt động ở trường Vàtrình bày nội dung của tranh

Từ các ý trên GV dẫn dắt HS tìm hiểu nội dung giáo dục ứng phó với biến đổikhí hậu

- Ngoài các hoạt động học tập trên lớp học sinh còn được tham gia vào các hoạt động khác nhau như vui chơi giải trí, văn nghệ, thể thao, làm vệ sinh, trồng cây, tưới cây, giúp gia đình thương binh liệt sĩ, giúp đỡ người tàn tật, người già Khi tham gia vào các hoạt động đó chúng ta phải sử dụng điện, nước, vậy các em sử dụng thế nào cho hợp lí? (HS trả lời: dùng nước đủ, khóa

vòi nước khi không sử dụng, tránh để chảy tràn lan Tắt điện khi không có nhucầu sử dụng, không cần bật đèn, quạt ở những nơi có ánh sáng và gió tự nhiên.)

- Khi tham gia làm vệ sinh thì chúng ta phải thu gom rác và biết phân loại rác Những loại rác nào có thể tái sử dụng? ( vỏ hộp sữa, bịch nilông, giấy vụn, chai

nước,… bỏ riêng vào thùng khác để làm kế hoạch nhỏ.)

+ Khi các em cùng tham gia các hoạt động đó, em cảm thấy thế nào? (HS trả

lời.)

GV kết hợp giáo dục bảo vệ môi trường: Các em cần tích cực tham gia các hoạtđộng công ích Khi tham gia vào các hoạt động đó cũng chính là các em đanggóp phần bảo vệ môi trường của chúng ta đấy

VD: Bài 27- 28 TỈNH (thành phố) NƠI BẠN ĐANG SỐNG

(Mức độ tích hợp: bộ phận)

(* Mục tiêu : Kể được tên một số cơ quan hành chính, văn hóa, giáo dục, y

tế, ở địa phương

+ Giáo dục kĩ năng sống: Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin Sưu tầm, tổng

hợp, sắp xếp các thông tin về nơi mình đang sống

+ Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu: Tất cả các hoạt động của con người

đều tác động đến môi trường, em hãy tích cực tham gia các hoạt động bảo vệmôi trường Thực hiện lối sống thân thiện với môi trường

Ở bài học này thì giáo dục về biến đổi khí hậumức độ tích hợp là bộ phận Vì thếtôi lồng ghép giáo dục về biến đổi khí hậuvào hoạt động 3 là phù hợp

*Hoạt động 3 : Quan sát thực tế địa phương mình sống

- Hãy kể tên các cơ quan mà em biết ở địa phương mình?

( HS trả lời: ủy ban phường, trạm y tế, bưu điện, trường học,…)

- Hoạt động của con người đều tác động đến môi trường nơi mình sống và làm việc khi đến những nơi đó em phải làm gì để bảo vệ môi trường? (HS trả lời.)

- Các em đang học ở trường Tiểu học An Bình B em phải làm gì để trường em xanh, sạch, đẹp? ( HS trả lời: Để trường em xanh, sạch, đẹp em phải biết giữ vệ

sinh, tích cực trồng và chăm sóc cây biết vận động mọi người xung quanh cùngchung tay bảo vệ môi trường.)

GV chốt lại: Tất cả các hoạt động của con người đều tác động đến môi trường,khi ta đến nơi nào hoặc đang học ở nơi nào em hãy tích cực tham gia các hoạtđộng bảo vệ môi trường Thực hiện lối sống thân thiện với môi trường

VD: Bài 30 HOẠT ĐỘNG NÔNG NGHIỆP

(Mức độ tích hợp: bộ phận)

(* Mục tiêu :

- Kể tên một số hoạt động nông nghiệp

- Nêu ích lợi của hoạt động nông nghiệp

+ Giáo dục kĩ năng sống: Quan sát tìm kiếm thông tin về hoạt động nông

nghiệp nơi mình đang sống Tổng hợp, sắp xếp các thông tin về hoạt động nôngnghiệp nơi mình sống

+ Giáo dục bảo vệ môi trường: Biết các hoạt động nông nghiệp, lợi ích và một

số tác hại( nếu thực hiện sai) các hoạt động đó

+ Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu:

Biến đổi khí hậu làm nước biển dâng cao đất bị nhiễm mặn và xói mòn Nhiệt

độ tăng, thời gian hạn hán kéo dài Gia súc và gia cầm có nhiều nguy cơ mắcdịch bệnh Đồng cỏ chăn nuôi bị ảnh hưởng Sự gia tăng của thiên tai

Bài học này tôi chọn hoạt động 1 để lồng ghép giáo dục ứng phó với biến đổikhí hậu

*Hoạt động 1: Kể tên một số hoạt động nông nghiệp; ích lợi của hoạt độngnông nghiệp

Sau khi tìm hiểu nội dung chính của hoạt động 1, GV đưa ra câu hỏi gợi mở để

HS tìm ra những kiến thức về biến đổi khí hậu

- Nếu không còn hoạt động nông nghiệp, thì cuộc sống của chúng ta sẽ như thế nào? ( HS trả lời: chúng ta không có lương thực, sẽ đói,…)

Gv dẫn dắt đến vấn đề: Hoạt động nông nghiệp rất quan trọng, cung cấp lươngthực, thực phẩm để nuôi sống chúng ta Nhưng hiện nay do biến đổi khí hậu làmnước biển dâng cao đất bị nhiễm mặn và xói mòn Nhiệt độ tăng, thời gian hạnhán kéo dài, sự gia tăng của thiên tai đã làm cho nguy cơ diện tích đất trồng lúa

và hoa màu bị thu hẹp Ảnh hưởng đến việc sản xuất lương thực

- Vậy ngoài hoạt động trồng trọt thì hoạt động nào của ngành nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu? Vì sao? ( HS trả lời: Hoạt động chăn

nuôi gia súc, gia cầm cũng bị ảnh hưởng Bởi vì khí hậu biến đổi dẫn đến thiêntai nhiều làm nguy cơ mắc dịch bệnh và đồng cỏ chăn nuôi thì bị thu hẹp,…)

GV chốt lại ý chính: ViệtNam chúng ta là một trong những nước bị ảnh hưởnglớn của biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu làm nước biển dâng cao đất bị nhiễmmặn và xói mòn Nhiệt độ tăng, thời gian hạn hán kéo dài Gia súc và gia cầm

có nhiều nguy cơ mắc dịch bệnh Đồng cỏ chăn nuôi bị ảnh hưởng Sự gia tăngcủa thiên tai Tất cả những khó khăn này làm tăng rủi ro trong nông nghiệp, đẩy