Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 thực hiện tốt kĩ năng nhân chia trong và ngoài bảng

Nhằm phát huy những ưu điểm, kịp thời khắc phục những hạn chế giúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ các kiến thức từ những phương pháp dạy học, qua thực tế giảng dạy hiện nay với cách dạy và học theo phương pháp dạy học tích cực, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm gì, làm như thế nào để các em có hứng thú trong học tập, nhất là đối với môn Toán. Chính vì vậy tôi đã đi sâu vào nghiên cứu, tìm hiểu : “Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 3 thực hiện tốt kĩ năng nhân chia trong và ngoài bảng ” để áp dụng vào công tác giảng dạy giúp các em nắm vững các kiến thức trong môn học này.

MỤC LỤC

1.2.Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp 3

1.5 Phương pháp thực hiện, đối tượng và phạm vi 6

2 Quá trình hình thành và nội dung giải pháp 7

2.2 Những cải tiến cho phù hợp với thực tiễn 8

2.2.2 Việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng

2.2.3 Về phương pháp nhân chia ngoài bảng

11- 12- 13-14-15

3.3 Kinh nghiệm thực tiễn khi áp dụng giải pháp 17

1.CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp

Trong chương trình giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng, vấn đề đổi mới Phương pháp dạy học luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu, nhằm tạo ra các sản phẩm giáo dục là những con người linh hoạt, chủ động, sáng tạo, độc lập tư duy và quyết đoán trong mọi tình huống Hiện nay, phương pháp dạy và học theo hướng tích cực đang

được coi là phương pháp dạy học mới nhất, coi quá trình tự học của học sinh là trung tâm

của hoạt động giáo dục, giáo viên là người hướng dẫn, đồng hành với học sinh, giúp học sinh

tự tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức Tuy nhiên, trình độ HS không đồng đều, vì vậy khả năng

nhận thức của các em cũng khác nhau, liệu các em tiếp thu bài chậm có thể tự học, tự lĩnh hội được kiến thức hay không? nhất là trong tiết học Toán

Để đạt được mục tiêu chương trình đề ra, trước hết giáo viên phải nắm vững mục tiêu, nội dung, khả năng có thể khai thác trong từng bài Điều quan trọng là giáo viên phải xây dựng những phương pháp dạy học nhằm thu hút sự tập trung của học sinh trong hoạt động học để các em nắm chắc và vận dụng thành thạo các nội dung trong từng bài, góp phần phát triển năng lực tư duy và năng lực thực hành của các em

Nhằm phát huy những ưu điểm, kịp thời khắc phục những hạn chế giúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ các kiến thức từ những phương pháp dạy học, qua thực tế giảng dạy hiện nay với cách dạy và học theo phương pháp dạy học tích cực, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm gì, làm như thế nào để các em có hứng thú trong học tập, nhất là đối với môn Toán

Chính vì vậy tôi đã đi sâu vào nghiên cứu, tìm hiểu : “Một số biện pháp giúp học sinh Lớp

3 thực hiện tốt kĩ năng nhân chia trong và ngoài bảng ” để áp dụng vào công tác giảng dạy

giúp các em nắm vững các kiến thức trong môn học này

1.2.Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp

1.2.1 Cơ sở lý luận

Trong hoạt động dạy và học, không thể không nói đến phương pháp dạy và phương pháp học Hai hoạt động đó diễn ra song song Nếu chỉ chú ý đến việc truyền thụ kiến thức cho học sinh mà không chú ý đến việc tiếp thu kiến thức như thế nào thì quá trình dạy học sẽ không mang lại kết quả cao Khi học, học sinh không tiếp thu được kiến thức thì sẽ không hình thành được kỹ năng, kỹ xảo trong thực hành Từ đó không nhận thức được một cách đúng đắn tầm quan trọng của môn học dẫn đến ngại học, ngại suy nghĩ, không xử lý được

những tình huống xảy ra ở các dạng bài tập Do vậy, học sinh cũng không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đòi hỏi các em phải có được

Cho dù giáo viên có những phương pháp giảng dạy hay đến đâu đi chăng nữa, mà học sinh không học tập khoa học thì cũng không giải quyết được nhiệm vụ dạy học

1.2.2.Cơ sở thực tiễn

Đối với môn Toán là môn học tự nhiên nhưng rất trừu tượng, đa dạng và lôgic, hoàn toàn gắn với thực tiễn cuộc sống hàng ngày Bởi vậy, nếu học sinh không có phương pháp học đúng sẽ không nắm được kiến thức cơ bản về Toán học và đối với các môn học khác, nhận thức cũng gặp rất nhiều khó khăn

Môn Toán là môn học quan trọng Nó là chìa khoá để mở ra các môn học khác Đồng thời nó có khả năng phát triển tư duy lôgic, phát triển trí tuệ cần thiết giúp con người vận dụng vào cuộc sống hàng ngày

Trong giờ Toán, bên cạnh việc tìm tòi và sáng tạo phương pháp giảng dạy phù hợp với yêu cầu bài học và đối tượng học sinh Mỗi giáo viên cần phải giúp các em có phương pháp lĩnh hội tri thức Toán học nhất là việc thực hiện thành thạo các phép tính nhân, chia Học sinh có phương pháp học toán phù hợp với từng dạng bài toán thì việc học mới đạt kết quả cao Từ đó khuyến khích tinh thần học tập của các em nhiều hơn

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm lớp 3 và dự giờ đồng nghiệp các tiết học toán lớp 3, tôi nhận thấy:

* Đối với giáo viên:

- Trong quá trình dạy học, có thể nói người giáo viên còn chưa có sự chú ý đúng mức tới việc học sinh đã nắm vững được lượng kiến thức hay chưa? Nguyên nhân là do giáo viên phải dạy nhiều môn, thời gian dành để nghiên cứu, tìm tòi những phương pháp dạy học phù hợp môn học, với đối tượng học sinh trong lớp còn hạn chế Do vậy, chưa lôi cuốn được sự tập trung chú ý nghe giảng của học sinh Từ đó dẫn đến tình trạng dạy học chưa trọng tâm, kiến thức còn dàn trải

- Sử dụng phương pháp dạy môn Toán chưa linh hoạt để thu hút mọi đối tượng học sinh vào hoạt động học tập

- Còn lúng túng trong hình thức tổ chức dạy học theo hướng đổi mới, còn nghiêng nhiều về tính hình thức

- Trong tiết dạy, giáo viên còn mắc phải Giảng bài còn nói nhiều, kéo dài thời gian học buộc học sinh phải ngồi nghe dẫn đến chán học

- Giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh ở mức đúng, đủ nhưng thiếu tính khắc sâu

- Giờ luyện tập chưa theo dõi sâu sát để giúp đỡ những học sinh yếu Toán

* Đối với học sinh:

Kiến thức kĩ năng toán học cơ bản học sinh không nắm vững như: (bảng cộng, trừ, nhân, chia) dẫn đến tính toán thiếu chính xác

Học sinh chưa ý thức được nhiệm vụ học của mình, chưa chịu khó, tích cực tư duy , suy nghĩ tìm tòi cho mình những phương pháp học đúng để biến tri thức của thầy thành của mình Cho nên, sau khi học xong bài, các em còn mơ màng, chưa nắm chắc kiến thức nên rất nhanh quên Kỹ năng tính toán lại chưa nhanh

1.3.Mục tiêu của giải pháp

- Nhằm đề xuất các giải pháp giúp HS nâng cao chất lượng học môn toán

- Qua đó giúp các em rèn luyện các kĩ năng học tập một cách tự tin, chủ động; khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và chủ động chiếm lĩnh kiến thức

1.4.Các căn cứ đề xuất giải pháp

- Đối với môn Toán là môn học tự nhiên nhưng rất trừu tượng, đa dạng và lôgic, hoàn

toàn gắn với thực tiễn cuộc sống hàng ngày Bởi vậy nếu học sinh không có phương pháp học đúng sẽ không nắm được kiến thức cơ bản về Toán học và đối với các môn học khác nhận thức gặp rất nhiều khó khăn

- Môn Toán là môn học quan trọng trong tất cả các môn học khác Nó là chìa khoá để mở

ra các môn học khác Đồng thời nó có khả năng phát triển tư duy lôgic, phát triển trí tuệ cần thiết giúp con người vận dụng vào cuộc sống hàng ngày

- Trong giờ Toán, bên cạnh việc tìm tòi và sáng tạo phương pháp giảng dạy phù hợp với yêu cầu bài học và từng đối tượng học sinh, mỗi giáo viên cần phải giúp các em có phương pháp lĩnh hội tri thức Toán học Học sinh có phương pháp học Toán phù hợp với từng dạng bài Toán thì việc học mới đạt kết quả cao Từ đó khuyến khích tinh thần học tập của các em cao hơn

1.5 Phương pháp thực hiện, đối tượng và phạm vi

1.5.1 Phương pháp thực hiện

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Sưu tầm, tra cứu, tìm tòi các tài liệu, sách báo, mạng

giáo dục… để tìm kiếm các nội dung có liên quan đến giải pháp; Nghiên cứu, thiết kế đồ dùng học tập, trang trí lớp học cho phù hợp với hình thức học tập của học sinh

- Phương pháp tổ chức trò chơi: Phương pháp tổ chức trò chơi nhằm gắn kết giữa kiến

thức cũ với kiến thức mới, giúp hình thành kiến thức mới cho học sinh Đồng thời giáo viên

có thể đánh giá và theo dõi thái độ, sự hứng thú học tập của học sinh trong quá trình học

- Phương pháp quan sát và lắng nghe: Là phương pháp quan trọng đối với giáo viên

nhằm theo dõi, nắm bắt và hỗ trợ kịp thời cho từng nhóm, từng cá nhân học sinh trong quá trình học tập, nhằm đánh giá thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, giải pháp để nâng cao hiệu quả học tập của các em

- Phương pháp điều tra phỏng vấn: Tôi xây dựng một số câu hỏi dạng trắc nghiệm hoặc

tự luận có liên quan đến việc phân tích đánh giá tình hình học tập của học sinh nhằm nắm bắt thực trạng về hiệu quả và hứng thú học tập của các em

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Qua các hoạt động học tập của học sinh, tôi ghi

chép, đúc kết và tổng hợp lại những mặt đạt được và chưa được của các giải pháp đang thực hiện nhằm đưa ra kết luận cuối cùng

- Phương pháp thống kê toán học: Phương pháp này nhằm phân tích thực trạng của vấn

đề đang thực hiện

1.5.2 Đối tượng và phạm vi áp dụng

- Đối tượng áp dụng giải pháp: Học sinh lớp 3A1- Trường Tiểu học Trường Sơn – thành

phố Bà Rịa

- phạm vi áp dụng giải pháp: Áp dụng trong môn Toán lớp 2,3.

2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG GIẢI PHÁP

2.1 Quá trình hình thành nên giải pháp

Trong quá trình thực hiện “Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 3 thực hiện tốt kĩ năng

nhân chia trong và ngoài bảng ” tôi có những thuận lợi và khó khăn sau:

2.1.1 Thuận lợi

- HS được học trong môi trường học tập thân thiện, thoải mài, không bị gò bó; luôn được gần gũi với bạn bè, thầy cô, được thầy cô giúp đỡ và cùng giúp đỡ lẫn nhau

- Lớp học được bố trí bàn ghế 2 chỗ ngồi thuận lợi cho việc tổ chức học tập theo các hình thức như: Làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, nhóm Các em dễ dàng kiểm tra, hỗ trợ lẫn nhau trong học tập

- Sĩ số lớp không quá đông, thuận lợi cho việc theo dõi quá trình rèn luyện của các em

- Nhà trường quan tâm sâu sắc trong việc chỉ đạo cũng như tạo điều kiện về chuyên môn, cũng như cơ sở vật chất

- Đa số phụ huynh quan tâm đến việc học tập và rèn luyện của học sinh

2.1.2 Khó khăn

- Một số em chưa có ý thức tự giác về việc học luôn cần phải có người nhắc nhở của ngừi lớn

- Một số em không thuộc bảng nhân, chia hay thuộc một cách máy móc nên vận dụng vào thực hành tính toán rất chậm

- Một số phụ huynh còn coi nhẹ việc học tập của con em, phó mặc tất cả cho nhà trường

- Các em còn ham chơi hơn ham học

Dưới đây là bảng thống kê chất lượng môn toán theo đánh giá đầu năm học của lớp 3 mà tôi phụ trách trong năm học 2017 -2018:

TSHS

Hoàn thành tốt

Hoàn thành Chưa hoàn thành

2.2 Những cải tiến cho phù hợp với thực tiễn

Để dạy tốt các nội dung về nhân, chia trong bảng và sử dụng phương pháp dạy học nội dung này một cách hợp lí, giáo viên cần chú ý các điểm sau:

2.2.1 Công tác chuẩn bị:

Trước khi học phép tính mới về nhân, chia học sinh đều có giai đoạn chuẩn bị Đây là cơ

sở cho việc hình thành kiến thức mới, cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy, khi dạy học các bài học trong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức cho học sinh để làm cơ sở vững chắc cho các em tiếp cận với kiến thức mới

- Học sinh học bài tổng của nhiều số trước khi học bài phép nhân Ở đây học sinh được học cách tính tổng của nhiều số hạng mà mỗi số hạng đều bằng nhau, nhằm giúp cho các em

hình dung được phép nhân sau này Khi dạy bài này, giáo viên phải cho học sinh lưu ý để nhận ra các tổng đều có các số hạng bằng nhau nhằm giúp các em tính được kết quả phép nhân sau này thông qua cộng các số hạng bằng nhau (nhất là các bảng nhân đầu tiên)

- Học sinh được học bài phép nhân và các bài về bảng nhân trước khi học về phép chia và bài về bảng chia Giáo viên lưu ý học sinh phải học thuộc và nắm vững về bảng nhân để làm

cơ sở học các bảng chia thông qua bảng nhân tương ứng đã học

- Việc học thuộc và thực hiện thành thạo bảng nhân, bảng chia cũng là cơ sở để học sinh học tốt nhân, chia ngoài bảng sau này và khắc sâu cho các em khái niệm về nhân, chia

2.2.2 Việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng nhân, chia:

Để lập được bảng nhân, bảng chia thì bước đầu tiên giáo viên phải chú ý là kĩ thuật sử dụng đồ dùng học tập Mà đồ dùng ở giai đoạn lập bảng nhân, bảng chia này là các tấm bìa

có các chấm tròn Vì vậy, sử dụng đồ dùng trực quan ở giai đọan này là rất cần thiết Tuy nhiên, mức độ trực quan không giống nhau ở các giai đoạn:

- Học kì I học sinh tiếp tục được học các bảng nhân, bảng chia 6, 7, 8, 9 Lúc này các em

đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùng học tập từ thầy (cô) lớp 2 hướng dẫn Vì vậy các em không mấy khó khăn khi tham gia xây dựng bảng nhân, bảng chia (các tấm bìa với số chấm tròn như nhau), các em đã quen và thành thạo khi thao tác các tấm bìa này Hơn nữa lên lớp

3 trình độ nhận thức của các em phát triển hơn nên khi hướng dẫn lập bảng nhân, chia giáo viên vẫn yêu cầu học sinh sử dụng đồ dùng học tập nhưng ở mức độ nhất định và phải tăng dần mức độ khái quát để kích thích trí tưởng tượng, phát triển tư duy cho học sinh Chẳng hạn:

Giáo viên không cùng học sinh lập các phép tính như ở lớp 2 mà chỉ nêu lệnh để học sinh

tự suy nghĩ và thao tác trên các tấm bìa với các chấm tròn bằng nhiều cách như đếm thêm hoặc áp dụng các bảng nhân, chia đã học để lập được 3 hoặc 4 phép tính trong bảng sau đó

áp dụng tương tự để hoàn chỉnh bảng nhân, chia và học thuộc bảng nhân, bảng chia một cách thành thạo không theo thứ tự

VD: Khi giáo viên dạy bài bảng nhân7 Khi cho học sinh lập bảng nhân 7 GV chỉ nêu lệnh rồi cho học sinh thao tác trên các tấm bìa có 7 chấm tròn để lập được các phép tính:

7 x 1 = 7

7 x 2 = 14

Sau khi cho học sinh nhận xét để từ 7 x 2 = 14 suy ra 7 x 3 = 7 + 7 + 7 = 21 Cụ thể là: Với 3 tấm bìa, học sinh nêu 7 được lấy 3 lần, ta có 7 x 3 = 21

Mặt khác học sinh cũng có thể nêu:

7 x 3 chính là 7 x 2 + 7 Vậy 7 x 3 = 7 + 7 + 7 = 7 x 2 + 7 = 14 + 7 = 21

Bằng cách này học sinh có thể không cần dùng đến các tấm bìa mà vẫn lập được các phép tính tiếp theo trong bảng nhân 7 thông qua cách thao tác như trên để lập tiếp các phép tính còn lại dựa vào kết quả phép tính trước

7 x 4 = 7 x 3 + 7 = 21 + 7 = 28

7 x 5 = 7 x 4 + 7 = 28 + 7 = 35

7 x 6 = 7 x 5 + 7 = 35 + 7 = 42 …

Hoặc học sinh có thể dựa trên bảng nhân, bảng chia đã học trước để lập bảng nhân, bảng chia kế tiếp Chẳng hạn:

7 x 4 = 4 x 7 = 28

7 x 5 = 5 x 7 = 35

7 x 6 = 6 x 7 = 42…

Như vậy giáo viên cần sử dụng đồ dùng trực quan hợp lí và sử dụng phương pháp dạy học đúng cách sẽ giúp cho học sinh nhanh chóng tiếp thu được kiến thức một cách chắc chắn và giúp các em phát triển tư duy

Sau khi học sinh đã lập được bảng nhân, bảng chia Muốn học sinh học thuộc nhanh bảng nhân, bảng chia ngay tại lớp và nắm chắc bảng nhân, bảng chia không theo thứ tự, giáo viên thực hiên như sau:

Đầu tiên giáo viên cho cá nhân tự đọc nhẩm 2 lượt, sau đó cho các em đọc nối tiếp thay cho đọc cá nhân (đọc cá nhân, em này đọc, em khác không chú ý dẫn đến một số em không nắm được kiến thức) Cách đọc:

Đọc nối tiếp, mỗi em đọc một phép tính, em tiếp theo đọc phép tính kế tiếp trong bảng từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên, từ trái qua phải, từ phải sang trái và đọc chéo Như vậy em này đọc em khác đã có sự chuẩn bị nhẩm để đến lượt mình.Cứ như vậy các em hứng thú tham gia một cách chủ động, nhiệt tình và học bảng nhân, bảng chia không theo thứ tự (tuy thời gian cho hoạt động này hơi nhiều nhưng bù lại các em nắm được kiến thức một cách chắc chắn và không phải học vẹt) Đặc biệt đối với học sinh tiếp thu chậm, GV yêu cầu các

em đọc hết phép tính không theo thứ tự, các em sẽ tự tin hơn và nhớ được bảng nhân

(GV không quên tuyên dương để khích lệ tinh thần học tập của các em, giúp các em tập trung hơn trong học tập.)

2.2.3 Về phương pháp nhân chia ngoài bảng:

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu trên các ví dụ cụ thể Từ đó sẽ hướng dẫn học sinh cách đặt tính và tính Đối với những trường hợp cần lưu ý: Như phép chia có

số "0" ở thương, ước lượng thương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng, … Giáo viên cần đưa

ra các bài tập dưới dạng này để học sinh lưu ý hơn

* Biện pháp thực hiện

Với nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương pháp chủ yếu là trực quan, kết hợp làm mẫu; Để rèn luyện kĩ năng thì phương pháp chủ yếu là thực hành-luyện tập Tuy nhiên, trong quá trình học sinh thực hành luyện tập, giáo viên phải tăng dần mức độ, yêu cầu, độ khó của bài tập, tạo điều kiện cho học sinh tự huy động kiến thức sẵn có để làm bài; đồng thời rèn cho học sinh khả năng

tự kiểm tra, đánh giá mình và đánh giá các bạn Như vậy khi sử dụng phương pháp dạy học phép nhân, phép chia số tự nhiên ở lớp 3 chúng ta cần quan tâm đến đặc điểm nhận thức của học sinh và cần sử dụng các phương pháp kích thích tư duy trừu tượng, khả năng so sánh, khái quát hoá, tổng hợp hoá cho học sinh

Khi thực hiện các phép tính nhân, chia ở lớp 3 học sinh thường gặp một số khuyết điểm sau:

* Về học phép nhân:

- Khi nhân số có nhiều chữ số với số có một chữ số có nhớ một, hai hoặc ba lần liên tiếp, học sinh thường chỉ nhớ lần đầu tiên mà quên không nhớ các lần tiếp theo

VD: 1818 4 nhân 8 bằng 32, viết 2 nhớ 3

X 4 4 nhân 1 bằng 4, nhớ 3 bằng 7, viết 7

4272 4 nhân 8 bằng 32, viết 2 nhớ 3

4 nhân 1 bằng 4,nhớ 3 bằng 7, viết 7

Nhưng ở đây các em không nhớ mà chỉ viết 4

Hoặc