một số giải pháp giúp học sinh khối 3 học tốt phân môn vẽ tranh đề tài

* Qua thời gian giảng dạy môn Mĩ thuật ở khối 3, tôi thấy các em còn hạn chế nhiều trong việc vẽ tranh, chưa nắm vững cách vẽ sắp xếp bố cục, đôi khi hình vẽ chưa đúng với đề tài, thích

MỞ ĐẦU

***

1 Lí do chọn đề tài.

*Trong trường phổ thông môn Mĩ thuật là môn mang tính chất độc lập Môn Mĩ thuật không có nhiệm vụ đào tạo học sinh thành hoạ sĩ hay những người chuyên làm công tác nghệ thuật mà chủ yếu cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản về giáo dục thẩm mĩ: về hình khối, hình vẽ, màu sắc…để từ đó giúp học sinh nhận ra cái đẹp và mong muốn được tạo ra cái đẹp trong cuộc sống hằng ngày Đồng thời cho các em thưởng thức được cái hay trong cuộc sống

* Qua thời gian giảng dạy môn Mĩ thuật ở khối 3, tôi thấy các em còn hạn chế nhiều trong việc vẽ tranh, chưa nắm vững cách vẽ sắp xếp bố cục, đôi khi hình vẽ chưa đúng với đề tài, thích hình ảnh nào thì vẽ to theo ý thích mình, bố cục rời rạc, chưa rõ chủ đề, bài vẽ tranh của các em còn đơn giản, rập khuôn về hình ảnh, màu sắc chưa có nhiều sáng tạo

* Giải pháp giúp học sinh học tốt môn Mĩ thuật nói chung, chủ đề vẽ tranh ở khối 3 nói riêng là một yêu cầu tất yếu trong dạy học mỹ thuật hiện nay Bởi vì trên thực tế, học sinh đại đa số là con em công nhân lao động , cha mẹ các em còn xem nhẹ môn học này, nên còn chưa quan tâm đến các em, thậm chí còn cản trở các em học mỹ thuật vì nghĩ sẽ mất thời gian vô ích

* Hiện nay môn Mĩ thuật là môn học chính thức trong nhà trường Vì mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh ở tiểu học đòi hỏi người giáo viên mỹ thuật phải có phương pháp hấp dẫn, dụng cụ trực quan, tranh ảnh minh hoạ cho các tiết dạy, các bài vẽ với nhiều đề tài hấp dẫn, bố cục và màu sắc đẹp Từ đó tạo cho các em tâm thế thích thú hơn trong tiết học, giúp các em gợi mở thêm nhiều hình ảnh, nhận thức hơn về cách sắp xếp bố cục, màu sắc Từ đó các em sẽ học tốt chủ đề vẽ tranh

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

* Phân môn Mĩ thuật nói chung chủ đề vẽ tranh ở khối 3 nói riêng, tôi nhận thấy rằng các em còn hạn chế trong việc sáng tạo, chưa biết lựa chọn hình ảnh trong việc làm nổi bậc chủ đề, thường sắp xếp theo cảm tính Vì vậy dẫn đến bố cục tranh vẽ bị rời rạc, không thuận mắt, màu sắc thì tô đều, thiếu kết hợp đậm nhạt, từ đó dẫn đến bài vẽ chưa đẹp lắm, mặc dù giáo viên đã hướng dẫn qua nhiều năm học Cho nên tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích giúp các em nắm vững và hiểu rõ hơn về cách vẽ tranh và tô màu đẹp, làm nền tảng cho các em học tốt môn mỹ thuật sau này

3.Phạm vi, đối tượng nghiên cứu.

- Học sinh khối 3, trường tiểu học An Bình B

4 Phương pháp nghiên cứu:

4.1 Phương pháp quan sát.

Khảo sát trao đổi các đối tượng để tìm hiểu những bức xúc, vướng mắc

cần khắc phục và một số vấn đề liên quan

4.2 Phương pháp điều tra.

Nhằm nắm bắt những thông tin cần thiết

4.3 Phương pháp thực nghiệm.

Để khẳng định giả thuyết, từ đó đề xuất những khả năng ứng dụng vào

thực tiễn

4.4 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết.

Phân tích để xây dựng thành một hệ thống khái niệm, phạm trù, tiến tới tạo

thành các lý thuyết khoa học mới

4.5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

Nghiên cứu xem xét lại những thành quả của hoạt động thực tiễn trong quá

khứ, để rút ra những kết luận bổ ích cho thực tiễn và cho khoa học

5.Giới hạn và phạm vi của đề tài.

- Giới hạn nghiên cứu: Phân môn vẽ tranh ở khối 3.

- Phạm vi: Trường tiểu học AN BÌNH B.

6 Giả thiết nghiên cứu.

- Tài liệu là đề tài cần thiết giúp cho việc giảng dạy môn Mĩ thuật ở học sinh lớp 3 đạt hiệu quả cao hơn trong việc nắm được các bước cơ bản về phân môn vẽ tranh và phát huy tính tích cực sáng tạo, để học sinh lớp 3 học tốt phân môn vẽ tranh

NỘI DUNG

***

A.CƠ SỞ KHOA HỌC

- Như ta đã biết môn Mĩ thuật là phân môn mang tính chất độc lập, học Mĩ thuật ở trường tiểu học là dạy cho các em biết cách trang trí, vẽ theo mẫu, vẽ tranh đồng thời hướng dẫn cách em làm quen với một số tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật hội họa, qua những tiết học thường thức Mĩ thuật, từ đó rèn luyện cho các em tính thẩm mĩ về cái đẹp muôn màu, muôn vẻ Muốn vậy ta phải làm sao tạo cho các em sự hứng thú học tập Dạy Mĩ thuật cần làm sao cho các em thích học, thích vẽ Dạy vẽ thì cần hơn, vì dạy cho các em cảm thụ về vẻ đẹp trong thiên nhiên, thường gặp gặp nhiều trong cuộc sống hằng ngày Nếu không có sự hứng thú, cảm hứng nào đó thì không có sự say mê, tìm tòi sáng tạo cho riêng mình, sẽ không

có bài vẽ đúng, đẹp

1.1 Mục đích yêu cầu của môn Mĩ thuật

- Mĩ thuật ở trường phổ thông không nhằm đào tạo cho học sinh thành những họa sĩ những người chuyên làm công tác

Mĩ thuật Mục đích chủ yếu là đông đảo học sinh được tiếp xúc với nghệ thuật hội hoạ, để các em có những hiểu biết về yếu

tố làm ra vẽ đẹp và những tiêu chuẩn của cái đẹp

- Môn Mĩ thuật góp phần giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, bồi dưỡng nâng cao, thị hiếu thẩm mỹ năng lực nhận thức cái đẹp

- Rèn luyện tri giác, thị giác và khả năng thể hiện đối tượng vẽ cho học sinh

- Tạo điều kiện giúp đỡ học sinh học tốt ở các môn học khác

- Bồi dưỡng năng khiếu nghệ thuật cho học sinh

- Giáo dục thẩm mỹ, cẩn thận trong lúc vẽ

- Giáo dục tình yêu quê hương đất nước con người Việt Nam

1.2 Mục đích yêu cầu phân môn vẽ tranh ở lớp 3

*Chủ đề vẽ tranh là một phân môn của Mĩ thuật trong chương trình lớp 3, việc dạy vẽ tranh cho học sinh ở trường phổ thông với mục đích là:

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức đầu tiên, cơ bản nhất Đồng thời giúp cho các em cách lựa chọn hình ảnh, phân chia hình mảng để có bố cục tranh hợp lí

- Rèn luyện cho học sinh tính tư duy, sáng tạo trong khi vẽ

- Giáo dục cho em tính cẩn thận, chính xác khi vẽ, cảm nhận được chủ đề, liên tưởng đến hình ảnh về chủ đề đó

1.3 Vị trí và tầm quan trọng của phân môn vẽ tranh ở lớp 3 trong chương trình Mĩ thuật tiểu học.

- Trong chương trình Mĩ thuật tiểu học, phân môn vẽ tranh được cấu trúc theo hình thức nâng dần từ lớp 1 đến lớp 5 học sinh được làm quen với hình vẽ đơn giản đến phức tạp, điển hình như lớp 1 chủ đề vẽ tranh Các em làm quen với một số bài

vẽ đơn giản như: vẽ chim và hoa, vẽ cảnh thiên nhiên … Đến các lớp 2, 3, 4, 5 thì thể loại này được nâng dần, yêu cầu hình phải có tư duy sáng tạo hơn Nhận thức của các em lớp 3 còn mang nặng cảm tính, chưa có ý thức cao trong việc vẽ, hay quên những gì thầy (cô) đã hướng dẫn Chính vì thế mà việc lựa chọn tìm ra phương pháp giảng dạy cho phù hợp rất quan trọng

Mặc dù nhận thức về thế giới xung quanh còn đơn giản, kỹ năng vẽ tranh còn hạn chế nhưng do yêu thích môn học cộng thêm sự truyền đạt giảng dạy lôi cuốn hấp dẫn, sự giúp đỡ, động viên, nhắc nhở kịp thời của giáo viên sẽ giúp các em có cái nhìn đúng, hiểu đúng về đề tài vẽ làm nền tảng cho các em trong việc cảm nhận thế giới và thể hiện lên giấy một cách sinh động như trong ý nghĩ

B THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Thực trạng.

- Trường tiểu học An Bình B mới được xây dựng song và đưa vào sử dụng trong năm học 2011 – 2012 Trường nằm trên địa phận phường An Bình, bên cạnh trường THCS An Bình và mầm nom Hoa Hồng Sáu Hơn nữa trường nằm gần quốc lộ 1A nên việc đi lại cũng dễ dàng, thuần tiện hơn nhiều

- Thuận lợi:

+ Theothống kê tổng số học sinh ở khối 3 năm học 2011 - 2012 là 144 em Học sinh là con em công nhân nên phân lớn các

em học bán trú nên GV có thời gian nhiều để dạy dỗ các em và phân môn này các em cũng đã được làm quen trong chương trình Mĩ thuật từ lớp 1 đến lớp 3

+ Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, bộ môn được trang bị tương đối đầy đủ về cơ sở vật chất phục vụ có hiệu quả cho việc dạy và học của thầy và trò

- Khó khăn:

+ Đa phần cha mẹ các em điều là công nhân lao động nên việc kèm cặp cho các em học vẽ còn hạn chế Hơn nữa, nhận thức của cha mẹ về việc học mỹ thuật còn sai lầm Cha mẹ bắt các em học toán, học chữ, học anh văn, học vi tính…để theo cho kịp chúng kịp bạn còn học mỹ thuật bị xem là tốn công vô ích Thậm chí có Cha mẹ còn xem việc học vẽ của con ở nhà là kiếm cớ lười học…Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến các em còn thiếu thốn về đồ dùng học tập Khi đến giờ thực hành, các

em phải mượn màu, dụng cụ vẽ… của bạn và làm cho các bạn cũng mất tập trung, mất thời gian

+ Cũng do diều kiện sống mà học sinh ít có cơ hội tiếp xúc tìm hiểu thực tế các đối tượng Phần nhiều là các em chỉ được biết đến qua sách vở, băng hình Chính vì vậy, cách nhìn, cách cảm của các em về thế giới xung quanh nhiều khi còn đơn giản, lệch lạc

2.2 Những vấn đề nghiên cứu.

Qua thời gian công tác và giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy phân môn vẽ tranh ở học sinh lớp 3 thường vấp phải những sai sót nhiều về bố cục, hình vẽ, màu sắc Chính những yếu tố này dẫn đến bài vẽ các em đạt kết quả thấp Là giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi rất băn khoăn về điều này Có phải do bản thân giáo viên chưa tìm ra phương pháp giảng dạy thích hợp hay trình độ nhận thức tiếp thu bài ở học sinh còn hạn chế?

Thực sự giáo viên chưa quan tâm đúng mức khi học sinh làm bài Thông thường khi học sinh vẽ tranh giáo viên gợi ý học sinh nên vẽ hình chính trước, hình ảnh phụ sau và tô màu, nhưng không hướng dẫn cụ thể Vì thế theo bản tính học sinh tiểu học khi bước vào giai đoạn thực hành các em cứ vẽ theo ý mình theo kinh nghiệm mà quên đi những gì thầy (cô) vừa hướng dẫn Bản thân giáo viên đôi khi quán xuyến không hết lớp, không gợi ý kịp thời khi học sinh đang vẽ cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng bài vẽ

Phân môn vẽ tranh tuy đa dạng về hình vẽ nhưng đa phần học sinh lớp 3 chưa biết lựa chọn sắp xếp hình làm sao cho phù hợp và đúng với chủ đề, các em thường vẽ theo cảm tính, không quan tâm đến bố cục, màu sắc (tô lộn xộn), không quan tâm đến màu để tô rõ hình chính Thậm chí có em còn sử dụng một màu cho cả hình ảnh và nền của bức tranh, làm hình ảnh bị lẫn lộn

C: NỘI DUNG

*Để đạt được kết quả cao trong phân môn vẽ tranh, điều trước tiên là làm sao tạo cho các em có sự say mê học vẽ, học mà cảm thấy thoải mái mà không có sự gò bó Riêng giáo viên bộ môn phải tìm ra phương pháp dạy hay, đơn giản nhưng hiệu quả lôi cuốn học sinh

Sau đây tôi xin trình bài một số giải pháp mà tôi đã thực hiện tạo ra hiệu quả cho phân môn vẽ tranh ở lớp 3

C.1 Tìm chọn nội dung đề tài.

* Đối với cấp bậc tiểu học do nhận thức và tính tư duy chưa cao, sự nhận thức bằng trực giác cảm tính Trong đó môn Mĩ thuật nói chung , phân môn vẽ tranh ở khối lớp 3 nói riêng là đòi hỏi học sinh phải có trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo ban đầu Cho nên việc sử dụng trực quan đóng vai trò quan trọng không thể thiếu trong tiết học Nhờ trực quan mà giáo viên khơi dậy được ở các em vốn kinh nghiệm trước đó, khơi dậy hứng thú học tập và giúp học sinh chú ý lâu bền hơn.Một tiết vẽ tranh về đề tài tết cổ truyền sẽ đạt kết quả cao hơn nếu trước giờ thực hành giáo viên cho các em xem băng hình về các lễ hội, các phong tục, các trò chơi…

Khi các em đã có những hình ảnh, có ấn tượng thì tất yếu sẽ có nhu cầu tìm hiểu cách thức để thể hiện hình ảnh đó.Giáo viên

đã thành công bước đầu khi thu hút học sinh chú ý vào bài

Muốn đạt được điều đó, bản thân giáo viên phải nắm vững những kiến thức, yêu cầu khi sử dụng phương pháp này để phát huy được thế mạnh của trực quan.Trực quan nhàm chán, không mới mẻ, không hấp dẫn có khi còn phản tác dụng khiến học sinh sao nhãng, không tập trung chú ý

*Sự chuẩn bị chu đáo cho tiết dạy trước khi hướng dẫn học sinh vẽ cũng góp phần không nhỏ cho giáo viên trong việc truyền thụ nội dung bài vẽ cho học sinh Công tác chuẩn bị tốt thì các khâu sau đó của quy trình dạy học có nhiều thuận lợi Và ngược lại, nếu chuẩn bị không chu đáo, chất lượng bài dạy sẽ nằm ngay trên bài vẽ của học sinh.Trở lại ví dụ trên, nếu giáo viên không chuẩn bị chu đáo về hình ảnh tư liệu gợi mở mà chỉ dạy theo sách giáo khoa thì các em không thể tư duy để tự sáng tạo ra các hình ảnh đẹp về tết cổ truyền Có chăng cũng chỉ là đường xá tấp nập và một khung cảnh chung chung về một nơi mà các em đã từng dược ba mẹ chở đến…Thật khó để các em tưởng tượng ra những hình ảnh đặc trưng nhất trong

đề tài

C.2 Hướng dẫn cách vẽ.

*Học sinh cần nắm vững những kiến thức cơ bản mà giáo viên chính là người trực tiếp hướng dẫn học sinh tiến hành vẽ theo bốn bước như sau:

- Bước 1: Đóng khung tranh

- Bước 2: Phân mảng chính, mảng phụ

- Bước 3: Lựa chọn hình ảnh chính, phụ vẽ vào các mảng (hợp đề tài)

- Bước 4: Hoàn chỉnh hình vẽ bố cục cân đối để tô màu vẽ tranh

a) Đóng khung tranh:

Thường các em xem nhẹ việc kẻ khung hình khi vẽ tranh, đôi khi bỏ qua các bước này Vì thế dẫn đến hình vẽ tràn lan, không ranh giới nhìn cảm thấy rất khó chịu cho người xem, nếu có các em thường không ý thức đến việc cân đối với giấy vẽ,

có em đóng khung quá to hoặc nhỏ quá, thậm chí còn cả nghiêng vẹo khung hình

To quá Nhỏ quá

Khung hình nghiêng

Cân đối hợp lí

Khung hình nghiêng Cân đối hợp lí

Vì vậy giáo viên nhắc nhở quan tâm nhiều ở giai đoạn này bắt đầu cho việc vẽ tranh Giáo viên nên vẽ trước một vài khung hình trên giấy gọi học sinh nhận xét để tự tìm ra khung hình hợp lí cho vẽ tranh

b) Phân mảng hình cho tranh:

Đây là bước cũng không kém phần quan trọng, thường khi thực hành các em không thực hiện bước này cho nên việc vẽ tranh không có chủ ý, bố cục tranh rời rạc, không tập trung ở những phần chính, đôi khi các hình vẽ phụ lấn áp cả hình chính làm ảnh hưởng đến nội dung bài vẽ Giáo viên thường hay sơ sót ở phần này nên lúc trình bài hướng dẫn vẽ lên bảng lớp giáo viên vẽ phân mảng vào tranh cho học sinh trực tiếp thấy học sinh sẽ chú ý hơn

Mảng phụ

Mảng chính

c/ Lựa chọn hình vẽ ( hình chính, hình phụ)

Thường khi các em vẽ tranh vẫn vẽ chính, phụ nhưng chưa đạt hiệu quả cao Nguyên nhân do các em không tiến hành theo trình tự mà vẽ theo sở thích của mình, cứ thích hình gì thì vẽ hình đó vào trong tranh trước, không cân nhắc lựa chọn hình chính để thể hiện nội dung đề tài Khi vẽ hay dùng thước để vẽ dẫn đến hình vẽ bị khô cứng không gây được cảm xúc, mất đi vẻ ngây ngô của tuổi thơ Chính vì thế giáo viên nhắc học sinh lựa chọn hình chính, nói lên được chủ đề mà bài vẽ yêu cầu và lựa chọn vị trí thích hợp cho hình Có như thế bố cục tranh mới đẹp hơn và rõ được chủ đề

d/ Tô màu:

* Nói đến tranh ta đều liên tưởng đến hình ảnh và màu sắc Một tranh đẹp không những hoàn chỉnh về bố cục nội dung

mà màu sắc cũng góp phần quan trọng không thể thiếu được Cái khó ở đây là tô màu làm sao để tăng thêm vẻ đẹp của tranh, không khéo chính màu sắc là con dao hai lưỡi có thể làm xấu đi cả tranh vẽ Vì không biết cách tô màu hợp lí dẫn đến làm cho bức tranh giảm đi vẻ đẹp đôi khi làm cho bức tranh không đạt yêu cầu

*Trong quá trình giảng dạy, có em vẽ nội dung bố cục tranh rất tốt nhưng khi tô màu thì làm xấu đi hình vẽ, thật đáng tiếc Đôi khi giáo viên xem nhẹ phần này cứ hướng dẫn các em tô màu tự do, sáng tạo mà không gợi ý trực tiếp để học sinh

hiểu và nắm được cách vẽ màu cho hợp lí Giáo viên có thể liên hệ thực tế để học sinh dễ hiểu, cho học sinh so sánh giữa màu trời và màu đất:

- Trời các em có thể dùng các màu tươi sáng để tô như: Vàng, xanh nhạt, cam, hồng, và có thể kết hợp các màu đậm nhạt lại với nhau

- Nền đất thông thường nên sử dụng những màu có sắc độ đậm và tối như: nâu, đen, xám, tùy theo thể loại tranh vẽ

mà có cách kết hợp màu cho đẹp

Ví dụ: Khi tô tranh vẽ đề tài phong cảnh, cây cối các em thường cứ sử dụng một màu xanh để tô đều mảng Cứ như thế

nhìn vào gợi cho người xem liên tưởng như tranh vẽ lấy giấy màu dán vào, không có sự đậm nhạt sáng tối của màu làm cho bức tranh thiếu đi vẻ phong phú về màu sắc Nhưng thực tế tán cây giáo viên nên hướng dẫn học sinh tô kết hợp màu có xanh đậm xanh nhạt để diễn tả độ sáng tối của tán cây, đôi khi vẽ màu tranh cần nên hướng dẫn học sinh vẽ bóng của những hình vẽ, sự vật, nhà cửa, cây cối, sông nước, con người, con vật, Bằng cách nhấn màu tô đậm, có như thế mới làm cho bài

vẽ tăng phần hấp dẫn về màu sắc của tranh và sinh động hơn

- Trong quá trình hướng dẫn học sinh vẽ ở phân môn vẽ tranh, ngôn ngữ và cách diễn đạt của giáo viên rất quan trọng Tùy theo các cấp bậc của lớp mà giáo viên có cách hướng dẫn để học sinh dễ hiểu và nắm được kiến thức bài học Đôi khi giáo viên dùng những thuật ngữ của phân môn mà ở lứa tuổi học sinh không tiếp nhận được, ngược lại dùng những từ ngữ đơn giản, dễ hiểu đôi khi lại hiệu quả hơn

Ví dụ: Theo quy luật của vẽ tranh, tranh vẽ phải có đường chân trời và định luật xa gần thì bài vẽ sẽ đẹp hơn.

- Thực tế khi hướng dẫn học sinh vẽ giáo viên có áp dụng những định luật này vào tiết dạy nhưng không thể dùng những thuật ngữ vừa nêu trên để hướng dẫn học sinh được, học sinh sẽ cảm thấy xa vời và không hiểu Giáo viên có thể hướng dẫn theo cách này để học sinh dễ hiểu hơn khi vẽ tranh

- Khi vẽ em muốn bầu trời rộng và bao la thì em nên hạ đường vạch của tranh thấp xuống

- Muốn thể hiện và vẽ được nhiều hình vẽ ở mặt đất thì em vạch đường tranh cao lên thì sẽ thấy mặt đất rộng và bầu trời nhỏ lại

- Những hình ảnh nào gần thì em vẽ to, xa vẽ nhỏ Cứ hướng dẫn như thế thì cũng có thể nói giáo viên đã áp dụng được định luật xa gần vào bài giảng một cách đơn giản mà học sinh dễ hiểu hơn

- Nên cho học sinh biết những sai phạm nên tránh khi vẽ tranh là cắt đôi tranh và chia xéo tranh ra hai mảng hình tam giác

Cắt tranh Chia tranh thành 2 mảng tam giác