(Luận văn thạc sĩ) biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện lập thạch, tỉnh vĩnh phúc

iii Lời cảm ơn Trong quá trình học tập, nghiên cứu, triển khai đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở huyện Lập Thạc

i

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN TRIỀU DƯƠNG

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LẬP THẠCH TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2013

ii

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN TRIỀU DƯƠNG

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LẬP THẠCH TỈNH VĨNH PHÚC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Văn Minh

HÀ NỘI - 2013

iii

Lời cảm ơn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu, triển khai đề tài “Biện pháp quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường Trung

học cơ sở huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc” em đã nhận được sự giúp đỡ

nhiệt tình, có hiệu quả của các thầy giáo, cô giáo Đại học Giáo dục - Đại học

Quốc gia Hà Nội, và đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình của PGS.TS Trịnh Văn Minh, đến nay em đã hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo đặc biệt là PGS.TS Trịnh Văn Minh - người thầy đã hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu

Em bày tỏ lòng tri ân của mình tới các thầy cô - những người đồng nghiệp của em ở các trường Trung học cơ sở huyện Lập thạch, tới bạn bè –

những người đã cung cấp những tư liệu cần thiết, đã giúp đỡ tôi hoàn thành

công trình nghiên cứu này

Hà Nội, tháng 11 năm 2013

Tác giả

Trần Triều Dương

TPT

THCS

Tổng phụ trách Trung học cơ sở

v

MỤC LỤC

Lời cảm ơn………i

Danh mục các chữ cái viết tắt……….ii

Mục lục……… … iii

Danh mục các bảng, biểu……… …… vi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THCS 10

1.1.Lịch sử vấn đề nghiên cứu 10

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 10

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 12

1.2 Lý luận về quản lý 14

1.2.1 Khái niệm quản lý 14

1.2.2 Chức năng quản lý 17

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS 20

1.3.1 Khái niệm về hoạt động GDNGLL 20

1.3.2 Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 22

1.3.3 Hình thức tổ chức hoạt động GDNGLL 23

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động GDNGLL ở trường THCS 24

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng trường THCS 29

1.4.1 Vị trí, vai trò, chức năng của hiệu trưởng trường THCS 29

1.4.2 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trường THCS 30

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trường THCS 33

vi

Tiểu kết chương 1 39

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LẬP THẠCH, TỈNH VĨNH PHÚC 42

2.1 Khái quát về huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc 42

2.1.1 Về vị trí địa lý 42

2.1.2 Về văn hóa xã hội 44

2.1.3 Về giáo dục 45

2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THCS 436 2.2.1 Nhận thức tầm quan trọng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 46

2.2.2 Kết quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS 51

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc 52

2.3.1 Lập kế hoạch HĐGDNGLL 52

2.3.2 Tổ chức thực hiện chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 54 2.3.3 Kiểm tra thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 59

2.3.4 Công tác quản lý CSVC phục vụ HĐGDNGLL 65

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐGDNGLL của hiệu trưởng các trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc 66

Tiểu kết chương 2 72

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LẬP THẠCH, TỈNH VĨNH PHÚC…… 73

3.1 Những căn cứ và nguyên tắc để đề xuất biện pháp quản lý hoạt động GDNGLL 73

3.1.1 Căn cứ khoa học 73

3.1.2 Những nguyên tắc đề xuất biện pháp 77

3.2 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc 79

vii

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và các lực lượng giáo dục về

tầm quan trọng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS 79

3.2.2 Xây dựng và phát triển đội ngũ tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 81

3.2.3 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và các điều kiện cho hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 84

3.2.4 Đa dạng hóa các loại hình hoạt động, các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 86

3.2.5 Phối hợp các lực lượng giáo dục tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có hiệu quả 91

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 93

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 94

3.4.1 Mục đích, đối tượng, nội dung thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp được đề xuất 94

3.4.2 Kết quả thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp được đề xuất 94

Tiểu kết chương 3 100

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……….102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 108

viii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang Bảng 2.1: So sánh quy mô HS và GV THCS giai đoạn 2007 - 2008

HĐGDNGLL ở trường THCS

46

Bảng 2.5: Nhận thức về tác dụng và yêu cầu của HĐGDNGLL 47 Bảng 2.6: Ý kiến về mức độ cần thiết phải tổ chức HĐGDNGLL 48 Bảng 2.7: Nhận thức của HS về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL 49 Bảng 2.8: Đánh giá của CBQL và GV về chất lượng và kết quả

Bảng 2.11: Kết quả việc thực hiện các biện pháp tổ chức thực hiện

chương trình hoạt động HĐGDNGLL ở trường THCS huyện Lập Thạch

Bảng 2.14: Kết quả điều tra việc tự đánh giá của hiệu trưởng về

các biện pháp quản lý đã thực hiện

62

Bảng 2.17: Kết quả đánh giá của phó hiệu trưởng, TPT Đội và

GVCN đối với các biện pháp quản lý đã thực hiện của Hiệu trưởng về HĐGDNGLL

65

Bảng 2.18 Thực trạng công tác quản lý CSVC, trang thiết bị, kinh

phí phục vụ HĐGDNGLL của hiệu trưởng

66

Bảng 2.19 Tổng hợp ý kiến đánh giá yếu tố ảnh hưởng đến thực

trạng QL HĐGDNGLL của hiệu trưởng các trường THCS

67

Bảng 3.1 Khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp

quản lý của hiệu trưởng về HĐGDNGLL

95

Bảng 3.2 Khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp quản

lý của hiệu trưởng về HĐGDNGLL

97

Biểu đồ 3.1 Kết quả chung về tính cần thiết của các biện pháp

quản lý của hiệu trưởng về HĐGDNGLL

96

Biểu đồ 3.2 Kết quả chung về tính khả thi của các biện pháp quản

lý của hiệu trưởng về HĐGDNGLL

98

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Vai trò của Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) và quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với sự phát triển nhân cách học sinh

Mục tiêu giáo dục phổ thông Việt Nam là đào tạo học sinh phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; hình thành

và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực đáp ứng với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của xã hội.Trong các nhà trường phổ thông hiện nay HĐGDNGLL là những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa HĐGDNGLL ở THCS có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, góp phần nâng cao chất lượng học tập và giáo dục toàn diện cho học sinh

HĐGDNGLL là những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá trong thời khoá biểu đã quy định Đây là một bộ phận hữu

cơ trong quá trình giáo dục ở nhà trường phổ thông, không thể thiếu được trong kế hoạch giáo dục - đào tạo ở nhà trường, tạo sự thống nhất giữa giáo dục trong nhà trường và giáo dục ngoài nhà trường, giữa thời gian trong năm học và thời gian hè

HĐGDNGLL là một nội dung giáo dục bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông, thực hiện theo chương trình quy định, khác với các hoạt động ngoài giờ hoặc hoạt động ngoại khoá môn học khác là các hoạt động được tổ chức theo yêu cầu, điều kiện cụ thể của trường lớp và khả năng của giáo viên, học sinh

HĐGDNGLL có quan hệ chặt chẽ với các hoạt động dạy học, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển các kỹ năng, tình cảm, niềm tin, tạo cơ sở cho sự phát triển nhân cách toàn diện học sinh trong giai đoạn hiện nay

2

HĐGDNGLL bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và

các hoạt động xã hội phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh.” Đây

là những hình thức tổ chức hoạt động dựa trên sự hứng thú và tự nguyện của học sinh, như những trò chơi mà trong đó các em được trổ tài, được giao lưu

và được bộc lộ mình Hoạt động này không chỉ giúp cho học sinh phát triển nhanh về tư duy mà còn tạo cho học sinh khả năng ứng xử tốt, vận dụng kiến thức tổng hợp linh hoạt, biết cách củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, làm cho học sinh hứng thú, yêu thích hơn môn học Mặt khác, HĐGDNGLL còn huy động được mọi học sinh cùng tham gia, là điều kiện thuận lợi cho việc hình thành kỹ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp - rất cần thiết cho mỗi cá nhân trong cuộc sống và công việc ngày nay Hơn thế nữa, HĐGDNGLL cũng góp phần đắc lực vào việc cung cấp sự hiểu biết và hình thành hứng thú nghề nghiệp cho học sinh Thông qua các hoạt động ngoại khoá, học sinh củng cố, mở rộng các kiến thức đó học, tìm kiếm các kiến thức mới, phát triển hứng thú nhận thức các môn học, do đó kiến thức, kĩ năng của các em vững chắc hơn, sâu hơn và rộng hơn HĐGDNGLL được coi là một nội dung giúp HS phát triển khả năng tư duy sáng tạo, hình thành kỹ năng sống, giúp các em phát triển trí tuệ và nhân cách một cách toàn diện

Trong thực tế, theo quan sát của chúng tôi, những học sinh THCS thường xuyên tham gia vào các chương trình HĐGDNGLL có chất lượng thường đạt được thành tích học tập cao hơn, có hành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trường, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, phát triển tốt hơn và không có các hiện tượng sử dụng ma tuý, bạo lực

Đặc biệt ngày nay, trong điều kiện tri thức bùng nổ, kiến thức của các môn học quá nhiều, xuất hiện nhiều môn học mới, chương trình mới và sách

3

giáo khoa mới; do vậy học sinh phải tiếp thu một cách toàn diện một khối lượng đồ sộ về kiến thức - kỹ năng - thái độ Các giờ học với số lượng thời gian hạn chế không thể thoả mãn nhu cầu của học sinh và yêu cầu của chương trình, sách giáo khoa mới Vì vậy, việc tổ chức HĐGDNGLL đang trở nên cần thiết hơn bao giờ hết

Giáo dục là quá trình kết hợp vai trò chủ đạo của giáo viên với sự tự giác tích cực, tự rèn luyện của học sinh nhằm hình thành ý thức , tính cách và đặc biệt là hành vi, thói quen đạo đức với các chuẩn mực xã hội quy định Nhân cách học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: Con đường dạy học trên lớp và con đường hoạt động ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL là một hoạt động quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính

từ những hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đó góp phần rất lớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh giúp các em biết tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Có thể nói việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp là xây dựng cho các em các mối quan hệ phong phú,

đa dạng, một cách có mục đích, có kế hoạch có nội dung và phương pháp nhất định, gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tình huống biến các nhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bản thân học sinh

Nhân cách trẻ được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động có

ý thức Chính trong quá trình sống, học tập, lao động, giao lưu, vui chơi giải trí… con người đó tự hình thành và phát triển nhân cách của mình Vì thế, HĐGDNGLL có liên quan đến việc mở rộng kiến thức, tư tưởng, tình cảm, năng lực nâng cao thể lực, thể chất và tinh thần của học sinh Do vậy, cần thiết phải kết hợp việc học tập trên lớp với việc rèn luyện kĩ năng thực hành, giúp học sinh hiểu sâu hơn và nắm bản chất của sự vật hiện tượng, tạo niềm tin và úc sỏng tạo cho học sinh, giải quyết mối quan hệ giữa học và chơi - chơi và học nhằm đáp ứng nhu cầu tâm lý lứa tuổi học sinh THCS

Do tầm quan trọng của HĐGDNGLL như vậy nên Bộ Giáo dục và Đào tạo qui định cụ thể về thời gian dành cho HĐGDNGLL Trong chương trình giáo dục của cấp học bậc học đó có những hướng dẫn cụ thể cho các hoạt động này

Tuy nhiên, để HĐGDNGLL thực sự hữu ích và thành công, ngoài vai trò của học sinh và giáo viên, thì các biện pháp quản lý và tổ chức HĐGDNGLL là chìa khoá quyết định sự thành công này Đặt mục tiêu, lên

kế hoạch hoạt động, tổ chức các hình thức HĐGDNGLL phù hợp, chỉ đạo của nhà quản lý và công tác giám sát, đánh giá kết quả là những công việc cần thiết khi thực hiện các HĐGDNGLL Nhà quản lý có trách nhiệm trong việc tạo các điều kiện cần thiết về thời gian, không gian và tiền bạc, xây dựng mối quan hệ với các cơ quan đoàn thể để hỗ trợ nhà trường thực hiện các hoạt động ngoài nhà trường nói chung, HĐGDNGLL trong nhà trường Ngoài ra, nhà quản lý cũng là người chịu trách nhiệm trong việc đào tạo, huấn luyện các giáo viên để họ tổ chức tốt các hoạt động này

và phụ huynh cảm thấy nặng nề, kết quả học tập của các em không cao nên nhiều gia đình, để đảm bảo cho con thi cử buộc các em phải đi học thêm Nguyên nhân dẫn đến tình trạngnày là do các nhà quản lí và giáo viên chưa được cung cấp đầy đủ lí luận về tổ chức và quản lí HĐGDNGLL, còn quá ít các công trình nghiên cứu về vấn đề này Giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục nói chung, cán bộ quản lí nhà trường nói riêng chưa ý thức được đầy đủ về vai trò và tác dụng của các hình thức hoạt động ngoại khoá Hiểu biết của người giáo viên về HĐGDNGLL còn phiến diện, năng lực tổ chức còn hạn chế, các nhà quản lý chưa có được những biện pháp đồng bộ cần thiết để thúc đẩy các HĐGDNGLL Các điều kiện để tổ chức HĐGDNGLL còn hạn chế: thiếu địa điểm, thiếu phương tiện, đặc biệt là các tài liệu tham khảo

HĐGDNGLL ở trường THCS trong những năm qua đó có nhiều sự chuyển biến rõ rệt, đó được các cấp quản lý giáo dục, các trường, đội ngũ giáo viên cũng như cộng đồng quan tâm và có các giải pháp tích cực nhằm nâng cao chất lượng hoạt động Hệ thống văn bản chỉ đạo cũng đó đề cập nhiều đến việc tổ chức HĐGDNGLL, đặc biệt là khi Bộ GD-ĐT phát động

phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thì

việc đầu tư cho HĐGDNGLL, việc gắn giáo dục với cộng đồng đó được chú trọng nhiều hơn

Song bên cạnh đó, với tình hình hiện nay nội dung HĐGDNGLL chưa thực sự đáp ứng nhu cầu thực tế, chương trình còn đơn điệu, cứng nhắc

6

Vẫn còn cán bộ quản lý nhà trường và giáo viên chưa thực sự quan tâm hoặc chưa quan tâm đúng mức đến HĐGDNGLL, gần như cho rằng đó là nhiệm vụ, là hoạt động cuả tổ chức đoàn thể nhất là Chi đoàn và Tổng phụ trách Đội

Việc định hướng nội dung, hình thức về HĐGDNGLL ở một số trường chưa có sự sáng tạo, lãnh đạo một số trường chưa có biện pháp cụ thể, năng lực tổ chức hoạt động ngoài giờ của một số giáo viên vẫn còn hạn chế

Khá nhiều giáo viên thường dành thời gian của HĐGDNGLL để ôn kiến thức, kĩ năng , giải quyết các phần việc về lĩnh vực dạy học Thậm chí

có ý kiến cho rằng đây là hoạt động vui chơi nên không quan trọng, không cần thiết

Nhìn chung, HĐGDNGLL vẫn còn chưa phát huy được hết ý nghĩa thực chất của nó đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chưa thực sự được các cấp quản lý và giáo viên đầu tư đúng nghĩa trong toàn ngành thực hiện chưa được đồng bộ thống nhất, chưa có chiều sâu

Nếu xem nhẹ HĐGDNGLL không những nhà quản lý đánh mất đi tính toàn diện của quá trình giáo dục mà còn làm cho hoạt động dạy học trong nhà trường trở nên đơn điệu, làm giảm đi hứng thú học tập của học sinh đối với các môn học, kiến thức và kĩ năng của các em hình thành thiếu sâu sắc, không

đủ độ rộng và tính vững chắc Vì vậy, quản lý và tổ chức các HĐGDNGLL trong nhà trường hiện nay cần phải được chú trọng cả về lý luận và thực tiễn, cần phải có những biện pháp quản lý đúng và phù hợp

1.3 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở Lập Thạch, Vĩnh Phúc

Nghiên cứu thực trạng tại các trường THCS Huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc cho thấy chương trình và tài liệu hướng dẫn tổ chức HĐGDNGLL còn hạn chế Việc tổ chức chỉ đạo các HĐGDNGLL chưa thống nhất; việc thực hiện các hoạt động này ở cơ sở gặp nhiều khó khăn, lúng túng; dẫn đến

phần vào việc nâng cao hiệu quả của HĐGDNGLL góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở các trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc từ đó đề xuất một số biện pháp quản

lý HĐGDNGLL nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL góp phần giáo dục

toàn diện nhân cách học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý các HĐGDNGLL của Hiệu

trưởng trường THCS;

 Nghiên cứu thực trạng biện pháp quản lí HĐGDNGLL của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc;

 Đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL ở các trường THCS huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc;

 Khảo nghiệm các biện pháp quản lý HĐGDNGLL

4 Đối tƣợng và khách thể

- Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý HĐGDNGLL

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý HĐGDNGLL của CBQL

trường THCS

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu:

8

Một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng trường THCS

 Giới hạn địa bàn nghiên cứu:

Đề tài tiến hành nghiên cứu tại 10 trường (6 trường thuộc miền núi, 04 trường thuộc khu vực nông thôn)

06 trường thuộc khu vực miền núi: THCS Hoa Sơn, THCS Bắc Bình, THCS Thái Hòa, THCS Vân Trục, THCS Quang Sơn, THCS Ngọc Mỹ

04 trường khu vực nông thôn: THCS Đồng Ích, THCS Sơn Đông, THCS Đình Chu, THCS Lập Thạch) thuộc huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc

 Giới hạn đối tượng khảo sát:

+ 10 Hiệu trưởng, 11 Phó Hiệu trưởng, 10 tổng phụ trách đội trường THCS

+ 200 GV THCS

+ 720 học sinh của 10 trường THCS

6 Câu hỏi nghiên cứu

Hiện trạng công tác quản lí HĐGDNGLL tại các trường THCS của huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc như thế nào? Những biện pháp quản lí nào giúp cho HĐGDNGLL ở các trường THCS của huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc có hiệu quả

7 Giả thuyết khoa học:

Các biện pháp quản lí HĐGDNGLL của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lập Thạch đã được triển khai áp dụng trong những năm gần

đây, tuy nhiên chưa mang lại kết quả như mong muốn Nếu tìm ra được các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng phù hợp với yêu cầu đổi mới của công tác quản lý nhà trường thì hiệu quả quản lý giáo dục nói chung và quản lý HĐGDNGLL nói riêng sẽ được nâng cao

9

8 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành thực hiện nghiên cứu này, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp phù hợp nhằm thu thập thông tin có giá trị và độ tin cậy nhất :

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tài liệu có liên

quan đến công tác quản lý HĐGDNGLL: các bài báo trong các tạp chí, các văn bản chỉ thị chỉ đạo công tác HĐGDNGLL, sách và các công trình nghiên cứu khoa học, phân tích, đánh giá tìm ra các cơ sở lí luận đó được nghiên cứu

và những vấn đề cần giải quyết

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Điều tra bằng bảng hỏi: Xây dựng hệ thống câu hỏi điều tra theo những nguyên tắc và nội dung chủ định của tác giả nhằm mục đích thu thập

số liệu minh chứng thực trạng quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng trường THCS

- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn CBQL(HT, P.HT), Tổng đội, GV,HS

- Phương pháp quan sát: Quan sát cách thức quản lý của CBQL với các lực lượng tham gia vào HĐGDNGLL như: Tổng phụ trách đội, giáo viên chủ nhiệm, ban chỉ huy liên đội

- Phương pháp đàm thoại: Trò chuyện với GVCN, tổng phụ trách đội, với HS về các biện pháp quản lý và các hình thức tổ chức HĐGDNGLL của BGH trường THCS

Phương pháp thống kê :

Dùng các công thức toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu nhằm đưa ra kết luận khoa học khái quát về vấn đề nghiên cứu

10

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là nhằm phát triển toàn diện nhân cách người được giáo dục (GD) Sự phát triển toàn diện nhân cách đó bao hàm sự phát triển về thể chất (thể hình, thể lực), tâm trí (trí tuệ, tình cảm) và năng lực thực tiễn (cái mà C Mác gọi là năng lực kỹ thuật tổng hợp, các tác giả phương tây gọi là kỹ năng xã hội, UNESCO gọi là kỹ năng sống) Muốn đạt được mục tiêu trên thì GD không chỉ giới hạn trong không gian trên lớp học

mà phải mở rộng trong không gian xã hội, tổ chức HĐGDNGLL là hướng đến yêu cầu đó Việc GD không chỉ diễn ra trên lớp, trong trường học mà phải thực hiện cả ở ngoài lớp, ngoài trường THCS theo phương thức kết hợp

GD giữa nhà trường, gia đình và xã hội thông qua các hình thức như học tập, lao động, vui chơi, giải trí sinh hoạt ngoài trời, thăm quan, du lịch, hoạt động trong môi trường thiên nhiên, sinh hoạt tập thể

Đó chính là tư tưởng GD lớn của nhân loại cũng như dân tộc Việt Nam Trong lịch sử, những nhà GD tiêu biểu cho các thời kỳ lịch sử từ cổ đại đến hiện đại luôn thể hiện tư tưởng này trong quan điểm giáo dục của mình GD kết hợp với lao động sản xuất, GD nhà trường gắn liền với GD xã hội, GD gia đình

J.A.Cô men xki ( 1592 - 1670) được coi là “Ông tổ của nền sư phạm cận đại” đã có những đóng góp lớn lao cho nền GD thế giới, trong đó ông đặc biệt quan tâm đến việc kết hợp học tập ở trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm giải phóng hình thức học tập “ Giam hãm trong bốn bức tường” của

hệ thống nhà trường giáo hội thời trung cổ Ông khẳng định: “Học tập không phải chỉ là lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà còn lĩnh hội kiến thức từ bầu

11

trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ” Cô men xki ở thời đó đã áp dụng phương

pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy tính thuyết phục

A.X Macarenco (1888-1939) nhà GD Xô Viết vĩ đại - người có công làm một cuộc thực nghiệm GD vĩ đại trong gần 20 năm trời ở “trại lao động Gooki và Deczinxki” nhằm cải tạo trẻ em phạm pháp, thành công của cuộc thực nghiệm này chính là ở chỗ Macarenco không chỉ giáo dục trẻ em phạm pháp trong trường mà ông đã gắn liền GD trong lao động, trong sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội Sự thành công trong thực nghiệm GD của ông đã chứng minh chân lý GD của học thuyết Mác - Lê nin và khái quát thành các quan điểm GD XHCN rất cơ bản, đó là:

+ GD trong hoạt động xã hội + GD trong tập thể, bằng tập thể + GD trong lao động

+ GD bằng tiền đồ, viễn cảnh

Có thể nói từ triết lý của C.Mác về bản chất xã hội của cá nhân là “tổng hòa các mối quan hệ xã hội” đến những lý luận về sự kết hợp GD, xây dựng môi trường GD, là một chặng đường dài Tất cả những lý thuyết GD đó là cơ

sở lý luận cơ bản của việc tổ chức HĐGDNGLL hiện nay

Rabơle (1494-1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp Ông đòi hỏi việc giáo dục phải bao hàm các nội dung: “trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mĩ và đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày”

Cơrúpxcaia (1869-1939) là nhà hoạt động chính trị xuất sắc của Đảng

và Nhà nước Xô Viết, đã có những đóng góp kiệt xuất cả về lý luận lẫn thực

12

tiễn Để đào tạo con người phát triển toàn diện, Cơrúpxcaia quan tâm tới tất

cả mọi mặt giáo dục: Đức, trí, thể, mĩ, quân sự và giáo dục lao động, giáo dục

Những lý luận cơ bản của GD XHCN đã trở thành những vấn đề của thời đại, xu thế chung của GD các nước thông qua hoạt động của chủ thể (người học), đổi mới nội dung, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục nhà trường, xã hội, gia đình những khẳng định chung của UNESCO là:

+ GD thường xuyên, GD suốt đời

+ Nhà trường mở, GD mở

+ Tăng cường GD cộng đồng, GD gia đình

+ GD cho mọi người

+ GD hướng tới 4 trụ cột: Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình

1.1.2 Ở trong nước

Nghị quyết 14/TƯ ngày 11/1/1979 của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã khẳng định: “Nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính chất toàn diện và kĩ thuật tổng hợp, nhưng có chú ý hơn đến việc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân…Ở trường phổ thông trung học, cần coi

Tác giả Nguyễn Thị Hà với nghiên cứu: “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trường Trung học phổ thông chuyên Khoa học

Tự nhiên thuộc trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội” 2011, đã khẳng định vai trò của tổ chức hoạt động ngoài trời với việc

nâng cao chất lượng GD đồng thời nêu lên một số biện pháp tổ chức có hiệu

quả hoạt động này

Đỗ Văn Lợi với nghiên cứu “ Một số biện pháp quản lý HĐGD NGLL

ở các trường phổ thông Hermann Gmeiner” đã khẳng định HĐGDNGLL có

vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho HS đồng thời đã chỉ ra được các biện pháp quản lý như: nâng cao nhận thức cho cán bộ, GV về đặc điểm của trường phổ thông Hermann Gmeiner; xây dựng đội ngũ quản lý và tổ chức HĐGDNGLL giỏi

về chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm cao; nâng cao ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán sự lớp, toàn thể HS về việc tham gia các HĐGDNGLL,… sẽ góp phần tích cực nâng cao hiệu quả giáo dục nói chung ở các trường học phổ thông

PGS Hà Nhật Thăng, đã dự thảo chương trình khung “Tổ chức HĐGD NGLL ở trường THCS” vào năm 1998 Nhóm nghiên cứu gồm GS Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Đăng Thìn, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ về HĐGD NGLL ở trường THCS, đã điểm qua về vị trí, nhiệm vụ của HĐGD NGLL, các hình thức và con đường chủ yếu thực hiện HĐGD NGLL ở trường THCS

Các công trình nghiên cứu về HĐGDNGLL thì nhiều còn nghiên cứu

về quản lý HĐGDNGLL còn ít được nghiên cứu Bên cạnh đó các hướng nghiên cứu quản lý HĐGDNGLL ở THCS,THPT và Đại học tuy nhiều nhưng

14

các nghiên cứu về quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng trường THCS còn

ít Bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của việc tổ chức HĐGDNGLL, những công trình nghiên cứu này chưa chỉ ra một cách cụ thể việc cần tổ chức

và quản lý HĐGDNGLL Làm thế nào để HĐGDNGLL trong nhà trường THCS thực sự là một hoạt động thường xuyên có kết quả Các công trình nghiên cứu chưa chỉ ra cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hướng dẫn thực hiện các tổ nhóm chuyên môn đưa HĐGDNGLL vào trong kế hoạch năm học Điều này khiến cho không ít trường THCS vẫn cảm thấy HĐGDNGLL còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc

Quản lý một hệ thống xã hội là tác động có mục đích đến tập thể người – thành viên của hệ thống làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mục đích

Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định

15

Theo Aphanaxép ( bản dịch năm 1980):"Quản lý con người có nghĩa

là tác động đến anh ta sao cho hành vi, công việc và hoạt động của anh ta đáp ứng những yêu cầu của xã hội, tập thể để những cái đó có lợi cho tập thể và

cá nhân, thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội lẫn cá nhân" [1, tr 78]

Harold Koontz, Cyril Odonnell - Heinz, Weihrich (1998) trong cuốn

"Những vấn đề cốt yếu của quản lý" cho rằng: "Quản lý là hoạt động đảm bảo

sự nỗ lực của cá nhân để đạt được mục tiêu quản lý trong điều kiện chi phí thời gian, công sức, tài lực, vật lực ít nhất và đạt được kết quả cao nhất" [20, tr 24]

"Quản lý" là một từ Hán - Việt được ghép giữa từ "quản" và từ "lý"

"Quản" là sự trông coi, chăm sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định

"Lý" là tự sửa sang, sắp xếp, làm cho nó phát triển Như vậy "Quản lý" là trông coi, chăm sóc sửa sang, làm cho nó ổn định và phát triển

Theo Nguyễn Thị Mỹ Lộc “Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [24, tr 9]

1.2.1.2 Quản lý Giáo dục

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì cho rằng : “Quản lý giáo dục thực chất là tác động đến nhà trường làm cho tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối , nguyên lý giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất trường trung học phổ thông xã hội chủ nghĩa Việt nam, bằng cách đó tiến tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái chất lượng mới ”

Như vậy, khi bàn về quản lý, các tác giả đều có quan điểm thống nhất

chung là: Quản lý là quá trình tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể (đối tượng) quản lý bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, các

1.2.1.3 Quản lý nhà trường

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [12,tr.71]

Quản lý nhà trường khác hẳn với các quản lý xã hội khác Quá trình quản lý được quy định với bản chất lao động sư phạm của người giáo viên, bản chất quá trình dạy học và giáo dục trong đó mọi thành viên trong nhà trường vừa là chủ thể sáng tạo vừa là đối tượng quản lý Và sản phẩm được tạo ra của quá trình này là nhân cách học sinh (HS)

Có nhiều cấp quản lý trường học: cấp cao nhất là Bộ GD - ĐT, nơi quản lý nhà trường bằng các biện pháp vĩ mô Có hai cấp trung gian quản lý trường học là Sở GD - ĐT ở tỉnh, thành phố và các Phòng Giáo dục ở các quận, huyện Cấp quản lý quan trọng trực tiếp của hoạt động giáo dục là cơ quan quản lý trong các nhà trường

Mục tiêu quản lý của nhà trường được cụ thể hóa trong nhiệm vụ năm học, tập trung vào việc phát triển toàn diện nhân cách của HS Để thực hiện được mục tiêu này thì người hiệu trưởng phải tiến hành các hoạt động quản

lý

Công tác quản lý trong nhà trường bao gồm quản lý các hoạt động diễn

ra trong nhà trường và sự tác động qua lại giữa nhà trường với các hoạt động ngoài xã hội Quản lý nhà trường như là quản lý một hệ thống bao gồm các thành tố:

17

Thành tố tinh thần; mục đích giáo dục, nội dung giao dục, các kế hoạch, biện pháp giáo dục

Thành tố con người; cán bộ giáo viên, nhân viên và học sinh

Thành tố vật chất; Cơ sở vật chất, tài chính, các trang thiết bị, phương tiện phục vụ giảng dạy và học tập

Trọng tâm quản lý nhà trường phổ thông là quản lý các hoạt động giáo dục diễn ra trong nhà trường và các quan hệ giữa nhà trường với xã hội trên những nội dung sau đây;

- Quản lý hoạt động dạy học

- Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức

- Quản lý hoạt động lao động và hướng nghiệp

- Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp

- Quản lý hoạt động xã hội của nhà trường, hoạt động của đoàn thể

- Quản lý tài chính và quản lý sử dụng cơ sở vật chất

Tóm lại, quản lý nhà trường là việc người hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá các kết quả đạt được so với yêu cầu chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và nhiệm

vụ năm học về chất lượng phát triển toàn diện nhân cách HS

1.2.2 Chức năng quản lý

Chức năng quản lý là tập hợp các nhiệm vụ khách quan mà chủ thể quản

lý phải thực hiện để đạt mục đích và mục tiêu quản lý đề ra Các nhà nghiên cứu về quản lý đó đưa ra nhiều quan điểm về nội dung của các chức năng Song, về cơ bản họ đều thống nhất có bốn chức năng quản lý cơ bản sau đây:

1.2.2.1 Kế hoạch hóa

Kế hoạch hóa có nghĩa là công việc hoạch định, gồm xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và xác định các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó Ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa là:

18

- Xác định (hình thành) mục tiêu đối với tổ chức

- Xác định và đảm bảo các nguồn lực của tổ chức để đạt được các mục tiêu đó đề ra

- Quyết định những hoạt động cần thiết, tối ưu để đạt được các mục tiêu đó Trước khi xây dựng kế hoạch, bất cứ một tổ chức nào cũng phải xác định sứ mệnh của tổ chức mình Đó là loại mục tiêu có tính chiến lược cao nhất, dựa trên những tiền đề kế hoạch hóa, những tiền đề này là những giả định cơ bản về mục đích tồn tại của tổ chức, những giá trị của tổ chức, đặc trưng chuyên biệt cũng như vị trí của tổ chức trong xã hội

Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành, xây dựng các bộ phận, các phòng ban sau đó là vấn đề nhân sự, cán bộ được bố trí, sắp xếp phù hợp với năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức với các cương vị và vị trí nhất định trong tổ chức

1.2.2.3 Chỉ đạo, điều hành

Chỉ đạo là điều khiển, điều hành, tác động, huy động và giúp đỡ con người và các bộ phận trong hệ thống thực hiện nhiệm vụ Đó chính là quá trình tác động, liên kết các thành viên trong tổ chức, là tập hợp, động viên họ hoàn thành những công việc nhất định để đạt được những mục tiêu của tổ chức Hiển nhiên, việc lãnh đạo không chỉ bắt đầu sau khi việc lập kế hoạch

- Xác định chuẩn kiểm tra

- Đo lường, thu thập thông tin về kết quả đạt được

- So sánh kết quả với chuẩn mực đó đề ra

- Đưa ra các quyết định điều chỉnh cần thiết

Tóm lại, chức năng quản lý là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận quản lý, giữ vai tròto lớn trong thực tiễn quản lý Thực hiện đầy đủ các chức năng quản lý và các giai đoạn của chu trình quản lý là cơ sở đảm bảo cho hệ thống được quản lý một cách có hiệu quả mà trong đó yếu tố thông tin

là điều kiện tất yếu, là phương tiện quan trọng để thực hiện hoạt động quản lý

Trong quản lý, thông tin chính xác, kịp thời sẽ đem lại chất lượng, hiệu quả của các quyết định quản lý Thông tin có ý nghĩa, vai trò quan trọng và có quan hệ chặt chẽ với các chức năng quản lý

Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý có thể được biểu diễn qua sơ

đồ sau:

20

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (ở trường THCS)

1.3.1 Khái niệm về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các bộ môn văn hóa, là hoạt động GD có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện trong các hoạt động thực tiễn về khoa học - kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, văn hóa nghệ thuật, hoạt động thể thao, vui chơi giải trí ở ngoài giờ lên lớp, nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách HS

Trong giáo trình HĐGDNGLL tác giả Nguyễn Dục Quang (chủ biên)

đưa ra khái niệm: “HĐGDNGLL là bộ phận hữu cơ cùng với hoạt động dạy học tạo nên sự hài hòa, cân đối của quá trình sư phạm tổng thể nhằm thực hiện hóa mục tiêu cấp học” [28, tr 28]

Theo quan điểm của chúng tôi: “HĐNGLL là hoạt động có mục đích,

có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện ngoài giờ các môn học trên lớp, là sự tiếp nối bổ sung các hoạt động trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn nhằm hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho HS”

HĐGDNGLL tạo điều kiện cho HS hoạt động theo hứng thú, sở thích của mình Nhờ đó bồi dưỡng được nhanh chóng năng lực riêng của từng HS

và góp phần hướng nghiệp cho họ HĐGDNGLL còn có thể giúp HS củng cố,

mở rộng, khắc sâu thêm tri thức, gắn liền lý luận với thực tiễn, phát huy tác dụng của học tập đối với đời sống Hoạt động này do nhà trường quản lý, tiến

Chỉ đạo Kiểm tra

Kế hoạch hóa

Do có vị trí, ý nghĩa quan trọng như vậy nên hiện nay HĐGDNGLL là một chương trình bắt buộc, là một bộ phận trong quy trình GD toàn diện HS, trong chính khóa chứ không phải ngoại khóa

HĐGDNGLL là những hoạt động GD được thực hiện ngoài thời gian học tập, nhằm lôi cuốn đông đảo HS tham gia để mở rộng hiểu biết, tạo không khí vui tươi lành mạnh, tạo cơ hội để HS rèn luyện thói quen sống trong cộng đồng và phát huy tối đa năng lực, sở thích của từng cá nhân HĐGDNGLL là một mặt hoạt động GD cơ bản được thực hiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm góp phần hình thành nhân cách HS HĐGDNGLL ở trường THCS có mục tiêu giúp HS nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống của dân tộc, biết tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại, củng cố, mở rộng kiến thức đã học trên lớp; củng cố các kỹ năng, hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu (năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực tổ chức và hợp tác, năng lực hoạt động chính trị xã hội ); có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách

1.3.2 Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Theo nội dung phân phối chương trình HĐGDNGLL ở bậc THCS có hướng dẫn thực hiện, có thời gian hoạt động theo bài, theo tiết cụ thể và có sự chỉ đạo tổ chức HĐGDNGLL của Bộ GD - ĐT

* Nội dung HĐGDNGLL gồm:

- Các hoạt động theo chủ điểm từng tháng

- Các HĐGD chung cho các khối như:

+ HĐGD phòng chống HIV/AIDS, ma túy và các tệ nạn xã hội khác + HĐGD môi trường

+ HĐGD trật tự an toàn giao thông

+ Những hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị xã hội của địa phương

và đất nước

+ HĐGDNGLL cần phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nhu cầu của HS Chú ý phát huy tính tích cực, chủ động cho HS trong việc thiết kế tổ chức và điều hành hoạt động

* Tổ chức, chỉ đạo HĐGDNGLL

HĐGDNGLL là một hoạt động trong kế hoạch GD của nhà trường đặt dưới sự chỉ đạo của ban Giám hiệu nhà trường cùng với công tác Đoàn thanh niên - Đội TNTPHCM và HĐGDNGLL của nhà trường Toàn thể hội đồng sư phạm, các tổ chức, đoàn thể và HS trong trường có trách nhiệm tham gia HĐGDNGLL theo kế hoạch của trường GVCN lớp trực tiếp phụ trách HĐGDNGLL của lớp mình Sở GD&ĐT và Phòng GD&ĐT cần có người chuyên trách công tác HĐGDNGLL Kết quả HĐGDNGLL là một trong những tiêu chí đánh giá thi đua của các tập thể và cá nhân trong mỗi năm học

23

1.3.3 Hình thức tổ chức HĐGDNGLL

1.3.3.1 Tiết chào cờ đầu tuần

Tiết chào cờ đầu tuần (còn gọi là sinh hoạt dưới cờ) là thời điểm mở đầu của một tuần học mới Nó có tính chất định hướng hoạt động cho một tuần trên cơ sở khắc phục những mặt còn tồn tại của tuần qua, tiếp tục phát huy những ưu điểm đã có, tạo ra sự thống nhất hoạt động giữa các lớp trong trường

Tiết chào cờ đầu tuần là một dịp để sinh hoạt tư tưởng cho học sinh, tạo điều kiện cho các em tham gia các hoạt động do nhà trường tổ chức Đồng thời cũng là dịp để các tập thể lớp được biết về thành tích phấn đấu và rèn luyện của lớp mình sau một tuần Tiết chào cờ là dịp giúp học sinh hiểu biết

về những ngày kỷ niệm chính có liên quan tới chủ điểm giáo dục của tháng Thông qua các hoạt động trong tiết chào cờ, học sinh có dịp được tiếp xúc với đời sống chính trị - xã hội, làm quen và tăng thêm hiểu biết với những thay đổi trong các lĩnh vực khác nhau của đất nước và địa phương

Trong tiết chào cờ đầu tuần, giữa giáo viên và học sinh có sự phối hợp điều khiển các hoạt động Sự kết hợp của các hình thức hoạt động giữa giáo viên và học sinh tạo điều kiện cho sự phát triển mối quan hệ giao tiếp giữa nhà giáo dục và người được giáo dục Tiết chào cờ là dịp để học sinh tập dượt thể hiện hoạt động ở quy mô toàn trường, có tác dụng góp phần phát triển ý thức và khả năng tự quản của các em

Như vậy tiết chào cờ là thời điểm mà học sinh tự hứa hẹn, xác định phương hướng phấn đấu mới Điều đó có tác dụng khởi động hàng loạt hoạt động của tập thể học sinh, giúp cho mỗi tập thể tự điều chính mình hoàn thiện hơn tuần trước, tháng trước

1.3.3.2 Tiết sinh hoạt lớp cuối tuần

Tiết sinh hoạt lớp cuối tuần là một hình thức tổ chức của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Đây là hoạt động của tập thể học sinh sau một

1.3.3.3 Hoạt động giáo dục theo chủ điểm

Hoạt động giáo dục theo chủ điểm là một hình thức của HĐGDNGLL nhằm tập trung giáo dục học sinh theo chủ điểm của tháng và các ngày kỷ niệm của đất nước, địa phương trong tháng Hoạt động theo chủ điểm được tiến hành với quy mô từng lớp hoặc khối lớp, theo từng tuần hay một buổi sinh hoạt chung cho cả tháng tuỳ theo điều kiện cụ thể của trường lớp và khả năng của giáo viên và học sinh Trong hoạt động theo chủ điểm, học sinh được thể hiện hết khả năng của các em về kiến thức đối với chủ điểm của tháng qua các hình thức phong phú, đa dạng Qua hoạt động với sự giúp đỡ của giáo viên, học sinh hiểu sâu hơn, chính xác hơn về nội dung và phát triển hơn các kỹ năng cá nhân như giao tiếp, thu thập tài liệu, làm việc nhóm…

Nhìn chung, các hình thức tổ chức HĐGDNGLL theo quy định là khá phong phú và đa dạng Nếu quản lý và tổ chức tốt sẽ đem lại những ảnh hưởng tích cực đối với HS

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến HĐGDNGLL ở trường THCS

1.3.4.1 Yêu cầu đổi mới giáo dục THCS liên quan đến HĐGDNGLL

25

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới của GD Việt Nam phù hợp với xu thế GD thế giới, GD phổ thông nói chung và GD THCS nói riêng cũng cần phải đổi mới toàn diện, đổi mới về mục tiêu, nội dung, phương pháp, cách đánh giá

- Đổi mới về mục tiêu

Điều 23 Luật GD năm 1998 ghi rõ : “Mục tiêu của GD phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa" [26, tr 4]

Đến năm 2005 mục tiêu này được xác định lại là: "Mục tiêu của GD phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc

đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (Điều 27 Luật GD năm 2005) [27, tr 7]

HĐGDNGLL là một trong những con đường thực hiện mục tiêu GD,

để đáp ứng mục tiêu đổi mới GD THCS, HĐGDNGLL phải có chương trình, nội dung phù hợp với yêu cầu đổi mới và trở thành hoạt động bắt buộc đối với các trường THCS HĐGDNGLL là một bộ phận hữu cơ của quá trình GD THCS Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thành tình cảm, niểm tin và sự phát triển nhân cách cho các em

1.3.4.2 Nhận thức của các lực lượng giáo dục

HĐGDNGLL diễn ra cả trong nhà trường và ngoài nhà trường, các lực lượng GD có ảnh hưởng tới hoạt động đó bao gồm: các tổ chức xã hội, các đoàn thể trong nhà trường và ngoài nhà trường, cha mẹ HS, GV, ban giám hiệu nhà trường và HS

26

Mối quan hệ giữa người tổ chức và chủ thể HĐGDNGLL (HS) là mối quan hệ hợp tác Người tổ chức phải là người có uy tín, có tinh thần trách nhiệm, có khả năng tổ chức và điều hành, am hiểu về lĩnh vực tổ chức hoạt động tập thể Các lực lượng tham gia tổ chức ở vị trí khác nhau song đều phải có những hiểu biết về chương trình HĐGDNGLL, có năng lực tổ chức,

có kinh nghiệm và uy tín với tập thể GD Để đảm bảo yếu tố này đòi hỏi người Hiệu trưởng cần phải có khả năng đánh giá năng lực của GV để chọn người tổ chức HĐGDNGLL, giúp hoạt động đạt hiệu quả cao nhất

Nhận thức của các lực lượng GD tạo nên sự đồng thuận trong việc xác định vai trò, mục tiêu, sự cần thiết tổ chức HĐGDNGLL cũng như các biện pháp tổ chức thì hoạt động này sẽ đạt hiệu quả như mong muốn HS là chủ thể hoạt động và tổ chức hoạt động có vai tròquyết định đến hiệu quả tổ chức HĐGDNGLL

Tóm lại, để tổ chức có hiệu quả HĐGDNGLL thì Hiệu trưởng phải chỉ đạo để có sự hợp tác, sự đồng thuận của tất cả các lực lượng tham gia tổ chức Nhận thức của các lực lượng GD có ảnh hưởng lớn đến tổ chức HĐGDNGLL cho HS THCS

1.3.4.3 Năng lực tổ chức HĐGDNGLL

Yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự thành công của mọi công việc chính là yếu tố con người (nguồn nhân lực) Nguồn nhân lực tổ chức HĐGDNGLL chính là GV, đặc biệt là GVCN và HS Chính vì vậy người Hiệu trưởng cần phải đặc biệt quan tâm đến năng lực tổ chức của đội ngũ này

HĐGDNGLL là hoạt động đa dạng, phong phú với nhiều chủ đề khác nhau và luôn ở trạng thái động từ kiến thức đến hình thức tổ chức, do đó đòi hỏi người tổ chức phải có những năng lực đặc trưng, đáp ứng yêu cầu của hoạt động

Với đặc trưng HĐGDNGLL là các giờ "lồng ghép" nhưng lại khó "ép" các thành viên tham gia, nên năng lực, kinh nghiệm và uy tín của người tổ chức là yếu tố quan trọng để huy động các thành viên tham gia tích cực và đạt

1.3.4.4 Nội dung chương trình của HĐGDNGLL

Để quản lí nội dung và chương trình HĐGDNGLL, người Hiệu trưởng cần nắm bắt yêu cầu môn học và giáo dục của từng độ tuổi học sinh cụ thể trong chương trình giáo dục, chỉ đạo đảm bảo để chương trình được thực hiện đầy đủ, toàn diện, không cắt xén, đặc biệt là các hoạt động ngoài giờ lên lớp

và ngoại khoá Việc chỉ đạo chương trình và nội dung giáo dục phải đảm bảo tính nguyên tắc, tính hệ thống nhưng cũng phải linh hoạt, sáng tạo, tránh máy móc, cứng nhắc Các HĐGDNGLL được tổ chức và thực hiện trong thể thống nhất của chương trình giáo dục

Các tổ nhóm chuyên môn dựa vào kế hoạch chung của nhà trường trong năm mà có sự sắp xếp nội dung của HĐGDNGLL cho phù hợp theo chủ điểm, theo những mốc thời gian (nhiều khi trong các tháng có những ngày lễ lớn, các môn học nên kết hợp sắp xếp theo những mốc thời gian này)

Người giáo viên phụ trách ngoại khoá phải có sự chuẩn bị kỹ càng về mặt nội dung Kiến thức mà giáo viên sẽ chuyển tải trong HĐGDNGLL phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

- Có tính chính xác: Tri thức truyền đạt phải có độ tin cậy cao, nếu là trích dẫn phải nắm rõ nguồn gốc, xuất xứ, gọi tên đúng bản chất sự vật, hiện tượng

- Có tính khoa học: Tất cả những tri thức nêu ra phải làm sáng tỏ cho chủ điểm, có nhiệm vụ khắc sâu, mở rộng chứ không thể tuỳ tiện Ngay việc sắp xếp cũng phải có trật tự lô gíc chặt chẽ

- Có tính ứng dụng: Học sinh tham gia các HĐGDNGLL là dựa trên sự hứng thú và tính tự nguyện, do đó giáo viên tổ chức cần chú ý để các em được thực hành, tránh nặng tính “hàn lâm ” Cần chọn những vấn đề ngoại khoá

28

kích thích sự phát triển tư duy ứng dụng, óc sáng tạo của học sinh, giúp các

em vận dụng kiến thức vào cuộc sống nhanh và hợp lý

Bên cạnh truyền thụ tri thức, nội dung của HĐGDNGLL còn phải gắn chặt với việc giáo dục tư tưởng tình cảm Công tác giáo dục tư tưởng cho học sinh phải luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống Nó phải cụ thể, tinh tế, linh hoạt có lý, có tình, không trừu tượng, giản đơn, rập khuôn, cứng nhắc Đối với lứa tuổi học sinh THCS, việc giáo dục tư tưởng tình cảm lại càng phải được tiến hành nhẹ nhàng tinh tế

1.3.4.5 Các điều kiện để tổ chức HĐGDNGLL có hiệu quả

Các nguồn lực phục vụ hoạt động giáo dục nói chung, HĐGDNGLL trong nhà trường nói riêng bao gồm cả con người, kinh phí, thời gian và các điều kiện về vật lực

Hiệu trưởng lên kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nhận thức về HĐGDNGLL cho đội ngũ

Hiệu trưởng lên kế hoạch mua sắm, sử dụng, bảo quản các phương tiện phục vụ tổ chức HĐGDNGLL để nâng cao chất lượng giáo dục, tiết kiệm, tránh lãng phí Việc lên kế hoạch mua sắm các trang thiết bị phục vụ các hoạt động giáo dục, HĐGDNGLL cần bám sát mục tiêu, yêu cầu của từng hoạt động, với các hình thức chính khoá và ngoại khoá, chú trọng các phương tiện giáo dục mang cả giá trị vật chất và tinh thần như sách, vở, báo chí, tranh ảnh, các tác phẩm nghệ thuật

về văn hóa, đặc biệt nên đánh giá động viên được cả tập thể thì sẽ mang lại

29

sinh khí và sức mạnh cho tập thể tham gia HĐGDNGLL có hiệu quả Kiểm tra đánh giá HĐGDNGLL không chỉ đánh giá kết quả của hoạt động mà còn phải đánh giá được ý nghĩa GD và hiệu quả GD của HĐGDNGLL, điều này không phải lúc nào cũng làm được

Hiện nay khi đánh giá về chất lượng giáo dục (CLGD) phổ thông vẫn còn thiếu về chất lượng văn hóa, chưa thực sự chú ý chất lượng đạo đức và

kỹ năng

Cách đánh giá CLGD đúng đắn, đầy đủ là CLGD đáp ứng mục tiêu

GD Như vậy sản phẩm GD con người phải được đánh giá trên các mặt; chất lượng kiến thức (văn hóa); chất lượng kỹ năng (KNS), chất lượng thái độ (đạo đức) Hình thức đánh giá được đổi mới như đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới thi cử, đổi mới xếp loại hạnh kiểm, với việc đổi mới cách đánh giá CLGD sẽ làm cho HĐGDNGLL càng có vị trí quan trọng trong việc tạo nên sản phẩm có thể đáp ứng mục tiêu GD hiện nay

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng trường THCS

1.4.1 Vị trí, vai trò, chức năng của Hiệu trưởng trường THCS

Theo Luật giáo dục ban hành năm 2005 ở điều 54 mục 1 quy định

“Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận”

[27, tr 19]

Như vậy nhà trường thực hiện được mục tiêu nhiệm vụ của mình hay không một phần quyết định là tùy thuộc vào những phẩm chất và năng lực của người Hiệu trưởng Vai trò tổ chức, quản lý của Hiệu trưởng có ý nghĩa

vụ cùng to lớn đối với mọi hoạt động của nhà trường Ngày nay, cải tiến phương pháp quản lý và dân chủ hóa trong nhà trường nhằm phát huy cao độ tính tích cực của đội ngũ GV thì vai trò của người Hiệu trưởng càng nổi bật hơn bao giờ hết

30

Người Hiệu trưởng phải hiểu rõ mục tiêu giáo dục, am hiểu sâu sắc nội dung giáo dục, nắm chắc các phương pháp, nguyên tắc giáo dục Người Hiệu trưởng có chức năng tổ chức mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường, làm cho các chủ trương, đường lối, nội dung, phương pháp giáo dục được thực hiện một cách có hiệu quả Do vậy, năng lực tổ chức thực tiễn của người Hiệu trưởng quyết định hiệu quả của quản lý giáo dục.Trong công tác tổ chức thực tiễn, người Hiệu trưởng phải có tri thức cần thiết về khoa học tổ chức, đặc biệt phải biết quản lý con người Vì vậy, lao động quản lý của Hiệu trưởng vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật

1.4.2 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người Hiệu trưởng trường THCS

cụ thể cần bám sát để chỉ đạo GVCN tổ chức HĐGDNGLL đúng quy định và đạt hiệu quả cao Hiệu trưởng - Nhà quản lý đó nắm vững chủ điểm nhưng cần quán triệt đội ngũ GVCN thực hiện nghiêm túc, có kiểm tra đánh giá xếp loại từng GV thông qua cán bộ Đoàn - Đội Bên cạnh nội dung bắt buộc còn

có các hoạt động tự chọn với các nội dung như: Các câu lạc bộ toán học, văn học, hoạt động thể thao, các hoạt động lao động công ích

* Tổ chức, chỉ đạo HĐGDNGLL

31

- HĐGDNGLL phải có sự chỉ đạo, giảng dạy, tổ chức hoạt động của đội ngũ GVCN lớp, mỗi GVCN lớp là một anh chị phụ trách, vì vậy quản lý hoạt động tự chọn, việc triển khai tổ chức HS lớp mình hoạt động ra sao có hiệu quả GVCN phối kết hợp với cán bộ Đoàn – TPT, với PHHS đánh giá HS, rút kinh nghiệm tổ chức HĐGDNGLL để đạt hiệu quả hơn

- Hiệu trưởng quản lý việc triển khai HĐGDNGLL của GVCN, nắm chắc được hoạt động này diễn ra ở các lớp như thế nào Nêu cao vai trò của GVCN trong các hoạt động, phân bố thời gian thực hiện, đa dạng các hình thức, nội dung thực hiện tổ chức điều kiện hoạt động của đội ngũ ban chỉ huy chi đội đó; công tác tự quản; ý thức tham gia hoạt động của các đội viên trong chi đội của HS phải khách quan, chính xác và thông qua nhiều kênh như: tự đánh giá, tổ nhóm đánh giá, cán bộ chi đội, liên đội và TPT đánh giá

Để HĐGDNGLL có kết quả tốt thì GVCN cần phải phối hợp chặt chẽ với Đoàn thanh niên và Đội TNTP HCM Bên cạnh đó GVCN phải xác định nhiệm vụ của mình là phải giúp đỡ tạo điều kiện để chi đội, chi hội thanh niên của lớp xây dựng kế hoạch công tác bồi dưỡng cán bộ cốt cán, cố vấn tham mưu để cho các em tự tổ chức các hoạt động Nói cách khác, hướng dẫn cho các em tự quản làm sẽ đạt kết quả cao hơn là làm thay phần việc của các em

- Quản lý tốt việc phối hợp giữa GVCN và PHHS là việc làm rất quan trọng trong quá trình GD vì đây là hai lực lượng không thể tách rời nhau Ngoài ra vai trò của các lực lượng xã hội khác rất quan trọng do vì các em thường xuyên tiếp xúc với xã hội và dễ dàng bắt chước những điều tiêu cực, ảnh hưởng những tệ nạn xã hội Trong thực tế có rất nhiều GV giỏi chuyên môn trong giảng dạy nhưng công tác chủ nhiệm lại không có hiệu quả tốt và ngược lại Chính vì vậy đòi hỏi người GVCN cần có năng lực sư phạm để vừa giảng dạy tốt vừa làm công tác chủ nhiệm tốt thì đó mới là một niềm hạnh phúc đối với các em HS, như vậy người GVCN đó mới hoàn thành được sứ mệnh của người thầy giáo