Cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm cho năng suất cao: Phần 2

Nối tiếp nội dung phần 1, phần 2 của tài liệu Hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm cho năng suất cao sẽ tiếp tục cung cấp cho người đọc các kiến thức: Kỹ thuật trồng một số loại nấm, các loại sâu bệnh hại chủ yếu của nấm và cách phòng trừ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chương III

KỸ THUẬT NUÔI TRỐNG MỘT Số LOẠI NẤM

L KỸ THUẬT TRỔNG NẤM s ò

Hương vị nấm sò tươi ngon, giá trị dinh dưỡng cao, thời gian tăng trưởng ngắn, khả năng thích ứng cao, nguồn nguyên liệu frồng lại dồi dào, phương pháp nuôi ừồng đơn giản, giá thành thấp, sản lượng cao, khả năng tiêu thụ cao, dung lượng thị trường lớn, hiệu quả kinh tế cao, có thể nói, nuôi frồng nấm rơm là một công việc

mà người nông dân có thể đầu tư vào để tăng thu nhập,

và nó sẽ cho thấy hiệu quả rất nhanh

ỉ Yêu cầu về môi trường đối với sự sinh trưởng và phát trỉển của nấm sò

<L D inh dưỡng

Các chất dinh dưỡng chủ yếu mà nấm sò phải hấp thụ bao gồm carbon, ni tơ, muối vô cơ và nhiều nhân

B ũ

-tố sinh trưởng khác Ngoài các nguyên liệu chính dùng để nuôi ữồng nấm như mạt cưa, bã mía, lõi ngô, rom rạ, vỏ lạc và nhiều nguyên liệu khác, chúng ta có thể thêm vào một số nguyên liệu phụ khác như cám gạo, đường gạo, bột ngô, vỏ đậu và một số chất khác như thạch cao, supe photphate, magnesium sulphate, potassium phosphate monobasic để có được những chất dinh dưỡng mà nấm sò cần Ngoài ra, trong các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của nấm sò, hàm lượng carbon nitride mà chúng yêu cầu thường không giống nhau, giai đoạn sinh trưởng của sợi nấm có thể thấp, tỉ lệ 20 : 1, nhưng giai đoạn sau khi đã phát triển

ra hình nấm thì chúng lại yêu cầu lượng carbon nitride này cao, tỉ lệ từ 35 ; 1 đến 4 0 : 1

b N hiệt độ

Phạm vi nhiệt độ mà nấm sò thích ứng được là

từ 16 độ c - 36 độ c, và chúng thích nghi nhất là ở khoảng nhiệt độ từ 24 độ c - 28 độ c, thông thường, trong khoảng từ 7 độ c - 40 độ c, chúng đều có thể sinh trưởng và phát triển, hoặc phát triển tương đối chậm Nhiệt độ dưới 7 độ c, phát triển chậm, trên 40 độ c, chúng sẽ ngừng sinh trưởng hoặc sẽ chết khi nhiệt độ lên tới ữ ên 50 độ c Các loại nấm khác nhau, thì nhiệt độ mà các thể quả của nấm có thể phát triển cũng khác nhau Đối với nấm

ưa nhiệt độ cao, thể quả của chúng có phạm vi chịu

nhiệt từ 25 độ c - 35 độ c và thích ứng nhất ở 20

độ c - 28 độ c Nấm ưa nhiệt độ trung bình, thể quả của chúng có phạm vi chịu nhiệt từ 8 độ c - 28

độ c và thích ứng nhất ở 14 độ c - 20 độ c Đối với nấm ưa nhiệt độ thấp, thể quả của chúng có phạm vi chịu nhiệt từ 4 độ c - 25 độ c và thích ứng nhất ở 10 độ c - 18 độ c Đối với nấm có thể thích nghi được khoảng nhiệt độ trong phạm vi rộng, thể quả của chúng có phạm vi chịu nhiệt từ 10 độ c -

26 độ c và thích ứng nhất ở 5 độ c - 35 độ c.

Nấm sò là loại nấm ăn phát triển theo sự thay đổi của nhiệt độ Khi các thể quả của nấm phân hóa, chúng yêu cầu nhiệt độ lúc cao, lúc thấp Sự chênh lệch nhiệt độ giữa đêm và ngày có tác dụng kích thích rất tốt cho sự phát triển của chúng, rất tốt cho quá trình hình thành các sợi nấm cho đến khi chuyển sang giai đoạn hình thành hình nấm Cho nên trong thời kỳ này để chúng ở nhiệt độ thấp trong một khoảng thời gian ngắn, có thể thúc đẩy sự phân hóa các thể quả, nhanh chóng hình thành hình nấm

Trong phạm vi thích ứng nhiệt để các quả thể phát triển, nếu nhiệt độ càng cao, thì tốc độ tăng trường càng nhanh, thể nấm lớn, mũ nấm mỏng, nhưng chất lượng nấm kém; Nếu nhiệt độ càng thấp, tăng trưởng càng chậm, thể nấm nhỏ, mũ nấm dày, nhưng chất lượng nấm tốt

c Độ ẩm

Nấm sò là một loại nấm rất ưa ẩm, phần lớn, hàm lượng nước mà chúng cần ưong quá trình sinh trưởng, phát triển đều đến từ các nguyên liệu trồng Trong quá trình nuôi trồng, các giai đoạn sinh trưởng, phát triển khác nhau, cũng có những yêu cầu về độ ẩm khác nhau Trong giai đoạn các sợi nấm hình thành, yêu cầu về hàm lượng nước trong nguyên liệu phải từ 60% - 65%, nếu hàm lượng nước trong nguyên liệu quá cao, sẽ rất khó thông khí, các sợi nấm rất khó sinh trưởng, và lại có lợi có các loại nấm gây hại; Nếu hàm lượng nước quá thấp, khả năng sinh trưởng của các sợi tơ nấm sẽ kém, phát triển chậm, nếu thấp hơn 30

%, thì sự sinh trưởng của chúng sẽ bị hạn chế, thậm chí chúng còn có thể bị chết Độ ẩm tương đối frong không khí nên trong mức từ 65 % - 70 % Giai đoạn phát triển của thể quả, thì độ ẩm tương đối trong không khí nên trong mức từ 80% - 90% Nếu độ ẩm này thấp hơn 60 %, thì nấm sẽ sinh trưởng chậm, gầy, nhỏ, thậm chí có thể teo đi Còn nếu độ ẩm tương đối trong không khí lại cao hơn 95 % thì nấm sẽ to, nhưng mũ nấm mỏng, không có độ dẻo, lại dễ biến màu, thối, và nhiễm các loại bệnh do nấm có hại gây nên Việc xác định độ ẩm tương đối tương đối ừong không khí có thể dùng máy đo độ ẩm hoặc máy nhiệt

độ không khí (nhiệt kế)

e K hông k h í

Nấm sò là loại nấm rất cần không khí, trong toàn

bộ quá trình súưi trưởng và phát triển, chúng đều phải được nuôi trồng trong môi trường không khí trong lành, nhưng trong giai đoạn hình thành các sợi nấm, thì môi trường không khí trong phòng cũng không yêu cầu quá cao, cho nên chúng có thể sinh trưởng từ các bên trong các túi nguyên liệu hay dưới tấm vải che phủ Còn trong giai đoạn hình thành các thể quả, thì môi trường không khí lại cần có sự thay đổi nhanh chóng Trong quá trình nuôi sống, nếu như thiếu không khí, thì sẽ không thể hình thành được các sợi nấm Cho dù chúng có hhưi thành được, thì thân nấm lại quá dài, còn mũ nấm lại quá mỏng và nhỏ, rễ nấm lại quá to Nồng độ cacbon dioxit quá cao, khả năng lưu thông sẽ kém, và thậm chí còn dẫn đến sự siiứi sôi của các loại nấm bệnh có hại

B4

f.Đ ộ p H

Trong quá trình hìiứi thành các sợi nấm, phạm vi

độ pH mà chúng thích nghi nhất là từ 6 - 6,5, khi độ

pH xuống dưới 4,0, quá trình hìiứi thành các sợi nấm

sẽ gặp khó khăn, độ pH tăng lên đến 8,0, quá trình sinh trưởng sẽ bị dừng Khi trộn các loại nguyên liệu, nên điều chỉnh độ pH ở vào khoảng từ 7,0 - 8,0, sau khi thông qua quá trình diệt khuẩn ở áp suất cao có thể đạt đến độ pH mà nấm sò yêu cầu

2 Lựa chọn mùa, giống và phufvng pháp nuôi trồng

a M ùa và giống nuôi trồng

Căn cứ vào sự khác nhau về yêu cầu của nấm sò ưong quá trừưi sinh trưởng và phát triển, thói quen tiêu dùng thị trường, địa điểm nuôi trồng và phương thức nuôi trồng, việc lựa chọn đúng thời điểm, chính là chìa khóa dẫn đến thành công ữong việc nuôi frồng nấm ở V iệt Nam, cả bốn mùa trong một năm đều cỏ thể trồng, nhưng nên căn cứ vào điều kiện khí hậu ở mỗi vùng và điều kiện cơ sở vật chất, phương pháp nuôi trồng để lựa chọn được giống nấm và làm tốt việc chuẩn bị giống Căn cứ vào thói quen tiêu dùng của thị trường và điều kiện cơ sở vật chất nuôi frồng để xác định quy mô, mùa hè nên thu nhỏ quy mô, còn mùa thu, mùa đông và mùa xuân chúng ta có thể mở quy mô lớn hơn Vào mùa thu

và mùa đông, khi trồng nấm có thể lựa chọn các loại

nấm thích nghi nhiệt độ trong phạm vi rộng hoặc loại ưa nhiệt độ trung bình nấm sò có thể trồng quanh năm, nhưng mùa vụ thuận lợi nhất từ tháng 9 năm truớc tới tháng 3 năm sau Nhiệt độ để quả thể nấm hình thành và phát triển trung bình khoảng 15-

16 độ c , nhiệt độ sợi nấm phát triển (pha sợi) khoảng 24-26 độ c

Độ ẩm cơ chất: 65-70%

b Lựa chọn phương pháp nuôi trồng

Nấm sò là loại nấm có khả năng thích ứng cao, phương pháp nuôi ữồng chủ yếu bàng cách sử dụng túi nguyên liệu đã qua xử lý, lên men các nguyên liệu

từ nông nghiệp, các túi nguyên liệu trồng, các nguyên liệu thô và nhiều cách khác nữa ở nước ta, phương pháp được dùng phổ biến nhất là dùng những túi nguyên liệu hồng đã được qua xử lý

c Công thức nuôi trồng

Nguồn nguyên liệu ừồng nấm sò rất dồi dào, ở mỗi địa phương có thể tùy điều kiện tài nguyên cụ thể

mà lựa chọn theo các công thức dưới đây

- Công thức 1: mạt cưa hoặc rơm rạ (cát nhỏ) 85%, cám gạo 7 %, vỏ lạc 3 %, phân chuồng hoặc phân tổng hợp 1%, bột thạch cao hoặc canxi cacbonat 1%, đường tráng 1%, vôi bột 2%

- Công thức 2: Bã mía 40%, mùn cưa 35%, cám 20%, supe phosphate 1%, vôi bột 3%, thạch cao 1%

BB Công thức 3: Lõi ngô 65%, vỏ hạt bông 20%, cám 8%, vỏ lạc 3%, phân chuồng 1%, thạch cao 1%, vôi bột 2%.

- Công thức 4: Rơm rạ 38%, mạt cưa 35%, cám gạo 18%, bột ngô 4,6%, đường trắng 1%, thạch cao hoặc canxi cacbonat 1%, vôi bột 2%, Potassium phosphate Monobasic 0 2%, Magnesium sulphate 0 2%

- Công thức 5: Bã mía 74%, cám gạo 20%, vôi bột 3%, supe phosphate 1%, Potassium phosphate Monobasic 1%, vôi bột 1%

- Công thức 6: Lõi ngô 36%, mạt cưa 25%, rơm

rạ 10%, bột báp hoặc cám gạo 14,6%, đường trắng 1%, bột thạch cao hoặc canxi cacbonat 1%, vôi bôi 2%, Potassiiun phosphate Monobasic 0,2%, magnesium sulphate 0,2%

Trong các công thức ừên, các nguyên liệu sau khi

đã được trộn với nhau cần có độ pH từ 7,0 - 8,0, hàm lượng nước từ 60% - 65% Các mùa khác nhau, thì các công thức nuôi trồng cũng có sự thay đổi Vào mùa hè, khi nhiệt độ tăng cao, các nguyên liệu phụ ưong công thức như cám gạo, vỏ lạc cần phải giảm, còn lượng vôi bột thì lại cần tăng lên, nhìn chung là cần phải điều chỉnh chúng một cách phù hợp Mùa đông, thì hàm lượng nước ừong nguyên liệu phải đạt

từ 60% - 65 %, nhưng vào mùa hè thì cần duy trì chúng ờ nhiệt độ từ 55% - 60%

3 Phương pháp nuôi trồng bằng các túi nguyên liệu trồng.

Phương pháp nuôi frồng bàng các túi nguyên liệu ừồng là phương pháp cho nguyên liệu trồng nấm vào các túi nguyên liệu mỏng bằng nhựa Polyethylene hoặc nhựa Polypropylene (túi ống), thông qua xử lý diệt khuẩn, tiến hành cấy giống và nuôi trồng trong điều kiện vô khuẩn Sử dụng nguyên liệu trồng đã qua

xử lý là phương pháp tối ưu nhất khi tiến hành mở rộng quy mô sản xuất nấm sò, bốn mùa ữong năm đều

có thể ữồng, hơn nữa lại có thể suy trì được năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế cao lâu dài

Quy trình công nghệ phương pháp nuôi trồng nấm sò bàng túi nguyên liệu với nguyên liệu đã được

xử lý :

Chuẩn bị nguyên liệu trồng, nơi trồng và giống

nấm —> ■ ữộn các loại nguyên liệu ^ đóng túi nguyên

liệu —*■ diệt khuẩn —*■ cấy giống quản lý quá trình hình thành sợi nấm —» Quản lý quá trình hhưi thành

thể nấm -+ thu hoạch —*■ tiêu thụ

ị

Quản lý quá trình phục hồi

o Chuẩn bị nguyên liệu trồng, nơi trồng và giống nẩm

(1) X ử lý nguyên liệu trồng.

Các nguyên liệu dùng để ữồng nấm như vỏ bông, mùn cưa, bã mía, rơm rạ, lõi ngô cần phải sạch,

không bị biển chất, không bị các loại côn trùng phá hoại, không có thuốc trừ sâu và các thành phần hóa học gây hại khác Không được dùng các nguyên liệu như loại rorm rạ, vỏ bông, có gen trừ sâu, hay đã từng

xử lý qua thuốc trừ sâu dichloro-diphenyl- trichloroethane Nên tập trung các thiết bị, hoàn thành việc gia công các công cụ cần thiết và phơi các nguyên liệu trồng trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời từ một ngày đến hai ngày, trước khi xác định quy mô nuôi trồng dựa vào điều kiện cụ thể

(2) Nơi trồng.

Nấm sò có khả năng thích ứng tốt với nhiều môi trường nuôi trồng, chúng ta có thể tận dụng các căn phòng, khu nhà ở, nhà kho, hay nhiều căn nhà khác bỏ trống, không sử dụng đến để làm nơi trồng nấm, miễn

là các căn nhà này có thể đáp ứng được các yêu cầu như thông khí, sạch sẽ, râm mát, môi trường xung quanh sạch, trước khi sử dụng phải tiến hành khử độc, khử trùng toàn bộ đối với căn phòng và toàn bộ môi trường ximg quanh

(2) Chuẩn bị giống.

Chất lượng giống chính là chìa khóa quyết định việc nuôi trồng nấm thành hay bại, năng suất sản lượng cao hay thấp, chất lượng tốt hay xấu Trước khi trồng, phải kết hợp các điều kiện khí hậu môi trường

và thói quen tiêu dùng, để có thể lựa chọn ra giống

nấm tối ưu nhất, có sản lượng cao, có tính ổn định, sinh trưởng nhanh, có tính thích ứng cao, và khả năng miễn dịch tốt, tính thương phẩm cao và khả năng cạnh tranh, thích nghi với điều kiện khí hậu trong thời thời điểm nuôi trồng, đồng thời, làm tốt công tác chuẩn bị

có liên quan đến giống, tiến hành việc trồng nấm một cách khoa học

Vì thời gian tồn tại sau khi ừồng nấm vô cùng ngăn, nên nhiều người có khả năng về kĩ thuật tự ươm giống nuôi trồng, có thể căn cứ vào thời gian nuôi trồng, quy mô và các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của nấm để tiền hành ươm giống Tuy nhiên, thông thường, các hộ nông dân thường ít khi tự ươm giống, mà thường hay mua giống từ bên ngoài Nhưng cần lưu ý, khi mua giống, nên chọn các đơn vị khoa học chuyên về giống nấm có uy tín, có khả năng kĩ thuật, cơ sở vật chất hoàn thiện hoặc các cơ sở sản xuất nấm và giống nấm có thương hiệu; nên tiến hành thương lượng, định trước số lượng giống, ngày ươm

và lấy giống (quy mô trồng nhỏ, giống nấm có thể định trước từ 15 ngày - 20 ngày)

b Trộn nguyên liệu.

Căn cứ vào yêu cầu mà công thức đã định và quy

mô nuôi trồng, chuẩn bị các loại nguyên liệu mà công thức cần Các loại rơm rạ phải dùng máy cắt để nghiền nhỏ, mạt cưa, bã mía, và các nguyên liệu cùng

loại phải phơi qua nắng ttực tiếp dưới ánh sáng mặt ười, để ưánh làm thủng túi nguyên liệu Các loại nguyên liệu khó hút nước như mùn cưa, lõi ngô, vỏ bông, rơm rạ , phải được giữ ẩm bằng nước vôi bột trước đó một ngày, để các nguyên liệu này có thể hút

đủ hàm lượng nước, mới có thể ưộn đều được chúng với các nguyên liệu khác như bã mía, cám gạo (hay đường gạo), đường ưắng, thạch cao (hay canxi cacbonat), đồng thời, cho thêm nước vào hỗn hợp để điều chùih hàm lượng nước được duy trì từ 60% - 65%, độ pH (độ chua của nước) từ 7,0 - 8,0 là có thể đóng túi

Khi ưộn các nguyên liệu, nhất địiứi phải đặc biệt chú ý điều chỉnh hàm lượng nước, độ pH, hơn nữa, các nguyên liệu phải được ưộn đều, không được để có nguyên liệu còn bị khô, chưa hút nước

c, Đóng tú i nguyên liệu.

Túi nguyên liệu có thể lựa chọn các loại túi hình ống làm từ nhựa Polyetlene hoặc nhựa Polypropylene,

có độ rộng từ 20 - 25cm, dày từ 0,03mm - 0,04mm, khi dùng, chúng ta có thể cắt ra từng đoạn với độ dài khoảng 40 cm cho một túi nguyên liệu Trước khi đóng túi, cần dùng một đoạn dây nhựa hoặc dây thừng nhỏ để buộc chặt một đầu lại, khi chúng ta tiến hành cho nguyên liệu vào túi, một mặt chúng ta đưa nguyên liệu vào, mặt khác chúng ta nhẹ nhàng nền chặt

nguyên liệu, để khiến cho nguyên liệu được đưa vào trong túi mà không có không khí lọt vào, khi đã cho

đủ lượng nguyên liệu vào túi, chúng ta đóng đầu túi còn lại vào Khi đóng túi nguyên liệu, phải chú ý độ chặt vừa phải, dùng sức đều, không nên quá chặt, cũng không nên quá lỏng Khi vận chuyển các túi nguyên liệu, nên cầm và đặt xuống thật nhẹ nhàng, không kéo lê, để tránh làm rách hoặc thủng túi Sau khi đóng túi nguyên liệu xong, nên kịp thời kiểm tra lại ngay, nếu phát hiện túi có lỗ thủng nhỏ, nên dùng keo dán lại, rồi mới tiến hành quy trình diệt khuẩn Một đợt túi nguyên liệu nuôi trồng tốt nhất là nên được hoàn thành trong vòng nửa ngày, sau đó, nhanh chóng chuyển đến nồi hấp diệt khuẩn, để tránh túi nguyên liệu để lâu lại bị lên men và biến chất Nếu có điều kiện, tốt nhất nên sử dụng máy đóng túi nguyên liệu, vừa có thể đảm bảo được chất lượng, độ chặt vừa phải, lại vừa có thể nâng cao được hiệu quả

lò, sau đó, ổn định lửa để khổng chế nhiệt độ trong

lò, bảo đảm nước trong lò luôn sôi, nhiệt độ được duy trì ở 100 độ c trong suốt từ 10 - 12 tiếng Sau

-72

khi dừng lửa, cứ đạy nồi từ 6 - 8 tiếng, sau đó, mới

mở nắp lò Làm như vậy, mới có thể diệt khuẩn triệt

để Khi diệt khuẩn vào màu hè, thời gian diệt khuẩn nên kéo dài hơn một chút, mùa đông có thể ngắn hơn một chút tùy mùa

e Tiếp giống.

Đưa toàn bộ những túi nguyên liệu đã được diệt khuẩn vào phòng tiếp giống đã khử trùng để các túi nguyên liệu nguội đi, khi nhiệt độ nguyên liệu giảm xuống khoảng 28 độ c là đã có thể tiếp giống Khi tiếp giống, phải nghiêm túc tuân theo quy trình thao tác vô trùng để tiến hành, lựa chọn các giống nấm đúng độ tuổi khỏe mạnh, không có vi trùng và sâu bệnh để trồng, sau khi cho giống vào, có thể dùng một lớp bao quanh hai đầu túi nguyên liệu đường kính 4,5

- 5,5mm, và dùng giấy để gián hai miệng đầu lại Sau khi tiếp giống, có thể dùng dây thừng để buộc miệng túi, đợi đến khi sợi nâm mọc đầy được 2/3 túi thì mới tháo bỏ giấy Thông thường, mỗi một bình đựng giống khi cấy giống ở cả hai đầu túi có thể cấy được

từ 15 - 20 túi nguyên liệu

f Quản lý quá trình hình thành sợi nấm

Tất cả các loại phòng, lán đều có thể nuôi trồng được nấm, chỉ cần sạch sẽ, khô thoáng, môi trường xung quanh vệ sinh, và trước khi sắp xếp các túi nguyên liệu vào, cần phải được tiến hành thanh trùng

một cách triệt để Sau khi các túi nguyên liệu đã được cấy giống, có thể xếp chúng lên các giá ữong phòng nuôi trồng hoặc xếp thành các luống trên đất Việc xếp tầng các túi nguyên liệu phải căn cứ vào nhiệt độ

để xếp tầng: vào mùa hè và mùa thu, khi nhiệt độ cao, nên xếp tầng túi nguyên liệu từ 2 - 4 tầng, xếp theo hình , vừa dễ đào thải các chất thải, lại vừa thông thoáng, giữa các hàng để rộng với khoảng cách 60 -

70 cm để làm lối đi, để tiện thao tác và lưu thông không khí trong phòng, ngoài ra, cũng phải dành ra một khoảng trống, để tiện cho việc đảo đống nguyên liệu Vào mùa đông và mùa xuân, khi nhiệt độ giảm xuống, có thể xếp từ 5 - 6 tầng nguyên liệu hoặc thậm chí nhiều hơn Vào mùa đông, có thể phủ thêm một tấm nilon bên ngoài để giữ ấm phòng, nhưng vào ban ngày, phải chú ý thường xuyên lưu thông không khí khi nhiệt độ tăng cao hơn Trong quá trình hình thành sợi nấm, tuyệt đối không được tưới nước cho các túi nguyên liệu, độ ẩm tương đối trong phòng không vượt quá 70%, nếu có điều kiện, tốt nhất nên tiến hành nuôi trồng trong môi trường không có ánh sáng Sau khi cấy giống, phải thường xuyên kiểm tra chúng ữong suốt 10 ngày, để có thể phát hiện các túi nguyên liệu

bị ô nhiễm và kịp thời xử lý chúng, đồng thời, cũng cần phải đề phòng sự phá hoại của chuột và các loại côn trùng

7 4

-Nếu nhiệt độ vừa phải, các sợi nấm sinh trưởng

và phát triển bình thường, thì thông thường, các sợi nấm sẽ mọc kín túi nguyên liệu Sau khi nấm đã mọc kín túi khoảng 7 ngày, thì có thể chuyển túi nguyên liệu sang khu vực nuôi trồng nấm khi giá đặt đã được thanh trùng, để tiến hành quản lý quá trình hình thành thể nấm

g Quản lý thòi kỳ hình thành th ể nấm

Các túi nguyên liệu có thể xép luống trực tiếp trên bề mặt đất, mỗi luống có thế xếp từ 5 - 8 tầng, khoảng cách giữa mỗi luống là 50 - 60cm, để thuận tiện cho quá trình thao tác của người chăm sóc Hoặc một cách khác, chúng ta cũng có thể xếp các túi nguyên liệu lên giá, để tận dụng được tối đa không gian trong phòng, mỗi giá cách nhau từ 50 - 70 Cm,

có thể dùng các thanh tre trúc hoặc gỗ để cố định chúng, tránh tưới, xịt nước, khi thu hoạch, dỡ các túi nguyên liệu xuống Khi các túi nguyên liệu bắt đầu hình thành các thể nấm, nên mở các túi nguyên liệu, loại bỏ giấy bao và các sợi dây buộc, để thúc đẩy sự phát triển của nấm Từ lúc cấy giống cho đến khi hình thành quả nấm, thông thường phải mất từ 35 - 50 ngày (từ lúc cấy giống cho đến thời gian hình thành thể quả, có mối quan hệ mật thiết với loại giống, nhiệt

độ môi trường nuôi ưồng cao hay thấp, và sự chênh lệch nhiệt độ môi trường)

Nhiệm vụ chủ yếu trong quá trình quản lý thời kỳ hình thành thể nấm là tạo điều kiện môi trường từ nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và không khí phù hợp cho quá trình hình thành thể quả của nấm.

(1) Tăng cường sự chênh lệch nhiệt độ, kích thích thể nấm phát triển.

Nấm sò là loại nấm ăn biến nhiệt khi các thể quả phát triển, vì thế sự thay đổi nhiệt độ sẽ có lợi cho sự kích thích hình thành các quả nấm Nhiệt độ ữong phòng nuôi frồng nấm, ngoài việc phải khống chế nhiệt độ ở phạm vi mà tất cả các loại nấm có thể thích ứng ra, còn cần phải tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ, lúc thấp, lúc cao, để kích thích sự phân hóa các thể nấm Vào các mùa khi nền nhiệt thấp, ban ngày nên chú ý tăng nhiệt độ để giữ ấm, ban đêm nên lưu thông không khí, hạ nhiệt độ phòng, khi nhiệt độ tăng cao, nên tăng cường lưu thông gió và xịt nước để hạ nhiệt

độ, để tăng cương sự chênh lệch nhiệt độ, kích thích hành thành thể nấm

(2) Tăng cường quản lý hàm lượng nước.

Độ ẩm tương đối frong không khí là một điều kiện quan trọng cho việc hình thành và phát triển thể nấm một cách bình thường Các thời kì khác nhau, và điều kiện khí hậu khác nhau sẽ có phương pháp tưới

và lượng nước tưới khác nhau, ữong thời kì đầu khi thể quả mới hình thành, thì nên phun nhẹ dạng sương

- 7

B-mù, trực tiếp xung quanh là chính, và nên tiến hành làm nhiều lần, duy trì độ ẩm của đất, tránh việc tưới nước trực tiếp, chỉ khi nào nấm hình thành thể quả, thân nấm mới nên tiến hành xịt nước lượng ít, và thường xuyên cho nấm Khi quả nấm đã phát triển đường kính ừên 3cm, có thể tưới nước trực tiếp ữên thân nấm Vào những ngày nắng ấm, có gió lạnh khô, nên xịt nước nhiều cho nấm, vào những ngày mưa, có gió ẩm, nên xịt ít nước hoặc không không xịt nước, độ

ẩm tương đối trong không khí tốt nhất là không nên thấp quá 80%, tốt nhất nên duy trì ở khoảng 85% - 90% Khi độ ẩm không khí quá thấp, các thực thể nấm không thể hình thành, nếu đã hỉnh thành thể nấm thì

sẽ có thể bị teo nhỏ hoặc chết do quá khô Nếu độ ẩm quá cao, thì sẽ khiến cho các loại nấm bệnh dễ hình thành Sau khi thu hoạch đợt một, thì dừng việc xịt nước cho nấm trong khoảng 3 ngày, sau đó, mới lại tuân thủ theo quy trình tưới nước mới, kích thích một đợt hình thành, phát triển thể nấm mới Sau khi thu hoạch nấm lần hai, hàm lượng nước trong túi nguyên liệu chỉ còn thấp hơn 60%, lúc này nên chú ý bổ sung nước cho nấm hoặc áp dụng phương pháp ngâm trong nước để bổ sung đủ hàm lượng nước cho nấm

(ĩ) Tầng cường hni thông không khí.

Trong quá trình hình thành và phát triển thể nấm, đòi hòi môi trường phải có đầy đủ dưỡng khĩ, khu vực

trồng nấm trong quá trình bảo đảm nhiệt độ phù hợp

và độ ẩm không khí không quá thấp, có thể để mở, các khu vực nuôi trồng khác ở dưới đất thì nên mở cửa để lưu thông không khí Việc lưu thông không khí một cách đầy đủ không những có lợi cho quá trình hình thành và phát triển của quả nấm, mà còn có thể giảm thiểu sự sinh sôi nảy nở của các loại nấm bệnh Nhưng phải chú ý tránh để gió thổi trực tiếp vào thể nấm khi tiến hành lưu thông không khí

(4) Khổng chế ánh sáng.

Việc hình thành và phát triển quả nấm cần phải

có sự kích thích của ánh sáng mặt trời, ánh sáng khuếch tán có thể kích thích nấm sớm ra thể quả, ra nhiều nấm, vì thế, sau khi nấm mọc kín túi nguyên liệu, thì nên cho nấm tiếp xúc với ánh sáng, nhưng không nên để ánh sáng mặt trời chiếu sáng trực tiếp khiến nấm bị chết Khi môi trường không có ánh sáng, hoặc ánh sáng quá yếu, quả nấm rất khó hình thành, thậm chí nếu đã hình thành rồi, sự sirứi trưởng, phát triển của thể nấm cũng sẽ không bình thường (ra nấm ít, thân nấm dài, mũ nấm nhi, màu sắc nhạt, hoặc dị hình), ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng và chất lượng nấm trồng, thông thường, ánh sáng khu vực trồng nấm nếu có thể đọc được sách báo là đã đạt tiêu chuẩn, trong quá trình sản xuất nấm, thường lấy “ba phần sáng, 7 phần tối

7 8

tận dụng ánh sáng mặt trời” để là chuẩn Nếu trồng nấm tại những khu vực không có ánh sáng chiếu vào, ví dụ như khu vực dưới lòng đất, thì nên lắp đèn chiếu sáng để tăng cường ánh sáng cho nấm, kích thích sự hình thành thể quả.

h Thu hoạch.

(1) Thời gian thu hoạch.

Thu hoạch nấm sò đúng thời gian, vừa có thể đảm bảo chất lượng nấm, cũng vừa có thể đảm bảo sản lượng Thông thường, màu sắc của thể nấm chuyển từ đậm sang nhạt, mũ nấm vẫn chưa mở rộng ra hoàn toàn, bào tử nấm vẫn chưa phóng thích là thời điểm thu hoạch tốt nhất, lúc này, thể quả nấm mềm, vị nấm thcrm, và vừa miệng, giá trị sản lượng và dinh dưỡng đều rất cao Những cũng có thể thu hoạch nấm khi chúng còn nhỏ, vì thể quả của nấm sò càng nhỏ, vị lại càng ngon, vừa mịn lại vừa tưoi ngon, cùng với sự thay đổi khẩu vị của người tiêu dùng, một số rứiững người nông dân trồng nấm thường thu hoạch nấm khi

mũ nấm còn nhỏ, khoảng dưới 3 cm để cung cấp cho các bữa ăn cao cấp, tuy rứiiên, giá thành tương đổi cao Vì thế, có thể căn cứ vào nhu cầu của thị trường

để thay đổi theo

(2) Phương pháp thu hoạch.

Khi thu hoạch nấm, một tay cầm túi nguyên liệu, một tay cầm vào thân nấm, dùng tay bẻ nhẹ xuống

dưới, phải bỏ chân nấm còn sót ra để hình thành qu nấm mới và tạo cho sợi nấm tiếp xúc với không khí Sau khi thu hoạch, loại bỏ vùng chân nấm, chú ý cầm nhẹ, đề phòng làm tổn thưomg đến thể nấm.

(3) Quản lý thời kì khôi phục sau thu hoạch

Sau khi thu hoạch một đợt nấm, nên tiến hành

xử lý và làm sạch nguyên liệu trồng, dọn sạch những chân nấm, rễ nấm đã chết, đồng thời dọn dẹp

vệ sinh xung quaiửi khu vực nuôi trồng Bổ sung lượng nước cho nguyên liệu trồng để hàm lượng nước trong túi nguyên liệu đạt từ 60% - 65% Sau

đó ngừng việc tưới, xịt nước cho nấm trong vòng 3 ngày, để các sợi nấm khôi phục lại và bắt đàu tích lũy các chất dinh dưỡng Sau đó, áp dụng theo phưomg pháp quản lý hình thành quả nấm như lần một, tạo điều kiện về nước và sự chêrứi lệch nhiệt

độ để kích thích nấm hình thành thể quả Mỗi túi nguyên liệu trồng sau khi đã thu hoạch được 2 - 3 đợt, các chất dinh dưỡng trong túi nguyên liệu đã bị giảm đi một lượng lớn, để thúc đẩy ra nhiều nấm, có thể kết hợp tưới nước có kèm các chất dinh dưỡng

để bổ sung dưỡng chất cho nguyên liệu ữồng Chất dinh dưỡng chủ yéu bao gồm 1% nước đường, dung dịch làm từ rễ nấm, phân u rê 0,2% - 0,4%, nước cám g ạo ,, các loại dung dịch này sẽ căn cứ vào điều kiện của các hộ nông dân để lựa chọn

8 0

-3 Kỹ thuật nuôi trồng nấm sò theo phưong pháp truyền thống.

CL Thời vụ.

Nấm sò có thể trồng quanh năm, tùy theo điều kiện nhiệt độ của từng vùng và từng nhóm giống mà

ta có thể thực hiện Nhiệt độ thích hợp với nấm sò là:

- Nhóm giống nhiệt độ chịu lạnh từ 13 - 20°c

- Nhóm giống chịu nhiệt độ cao từ 24 - 28°c

Nhưng thời vụ thuận lựi nhất từ tháng 8 nămtrước đến tháng 4 năm sau

b Các bước thực hiện.

(1) Xử lý nguyên liệu.

- Nguyên liệu chủ yếu là rơm rạ, bông phế thải,

mùn cư a

Lượng nguyên liệu tối thiểu làm một lượt là 300kg

- Xử lý rơm rạ bằng nước vôi với tỷ lệ 4 kg vôi

đã tôi/1 000 lít nước Ngâm rơm rạ trong nước vôi từ

1 5 - 2 0 phút rồi vớt ra để ráo nước, ủ rơm bằng cách

kê kệ ủ sao cho vuông ván, có cọc ở giữa đống để thoát hơi Rải từng lớp rơm rạ lên kệ ủ rồi giẫm nhẹ, sau đó lấy nilon bọc xung quanh đống ủ để giữ nhiệt

- ủ nguyên liệu (Tùy thuộc vào điều kiện thời tiết mà số ngày ủ tăng giảm khác nhau) Sau 3 - 4 ngày ủ rơm tiến hành đảo đống ủ, ừong quá trình rỡ đảo cần kiểm tra độ ẩm đống ủ, nếu vắt nguyên liệu thấy nước chảy nhỏ rọt ướt vân tay là được, nếu

thấy khô thì bổ sung thêm nước trực tiếp vào rơm

rạ, nếu ướt cần phơi rơm để khi đảm bảo đủ độ ẩm rồi ủ lại như ban đầu

- ủ tiếp 3 - 4 ngày sau đó, kiểm tra độ ẩm như lần

1, nếu đảm bảo yêu cầu thì đảo rơm rồi ủ lần 2 Sau

3 - 4 ngày dỡ đống ủ rồi băm rơm thành từ đoạn dài

10 - 15 cm rồi ủ lại ừong thời gian 2 ngày Sau đó kiểm tra thấy rơm rạ đã chín đều và đủ độ ẩm thì tiến hành cấy giống (Neu có điều kiện hấp nguyên liệu trước rồi cấy giống trong phòng vô trùng sẽ hạn chế được tỷ lệ nhiễm bệnh ở nấm và phát triển nấm dại)

(2) Cấy giống.

- Chuẩn bị: Túi nilon kích thước 30 X 45 cm, bông nút, dây chun Túi nilon phải được gấp đáy Giống nấm phải có mùi thơm dễ chịu, không có mùi chua, không có các đốm lạ

- Đóng bịch, cấy giống: Cho nguyên liệu vào túi

đã chuẩn bị, dùng tay ấn nhẹ rồi điều chỉnh lớp nguyên liệu đó sao cho dày từ 5 - 7 cm, sau đó rắc một lớp nấm xung quanh thành túi Làm 3 lớp như vậy, lớp trên cùng rắc đều trên bề mặt (trừ khoang miệng túi nút bông), sau đó lấy một lượng bông bằng miệng chén uống nước nút bông rồi quấn dây chun chặt nút bông

- Yêu càu: Bịch đã cấy giống căng ữòn, độ nén vừa phải, ừọng lượng bịch từ 2,4 - 2,7 kg Sau khi cấy

8 2

-giống, bịch giống đưa vào nhà ưorm thoáng mát, sạch

sẽ Tỷ lệ cấy giống; 1 6 - 2 0 bịch/lkg giống (tương đương 4,0 - 4,5 kg g iố n g /100 kg rơm rạ khô)

(3) ươm giống và rạch bịch.

Sau khi cấy giống 20 - 25 ngày (tùy thuộc vào điều kiện thời tiết), kiểm tra để rạch bịch Khi thấy sợi nấm đã ăn xuống đáy bịch, rạch 6 - 8 đường dài khoảng 5 - 6cm, các đường rạch đều so le nhau

(4) Chăm sóc và thu hoạch

- Chăm sóc: Sau khi rạch bịch 4 - 6 ngày chưa cần tưới nước vào bịch Khi thấy nấm mọc ra từ các vết rạch, tùy theo lượng nấm ít hay nhiều, độ ẩm không khí cao hay thấp để điều chỉnh lượng nước tưới phù hợp (tưới dạng phun sương), tưới 4 - 6 lần/ngày

- Tác nhân gây bệnh hại nấm:

+ Các loại nấm mốc xaiứi, đen, vàng thường xuất hiện sau khi cấy giống 7 ngày Nguyên rủiân chủ yếu

do nguyên liệu ủ chưa đủ nhiệt, vệ sinh khu vực cấy giống không tốt, thời tiết nóng bức, thiếu độ thông thoáng hoặc giống nấm bị mắc bệnh từ trước

+ Nhiễm khuẩn: Do vi khuẩn làm hỏng mũ nấm hoặc do quá trình tưới nước vào các vết rách, do vệ sủih kém sau khu thu hái

- Thu hoạch: Thu hái nấm khi bầu nấm bàng chén uống nước nhỏ, lưu ý phải hái hét phần gốc ữên bịch nấm Mỗi lứa thu hái làm 3 - 4 đợt Sau mỗi đợt thu

hái 3 - 4 ngày không tưới, khi thấy tại những vết rạch xuất hiện quả thể nấm mới tưới nước Thời gian thu hái nấm từ 30 - 45 ngày kể từ lần hái đầu tiên Lưu ý thời gian thu nấm có hiệu quả nhất là từ lần hái đầu tiên đến 30 ngày sau Từ ngày thứ 30 trở đi nếu thấy bịch nấm bị xẹp xuống (ngót đi) ta dừng tay ép bịch nấm xuống rồi lấy dây buộc sát vào nguyên liêu như phương pháp buộc ban đầu, sau đó chăm sóc và thu hái bìiứi thường.

n KỸ THUẬT NUÔI TRỔNG NẤM HUƠNGNấm hương là một loại nấm ăn tương đối có tiếng Hàm lượng polysaccarit có trong nấm hương có thể tăng cường khả năng miễn dịch của cơ thể, có lợi cho việc ức chế các tể bào ung thư và các vừut gây cúm Nấm hương cũng là loại nấm giàu vitamin D, có thể phòng trừ bệnh còi xương, và cũng có tác dụng nhất định ừong việc hộ ượ điều trị bệnh thiếu máu, nấm hương được coi là thực phẩm chức năng xanh của thiên nhiên

Loại nấm hương thiên nhiên ở các tỉnh phía Bắc được phân bố chủ yếu ở vùng núi cao lạnh, cao hơn 300m so với mặt nước biển, nấm hương thường mọc ừên những chất gỗ tương đối cứng, rậm rạp, dinh dưỡng phong phú, và thường mọc ừên nhưng cây gỗ chết đã đổ xuống, trên các cành cây và thân cây Nuôi

-84

trồng nấm hương có hai cách, hoặc nuôi nấm trên các khúc gỗ, hoặc ữồng nấm trên các nguyên liệu thay thế khác Do yêu cầu bảo vệ và duy trì sự phát triển của tài nguyên rừng, hiện nay, ngoài một phần nhỏ nuôi ưồng nấm hương trên các khúc gỗ ra, các vùng địa phương hầu như đã hoàn toàn sử dụng các túi nguyên liệu để trồng Nuôi trồng nấm hương bằng các túi nguyên liệu được tiến hành từ việc ữồng nấm ữong nhà, trồng nấm không sử dụng túi nguyên liệu, trồng nấm lộ thiên, trồng nấm trái mùa và nhiều phương pháp nuôi trồng khác Đồng thời theo thời gian, các phương pháp nuôi ữồng cũng không ngừng được thay đổi và cải tiến, giúp làm tăng sản lượng nấm hương mỗi năm, nấm hương đã trở thành một trong nhChig loại nấm ăn có tiếng trên thế giới.

1 Yêu cầu về điều kiện môi trường cần có đối với

sự sinh trưởng và phát triển của nấm hương

a D inh dưỡng.

Nấm hương siiứi sản trên những cây gỗ mục, và lấy Cellulose làm chất dinh dưỡng clúnh để sống, đồng thời nấm hương cũng cần các chất dinh dưỡng như ni

tơ hữu cơ, cacbonhydrate, muối vô cơ và các vi sinh tố khác để sống Các chất hữu cơ như ni tơ, cacbon đều

có được từ ưong nguyên liệu ữồng Vì vậy nếu ừồng nấm hương trong những nguyên liệu thay thế khác, thì các chất ni tơ, cacbon và các hợp chất dinh dưỡng có

liên quan khác chúứi là cơ sở để nấm hương có ứiể đạt chất lượng và giành được sản lượng cao.

(ỉ) Nguồn cacbon.

Có rất nhiều nguồn cacbon mà nấm hương có thể tận dụng, chủ yếu là từ các loại đường Trong đó, đường nho là loại đường có lợi nhất cho sự sinh trưởng và phát triển của các sợi nấm hương Thứ hai là đường quả, đường mạch nha và đường mía Tuy nhiên các chất dinh dưỡng trong mùn cưa như cellulose, lignin, hemicellulose, cũng là những nguồn cacbon tương đối tốt cho sự phát triển của sợi nấm

(2) Nguồn ni tơ

Nguồn ni tơ mà nấm hương có thể tận dụng bao gồm có ni tơ hữu cơ, ammonium niữogen, nhưng ni

tơ hữu cơ có lợi cho sự phát triển của nấm hương hơn

so với ni tơ vô cơ Vì vậy trong sản xuất, chúng ta có thể tận dụng cám gạo, cám lúa mì, bột ngô làm những nguồn ni tơ cho nuôi trồng nấm hương Nồng

độ ni tơ có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển của nấm hương, trong đó sự phát triển sợi nấm cần một nồng độ ni tơ tương đối cao, tỉ lệ Cacbon - ni tơ khoảng 25:1 - 44:1 là tốt nhất, ngược lại nồng độ ni

tơ cho sự phát triển thể quả của nấm lại tương đói thấp, ti lệ Cacbon - ni tơ khoảng 40:1 - 70:1 là tốt nhất, nếu nồng độ ni tơ quá cao, thì chi khiến cho các sợi nấm mọc quá dài mà không phát triển ra thể quả

86

(3) M uối vô cơ.

Muối vô cơ là một vật chất dinh dưỡng không thể thiếu được ữong hoạt động và sự sống của nấm hương Hàm lượng muối vô cơ bên trong nguyên liệu trồng về

cơ bản đâ có thể đủ cho sự phát triển của nấm hương, không cần sự bổ sung từ các nguồn bên ngoài

(4) Cellulose.

Nguồn cellulose mà nấm hương cần cho sự sinh trưởng và phát triển có thể xuất phát từ cám gạo, cám lúa mì ừong nguyên liệu frồng nấm

b N h i^ đ ọ

Nấm hương là một loại nấm các thể quả phát triển theo sự thay đổi nhiệt độ, thể loại nấm hương cũng đa dạng, căn cứ vào nhiệt độ ra nấm có thể chia nấm hương thành các loại nấm nhiệt độ thấp, nấm hương nhiệt độ trung bình, nấm nhiệt độ cao và nấm phạm vi nhiệt độ rộng Yêu cầu về biên độ nhiệt đối với sự sinh trưởng và phát triển của nấm hương tương đối rộng, thông thường trong khoảng

từ 5 - 32 độ c là có thể sinh trưởng, phát triển bình thường; nhưng ừong khoảng 24 - 27 độ c là khoảng nhiệt lí tưởng nhất Sự thay đổi về nhiệt độ

để kích thích nấm hương ra thể quả là một điều kiện không thể thiếu, các loại nấm khác nhau, thì cần sự thay đổi về nhiệt độ không giống nhau; nếu điều kiện nhiệt độ không thay đổi, hay còn gọi là hằng

nhiệt thì nấm rất khó có thể ra thể quả Thông thường, sự chênh lệch nhiệt độ khi nấm chuyển hóa

và ra thể quả ở các loại nấm thích nghi ở nhiệt độ cao và phạm vi nhiệt độ rộng thường nhỏ, nhiệt độ

để nấm phát triển tương đối cao Ngược lại, sự chênh lệch nhiệt độ khi nấm chuyển hóa ra thể quả

ở các loại nấm nhiệt độ thấp và trung bình lại tương đối cao, nhiệt độ để nấm phát triển tương đối thấp,

đa phần các loại nấm hương càn sự chệnh lệch về nhiệt độ từ 8 - 15 độ c để kích thích chuyển hóa ra thể quả Nhiệt độ có ảnh hưởng tương đổi lớn đối với chất lượng của nấm hương Cùng một loại nấm hương nhưng nếu nhiệt độ thấp thì chất lượng nấm

sẽ tốt hơn, nhiệt độ cao thì chất lượng sẽ kém hơn

c Độ ẩm.

ở các giai đoạn phát triển khác nhau, rứiu càu về lượng nước của nấm cũng không giống nhau Khi nấm sinh trưởng, hàm lượng nước có trong nguyên liệu trồng ở vào khoảng 60% là vừa, độ ẩm không khí khoảng 60% - 70% Còn trong giai đoạn nấm sinh trưởng và bắt đầu hình thành thể quả, hàm lượng nước frong nguyên liệu trồng ở vào khoảng 60% - 65% là vừa, độ ẩm tương đối ừong không khí khoảng 80% - 90%, ữong đó, 85% là độ ẩm lý tưởng nhất Dưới điều kiện chêrủi lệch nhiệt độ kích thích sự phân hóa

và hình thành thể quả, cùng với sự kích thích từ sự

8 8

-chênh lệch độ ẩm, tỉ lệ ra nấm lại càng cao, hơn nữa, còn ra đồng đều hơn.

d Không khù

Nấm hương là loại nấm yêu cầu vượng khí Khi không khí không đủ, sẽ ức chế sự siiứi trưởng của sợi nấm và sự hình thành, ảnh hưởng xấu đến phát triển thể quả, thậm chí còn có thể làm nấm ngừng lớn và chết Cho nên, khi nuôi trồng nấm hương, các phòng nuôi ừồng nấm, các khu vực nuôi trồng nấm (hay nhà lán), nên chú ý lưu thông không khí, thường xuyên thay đổi không khí

e Ả nh sáng

Nấm hương là loại nấm rất cần ánh sáng Tuy trong giai đoạn sinh trưởng nấm không cần ánh sáng, nhưng trong giai đoạn ra thể quả, chúng lại cần ánh sáng tán sắc, nếu ánh sáng không đủ, sẽ ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng của nấm

g Độ chua (độ pH)

Nấm hương là loại nấm ưa thích sống ừong môi trường pH, độ pH phù hợp nhất ở vào khoảng 5,6 - 6

2 Kỹ thuật nuôi trồng nấm hutmg

Nuôi trồng nấm hương có hai cách, hoặc nuôi nấm trên các khúc gỗ, hoặc trồng nấm frên các nguyên liệu được xử lý khác Nuôi trồng nấm trên các nguyên liệu được xử lý là sự tận dụng các sản phẩm phụ khác của lâm nghiệp và nông nghiệp, như mùn

cưa, bã mía, lõi ngô, vỏ lạc và các nguyên liệu nuôi trồng khác có khả năng thay thế gỗ để nuôi trồng nấm hương Hiện nay, nuôi trồng nấm hương bằng các nguyên liệu thay thế khác đang áp dụng các phương pháp trồng nấm trong nhà, trồng nấm không sử dụng túi nguyên liệu, trồng nấm lộ thiên và nhiều phương pháp khác.

Đe đáp ứng nhu cầu nấm hương của thị trường, trong những năm 90 của thế ki XX, còn phát triển thêm trồng nấm trái mùa (mùa hè), ưu tiên nấm hương, nấm hoa và một số kỹ thuật trồng nấm tiên tiến khác Dưới đây là kỹ thuật thường dùng nhất, đó

là phương pháp nuôi trồng nấm bằng nguyên liệu đã được xử lý, đem lại hiệu quả kinh tế tương đối cao và những điểm cần chú ý trong kỹ thuật nuôi trồng

a Kỹ thuật lựa chọn địa điểm trồng và giống nẩm hương

(ỉ) Địa điểm nuôi trồng và cơ sở vật chất.

Phòng ươm giống, phòng nuôi ừồng có thể có thể tận dụng các căn buồng bỏ ữống, các nhà kho sửa chữa lại và thanh tnìng đều có thể sử dụng được Trong phòng nuôi frồng, có thể tận dụng các thanh gang, hoặc trúc, gỗ để có thể làm giá treo Giá treo không rộng quá l,5m, số tầng giá treo có thể căn cứ theo độ cao, thấp của căn phòng để xác định, thông thường là từ 3 - 6 tầng, mỗi tầng cách nhau khoảng 0,8m, giá ữeo cần phải kiên cố, cân đối, tấm phủ giá

9 0

-treo có thể dùng các cành trúc hoặc tấm gỗ, rồi dùng một lớp nhựa mỏng đậy lên, giá treo tốt nhất nên xếp nghiêng để phòng bị tích nước.

(2) Lựa chọn giong nấm.

Nấm hương có rất nhiều loại, bao gồm nấm hương sống thích nghi ở nhiệt độ thấp, nhiệt độ trung bình, nhiệt độ cao, và phạm vi nhiệt độ rộng Nếu áp dụng phương pháp nuôi trồng nấm hương bàng nguyên liệu đã qua xử lý (nguyên liệu thây thế) tại các tỉnh phía Nam thì nên lựa chọn các loại nấm thích nghi sống ở nhiệt độ cao, còn nếu tại các tỉnh vùng núi phía Bắc, thi nên lựa chọn các giống nấm thích nghi sống ở nhiệt độ trung bình hoặc nhiệt độ cao Neu ữồng nấm frái mùa, thi nên lựa chọn các loại nấm nhiệt độ cao, trong một, đến hai tháng ươm giống nấm, nuôi trồng nấm nhiệt độ thấp thì tỉ lệ mắc bệnh rất thấp, có thể nâng cao hiệu quả

b Nguyên liệu và công thức.

Mùn gỗ của các loại cây đã chết, thông thường đều có thể tận dụng để ữồng nấm hương Các cây gỗ mới đốn nên được phơi khô kịp thời, chọn lọc và tích trữ lại, yêu cầu gỗ không bị nhiễm bệnh, không có dầu, và các chất hóa học gây ô nhiễm Các loại cây như tùng, các loại cây họ thông có hàm lượng dầu rất cao, loại dầu này có thể ức chế sự sinh trưởng và phát triển của các sợi nấm, vì thế, cần tiến hành xử lý

chúng ứarớc, các phương pháp thường dùng là xếp đống gỗ ngoài trời, để chúng dưới mưa, gió một khoảng thòd gian, sau đó, phơi khô, chọn lọc hoặc trong quá trình thanh trùng, nên áp dụng hai lần lò hơi khí, để khiến cho các vật chất có vi trùng gây bệnh có thể được đảo thải ra ngoài cùng với hơi nước.

Căn cứ vào nguyên liệu trồng các loại nấm ăn có một số công thức sau:

- Công thức 1: Mùn gỗ 78%, vỏ trấu 20%, đường mía 1%, thạch cao 1%

- Công thức 2; Mùn gỗ 77%, vỏ trấu 20%, đường

đỏ 1%, canxi cacbonat 1,3%, supe phosphate 0,5%, Magnesium Sulphate 0,2%

- Công thức 3: Mùn gỗ 50%, bă mía 28%, vỏ trấu 20%, thạch cao 1%, đường 1% (bã mía tươi không cần phải cho thêm đường)

- Công thức 4; Mùn gỗ 40%, thân cây sắn (hoặc cành dâu) 38%, vỏ trấu 20%, thạch cao 1%, đường 1%

- Công thức 5: mùn gỗ 50%, lõi ngô (hoặc thân cây ngô) 30%, vỏ ữấu 18%, thạch cao 1%, đường 1%

c Trộn nguyên liệu và đóng túL

Bỏ những nguyên liệu khô như mùn gỗ, vỏ trấu, thạch cao vào trộn đều lên trước, hòa tan đường vào trong nước, sau đó đổ nước đường dần dần vào trong nguyên liệu khô, vừa đổ vừa đảo đều, hàm lượng nước của nguyên liệu trồng từ 55% - 60% Độ ẩm của

9 2

-mùn gỗ không giống với độ ngấm nước của các nguyên liệu khác, chỉ cần dùng tay nắm các nguyên liệu ưồng sau khi đã ủ ẩm, thấy có nước nhưng không vắt ra giọt là được.

Nếu áp dụng phương pháp diệt khuẩn bằng nồi hơi áp suất cao, thì nên lựa chọn các loại túi làm từ nhựa Polyetlene hoặc rứiựa Polypropylene chịu được

áp suất thường, kích thước của túi thường từ 17 cm - 28cm, độ dày túi từ 0,04 mm - 0,05 mm

d ư ơm giống.

Nuôi trồng quy mô nhỏ có thể ươm giống trực tiếp trong các hộp, nuôi trồng quy mô lớn thì phải suy nghĩ đến việc làm phòng ươm giống, và tiến hành ươm giống nấm trong phòng ươm giống Các bước thao tác ươm giống bao gồm:

- Trước khi ươm giống, chuẩn bị kỹ thùng (phòng) ươm giống đã diệt trùng, làm tốt công tác vệ sừứi Sau khi đã đóng hết các cửa, cứ mỗi một m3 lại dùng 17ml Pormalin, 14g Kali Permanganat, tiến hành xông hơi nước trong vòng 12 tiếng đồng hồ đổi với thùng (phòng) ươm giống (nên để các loại Kali Permanganat, Pormalin sẵn frong đó, do các loại khí này có hại đối với

cơ thể con người, nên cần nhanh chóng rời khỏi đó, và đóng cửa phòng lại, không để các loại khí này thoát ra)

Để máy ươm giống đặt vào frong phòng (hộp) ươm giống, dùng cồn diệt trùng 75% làm sạch giống nấm đã

chọn, rồi cũng đặt vào trong, và lại dùng các loại Pormalin, và Kali Permanganat để tiến hành xông hoi nước thêm một lần nữa.

- Làm theo yêu cầu thao tác diệt trùng, nhẹ nhàng loại bỏ đi những sợi nấm cũ trên màng nấm, sau đó mở túi nguyên liệu, đặt những giống nấm đã qua diệt trùng vào trong túi nguyên liệu, rồi đóng lại như cũ Neu túi nguyên liệu bị hỏng, chỉ cần dùng sợi bông hoặc giấy dán lại sau khi đã tiến hành ươm giống xong

e N uôi trồng.

Nhà nuôi trồng yêu cầu tối, khô ráo, thông gió, có thể phòng tránh được ánh sáng mạnh chiếu trực tiếp, rứiiệt độ phòng khống chế được ữong khoảng từ 24 -

27 độ c , độ ẩm tương đối trong không khí ở khoảng dưới 70% Neu idiiệt độ ữong phòng quá cao, buổi tối

có thể mở cửa để thông gió Nếu trong phòng đã bố trí các giá tầng freo, thì sau khi ươm giống đặt các túi nguyên liệu trồng lên ữên giá, mỗi giá tầng có thể đặt

từ 1 - 2 túi nguyên liệu Nếu không có giá treo, có thể đặt các túi nguyên liệu lên trên nền đất sạch Trước khi sử dụng nhà lán nuôi trồng, nhất định phải được diệt trùng xong rồi mới sử dụng

f Tháo tú i nguyên liệu

Thời gian tháo túi nguyên liệu cần căn cứ vào khí hậu nơi nuôi trồng, giống nấm và độ tuổi của

9 4

-nấm để xác định Sau khi sợi -nấm mọc đầy túi nguyên liệu từ 20 - 30 ngày, bề mặt sợi nấm xuất hiện bắt đầu xuất hiện mầm thể quả rải rác, thì dùng dao rạch nhẹ túi để tiện cho việc tháo túi nguyên liệu ra Khi tháo túi nguyên liệu, nhiệt độ ở vào khoảng 12 - 25 độ c là lý tưởng nhất, khi nhiệt độ cao khoảng 28 độ c, nấm sẽ tăng trưởng nhanh quá mức, khi nhiệt độ thấp hcm 12 độ c, sợi nấm sẽ khó hồi phục lại, màu sắc của nấm rất khóthay đổi Tốt nhất là không nên tháo túi nguyên liệu vào ngày trời mưa Trên giá treo, phủ một tấm nhựa mỏng, sau đó đặt các nguyên liệu vừa được tháo túi lên, giữa các nguyên liệu cách nhau khoảng 8cm - 10 cm Vừa tháo túi nguyên liệu, vừa lấy một lớp nhựa mỏng phủ lên trên nguyên liệu, để giữ ẩm, giữ nhiệt cho nguyên liệu.

g Quản lý sự thay đỗi màu sắc ở nấm.

Sau khi tháo túi nguyên liệu, nấm hưorng ra thể quả tương đối nhanh, điều này có mối quan hệ trực tiếp với đặc từứi của giống nấm và điều kiện khí hậu nơi ữồng Neu tháo túi nguyên liệu đúng thời điểm, nấm sẽ vừa thay đổi màu sắc, vừa phân hóa ra các quả thể nhỏ Nếu sau khi tháo túi nguyên liệu tự 7 - 10 ngày, nấm vẫn không ra quả thể, nhưng ữên bề mặt đã xuất hiện dày đặc các sợi nấm màu trắng, nhiệt độ lại cao hơn 25 độ c, có thể tăng cường lưu thông không

khí, ứiúc đẩy sợi nấm thay đổi màu sắc, để giúp cho nguyên liệu trồng hình thành thêm một tầng bề mặt nấm màu nâu sẫm mới Nếu sau khi hình thành thêm một tầng bề mặt nấm và đã sinh trưởng, mà vẫn không thể ra được thể quả, thì cần tạo ra một môi trường thích hợp hơn để ra thể quả, tạo điều kiện cho nấm được sự kích thích từ sự chênh lệch nhiệt độ, độ

ẩm và ánh sáng nhất định, thúc đẩy sợi nấm đang phát triển từ giai đoạn dinh dưõug, chuyển nhanh sang giai đoạn hình thành thể quả

Cách làm cụ thể là ban ngày đóng hết các cửa lại, sau 12 giờ đêm, mới bắt đầu mở cửa ra, để làm cho sự chênh lệch nhiệt độ có thể đạt tới 8 - 10 độ

c , lúc này sợi nấm sẽ bắt đầu hình thành thể quả, thúc đẩy sự hình thành phát triển nấm hoàn thiện Nếu sự kích thích từ sự chênh lệch nhiệt độ vẫn không thể khiến nấm ra thể quả, thì ngâm nguyên liệu nấm trong nước một buổi tối (12 tiếng đồng hồ), để khiến cho sợi nấm rơi vào tình trạng thiếu khí trong một thời gian ngắn, như vậy nấm sẽ ra được thể quả Lần nuôi nấm hương lần đầu này nên dùng kích thích từ nhiệt độ và ngâm nước để kích nấm ra thể quả Đối với những người mới làm lần đầu, nên nắm chắc được kỹ thuật ra thể quả nấm, để

có thể học và nắm vững được thông qua nhiều lần nuôi trồng nấm hương

96

h Chăm sóc thời kỳ ra thể quả và thu hoạch.

Sau khi nhiều lần kích ứiích bằng sự chênh lệch nhiệt độ, nấm sẽ hình thành thể quả nhỏ Sau khi ra thể quả nhỏ, sẽ làm cho lớp nhựa mỏng được nâng lên, đợt

ra thể quả đầu về cơ bản là không cần tưới nước

Nên thu hoạch ngay khi mũ nấm vẫn chưa nở to Khi thu hoạch, một tay cầm vào nguyên liệu trồng, tay còn lại cầm vào chân nấm dùng sức để lay chuyển, cố gắng không làm ảnh hưởng đến nguyên liệu trồng Những phần đã thu hoạch xong, qua 4 - 5 ngày lại tiếp tục hình thành các sợi nấm trắng, lúc này nên tăng cường lưu thông không khí, để khiến cho bề mặt vùng nấm này dần dần chuyển sang màu nâu đậm, sau khi thay đổi màu sắc lại tiếp tục làm theo phương pháp mà đợt ra thể quả đầu đã làm

Thông thường ở đợt ra thể quả thứ hai này, dưới

sự kích thích từ sự chênh lệch nhiệt độ và độ ẩm, sẽ

dễ dàng ra thể quả hơn lần đầu Việc nuôi ừồng nấm hương bằng nguyên liệu thay thế này, nấm thường xuất hiện dị hình ở đợt đầu nhiều hơn đợt hai, chất lượng đợt nấm thử hai cũng tốt hơn, hỉnh dạng của nấm cũng ít bị dị hình nhiều hơn

Trải qua mùa đông và mùa thu, hàm lượng nước trong nguyên liệu đã bị giảm đi một lượng đáng kể

Để thúc đẩy nấm ra thể quả, thông thường nên áp dụng phương pháp ngâm nước Ngâm nước có thể

bổ sung đầy đủ hàm lượng axit hữu cơ hoặc các thành phần khác, có lợi cho quá trình hồi phục và sinh trưởng của sợi nấm Có thể bổ sung thêm vào nước Acid citric 0,01% - 0,02% hoặc Potassium phosphate Monobasic 0,1% - 0,2% Sau đó ngâm nguyên liệu trồng vào một rãnh nước hoặc một bồn chứa nước lớn, thông thường thời gian ngâm kéo dài khoảng 12 tiếng Khi ngâm nước, tốt nhất nên chọn ngâm trước khi có đợt rét đến khoảng vài ngày Sau khi ngâm nước, có thể tăng thêm kích thích từ sự chênh lệch nhiệt độ để làm tăng thêm hiệu quả Sau khi ngâm nước thì phải để ráo, lại đặt nguyên liệu ữồng lên giá, vào những ngày mưa thì không cần phủ lớp nhựa mỏng, nếu trời không mưa nhimg có gió phía Bắc thổi đến thì nên phủ lên Thông thường, qua khoảng 4 - 5 ngày, các thể quả

sẽ dần xuất hiện Trồng nấm hương bàng nguyên liệu thay thế, thường sẽ ra khoảng 4 - 5 đợt nấm, tỉ

lệ chuyển hóa sinh học đạt khoảng 65% - 80%

3 Nuôi trồng nấm hương trên cây gỗ

Nuôi ừồng nam hương trên cây gỗ chủ yếu là mô phỏng theo phương pháp nuôi trồng nấm hương ữên các đoạn gỗ, để các túi đã hình thành được S(jri nấm phát triển ra thể quả tại các môi trường mô phỏng tự nhiên bên ngoài, phương pháp này phát triển ữên cơ

sở phương pháp nuôi ữồng nấm hương bằng cách

9 8

tháo túi nguyên liệu trồng bằng mùn cưa Vì thế, về phưorng pháp cấy giống, công nghệ nuôi trồng và công thức nuôi trồng về cơ bản là giống nhau Tuy vậy vẫn có những đặc điểm khác nhau về túi nguyên liệu ừồng, khu vực trồng nấm ra thể quả và các kỹ thuật quản lý tương ứng.

a Lựa chọn khu vực trồng và cơ sơ vật chất

Nên làm nhà lán nuôi trồng nấm hương mà phía trước hoặc sau là khu vực đồng ruộng, vùng đất trũng, vùng đất trồng cây, tốt nhất nên kề sát một con suối nhỏ Phòng ữồng nấm nên được xây dựng ở nơi thoáng mát, tọa Tây Bắc -Đông Nam, có lợi cho việc điều chinh nhiệt độ và độ ẩm ừong nhà Trong nhà (phòng, lán), chúng ta tạo nên các rãnh, với kích cỡ giống như các luống rau, đồng thời chuẩn bị các cành

ừe, các đoạn gỗ để đặt vào các rảnh Cứ mỗi sào Bắc

bộ, nên xếp khoảng 4000 ống

b Đóng tải nguyên liệu và chèn nguyên liệu.

Kích cỡ miệng túi nhựa đóng nguyên liệu khoảng

15 cm, dài 55 cm, dày từ 0,04mm - 0,05mm (loại nhựa polyethylene) Trước khi đóng túi, dùng dây buộc chặt một đầu túi Nuôi trồng nấm hương với quy

mô lớn nên sử dụng máy đóng túi, còn nuôi trồng với quy mô nhỏ, có thể đóng túi thủ công, nguyên liệu trong túi phải được nén lại tương đối chặt, mỗi ống nguyên liệu khô nặng khoảng 0,8 kg — 0,9 kg, sau khi