(Luận văn thạc sĩ) quan hệ kinh tế việt nam nhật bản thực trạng và triển vọng

Đóng góp của luận văn.. Kết càu của luận văn... Sụ' tồn tại và hoạt độrm c ủa các tổ chức kinh té tài c hính, thưưnti mại toàn cáu và khu vực dã uóp phần thúc đáy sư phát triển hơn nữa c

ĐẠI HỌC Q U Ố C (ÍIA HẢ NỘI

KHO A KINH TÊ

ĐAI HỌC Q U Ố C (ỈIA HA NÔI

M Ụ C LỤ C Being các th u ậ t n g ữ viết tất.

.2.4 N h u c ầ u vù lợi ích c ủ a V i ệ t N a m t r o n g q u a n hệ k i n h té với N h ậ t 163an

.3.1 K h á i q u á t c h u n g về n é n k i n h t ố N h ậ t Bán 2 0

1.3.3 C h í n h s á c h k i n h lê đố i n g o ạ i h ư ớ n g VC C h â u Á c ử a N h ậ t Bán 2 41.3.4 Lợi ích c ủ a N h ậ t Ban t r o n g q u a n hệ k i n h te với V i ệ t N a m 27

2 2 3 H ì n h t hức đ á u tư 5 9

2 2 4 Đ á n h g iá l ì n h h ì n h d ấ u t ư trực l iế p c u a N h ậ t Ban tại Việt N a m 61

tron g th ờ i g ia n tói.

hối canh q u ố c lờ mới.

•V.í (ỉiíii p h á p thúc đ áx quan hự kinh té \ 'lệt N am - N h ạ t Ban. 89

M Ở Đ Ẩ U

1 S ụ c a n t hiết c ủ a đ ề tài.

Đ è dáv n ha n h q uá trình C ô n e i mh iệ p hoá, hiện đại hoá ỏ' Việt Na m,

Iiiioài v i ệ c pliál h u y n ộ i l ực thì c h í m II ta c ầ n phái m ớ rộ n u q u a n h ệ k i n h te với

c á c lổ chức q u ố c té, vói các nước trên thè ni ới và tron SI khu vực trong đ ó có

N h ậ t Ban là điều hết sức cán thiết T h ô n e q u a việc phát trie’ll các q u a n hê kinh

tế, c h ú m : ta có thể tân d ụ n n vốn, tiếp thu khoa học c ô n SI ntihệ, và trinh đó

q u á n lv hiện đại từ các nước nil,'ít triển Nhật Ban là một cườnII q u ố c kinh té và

là một đối tác q u a n t rọng c ủ a Việt N a m có nhiều t iề m n ã n g lỏn về n h ữ n e lĩnh vực này

Q u a n hệ kinh tế Việt N a m - Nhật Bán đã phát triển q u a một ciai đoạn liíơntz dối dài (tính từ 1973), và mối qu a n hệ này được phát triền mạ n h mẽ từ 1992; tức là sau khi N hậ t Bail Mối lại lài trợ plnit triển c h ính thức ( O D A ) cho Việt N a m Tròn thực t ế q u a n hẹ này đã thu được rất n h iề u thành tựu Do đó rất

c ần có nhừiiì: n e h i ê n cứu tổ nu kẽt đá nh ui á và nhận xét

Với sự phái triên sâu r ộ n e c ùa q ua n hệ kinh tè Việt N a m - Nhật Bán

t r o n u t h ờ i ì ú a n q u a , n ê n d ã c ó V k i ê n c h o cỉáv là " t h ờ i d ụ i m ớ i c ủ a q iìíìíì h c

q u a n hộ này vẫn c hưa tưưim x ứ n c với tiồin năim vốn có c ủ a hai nước, mì

n g u y c n nhân c ủ a I1Ó c ũ n g cần dirực tìm hiểu và có câu tra lời thoá đáng

Do vậy, tác eia dã c họ n đổ lài luận vãn T hạ c sĩ " Ọunn hè kinh tủ Việt

A '.7/7/ - X h ậ t B ú n : T h ự c trcmư vù Ir ic n VỌIÌÍI "

2 M ụ c clích n g h i ê n c ú n

M ụ c đ í c h I ií ihi ên c ứ u c h í n h c ú n d ể tài là x e m x c l , p h â n t í c h , đ á n h ilia

n hữnn đặ c diéni c hủ yế u c ủa mối qua n hệ kinh tê tiiữa hai qu ố c uia kể từ sau

n h ữ n g khỏ khăn, đê xuất nhữim giái pháp và d ự h á o triển vọim của qu a n hệ kinh tỏ Việt N a m - N hạ t Ban.

3 Tình hình nghiên cứu.

Q u a n hệ kinh tế Việt N a m - Nhật Bán n h ư c h i m e ta đ ã biết Iiíiày c àn g

đ ư ợ c mỏ' r ộ n c và phát triển, n h ư n c tình hình n g h i ê n cứu về vân đé này ớ Việ'

N a m c ũ n g n h ư ở N h ậ t Bail vẫn c hưa nhiều Người ta chỉ n g h i ê n cứu ở m ột số khía c ạ n h nhấl đ ị nh c ủ a mối qu a n hệ này, c h ẳ n g h ạ n n e h i ê n cứu về đầu tư trực tiếp c ủ a N hậ t Ban lại Việt N a m , Tài trợ phát triển c ủ a N hậ t Bán c ho Việt Num

ơ Việt N a m có mộl số c ô n g trình đé c ập tới vân để này này: PGS Lê

V ă n Sane: " Ch ín h sách kinh t ế c ủ a N hậ t Ban ở khu vực C h â u A - Thái Bình

D ư ư n e " ; TS Đ ỏ Đ ứ c Đ ị n h " Quan hệ Việt N a m - Nhật Ban đ a n g phát triển";

TS Lưu N g ọ c Trịnh: " V ề q u a n hệ Việt N a m - N h ậ t Bản"; TS V ũ V ă n Hà:

" Đ ầ u tư c ủ a N h ậ t Bán tại Việt N a m " ; T s N g ô X u â n Bình c h ủ biên: " Q u a n hệ Nhật Ban - Ase un c h í n h sách và tài t r ợ O D A " ; và n hi ề u hài b á o k h á c đ ă n g trên các tạp c h í c h u y ê n n eàn h

Các c ò n g trình trên đã n gh iê n cứu ở lừne khía c ạn h c ủ a mối q ua n hệ kinh tố uiCi'u Nhậ t Ban và Việt N am, mà chưa đ án h iiiá một các h l ổn u quát đấy

đủ vồ mối qu an hệ này, nhất là ké tù' sau khi Nhật Bail nối lại tài trợ O D A c ho Việt N am

4 Đòi tuựng và phạm vi nghiên cứu.

Te n cua đề tài này đã xác đị nh dối tượng n g h i ê n cứu c ủ a luận văn

Q u a n hệ k inh tế Việt N a m - N hậ t Bản là đề tài 1'ộim, c ồ m n hi ề u lĩnh vực k hía c an h k há c nhau T u y nhiên, với yê u cáu c ủa một luận văn T hạ c sĩ kinh t ế và do han c h ế về thời ui an, tài liệu c ĩ um n h ư về các đi ề u kiên n ghiê n cứu k h á c nên p h ạ m vi Iiiihiên cứu của đồ tài chí lập t rung vào ba lĩnh vực

c h ín h - q u a n i r ọ n c nhất - c ua mối quan hê kinh tê Việt N a m - Nhật Bán Đ ó

là: Tài trợ phát trie’ll c h ính thức ( O D A ) c ua Nhặt Bán c h o Việt Na m; Đ ấ u lư true liếp của Nhật Ban lai Việt N am (/fbl ); Q u a n hệ thươiìíi mại Việt N am - Nhát Bán, và dô tài được n e h i ẽ n cứu trone tiiai đ oạ n kê từ 1992 dê n nay.

5 Phương pháp nghiên cứu.

T r ê n c ư s ở p h ư ơ n e p há p duy vặt biện chứmi, d uy vật lịch sử, luận vãn

c òn sứ đụnti mội s ố p h ư ơ n e p h á p t hố ng kê, tổ ng hợp, p hâ n tích, so s án h và hê

t hô n g hoá

6 Đóng góp của luận văn.

Tròn CO' sỏ' tìm hiển phân tích q ua n hệ kinh t ế Việt N a m - Nhậ t Ban, luận van hưó'112 tới ba đónti cóp:

- Đ á n h iiiá n h ữ n e nhâ n tố chi phôi qu a n hệ Việt N a m - N há t Bản trong suốt 1 hập ki qua

- Rúl ra n h ữ ng dặc d i e m cua q ua n hệ kinh tế Việt N a m - Nhật Ban từ sail

1992 lới nay

- Đ ề x uấ t n h ữ n g giải p há p đổ thúc dẩy q u a n hệ ki nh t ế s ong p h ươ n u giữa Việt N a m - N hậ t Ban, từ đó d ự b á o triển vọ ng c ủ a mối qu a n hệ kinh t ế này

7 Kết càu của luận văn.

Niioài phần I11Ỏ'dầu, kết luận, plui lục và d a n h m ụ c tài liệu t ha m kháo, luân vãn e ồ m ha chương:

c hương 1: Cúc vòu tỏ túc động tới qunn hệ kinh tê Việt ỉ\am - Nhật Hun.

C huông 2: Thực trụ ng ÍỊUÍHI lìệ kinh tẽ Việt Nu nì - N hùt Bản từ

1992 tú i ììíty.

Chuung 3 : Triển vọng của lỊUíin hệ kinh t ế Việt Num - Nhật Bủn

tron g th ờ i gian tói.

C H U Ơ N G 1

C Á C Y Ế U T Ố T Á C Đ Ô N G TỚI Q U A N H Ê K IN II T Ể

V I Ệ T N A M - N H Ậ T B A N

1.1 Iiỏi canh quốc tê và khu vực Cháu Á Thái Bình Dưưng.

1.1.1 Sụ thu s đỏi cục diện the giới

Có thể nói c hi ến t ranh lạnh kết thúc dã tạo ra một diện m ạ o mới c h o các

q ua n hệ q u ố c tế ở đ ó tổn tại nhiề u xu h ướ n g m a n g tính đ a da n g, p hụ t huộc lẫn nh a u, bổ s u n g c h o nh a u và t h ậ m chí đối lập và loai trừ nhau Đ ã c biệt các

xu hướiìiĩ đó được thế hiện rõ nét t ronc các q u a n hệ s o n g p hư ơ ng và đa

p hưo ìm, t r on e các q u a n hệ kinh tế, c hính trị và an ninh q u ố c tế T r o n g bối

c ánh q u ố c t ế n h ư vậy, q u a n hệ kinh tế Việt N a m - Nhậ t Ban líĩing k h ô n g n ằm imoài xu hưứim c h u n e này, nó đã có sự biến đổi cả về chất và lượng và có xu hưóiiíi n e à y c à n a cia t ă n ”

Vô LU ì n in h c h ín h t r ị

Bước vào thập kỷ 90, the eiới xáv ra một sự kiện gâ y xá o d ộ ng , tác

đ ộ im tói n hi ề u q u ố c gia và làm thay dổi hắn cục diện t h ế giới: đó là sự kết thúc c h i ến tranh lạnh, được kết thúc h ằng sự tan rã c ủ a Liên X ô và c ác nước

xã hội c h ú n g h ĩ a Đ ô n g All

Nhu' cluíim ta dã biết, thố uiới trước c u ộ c chiên tranh lanh (từ sau khi

c hiên tranh thê iãứi thứ II c h ấ m dứt) chia làm hai phe dối lập, với Mỹ và Liên

X ó l à h a i I i h a c t r ư ứ i m c ủ a m ỏ l d à n I i l i a c T r o n SI s u ố t h o n 4 0 n ă m t ổ n t a i , c h u aCT c •bao e i ờ dàn nliac nà y cùn 2 chơi ch un SI mót ban e iao liưởnc Nói các h khác,

i h ế ui ới dưực chí h u y bởi hai c ây c ậy còn sau khi Liên X ô sụp đổ, M ỹ m uố n trỏ t hà nh imưừi nhạ c trưởim duy Iihât dicii khiến dà n dồiìii ca

Đôi với Mỹ , sự tốn tại j ủ a Liên b a n c Xô Viết tổn tại hơn 70 n ă m qua là

mót lỉiách ill ức vô cìinu 1ÓÌ1 và k há c nghiêt Đ ặ c hiệt, kể lừ sau khi chiên tranh the uió'i thứ 11 két thúc với SU' gi úp d ỡ vé mọi mặt cua Liên Xo, hệ t hó nn xã hội c hu n gh ĩ a hình thành Gầ n n h ư loàn hộ Đ ô n g Au đồu c h ọ n lựa t heo mô

h ì nh phát triển c ủa Li ê n Xô Và Mỹ hoàn toàn k h ô n g hài lòng với tình hình này Đ ế n nay, sự c h â m dứt c ủ a c h i ến tranh lạnh đ ồ n g n ghĩ a với sự bát đầ u của

m ộ t ký nsiuyên mới Ti nh hì nh an ninh c h ín h trị c ủa thê giói về c ơ ban đã ở

n o n e trạnII thái 011 định Nc ư ời la c á m thấy yên t âm hơn, tin cậy hơn vì n g u y

c ơ b ù n e nổ c hi ến t ranh hạt nhâ n đã bị đá y lùi Dườníi n h ư các q u ố c gia đều

h ư ớ i m lỏi s ự l i ên k ết c h ặ t c h ẽ I r o n a c á c d i ễ n d à n an n i n h Đ ó là CO' h ộ i c h o đ ố i

lỉioai và họp tác troiiiĩ lĩnh vực này Các nước lớn n h ư Mỹ, Nhật Bail T r i ms

Q u ố c i m à y c à n s c ó và m u ô n c ó m ộ i VỊ t h è lớn h ơ n trẽn đ i ề n đ à n q u ố c té

Bên c ạn h đó n h ữ ng bất ổn I r on s lĩnh vực an ni nh khu vực vẫn tổn tại và nhiề u lúc trớ nôn nổi c ộ m , c h ẳ n g hạ n c hủ imhĩa k h ủ n g b ố (sự kiện 1 1/09/2001 tai

M ỹ ) hay x u n g đột k hu vực ( xu n g đột ở T r u n g Đ ô n g ) đ ã trở t hà nh mối q ua n

l â m của n hi ề u q u ố c gia Ti nh h ìn h an ninh khu vực Đô ni i A sau c h i ến tranh

l a n h CŨI 1 SI đ a n li thu hút s ư c h ứ V c ủ a n h i ề u n ư ớ c , tron lĩ đ ó c ó N h á t B á n T u yCT c • J 1 <_ * J

nhiên, đáy khòim phái là đặc điểm nổi trội của tình hình an ninh t hế giới hiện

Vè kinh tè

(Tiièn tranh lanh kết thúc dã muim lai lác đ ỏi m lích cu'c dôi với tiến trìnhc ophát tl iên kinh t ế t h ế iiiới T h e m vào dó, sự bìine nổ của c ác h m ạ n g K ho a học-

kỹ i huậl dã m ở ra m ộ t giai đo ạ n pliál triển mới c h o q uá trình c a n h tranh va

h ọ p tác giữa các nước trên t h ế giói Có thể thấy sự biến đổi về tình hình kinh

t ế q u ố c t ế sau c hi ến tranh lanh thể hiện ở mộ t s ố mặ t sau :

Irỏn toàn thê íiióị siiam bớt và dịu di các nước trên the ui ới đề u tập tru ne vào

p h á t i r i c n k i n h t è, k i n h t è d ấ n d ầ n t r ớ t h à n h m ụ c l i ê u c h í n h t r o n SI c á c v â n d ể

q ua n t âm C ấc q u ố c ilia dổu n h ạ n t hấy răn II m u ố n m ở r ộ n g q u a n hệ ki nh t ế

q u ố c tẽ thì đ ều phái đặt phất triến kinh t ế len h à n g dấu

tưưnii đối t h ô n e t h o á n g , cởi m ở d ể phát trier) c á c q u a n hệ k in h t ế g iữa c ác nước với n ha u Đ i ề u n à y sẽ th úc đ á y nia tăiìii s ản x u ấ t và sẽ là d i ề u kiên t hua nJ J C- <-lợi c h o các mói q u a n hộ ki nh tê q u ố c tê phất triển

sách k h o a h ọ c kỹ thuật, đặ c biệt là n h ữ n e n ư ớ c lớn N h i ề u c h ư ơ n c trìnhniihicn c ứu k h o a h ọ c, kỹ thuật q u â n sự trước đ â y đ ượ c c h u y ê n s a n e n e h i ê n cứu ứ n c d ụ n u c h o lĩnh vực d â n sự Đ i ề u nà y cỏ tác d ụ n g q u a n Irọnti đối với việc t h ú c d a y san x uấ t ph á t triển

Quôc cũiiii n h ư Iihieu nưức đaiiii phát triến k h á c thực h iên c h í n h sách ki nh té thị tr ưò ìm m ở l àm c h o p h ạ n 1 vi c ạ n h tranh và h ợ p lác g iữa c ác n ướ c d ư ợ c m ở I'ône h ơ n b a o eiò' hết

Nu o ài ra, k h u vưc C h â u A - T h á i Bình D ư ơ n e đ ã nổi n ê n và trở t h à n h 1O ’ CT

I r o n II 3 ti'Line t âm c ủ a nề n kinh lê the ciới T r o n c t h ậ p kí (SO, C h â u A - Thá i Bình D ư ư n u đã Irải q u a n l ũ n m biên đổi đầ y ân iượim và hi ệ n d ã trở th à n h một klni vực Iiãim d ội i c n hất c ú a n é n kinh lố t oàn cầu Cũiiíi tr on g thời kỳ này, Nhâl Bán c ỏ sự phát triền vượt bậc vé mọi mật, trở 1 hà n h c ư ờ n g q u ố c kinh tc trôn thè uiới, và d ã c bièt t r o n e c h í n h sách kinh tô đối imoai c ủ a m ì n h Nhát Bail dã có sự thay dổi đáiiỉi kể h ưóì ic lới nhi ổu hơn c ác nước troi m k hu vực dặc biệt là dối với các nước t r n n e khu vực Đ ô n c N a m A, t ro n g đ ó có Việt

Nam.

C ó thể nói, sự t h a y đổ i c ủ a c ụ c d iệ n t h ế giới s au c h i ế n t ra nh lạnh đã tạo

ra một môi I r u ừ n e q u ố c t ế t h u ậ n lợi hon rất n h i ề u s o với trước c h i ế n tra nh

l ạ n h , ơ d ỏ c á c q u ố c g i a h i ế u b i ế t n h a u h ơ n Ún c ạ y n h a u h ơ n v à c ĩ Ii l i i cu co' hội hơn đê iiia lăng các quail hệ hợp tác soim p hương Q u a n hệ Việt N a m -

N h á t Ban n ĩ i c h i m e v à q u a n h ệ k i n h té SOI 1 ÍI plnroHii n ĩ i riciiii d ư ợ c khai

thĩiiìi và m ớ <_ 1'oiiii Iront: mơi ỉnrờim cịuốc lê ihuan I()'I dĩCT C7 1

-/ 1.2 Tón cứu hĩiì kinh té

Tr o nn khốiiii hưn một t hập ký trớ lại đáy, xu the tồn cáu hĩa kinh tế eia time liên tục eăn liền với sự pluit triến cứa khoa học cơnii ntiliệ; sự phát tricn mạ n h mẽ c ủa kinh tố thị trườn II c ù n e liàim loạt c ác veil tơ khác ụĩp phấn thúc da y nha n h qu á trình q uố c tế h ĩ a này, đặc biệt là sự h an h trướng cua các

c ỏ n í! ty đa q u ố c gia trong nền kinh tố t h ế íiiới, vi t h ế to lớn c ủ a các tổ chức kinh tế lài c h í n h lồn cáu và khu v ự c , vai trị C h í n h phủ tron SI điếu tiết vĩ mơ

nề n kinh té

Tồn cáu hĩa kinh tê thực chất là sư' pluít triển c ao cua quá trình q u ố c tế

h ĩ a khi mà lực lirợnu san xuất phát trie’ll vượt ra khỏi qui m ơ q u ố c ilia tạo ra

s ự uăi i b ĩ p h ụ t h u ộ c l ầ n n h a u , c ì n m h ọ p l á c c h ậ t c h ẽ h ơ n v à c a n h t r a n h CŨI1ỊỊ

i m à y cailiZ p li ức tap và q n y ê l liệt Iiơn uiữa c á c q u ố c nia S ự ìiãn b ĩ tưonti tác

này Iiuày một ilia l a n e vé ci.'i'nu tlộ và p hạ m VI Nunv nay, xu the 1UIY dã lĩi

k é o dưừiiíi nil LI’ tất ca các q u ố c íiiu trên lồn cầu vào iiuổiiíi m á y kinh tế c hu n g

- kinh tê thị trường Ị 15] Các q u ố c ein, các dâ n tộc dù m u ố n hay k h ơ n g c ũ n g

đ ề u hi c uố n vào q uá trình tồn c ầu hĩa vĩi Illu m e mức độ khác nhau, Nhậi Bán và Việt N a m cũIILi k h ỏ n c nằ m imồi xu thê này

Q u á trình tồn call hĩa dã tlnìc day nén kinh t ế the eiới phát tricn theo

m ộ t c h i ề u h ư ớ i m m ớ i vứi l ực l ư ợ m : s á n x u ấ t p h á i t r i ế n c h ư a u ì n e c ĩ , t r ơ n CO' sỏ' cua cơiiií n iihệ 111 ới Đã y c h ín h là veil lố qu a n irọiiii inaníi tính quyế t dịnli

d ưa nãim siiâì lao đ ộ n u lên cao Do vậy khối lưựim và chát lu'o'Hiz sán phà m làm ra tănu lèn k h ơ i m nuừnìi Dưới tác đơim của c ác h m a im tin hoc các nước trên thĩ iiiứi đc u phái tái CO' câu lại nĩn kinh t ế củ a mình C hí nh vì quá trinh

7

toàn c ấu lìỏa kinh lố dã lan đen mọi q uố c ma Iren the iiiới, từ các nước phát ỉriên đế n c ấc nước d a n g phất Iriên nên chí cỏ di t he o xu hướ ng này, bicl lận

d u n s nó thì c ấc nước mới cổ thê g ià nh đươc n hiề u lơi ích Ir onc c u ô c canh Iranh q u ố c tè iiay gãt hiện nay

Niioài ra, các định c h ế loàn cầu ra đời đ á p ứim đòi hỏi sự phát triến của

q uá trình toàn cầu hóa kinh te Sụ' tồn tại và hoạt độrm c ủa các tổ chức kinh té tài c hính, thưưnti mại toàn cáu và khu vực dã uóp phần thúc đáy sư phát triển hơn nữa của toàn cấu hóa kinh tẽ Các lổ chức này vừa là kết q uá vừa là độn SI lực cua quá trình phát Iriên toàn cáu hóa Th i èu vănsi nó quá trình toàn cáu

h óa sẽ diễn ra lự phát và đươiiíi nhiên là c h ậ m c h ạ p hơn rất nhiêu

T uy nhiên, toàn cầu hoa kinh t ế nh ư con d a o hai lưỡi M ộ t mặt I 1 Ổ là cỗ

xe có đ ộ n e c ư m ạ n h làm tănsỊ tốc độ phát triển kinh lê, lao c ơ hội to lớn dế cái thiện diều kiện s ô n e cua Iiiiười d â n ỏ' ca c ác nước giàu lẩn n h ữ n g nước ne hèo Nlnniii mật khác, nổ c ũ n c là mộ t tiến trình đầ y thách thức N ỏ sẽ tiến c ôn g vào chú q u y ế n c ủa mỗi q u ố c íiia, có thế làm xổi m ò n nén vãn hóa và truyền

ihốiìLí d â n t ộ c , d ẫ n lới I1ÍIL1V co' p h â n h ó a x ã h ộ i , t ạ o ra h ò n e ă n c á c h iiiữa c á c

q u ố c ilia cĩ ì i m n hư c á c l á n e l óp xã hội 1 1 LÙ1Y càiiii trỏ' n ên ma n h m õ và sáu s ãc ho'1 1

Nhu' v ậ y t o à n c á u h ó a là m ộ t XII h ư ớ n u k h á c h q u a n và x u hưứnt i n à v

đ ami trone q uá trình van clộn e kliônu niuìne, tao ra nil ũ IIII c ơ hội và cá nlìững

t há ch thức c h o tất cá các qiuV Líia Vì váy, các q u ố c liia cấn phái hiẽt khai thác

LI'U t h e và h ạ n chê n h ữ n g t h á c h t h ứ c c u a toàn cấu h o á kinh l é, từ d ó tạo ra c ơ

hội dê tham eia n g à y c à n g có hiệu q uá hơn vào q u á trình hội n h ậ p kinh té

q u ố c tế Nói khá c đi, liến trình toàn cầu hoá kinh t ế g i ố n g n h ư m ột dònsi thác

c u ốn hút và thúc day tất ca các q u ố c uia vào " v ò n e xoá y" c ủ a liên kết và hợp tác lrén C|uy mô toàn cáu Q u a n hệ hợp tác kinh tê Việt N a m - Nhật Bán c ũ n e

c hịu sự tác đ ộ im c ủa 'vònti xoáy" đó

I l J Lien kết khu vực gin tũiìịỉ

C u n u vứi quá trình toàn cáu h ó a , khu vực hóa cũim danti (lien ra dặc biệt nianli mẽ K h u vực hóa kinh té được thực hiện thôim qua các lổ chức cỏ

tínli k h u VLI'C C ă n c ứ v à o trình d ô và tính c h á i l i ên két IIIIười ta đ ã c h i a c á c tô CT

c h ứ c k h u v ự c t h à n h 6 l o a i : k i m v ự c l l n i é q u a n ƯU d ã i ; kill! v ự c m á u đ i c h t ự d o ; liên m i n h t h u ê q ua n; thị trưừnn churni; liên m in h ki nh tố: khu vực hóa toàn bộ

H i ệ n na y, trên t h ế giới có rất nhiều tổ chức ki nh tế khu vực Liên mi nh

C h áu Âu ( E U ) được coi là một tổ chức liên kết khu vực điển hình, đườ ng biên iiiới g iữa c ác q u ố c cia dã bị xon bỏ E l i là một thể c h ế liên m i n h về c hính trị, all IIinh văn hoá và \ ã hội T h e o thốiiiỉ kè cua Lien H ợ p Q u ố c , toàn thê eiới

c ó lới 2 0 k h ô i k i n h tê k h u v ự c với I l l um e m ứ c d ộ h ộ i n h ậ p k h á c n h a u Ti'onti

dỏ, phái kế đ ế n Hiệ p đị nh mậ u dịch tự do Bác Mỹ ( N A F T A ) : Diễn đàn hợp lác kinh tè C h â u A - Thái Bình Dư ơn a (A PE C) ; Kh u vực m ậ u dịch lự do

A S I i A N ( A F T A ) C á c khối Linh t ế khu vụ'c này đaiiíi ỏ' bước khởi đấ u c ua quá irình thực h iệ n c ác lìiúi ph á p lự do hoá mậu (lịch và dầ u tư

C ó thế nói liên kết kinh t ế khu vực được hiểu là sự tliỏìm nhất ý chí của một n h ú m c ác q u ố c gia có n h ữ n g điều kiện địa - kinh tê hoặc và địa - vãn hoá tươi li: đổiiii, CÌIIIÍI c am kết hoạt độiiíi theo nliững q u y định cliuim, n h ằ m tạo

đi ê u kiện c h o lìàiiii lioá, dịch vụ và các yêu lồ kinh tó k h á c dược tự đ o di cliuyón iiiiìa c ác q u ố c nia Biếu hiện cua liên kẽt kinh tè khu vực là việc iiiámihieu c ác hìum rào thưưnii mại, kinh tế, hành c hính, kỹ thuật, áp đ ụ n e nhữnghoạt clộim k h n y ố n khích, hổ tro' k h á c n h ằ m thúc dã y tự đ o lioá llurơim mại,

d ấ u III t r o n e m ộ t klìLi v ự c h ạ n c h ê vô khõiiL! iiian l ã n h tliổ Iihâì d ị nl i M ụ c

đ í c h c u a l i c n k ế t k i n h tố k h u vực là d ố i p h ó với S U' can h t r an h và x u h ư ớ n e b áo

hô c ua c ác khu virc k há c, nânti cao vi thê của khu vực cĩiiiíi nhu' c ua lừiiíi~ <_ c

n ư ớ c , t h i ế t l ậ p c á c VÙ112 k i n h t ế l i ê n q u ố c e i a đ ể k h a i t h á c lợi t h ê c ủ a t ừ n g

nước và c ủa loàn khu vực

9

Có V kiến c h o r ă n e quá trình toàn cấu hoá kinh tê’ là n g u y ê n nhãn thúc

đ a y hì nh t hà n h c ác khối kinh tế, m ậ u dịclì khu vực Vì thế, cỏ the hiểu đâ y là

XII h ưóì i !! v ừ a t h u ậ n c h i ề u , vừa Iiiỉirợc c l i i e u n h a u T h u ậ n c l i i c u t h e o Iiíilũa k h u

MIV lioá là bước đ ệ m iromi lọ trình ìiia nliập vào lie ihòniz loàn cáu cua mỏi IInóc \'ới n i ui vẽ n tãc m ớ cứa, tự do hoú Còn neirợc chiéu lại có iiLihla là phán chi a t h ế siiới ih e o t ừ n a nuiim, time khối một lao ra sự phán biệt đôi xử m a il ” tính k h u vực

T h ự c ra thì Toà n cầu hoá và Khu vực hoá là hai hiên iượiiii cua quá trình liên kết và hội n h ậ p q u ố c tê, c h o nên c h ú n g thúc dấ y và hỗ trự lan nhau

Đ i ề u cấn n h à n m a n h là, việc t ừn e n h ó m nước liên kết lai với nha u, c ù n e đưa

ra nhữnti ưu dãi c a o hơn n h ữ n g ưu đãi q u ố c t ế hiện h àn h , loại bỏ c ác rào cán

n u ă n c á c h Ill'll i h ò i m hàim hóa và các yêu tô sán x uất ui lìa c ác nước sẽ tạo ra<_ o C? J <_

co hội tốt c h o c ác q u ố c LMU tronc khu VLI'C khai thác cổ hiệu q ua các Ìiiiuồn lực cua m ì n h , và tạo ra độnti lực t h ú c day hợp tác kinh lê trên q uy m ô toàn cầu Việt N a m và N h ậ t Bán là hai nước tương dối uần ạũi VC mat địa lý có nhiều nét lu'oii'j đ ổi m vè van hoá d a n e tích cực tham iíia vào quá Irình khii vực htKÌ

Đ â y c h í n h là mộ t troim Iihữnụ đ iẻn kiện lluiận lợi đê hai nước mỏ' rộ 1112 quy

m ô h ợ p lác kinh tẽ tiên co' s ớ tán d ụ n g n h ững u'11 thê cua liên kết khu vực C’h a n e ha n d ó là nluìim lợi thê dên từ APHC, A SH A N và tron SI t ươn II lai có thèc cr • <— < —

ca khôi "kinh tô Đ ô n g A" Nói c á c h khác n h ữ ng lợi th ố dó là nlnìne tác dộiiíi thuậ n c h i ề u , th ú c d ẩ y Việt N a m và Nhật Ban nia t ă n e c ác q u a n h ệ 1

1.2 C á c n h a n t ỏ tù p h í a Việt N a m

1.2.1 Tiếp tục đổi mới kinh tè ỏ \ iọt ỈSíim.

Kê t h ù a và p h á t lmv c ó c h ọ n lọc c á c q u a n đ i c m dổi mới c ù a Đạ i hội

V kiên VC t h à n h lụp kh ố i lie n kcl kinh tc D õ n ii Á xuâì h iện từ c uối nlũrni’ n ă m s o d ư ợ c Nlìâl Han.

M a la ix ia v à Iiìô t sò 11 ước iro n ụ kim vực íu m h ộ so n g tin bị M ỹ phan đ ố i và c h o đôn Iia v ván ch ư a llìự c h iện

Đ á n II VI, Đại hội Đáim VII (iháiiií (■) nam 1991) của Đánt: C'Ộ11ÌZ sán Việt Nam

d ã đ e ra " c lìiC '11 lư ợ c Ổn (.lịnh vù p h á i t íic n k in h tc - V.7 l ìộ i d c n núm 2 0 0 ( ỉ \ tiĩp

t ụ c k h á n e đ ị n h q u y ế t t â m t h ự c h i ệ n c ị 11” c u ộ c d ổ i m ớ i , p h á t t l i ê n m ĩ t I1CI1

k i nh lé lùm SI hon n hi ề u thành phầ n ván hành tlico c ơ ch ê thị trườim cĩ sự diêu

tiết c ủ a N h à mrức t heo định h ư ớ n g X H C N Với tư tưởng chí đ ạ o “ Việt Nnin

lập IV/ phút triến ” và " M ớ cihi hoụl (ỈỘ/ILĨ kinh tị đối n í! o;i/ với tất cii cúc 11 ước

và ho à n thiện liơn nữa c ư chê q u á n lv và chính sácli kinh tê đối neoui theo

hưứiiìi "Đu chum htìií vù ổnp/ìuư/ìL’ hoiíCIÍC LỊLiiin hệ d ố in n o ụ ỉ'. Troiiíi lĩnh vực

Iiiíoại t h ư ư n c , d ê t i ến tới " T ự d o h o : í t h ư ơ n i ỉ I iu u " và Ill'llii b ư ớ c t h a m m a hội

n h ậ p với các tổ chức th ươ n g mại khu vực và lồn cấu nhiề u văn ban, chính

s á c h mới về c ác hoạt d ộ n g xuất - n hậ p khấu, đặc biệt là k h u y ế n khích các

t h à n h ph ần k i n h lố sán xuất, ki nh doa n h h à n e x uất khá n, kê u gọi các n h à dầu

lư n ướ c imói t h a m eia đầ u tư liên d o a n h vĩi Việt N a m đổ phát triển sán xuất

c ác mặt h ài m x uất khẩ u .dã được Chí nh phủ ban hành

N h ờ k iên trì sự i i i i h i ệ p đ ổ i mĩi theo n hiề u iiiải p há p lích cực khá c nhau,

C h í n h phú đã lái con tlniyổn kinh lé Việt N am vượt q ua cơn SĨI1[1 iiiĩ di dần

và o the ổn đ inh T ĩ c độ tanu Ir ưĩne c 11) p thời kì này là cao nhát NO với tãt ca

các lhịi kì trước đĩ ớ Việt N un; tlưum lợi qu a n I r o n'2 cĩ ý nsihìa nổi bật trong

l li ời kì n à y là d ư a n ư ớ c ta IỪI 1 ƯỚC n h ậ p k h á u l ươn II t h ực m ỏ i n ă m 0 , 5 triệu tân,

trỏ' thành nước xuất khâ u l ươnc thưc vĩi mỏi n ă m 2 - 4,5 triệu tán nao đứim<_ cr 1 «_

thú' 3 t h ê uiứi v é x u ấ t k h ẩ u m ặ t h à i m n à y V i ệ c l à m g i a l ã n g và d ời s ố n g II SI ười

lao đ ộ n c q u a đ ổ được cái thiện hơn trước

Việt N a m thực hiện dưị'112 lối m ỏ ' c ử a và hội nh ậ p với bên nuồi đ ú ng

\'ào tliúi kì thê ui ới c h u y ê n lừ dối đá u s an e dối thoại, các q u ố c ilia t rén thê ụiới

etc LI CĨ XII I n i ứ i m 11 Lĩ ổ i v à o b à n đ à m p h á n lu VI1 là v á c s ú n u m r ơ m ra n g o à i t r ậ n

đ ịa chính sự liên két kinh tẽ iiiữa các qu ốc iíia vào thời đ i ế m này đã tao thành

m ọ i I lì ị trưòHii l hôi 1 nhất ( T m n c h í n h nhò' su' h ợ p tác phát trie’ll k in h l ê m a từ

n a m 1991 đòn nav lóc dỏ tãiiii ( i D P luon (.lien bién theo chiêu lnrớim tích cực ( ' hãng ha n n ă m 1991: W r. 1993: 8.1%; I W : 9 , 5%; 1997: <SJ%; 1999: 4,<S9r

và 2001: 6 8 % Tr oim các lTnh vực CÔ11ÍI nuliiệp, n ô n e ntihiệp, thưưna mại, dịch vu Việt N a m c ũ n g đạt được rất nhiêu t hà nh tựu Biếu 1 sau dã y là một

Điề u cần Ill'll ý là với c h ính sách tiếp lục đổi mới kinh té c ủa Đáim, nước ta tiếp tục thu lìược n hié u thành tựu qu a n t rọng cá Irong kinh té đĩi nội

và dối nnoại, tạo thê và lực c h o chíinii ta c hủ đ ộ n e hội n h ậ p vào nến kinh tế thê ni ới và m ớ rộn SI các quan hệ kinh tê quốc lé tron LI dĩ cĩ quan hệ với Nhật Bán

1.2.2. I / tr í dịu - cliínli trị díu Việt Sum.

Việt N a m n ằ m trên h á’1 đ áo Đ ỏ n u D ư ơn e , cĩ vị irí vừa eăn lien với lục

điu Cháu A vừa n ằ m ké với Đai Dưưiiii, án 11LUÌ con dirờiiíi từ All Đ ơ Dươne

s a n a Thái Bình Dưưn g, dã y là mộ t vùim biển cĩ n hi ề u tiềm Iiăne về kinh tế, là đáu mối iiiao i h ơ n c q u a n i r ọ n e lưu c h u y ế n hàim liố từ All Đ ộ Dương tới các quốc nia Đỏ im Bắc Á như: Nhật Bán, Hàn Quốc, Tr un g Qu ốc và imược lại Đ ồ n ẹ thịi dây là vùim biển lớn iiiàu kh ố ng sản và hai sán, thềm lục địa mỏ' rộng

Với t hu ận lợi là một nước cĩ dirờn.u bièn iiiới dài, bị' biển rỏim, tài

ÌHUIYCIÌ p l i o n u p h ú , d a d ạ i m , V i ệ t N a m Irĩ' t h à n h m ộ t đ ố i t á c c ỏ t i ề m n ă n g

kinh 1C - thu'o'im mại to lớn c ủa k hu vực Ch âu A - Thá i Bình Dương nĩi clnmu

và của Nhát Bán nĩi riêim

V i ệ l N a m là m ộ t q u ố c niu Mầm t r on u kill! VLI'C ( ' h â u A - '[’hái Bì nh

Dưonu Đ á y là khu vực rát n ă n g độim, dặc biệt là vé kinh té, c h i ê m 4 8 % dân

số thè íiiứi n h ư n g c ác nước t rong khu vực này lại tạo ra mộ t khối lượim G D P

lo lớn c h iế m 569'( G D P và 4 6 % thương mại tồn cầu; và khu vực nà y là một

tron LI ba truiiiz t á m k i n h tè l ớn c ủ a t h e lỉiứi c ì u m T á y Al l và B ắ c MT.

Nnói ra Việt N a m là nirức cĩ tình hình c h ính trị ổn định nhất trone khu

v ực đ á y là d i ề u k i ệ n t h u ậ n lợi và húp d ầ n d ố i với c á c d ơ i t á c k hi c ĩ q u a n h ệ với V i ơ t N a m Iroi m m o i l ĩnh v ư c , đ ã c hi ê t là tronti l ĩ n h vu'c k i n h tố bởi vì tình. . . <_

hình chính tri xã hội ổn đ ịn h mới làm yen lịnu các dối tác ti'one hoạt d ộ n e kinh doanh

13

(Y) the nói với lìliiTiii: lọi the d o VỊ trí địa - c hính I n m a i l ” lụi Việt Nam

c à n ụ có n hi ê u c ơ hội đe inứ r õna các moi quail hộ kinh lé q u ố c lẽ và điêu 11 a V

CŨI1LÍ đ ã và đ a n g trở n ô n h ấ p d a n d ố i VỚI c á c n h à k i n h d o a n h n ư ớ c n u o à i , k e cá

N hậ t Bán

1.2.3 L ơ i th ế so sánh vé tài nguyên vù hiu đòng.

I 'ê tủ i lliiu v è n

So với Nhá i Bán và nliicii nước khác troim khu vu'c, Viêt N a m là nướcc_

có HLUión tài i m u v è n thiên n hiê n phonii pliú vù da d ạ n e đ ặc biệt là k h o á n e sán Tài n e u y ê n k h o á n ti sán của Việt N a m với vìmn trién vọiiii có dầ u khí trái

rộ 1111 5(X).()0()knr T h e o d ự b á o trữ lirợiiii dấu kh í toàn them lục địa Việt N a m

rất lớn S a n l ư ơ n u k ha i i h á c h à i m n ă m c ó t h ể dat 2 0 triện tân và U'6'C tí nh trữ

lưựiie dầ u k h í n c o à i khơi Việt N a m có thổ c h i ế m tới 259Í trữ lượnII dầu khí vùIIti biên Đôiiii

Niioài d ầ u khí, Viêt N a m còn có k h o ú n e sán k h á c như: than n i n e chất lưựim cao khoáiiii 36 ty tấn; bỏxit - 12 ly tấn; quặnsi sát - 7 0 0 triệu tấn; cromil

lanh, cát thiiy tinh, đá vôi

l í u thê nổi bật vo tài i mu yè n k h o á nu san c ua Việt N a m hiện nay mới chỉ được khai thác và chê biên ỏ' mức dô tháp Th a n mới khai thác ờ king trẽn;

d ầ u mới đừiiii lại ỏ' sán p h ẩ m dấ u thô; các k ho ái m sán xuât khấ u mới ỏ' dạiiii

sư chế Đ á y là điều kiện t huậ n lọ'i c ơ hán vì I1Ó c ho ph c p d ầ u tư ít Illume lại

n h a n h c h ó n e phát huy tác d ụ n g và thu được hiệu q u ả k inh tế cao

Niioài ra Việt N a m là q u ố c íiia có biển và n e u ồ n nước mãt đất khá

p h o n e p h ú n ê n i m u ổ n lợi i h i i v s á n uroììL! d ô i d a clạniZ, b a o H ổ m l l i u v s á n n ư ớ c

m ặ n nước lợ và nước neọt

T h e o đ á n h íiiá so' hộ, dộiiii vặl bicn có tới 6.<S4r> loài, cỏ n hi ê u loại q u í hiêni n h u ' c á voi, cá heo T r ữ lượim cá (’)' bio'll Việt N a m có the đ á n h bát hàim

n ăm trên dưới 2 triệu tân vẩn khòm: ánh huo'DLi tới tiém năn li của biến

T h ự c vật hiến cũnSI có nhiêu loai, Ììcirời la tìm lhãy ớ hiên Việt Nam

6 5 0 loài roiii: b iê n, nhiéu nil át là rau can, rail mo', trườn e lao, rau hoa đá; n ê i m rau cáu pliãn h ổ trên d iện tích là 100.000 ha

Nmnìi t h u ỷ hái san nước mặ n, Việt N a m c òn có tiềm nă n g phát triển

m ỏ i t r ưừ im v à k h a i t h á c t l m v s á n n ư ớ c lợ, n ư ớ c n n ọ t trên m ặ t dất c ó k h o á i m

1,2 lli iéii ha 1111'ớc măt nước bao liồm 6 4 7 0 0 0 ha s ô n e suối, 3 49 ha hô chứa,

5 6 0 0 0 ha ao và 8 5 0 0 0 ha d ầ m láy, ruộnu trũnii N e o à i ra c òn cỏ 80 ha co vịnh, v íu m \'à bãi biên cỏ thê sử d ụ n e vào việc nuôi trổiiii thuv sán

I 'c LÌ ill ì sò

Viét N a m có lơi t h ế về dâ n cư - n e u ổ n lao dòim v ề diện lích, Việt N a m đứim thứ 5: d â n sỗ đ ứi m thứ 2 t r o n e khu virc ứ Đ ô i m N a m A và thứ 13 trên t h ế ciới, với lốc đ ộ tãim dâ n sò 1,9%/ nã 111

T í n h đ ế n n ă m 2 00 0, l ổ n e s ố imưcíi cỏ khá n ă n c lao d ỏi m I mil II ca nước1 CT <_ C' " ước lính khoáiìíi 38.643.1 23 nmrời, trone dó sô Iimrời troim độ tuổi lao đ ỏ n e là

<-3 6 7 2 x 2 7 7 II LU lùi c h i ế m 9 5, ()9r lực l ươn ì! l ao d ộ i i í i c u a c á n ư ớ c và c h i ê m

khoaiiíi 4 5 , 9 ^ d â n số cá n ư ớ c 1

T u y n hi ê n , ớ Việt N a m hiện nay so lao độiiíi thièu việc làm còn lớn, ui á

n hà n cônti ré C ác CÔ11SI n hâ n tập Irunii ỉ;u) cỉộnn ớ các khu cóim ne hi ệp, khu cliế xuất và i r o n II các d o a n h n e h i ệ p có von dấu tư nước nnoài So lao độnu Irone Iiổim n u h i ệ p c h i ê m da số

1 T h e o k c i q u á d i c u Ira " T in h h ìn h la o t lộ i iiỉ v à ill ự c trạni* v iệ c là 11 1" im à v 1 / 7 / 2 0 0 0 c u a B õ L a o d ỏ iiií T h ư ư n tĩ

b in h VÌI X ã lìộ i.

Việt N a m được xốp vào h à n g các q uố c gia có tỷ lệ biết c h ữ cao, với việc

h ài m Iiãni đ ượ c bổ s u n c t h ê m trcii 1 triệu người, là ticm n ăn g d ế phát triến kinh tẽ đáì mrớc và là lực Iượim bá o vọ an ninh tổ quố c N g u ồ n lao độiiíi ở Việt N a m Hiiày c àng được đ à o lao c hính qui ho'11, tay imhc và kỹ thLiậl ngày

cà i i i i đ ư ơ c n á n í : c a o

Với nhĩíng lọi thế về tài Iiíiuyèn thièii Iiliién và lao đ ộ n c , Việt N am hoàn

l o à n s ẽ t r ớ t h à n h m ộ t thị t r ư ò n g CUIIÍĨ c ấ p n m i y è n l i ệ u , l a o đ ộ n e , và là thi t r i rờ i m tièu thụ r ộ n e lớn mà các nhà dầu tư Nhật Ban có thê d ự đ oá n trước dược

1.2.4 iXỉiu cáu vù lụi ích của Việt Nam trung quan hệ kinh t ế vói Nhật Bản.

C ù n lĩ m ộ t xuất ph á t đ i ể m n h ư các nước Ch âu Á khác, với m ộ t nền n ô n g

i m h i ộp lạc hậ u, đất chật, Iiíiười cìône, vậy mà chi sau 50 n ă m Nhặ t Bán dã tiến vượt xa c ác n ướ c khác và vưưn lên thành một tronu n h ữ n g c ườ ng q u ố c kinh tế

c ủ a t h ế ui ới Nhĩrng yế u tố phát triển VC c òn ụ ngh ệ, lao đ ộ n g , nsiuồn vốn và

đ ặ c biệt là phươnti thức q u a n lý kiêu Nhát Bản n ằ m Ir o ns s ố nhíími yếu tố tích

c ự c n h ấ t d ẫ n đ ế n sụ' t h à n h c ô i i i i c u a đất nu'0'c n à y , và c h i è m đ ư ư c vị trí h à n g

đ á u t h ố giới Vì t h ế khi q u a n hệ với Nhật Bail, Việt N um có the học hỏi nhữnti

bài h ọ c b ổ í c h d ế p h ụ c vụ c h o q u á trình Côi ií i n c h i ộ p h o á - H i ệ n dại l i oá dât

nước

Vé công lì,she, Khoa học k ỹ thuật.

Là một đất nước tài n g u y ê n thiên nhiê n kha n h i ế m, luôn bi thiên tai de doa , vì the nil ười Nhâ t rất q u í trọim, iiiũ' eìn Iihữim trì mà thiên nhiê n ban tặ ne 1 o 1 ~ 7 CT c <_ c? cr

c h o họ và h ọ ra sức tìm k iế m kỹ tlniât c ô n e ntíhệ mới đẽ aiíip c h o đất nước phát triến Níiưừi Nhật mộ t mặl lìm cách phát tricn c ỏ n e níjhệ cua riène mình; mặt k há c, tiếp thu các kỹ thuật ở nước n eoài và sử d ụ n e c h i m e một cách

n h u ầ n n h u y ỗ n c ỏ c họn lọc để chê tạo các loại hà nn hoá và m á y m ó c thích hợp

Đ ô n nay, Nhặ t Bản dã đạt đ ế n đinh cao cua c ô n g ìmhệ tron.” một s ố Iieành san

\ u á t t h ép h o á c h ấ t c h o Ii ói m n u l ì i é p vậl l i ệu m ớ i , c h ẽ bill'll I iãne l irợne hai

nhà n chất há n dẫn, m á y tính, robot hoc, còim ng h ẹ sinh học dác biệt là

n e à n h c h ế lạo ỏ tô Mộ t diều h iế m tliấv là Nhậ t Ban đã đuổi kịp M ỹ troníi lĩnh vực c h ế tao ỏ tô vốn là t h ế m a n h lớn nlìất t h ế giới c ủ a Mỹ Có the nói Nhậ t Ban dã hết sức t hà nh c ô n g trong việc " đu ổi và vượt” trình đ ộ k h o a học kỹ thuật cua c á c n ướ c dể trỏ' t hà nh cườnII q u ố c kinh tê có trình đ ộ kh oa học kỹ tluiut cao trẽn t h ế ciới Vì vậy, tronii quá trình C ô n g n e h i ệ p hoá - Hiện dại hoá đâì nước, n h u c áu về k ho a học c ô n e níilic thực lien là rất lớn, dây là một thế

m ạ n h cua Nhụi Ban; N ế u Nhậ t Ban tìm tháy lợi ích tron SI q u a n hệ iiiữa hai nước, họ sẽ c h u y ể n g ia o kỹ thuật và c ỏ n e n e h ệ c h o Việt N a m , sản xuất tại Việl N a m và x uất khau ra bê n nuoài N h ư vậy vừa eiiip íiiam chi phí sản xuất,

nâ n u cao h iệ u q u á kinh doanli bằim cácli tận d ụ n g và khai thác triệt đê nhữnsi lợi t h ế c ủ a V iệ t N a m về tài n g u y ê n thiên n hi ên và lao đ ộ n e rẻ

Vôh vù kin h nnhiệm h u y độna vốn củii N hật Bủn.

Tiết k i ệ m và đầu tư có tính chất q uy ết định t rong việc thúc da y nền kinh

té táiìíi truủi m Đ è đạt được tốc dộ l ă n c t n r ỏ n e cao, đòi hỏi phải nâ nu c ao 111 ức

t í c h l uỹ V ậ y m u ố n dạt lí lệ t í c h 1 LIV c a o thì c ầ n phải n â n g c a o thu n h á p , tiết

kiêm troim chi liêu trirức liêt là từ ne ân sách N h à nước, ntiân sách của cáccr <— <—

d oa n h i mh iệ p và c ủ a cá nhãn

Sau c h i ê n t ra nh T h ê eiứi 11, việc chi liêu Iiíián s ác h cua Nhật Bán kì triệt đế tiết k i ệ m t heo k h u y n h h ưóì m là iiiảm tới mứ c tối thiểu các kho án chi phí hà nh c h í n h , chi phí q u ố c p h ò n c c ù n g với n h ữ n g k h o ả n chi tiêu lãng phí và tập t r u n e chi c h o phát triển, chi c h o khoa học kỹ thuật, vãn hoá, gi á o dục, y tế Nhát Ban dã sử d ụ n g c ô n g cụ t h u ế n h ầ m kích t hích đ á u tư và đẩ y n ha n h tích luỹ Đ ối với n h ữ n g n gà n h kinh t ế mũi n họn Ch ín h phủ thực hiện c h ính sách tluiế Cline nhu' c á c biện ph á p tài c h í n h ưu dãi khác để kích thích Chí nh phú

N h ậ t c ĩ i n u siiữ m ứ c t h u ế CÔI!'1, ty thấp D o n e thời n g â n hàn 12 T r u n c ưưiiii N h á t

17

Bán c h o các n gâ n lìàrni tư III lân vay Đi c LI này, có imlũa là n uá n h à n e Tr un g

11'D'im dã tiián tiếp c ấp vốn c h o các c ôn n ly và n h ờ dó mà Ch ín h phủ dã hướng

c á c CỒIIÍỊ ly hoại độim đa u tư theo c ác 111 Lie lieu lăng trướim dã dinh Nuoài ra

de k h u y ê n k híc h chiu tư, Iiiián lùmu Triiiiii ƯƠIIÍỊ Nhật Bán dã lliực hiện chính sách lãi suất tháp N h ờ d ó các c ỏ n u ty dã tích cực d i m e n c u ổ n vỏn vay dể m ớ

ì ộ im sán xuất kinh d oa n h Bôn c ạ n h đó, việc c u n g c ấp vốn till d u n e còn tuy

t hu ộ c vào qui m ô c ủa t ừ n s loại xí n e h i ệ p n h ă m tránh rủi ro c h o đ ồ n g vốn Nìioài ra các n s â n h à n g c ò n đưa người c ủ a m ì n h vào các xí n g h i ệ p để trực tiếp

q u á n lý, vạch p h ư ơ n g h ư ó n c kinh doa n h và n ắ m được tình hình tài c h ính của

từ ne xí nghiép Đ i ể u nà y d e m lại hiệu quá c ao nhất c h o d õ n g vòn

V é c á c h trá l ươ n ti ỏ' Nl i àt B a n , i m ư ờ i ta k l i ô n c n h ữ n t i c ă n c ứ v à o năiitiCT c? <_

suất lao đòn LI mà còn trá lươiiíi t heo iliám niên, tra theo su' truiiíi thành Cv <_ 7 của

n e ười lao d ộ n g đối với xí nghiệ p, do VUY lũum c ao đirực tinh thán lao d ộng, phát huy được tính s á n e tạo c ủa c ỏnu nhân, d ồ n g thời còn có tác d ụ n g tiéì

k i ệ m chi phí, n â n g c a o lợi thê c ạ n h tranh do ụiá t hà nh hạ T h e o qui luật c h u n g

c ủ a tích luỹ thì đ iề u Iiày đã tạo ra n g u ồ n vốn khá q u a n t rọng c h o các c ô n g ty

N hậ t t rong việc tái sán xuất mỏ' rộng C h ế đ ộ tra th ưở n g hai lần một n ă m dưới hình thức nia tăng là rất có lợi c h o các c ôn u ty vì dó là mộ t thứ lươnII trá c h ậ m

c h o phép các cônII ty cỏ thê’ sử d ụ n g số tiền dó c h o đèn ng à y tra thưởníi Còn trôn hình diện q u ố c eia thì tiền t h ư ơ n e được coi là một n hâ n lố chủ yếu khiến

c h o cá ẹia dinh Nhật dà nh được tý lệ tieì kiệm cao Vì vậy, dối với lình hình nước ta hiện nay, khi d a n g thực hiện c ô n a c u ộ c dổi mới thì nhữim kinh

n g h i ệ m ve q ủ a n lý vốn và thu hút vốn của Nhật Bán là hốt sức bổ ích Thiêt lập và mỏ' rộ 11ti q u a n hệ kinh tố với Nhặt Bán c h ú n g la sẽ học hỏi dược n h ữnụ kinh i mh iệ m dó

V ề trìn h đ ộ qu ản lý

N g h ệ thuật q u a n lý Nhật Bán là một t rong n h ữ ny yếu tố q u a n t rọng làm nên Iluìn kì Nhật Bán Nhật Ban luôn dé c ao nh â n tố con 11 mrời troim hệ thống

q uá n lý của m ìn h và n h ư dã biết, một troiìii nhữim chức nă n g q ua n trọiiíi Illicit

c ủa q u á n lý là q uá n lý n g u ồ n nhâ n lực Các nhà q u a n lý Nhật Ban dã tìm ra nhiề u biên p há p n h ă m kích thích c ôn g nhã n làm việc lích cực dạt hiệu qua cao, chắiiii han ho rất dề c ao và tôn trọ n e s á n c kiến c ủa n e ười lao đ ô n e Đié u khiến nhà q u a n lý nước niioài IInạc nhièn khi đến t h ă m Nhật Bán là các c ó n e nhân đ ề u tích cực đề xuất sáng kiến đế nán a cao hiệu suất lao đ ộ n e Cấn phái hiếu rằn SI, việc nà y chí xuất hiện khi có sự nhất trí giữa người lao độn SI và nmrời c hủ, người lãnh đ ạ o xí n s h i ệ p Có lẽ nó xu ấ t phát từ nét độc đ á o c ủa

q uả n lý N hậ t Bán là c h ế đ ộ làm việc suốt đời M ộ t n h â n tố q ua n trọn ụ đ ó n g cóp vào t hà nh c ô n g c ủa hệ t h ố n g qu ả n lý N h ậ t Ban là q u a n hệ tốt đ ẹ p giữa

I1£ười lao độníi và q u á n lý Q u a n hệ hợp lác ciữa lao đ ộ n e và q u á n lý xuất

p h á t từ tập q u á n cù ns i n h a u iiiai q u y ế t c á c v á n đ ề ụ i ữ a đ ố c C ÔI 1SI , i i iá m thi và

các t hà n h vièn LIV ban c ồ n u đ oà n noi làm việc Mọ i II lí ười cỏ qu a n hệ lành

mạ nh, thân mật t rong côn li ty n h ư iroiìii một dại gia dinh, nôn mọi vân đề đều được bà n bạc thỏa hiệp T h ê m vào đó c h ế độ liền l ươ na n hư dã trình bày ở phần trên CŨIIC được các nhà q u a n lý Nhật Ban áp dụnti n h ư mộ t biện p há p kích Ihícli tinh thần lao đ ộn SI của imười lao d ộ n e và có phấn nà o k h u y ế n khích niurừi Nhâ l có n hi ề u t h a m vọrni hơn IronII c ô n c việc c ủ a họ.w Cr c CT

Ngoài ra k hả n ă n g khai thác và phân b ổ n g u ồ n lực ở N hậ t c ũ n g nên tliani kháo So với các nước phát triển Châu Au, Nhậ t Bán là nước tuyến d ụ ng lao đ ộ n e rất c ao và tỷ lệ thất imhiộp thấp Lí do CO' ban dế triái thích c h o tỷ lệ that i mh iệ p ờ Nhật Ban t hấp la dạc đ iế m của nén kinh t ế Nhật Bán d ó là cơ câu

kinh t ế hai t á n g N g u y c n n h â n k h i ê n c h o N h ậ t d u y trì CO'cấu n à y là vì c á c x í

Iiiihiệp lớn hoạt độnii chì c h ấ p nhâ n n h ũ n ” lao d ộ n g ưu tú nhất, và dê’ íiiai

q u y ế t s ố l a o d ộ n g c ò n lại, l a o d ộ i m uià và trc c m c ũ n e nhu' thòi g i a n n h à n rồi

cua mọi 11 cười, cán phai phái iricn và duy trì các xí n e h i ệ p n hò - là n h ữ n e xí

19

Iiiilìicp c h u y ê n sán xuâì 11 Inin” sail pluim má ré khóm: đòi hói kv tliuãl cao Iihưim lại c a n Iiliiổu lao đ ộ n " đê phục vu c ho tiêu đùnt: iroim 1111'Ó'C Nnoài ra các c ô n g ty n h ỏ còn là nơi tiếp nhậ n n h ữn g nhâ n viên dã n till í hưu từim làm ở

xí n e h i ộ p lớn b ô trí vé làm q u a n lý, c ố vân hoặc g i á m sát tại các xí Iiiihiệp này Vi ệc làm nà y ciiíp íiiai quyế t và tận d ụ n g m ộ t khối lưọìiìi khá lớn lao

d o n e d ư thừa, tuy nliicu tuổi nhưim có nliiéu kinh niihiẹm q u í háu và trình độ cao vê n h i é u mặt Nhu' vậy, có tới (XOr í lực lưựne lao tlộiiii cá nước làm vice tại các c ô i m ty vừa và n h ỏ ở Nhát Bán' Đ á y là một kinh i mhiộm cán học hòi tron ì: việc khai thác Iiiiuon lao d ộ n u nhàn rỗi dối với các nước đaim phát trie'll nói c h ui m và với Việt N a m nói riêng - khi mà (S09( dân sô là lao độn ạ n o n e Iiiihiộp, có lính chất thời vụ Và dãy cũiiii là diéu Việt N a m cẩn và có CO' hội

dế tiếp thu khi e ia lãng q u a n hệ đầ u tư và tluroìie mại với Nhát Bán

C ổ thê n h ấ n m a n h rằng, tất ca n hữn g nhâ n t ố trên đã tạo nên sự “ thần kì Nhật Bail” Vì vậy khi có q ua n hệ với Nhật Bản, Việt N a m sẽ học hỏi có c họn lọc Illume ki nh n c h i ệ m c ủa Nhậ t Bail, tiếp thu tận d ụ n g được vốn, tri thức

qu án lý và CÓI1ỊỊ milìệ từ Nhát Bail, nluìiiii thứ mà kliõnu dễ eì có ỏ ' đ ư ợc Việt

N a m i m a y t r o i m ại ai đ o ạ n đ â u c u a q u á trình C ô i m I ií ihi ệp lioú - H i ệ n đai h o á

dát nucVc

1.3 C á c n h â n t ỏ từ p h í a N h ậ t H a n :

J.J.l K hiii quát chung vé nén kinh t ế Nhật lỉiin.

C-T r o n g nửa thê kỷ từ sau c hi ến tranh thê ni ới t hứ hai đc n nay, 11CI1 kinh lê Nhát Bán trỏ' t h à n h hiện iượnti thần kỳ thu hút sự c hú ý c ủa các nhà kinh tế học các q u a n c hức Ch ín h phủ, các nhà d oa n h n c h iệ p, ui ới h á o c hí c ũn g n hư nhiổu lẩim lớp k h á c n ha u trên k h ă p the íiiói

1 J a p a n 1 9 9 3 - A l l I n t e r n a t i o n a l C o m pu li si o n

Sail c hi ến tranh the iiiới thứ II Nhậl Bản phái dối dấu và nánlì chiu

C ù n ụ với n h ữ n e tác đ ộ n SI l í c h c ự c c u a c á c y ế u t ố k h á c h q u a n , đ ạ c hi ệ t

là sự plìát triến troim chínli sách cua Mỹ g ia nh cho Nhật dã lạo c ơ sú' c ho thời

kỳ tãim trưưne thán kỳ ve kinh t ế của Nhật Bán troim íiiai đoạ n 1956 - 1973 (iiiui đ oạ n 1946 - 1954 là iiiai đoạ n khôi phục kinh tế) T ừ mộ t đất nước hoanu tàn dỏ nát sau c hi ên tranh, t ronu VÒI1C sail 20 nă m Nhật Bán đã vươn lên trứ

t hà nh CƯÒÌ1LI qu ố c kinh tê ciứim thứ hai troim hệ t hông tu' bán chu imhìu \'ư'ọ't

q u a A nh, Pháp, Đức và hiện nay đ a n e tranh c h â p dịa vị kinh t ế với Mỹ

Vổ Cômĩ nghiệp

N h ật Ban là n ư ớ c đ ứ n g đ ầ u c ác 1111'ớc troiiii hệ t h ố n e tư bán c hú nuliĩa

v ề c á c n u à n h c ô n e n u h i ệ p đ ó n e tầu, 1 LI v ệ n t h é p , ô tô, ti vi m à u b á n clầi), d i ệ n

tứ liêu dì nm và cõim i mh iệ p :hé tạo rô bốt ' r h ặ m c hí Nhạt còn tranh c ha p với

M ỹ ớ c á c I i u à n h c ó h à m lirợiìii CÓI1C Iiíihệ c a o n h ư điện tử, CỎI1ÍI I i u h i ệ p , í i ô m

c a o c á p c ô 11 LI n g h e s i n h h o c , i ml iiôi i c ứ u dai đ ư ơ n c

V c lù i c h ín h lì m ìn h ù m :

Nhật Bán hiện nay là c hủ n ợ lớn 111 lãi the Liiới (chỉ ricim các nước Đ ô n g

N a m A dã nợ Nhậ t 183 tỷ Đ ô la), d o n e thòi Nhật Bail CŨ11ÍI là một trong ít

I1ƯỨC k h ô n e má c n ợ nước neoài Dự trữ vàim của Nhật Bán tính dê n hót qu ý [

n á m 1999 là 225,5 tỷ USD, n e o ại tệ là 1000 tỷ USD, tài san riênii và tiền iiửi tiết kiệm của dâ n c ư Nhật Ban là 1.200 tỷ Yen

21

T o k y o là m ột t r o n II 3 t r ung tâm tài c h ính lớn nhất thê ỉiiỏi c ù n ” với

Ne w York và L on do n T h e o đ á n h íiiá c ủa lò' Wal l Street Journ al ( M ỹ) nám

1996 thì tron CT í: số 20 Níián hàn e hàn.ii đáu thố ai ới về vỏn hoai đ ô n ” thì Nhátc CT o oBán L'ó tới s Iiiiân lùme ĐiồLi d ăc hiôt là troiiii 1 1 vi trí d ứ n c đáu nsioài vi tríc (T ■ <w-thứ 2 c u a N g à n h à n u Đức, vị trí s ổ 6 và 7 c ua N e â n hà n ạ A n h thì còn lại là các

VI trí c ua c á c N c â n h à n g Nhậ t Bán Tr o ng sô 10 c ô n e ty bao h iế m lớn nhất thê

lìiứi v è v ố n thì N h á t B á n c ó hai t r o n c 4 c ô n t i ty c h i ế m VI trí t h ứ n hấ t và t h ứ 5

T r o n c 10 CÔI12 ty tài c h ín h lớn n h ấ t t h ế íiiới ca về q u y m ô tư ban thì N hậ t Ban

cổ tới 4 c ỏ n e ty

ciới ( hàniZ n ă m N hậ t Bán dull tư ra nước ngoài là 26 -2 8 tý USD) và c ũ n g là nước c àp tài trự phát tricn c h ính thức O D A lớn nhát thè ẹiới với trên 1 1 tỷ

T uy nhiên t heo đ á n h siiá của các nhà kinh tê Nhát Bail, mặ c dù nén kinh

t ế Nhát Bản c ỏ s u y í i iá ni d o sư Slip do c u a nen k i n h tê " b o n e b ó n t i " và a n h

liướiiií c u a c u ộ c k h ủ n u h o á i m tài c h ín h l i e n tệ C h â u Á, h ộ c l ộ n lũn li! đ i ế m y ế u

cùa non kinh t ế n h ư n e Nhậ t Bán vẫn thực sự là m ộ t t r o n2 n hữn g c u ừ n e quốc

VC k i n h lé và c ĩ á n h Im'o'im lớn d ố i với t ồn b ộ I1CI1 k i n h tị thĩ uiới n ĩ i c h u n g

và C h á u A nĩi riêng Iroiìíi d ĩ cĩ Việt Nam

1.3.2 Thị trường vù tâm lý người ticu dùng:

N hậ t Bán với dâ n s ố 126,9 triệu I1ỈIười (tính đ ế n n ă m 2 00 0) vỏ'i G D P là

4 0 904/ ne ưị 'i , thực sự là thị tr ư ờn e hấp dẫn và là m ột thị trườn II cĩ đun lĩ lượnc

U) l ớ n và t i ê u thụ m ộ t k h ố i l ư ọ ĩ m hànt ĩ h o á n h ậ p k h ấ u l ỏn tron t h ê iiiổ' 1

Một đặc đ i ế m nổi bật c ủa xã hội Nhật Ban là k h o á n g các h khơim lớn- iziii'a 11 li ười ụiàu và nmrời nghè o, và phần lớn dân s ố t hu ộ c vào tails’ lớp tru ne lưu T h e o t h ố n e kê c h í n h Ihức c ủa Nhát Bán, từ n h ữ n e n ă m I 9 6 0 đế n nh ữn eC 1 c c.

n ă m 1980, thu n h ậ p c ủa tần SI lĩp t rung lưu t ă n c liên tục tạo ra một sức m u a 1ĨÌ1 C ù n g với n h ữ n e t h à n h tựu đạt được trong lĩnh vực kinh tế, c hất lượng

c u ộ c s ố n e c ủa người N h ậ t được n â n g c ao và n h ữ n g t hay đổi t rong thĩi qu e n tiêu d i m e c ủa nu ười dân ở m ột q u ố c sia phát triển c a o nhu' N h ậ t Bản đã làm

ná y sinh nhiề u loại nhu cầu mới Iron ti m u a s ăm h à n e hố và dịch vụ và điều

d ĩ t ạ o n h i é u c ư h ộ i đ á n g k ê c h o v i ệ c t h â m n h ậ p v à o lliị I nr ờn u n à y Ị 1 9 1 Bởi

vạy CO' hội hợp tác với N hậ t Bán dược mỏ' r ộ nẹ hơn dối với bất kỳ q u ố c gia

n à o , n l ui ' im d i ê n d ĩ k h ơ n ” c ĩ I i i ih ĩa là c l u i n u t a k h ỏ n u n g l i i c n c ứ u t ì m h i ể u k ỹ Illume dặc đ i ế m c ủa thị t ru ừ na này

Ớ khía c anh t âm lý người licu d ù n u thì người N h ậ t Bail đ á n h giá các san

p h ẩ m , hàim h ĩ a Iron SI nước và nước neói t heo ticu c h í n h ư nhau H ọ c hấp

n h ậ n tra giá c ao hơn một c hút c ho nhĩrne sán p h ẩ m cĩ chất lượng tốt và địi hỏi rất kất khe đối với hàim iìOu về chất lượng, m ẫ u mã, b a o bì, độ tiện ne hi,

d ịc h vụ sau bán hàng N h ì n c h u n c , ncưịi tiêu clùiìii N hậ t Bán cĩ nhu cầu cao, tinh tố dặc biệt là ở tính d o n e nhất; 9 09c n ti ười tiêu clùim Nhật Bán c h o rủn e

họ t huộc tầim lợp t r u n c Ill'll

23

T u y n hiê n Híiười ta thày nêu nhữiiii Iiain s o, nmrời liêu clùnự Nliál Bán san s à n e m u a nlnìng san ph á m dắt liên c h o n h ững h à n e hoá cao c ấp có nhãn

m á c nổi liéng thì sau 1992, nhu cấu sán pliám ré hơn dã tã ne lén T hự c ra thì, iiiZLi'0'i Nhai van có thê trá tiền c h o nlnììm san p ha m có sáim lao, chát l ươn ” tót

va manti tính thòi t rane; tâm lý này van k h ô n e thay đổi

G á n đ â y IIcười tiêu d ù n g Nhậ t Bán q u a n tâm n hi ề u hơn lới vân đề ô

n h i ễ m môi trường Vì vậy, c ác m ặ t hà n g “ s ạ c h ” , h à n g hoá có thể tái c h ế được phát triển m ạ n h mẽ, n h ữ ng n ô n e san t r ổ n ẹ b ằn g p h ư ơ n c p há p c ấy iihcp đa n g thu hút ne ười tiên d ù n g 11 9 1

Đ ê đ á p ứi m n h u c á u t i è u cỉLine c ủ a thị t r ư ờ n e I r o n s n u ứ c - m ộ t thị

Irưừnt: r ò ne lớn Nhát Ban dã và đ a n e tìm kiếm các c ơ hôi m ở r ộ n c ihi trườn c CT 1 <_ • cr c

ra nước n s o à i , tron 2 đ ó có thi irươnu Viêt Na m

1.3.3 Chính sách kinh tè đôi ngoại hướng về Cháu k của Nhật Bủn.

Nhậ t Bán thực hiện c hi ến lược kinh t ế đối n e o ại hướim về C h âu A xuất phát từ n hiề u lý do k h á c nha u, ớ phươnsi diện ki nh t ế c ần n h ấ n m ạ n h tới, đày

là khu vực có n hi ều lợi t h ế về địa - kinh tế

C h â u A ià khu vực có sô dân c h iê m k h o ả n g hơn 1/3 đá n sô thê tiiới,

c h i ế m e ẩn 1/3 diện lích toàn cầu với hộ sinh lluíi, tài n g u y ê n đa claim, phono, phú, iiCLiổn nhâ n lực với trình độ khá cao Do đó, gia tãnsi qu a n hộ kinh tê vói

c ác nước ở khu vực này Nhậ t Ban sẽ eát hái được n hi ề u lọi ích Bên cạnh đó, các nước ớ Ch âu Á có nén n ỏ n u n g h iệ p lạc hậu, đổ có vỏn và cỏim nghệ hiên dại c h o quá trình C ô n g Iiíihiệp hoá, các nu'ức này sán sànu m ở rộiiii các qua n

hệ k inh lê vói N h ậ t Bản

H ơ n nữa, n ế u chỉ xét ri êng N h ậ t Ban, có thể nói đ â y là q u ố c gia có tiềm lực kinh tố h à n e đ ầ u troníi khu vực Sư phát triển n ă n g đ ộ n e c ủa Châu A làm

c h o ý l ư ơ n g q u a y v ề với C h â u A n g à y c à n g trở n ê n rõ n ét h ơ n t r o n g c á c n hà

l ã n h d ạ o c ĩ í n u n h ư c á c n h à k i n h ( l o a n h N h ật Ban.

T h ự c chất cua V tưởim này dã xuál hiện từ rất sớm, vào n h ữ ng năm 60 với n l nì n e tên iiọi khá c n ha u như: " Vònti c un g kinh t ế Đ ỏ n g Á ” ; "VÒMii CUIIỈI

ki nh t ế C h â u A - Thái Bình D ư ơ n g ” ; " C ộ n g đ ồ n2 kinh tế Châu A - Thái Bình

D ư ư i m ” soil II phái đế n đáu lhập kí 90, V tướng nà y mới trở t hà nh tư tưởng

c h í n h troiiìi c h í n h sách dối n coại c ủa Nhái Ban và Nhật n a à y cànsi lập trung

c h ú ý c ủ a m ì n h vào khu vực này, và điều dó dược thể h iện rõ tronII c h ính sách đối nnoại c ủ a N h ậ t Ban thời kỳ sau c hiến tranh l ạ n h [ 6 1

N e o à i ra, s ư l á c đ ộ n o ’ • c 2 XJ h ư ớ n c t oàn c ầ u h o á v à k h u v ư c h o á đ ư ợ c c o i là cT

y ế u lố q u a n t r ọ n c thúc đáy sự thay đổi Iroiiii c h í n h sách đối Iiiioại, và đẩy

m ạ n h b à n h t r ư ớ n2 kinh t ế ra bê n neoài cua Nhậ t I r o n<2 nhũniĩ n ă m 90, đặc biệt

là vào c ác nước ỏ' khu vực Ch âu A

Đ ư ơ n g n h i ê n, n h ư chúiiii ta biết dặc Irưne của nen kinh lè Nhật Bán là một nền k i n h l ế hướiiíì nỉioại V iệ c thiết lập các q u a n hệ Irao đối kinh tế vói bên imoài là di ề u kiện cần thiết c h o sự phát tricn kinh tế bền vững c ủa Nhật Bản Một m ặ t , s ự phái triển bén vững c ủa Nhật dã và sẽ phụ t huộc rất nhiều

và o n g u ồ n tài n g u y ê n và thị t rường ứ các nirớc đ a n g phát trie’ll Ch âu A Mặt

k há c, N h ậ t Ban cĩíne m u ô n g ó p p há n cái thiện n h a n h trình đ ộ phái triển kinh

t ế c ủ a các n ướ c d a n e phát triển ở Ch áu A để trên c ơ sỏ' đó tạo tiền đề cần thiết

c h o sự phái Iriến kinh tố Nhật Bán Với n hâ n thức trên, Nhậ t Bán niiày càng

c h ủ dộníi và lích cực troiiíi việc đá y mạ nh sự phát trie’ll hơn nữa các q ua n hệ toàn diện vứi c á c nước t ro ne khu vực Ch âu A, dặ c biệt là các nước NỈCs,

A S E A N , và T r u n s Qu ốc

Ke từ s au H i ệ p ước Plaza (1985 ), việc d ồn ti Yê n c ủ a Nhậ t l ã n e íiiá nhanh

dã bu ộc c ác c ô n e ty Nhậ t Bán phái h ướna các d ò n c vỏn dầ u lu' c ủa mì nh ra

25

b ê n i m o à i n h á m k h a i t h á c l ối da lơi l h ẽ v e l a o đ o n t i 1C và thị l r ư ờ n g c ủ a c á c

lHl'lic s ứ l ại Đ ặ c b i ệ t là k h i ty NUấl lọi n h u ậ n t r ê n t o n e s ô v ố n b ỏ ra ỏ' thị trường C hâu All và Bắc M ỹ g i a m di đáim kể thì các c ô n g ty Nhát Bản đã phái

c h u y ể n h ư ớ n g và t ăng đầu tư vào C h â u A

Nhật Ban m u ô n tạo d ựn g m ô hình " Đ à n nha n b a y ” và N hậ t Ban là con

c h i m đ ẩ u dàn dể cỏ thể chi phối dược lát ca các nền kinh lê c ủa các nước Cháu

A khác T h e m vào đó, N hậ t Ban có thể tận d i m II được nmi ổn lao đ ộ n e ré, mua dược vát liệu và c ác bán san p h ẩ m với iiiá th ấ p và bá n được san p h ẩ m với mức

lợ i n h u ậ n c a o t h ô n e q u a c h ín h s á c h c h u y ê n d ị c h c ơ c ấ u thị trườnII và CÔI 1 S

n e l i ệ c ủ a m ì n h s a n e c á c n ư ớ c tron tỉ k h u v ưc.

C á c h thức tổ c hức và q ua n lý c ủ a các c ô n e ty Nhật Bán m a n e p h o n e cách

Á Đ ô n g , đ i ể m tươ ng đ ồ n g nà y sẽ dễ được thích n gh i hơn Do đó, Nhậ t Bán

c h ủ t n r ơ n e d à n h lại á n h h ư ở n c c ủ a m ìn h ỏ' Ch â u Á - nơi họ có lợi t h ế hơn hẳn

so với c ác nước T ây Au và Mỹ

N h ư vậy, có thể nói nhữnti yế u tố c ơ ban trên dã đó nu vai trò q u a n trọn í: troim việc Nhật Bán điều c hỉ nh c hính sách kinh tố đối n e o ai hướiiíi về Ch âu A

H ư ớ i m di c ơ hán c ủ a c h i ê n l ư ợ c n à y là t h ô n ự q u a h o ạ i đ ộ i m II SI o ại uií 11) m ộ t

các h tích cực linh hoạt và có liiẹu quá nỉiăin tạo ra một môi t rườnc kinh tế,

c hí n h trị cỏ lợi c h o Nhật Bán ỏ' kh u vực, lạo c ư sỏ' đê Nhật Ban có thế trở

t hà nh m ột nước có vị trí q u a n t r ọn g k h ô nu chí về ki nh tế, m à còn cá vổ c hính trị trên t rườn e q u ố c tế Nội d u n g c hủ yếu c ủa c h ính sách kinh t ế đối ngoại

h ướ n g vé Cháu A b a o g ồ m 4 đ i ể m sau đây:

1 M ớ r ộ n 2 tài trợ và q u a n hệ hợp tác kinh t ế t r o n e k h u vực, d o n e thời

c h ú trọn Li Iiiioại giao c h ín h trị, thực hiện c hính sách dối ngoại toàn diện,

n hiề u taim n hi ề u nãc k há c nhan;

ki nh tế;

4 Coi Đ ỏ i m N a m Á là khu vực c hiến lược q u a n t r ọn g cần được ra sức m ở

1' ộ n e c á c q u a n h ệ m ộ t c á c h to à n d i ệ n c a v ề k i n h lẽ lẫn c h í n h trị và an

ninh I (S I

N h ư vậy, với c h í n h sách kinh tế đối ngoai h ướ n g về C h âu A và với vai trò

là một c u ừ n e q u ố c kinh l ế h à n s i d ầ u t ro n c khu vực, N hậ t Bản tận d i me lọi t hế này dế tăng c ườ ng lum nữa các q u a n hệ hợp tác với các nước C hâu A, t rong đó

có Việt N a m , trên n hi ề u lĩnh vực n h ư viện trọ' phát triển, t h ư ơ n s mại, dầ u tư,

c h u y ê n niao c ô n g n g h ệ và tri thức q u ả n lý V V

Nhật Bán t h ôn g q ua các q ua n hệ song p hươ ng với Việt N a m dế dạt tới

m ụ c l i ê u c h í n h là t ì m k i ế m c á c lợi í ch k i n h tố Nhu' d ã đ é c ậ p ở trẽn, n é n k i n h

tố Nhật Bán có dặc trư na là nén kinh tè dựa vào n e u ồ n n c u y c n liệu, nhicn liệu

từ thị trườn ti bên n s o ài Nhật Bán có the tận dụiiii ckrợc n g u ồ n lài n e u y c n

p h o n u pliií, d a d ạ n g ; l ự c l ư ợ n g l a o đ ộ i m d ồ i d à o v ới liiá 1C v à thị t r ư ờ n SI t i ê u thụ hàng xuâì khẩu của Nhật Bán vói tiềm năng lớn khi có quan hệ với Việt Nam

N h ư dã nói ở trên, n g h è o về tài n g u y ê n , và bị thiết hại n ặ n g nề trong

c h iế n tranh t h ế giới II, n h ư ng đến đầ u thập kí 70, người ta vẫn nh ác đến Nhậ t Ban n hư là " m ộ t sự phát triển thần k ì ” Nsiuyên n hâ n c ủa sư phát triển thán kì

27

n à y đ ã đ ư ợ c nhiề u h ọ c ni á , n h à k i n h tc n i í h i ẽ n c ứ u , đ á n h g i á , p h â n t í ch và c o i

d ỏ là m o hình phát tricn theo " C h ủ nghĩa trọim l h ư ơ i m ” | 7 | Tức là tận d ụn g

n g u ồ n n g u y ê n liệu, n hi ê n liệu nước Iiíioài ha n g các h n h ậ p kha u vào Nhật Bán, sán xuất ra sail p h ẩ m rồi xuất khẩ u thu ngoại tệ N h ậ t Bán phát triển đ ổ n g đều tất cá c ác n g à n h từ n e à n h sử d ụ n c sử d ụ n g n hi ề u lao đ ộ n g n h ư dột, ma y, sợi

đ ế n n h ữ n g n g à n h ít lao đ ộ n g hơn: sán xuất m ạ c h điện tử, c h ế tạo ô tò Đặc

d i ê m nà y rất phù h ợp với Việt N a m khi mà Việt N a m là một nước đ ỏ n e dán, trình đ ộ lao d ộ n e n e à y được cái thiện, mà chi phí c h o lao clộim ỏ' Việt Nani so với c ác nước Ir o ns khu vực với trình độ t ư ơ n s tự thấp hơn rất nhiều Tại Hà nội k ro ne c ô n a n h â n th ấ p hơn 6 lần so với Singapore, 4 lấn so với

K u u la k u n p u u Đ ối với n h ữ ng 11 mrời lao dộiiíi có trình độ cao hơn nhir kĩ SU', các n h à q u á n lý t r u n ẹ gian cũntz có dặc đ i ể m t ươ nc lự

Biểu 3: Tiền I trưng của lao động tại một sò Thành phố ỏ Châu Á

Đ ê thoát n h a n h ra khỏi tình trạiiii này một troiiíi n h ừ n e nhâ n t ố q uy ết

dị nh là Nhật Ban phái m ở r ộ n e q u a n hệ kinh tò ra bèn ntioài, mà Việt N a m là

i nôt ihi 7 i r ư ừ i m r ỏ i m lớn c h u a d ư ợ c khai t h á c , và c ó n h i ề u l i è m n ã n e c • <—

Việt N a m là một thành viên tron í: khu vực có vị trí đại lý l ra i dài tù' Bác XUỐIIÌI N am, Vicl N a m dươc ví nhu' "mói cãy cáu clài trôn đườiiii b ộ ” nói lien

Đ ô n e Bác Á với Đõníi Na 111 A và 'l’ãv Na m A T ừ đâ y có nhiều cửa n u õ thônti

ra hiển t huậ n lợi như: c ác cán SI Hái Phòim, C a m R an h , Đà N ẩn g, Vĩ nm ' lau việc khai thác tiềm năiiíi c ủa nhũìiii hai c á n u này có thê du'ọ'c x em n h ư một

n ha n tố tác đ ộ n g tới an ni nh kinh tố c ủa Nhậ t Bán bới s ố lượng lớn tàu bè của Nhậ t Ban h à n g n g à y q u a lại khu v ự c n à y Vì v ậ y , n h u cáu b ả o v ê SU' an t o à n

l uyế n d u ù n e bi ể n q ua biển Đ ô n g là rất cần thiết đối với N h ậ t Ban H ơn nữa,

d o d ặ c đ i ể m địa hình trải dài dọc t heo Thái Bình D ư ơ n e c ũ n g là nơi “ g ặ p g ỡ ”

c ác t uy ến ei ao t h ôn u q ua n trọnII, do vậy nếu có c hi ến lược phát triển hợp lí, Việt N a m sẽ là c a n s trunìi c h u v ế n h à n e hoá lừ An Đ ộ Dơơim tới các q uố c sia Đôiiii Băc Ả và n e ư ợ c lại Đ ổ i m thòi từ Việt N am, h à n c hoá đ ượ c sán xuât ra rồi xuất khẩ u ra thị trường bên mioài một các h lluiân lọi Nói các h khác, phát li'icn q u a n hệ kinh t ế với Việt N a m , Nhạt Bán rất cổ lợi

Về mặt đ ịa - c h í n h trị, klìii vực Ch âu Á - Thá i Bình D ư ơ ng sẽ là trims; lúm c ủa c u ộ c “ c ạ n h t r a n h ”2ây ánh lurưnc giữa M ỹ - Nhật Bán - T r u n g Q u ố c (roilII tưưnu lai Vì vậy, q u ố c gia nà o tạo lập được mố i q u a n hệ mậ t thiết hơn với Việt N a m thì q u ố c gia dó dễ “ chiến t h á n g ” nhất t rong c u ộ c c ạ n h tranh

n à y , bơi vì n h ư đã trình bà y ở phán trên, Việt N a m nằ m ỏ'vị trí “ án n g ữ ” và là noi " e ặ p iiỡ” c ủ a các t uyế n ni ao thỏim qu a n trọ nu từ Đó n SI s a n e l a y Do đổ Nhật Ban sc tân dụne lợi thế này để khảim định địa vị của mình tronc khu vực

N eoài ra, Việt N a m là một thành viên c hính thức của A S E A N , Nhật

B a n c ũ i ì í i du'o'c lợi t ừ v i ệ c t h ụ h ư ở n t i c á c U'U d ã i c ứ a A F T A n ế u c ó q u a n h ệ với Việl N am Đ ồ n g thời N hậ t Bán và Việt N a m CL1I1 ti là t hà nh viên của APEC,

đ i ề u n à y c ũ n t i s ẽ t ạ o đ i ề u k i ệ n t h u ậ n lợi t r o n SI q u a n h ệ h ợ p t á c c i ữ a h a i n ư ớ c

V ề m ặ t c h í n h trị, s o v ớ i c á c n ư ớ c tron SI k h u v ự c , V i ệ t N a m c ó n ề n c h í n h

trị ổn định, nhất quá n T r o n2 q u á trình đổi mới c ủa m ì n h , Việt N a m thực hiện

29

nen kinh tê mở, t ăng c ư ờn g c ác q u a n hộ và íĩiao lưu kinh lè với tất cả nước, hội

n h ậ p kinh tê khu vực và q u ố c tố Đ i ề u này dã có lác độnti rất lớn đc n các q ua n

hệ aiữa Việt N a m - Nhật Ban, đ ặc hiệt là tron SI lĩnh vực kinh tế Ch ín h pluì Việt N a m luỏn k h ả n g đị nh c h ín h sách láu dài, nhất q u á n là coi t r ọn e và k h ôn g

ng ùì m c ủ n e c ố phát triển và m ở rộim qu a n hệ hợp tác với Nhát Bản, Line hộ

N hậ t Bán m ở rộng vai trò và đónsi Sióp tích cực vào sự nsihiệp hoà bình và an ninh hợp tác phát triển kinh tố t r on a khu vực và trôn thố eió'i.|30|

Vì vạy, C h í n h phu Nhậ t Bán ý thức được rằng phát triển q ua n hệ với Việt N a m có ý n g h ĩ a rất q u a n trọ n e đối với N hặ t Bản Đ ẩ y m ạ n h q ua n hệ kinh 1C với Việt N a m có lọi c h o N hậ t trên n hiề u p h ươ n g diện

diện m a o mới c h o mô i tr ư ờn e q u ố c tế, ó' đó các q u ố c eia có n hiề u đ iều kiện

t huậ n lợi đẽ h ợ p tác với nha u; d ồ n g thời hối thúc các q u ố c gia thiết lập và m ở

rộ ng c ác q u a n hệ k inh t ế s ong phương; q u a n hệ kinh t ế Việt N a m - N h ậ t Bản

đ ượ c "tái lập" và thúc đẩ y t rong bối canh dó Và có thể nói k h ô n g q u á răng,

nế u k h ô n g có bối c a n h q u ố c t ế và khu vực t hu ận lợi sau c hi ến tranh lạnh, thì quan hệ kinh tế Việt Na m - Nhật Bàn sẽ khône có "diện mạo" n h ư n s à y h ôm nay

T h ứ hai nếu coi hôi Ci’mli q u ố c tố và kill! vực là loai yếu lò lác dộiiíỊ

"bên Iiíioài" thì "yêu tố Việt N a m - sụ' tiêp tục dổi mới kinh lè, n hữn g lợi thế, nlui cầu và lợi ích " là một loại yêu tố "hên troim" qu a n Iroiìg thúc dây sự lái láp và phát trien q ua n hê kinh tô’ với Nhật Bán Và diều này Cline có n ghĩa là

nê u k h ô n g có yế u tố "bên tro nu" này thì qu a n hộ kinh tố Việt N a m - Nhát Ban

k h ỏ i m c ó CO' s ứ đ ể p h á t t r i ể n

V à thú' ba, "yếu tố N h ậ t Bán" cũnsi là m ột yế u tố "hên t r o n2;" k h ô n g

k é m q u a n trọ MSI t h ú c d ẩ y s ự p hát triển q u a n h ệ k i n h t ế V i ệ t N a m - N h ậ t B an

N ó i k h á c d i c h í n h t i ề m lire k i n h tố c h í n h s á c h k i n h l è d ố i n e o a i h ư ó n c về7 «_ • c

C h âu A và lợi ích của Nhật Bán t ro n e q u a n hộ với Việt N a m đã tạo ra cư sỏ'

c h o qu a n hệ kinh t ế sonu ph ươ n n Việt N a m - Nhật há n phát tricn

C I I U Ơ N G 2

T H Ụ C T R Ạ N G Q U A N H È K I N H T Ẻ V I Ệ T N A M - N H Ậ T B A N

T Ừ 1992 TỚI N A Y

N ằm tronti c ù n g một c h á u lục, Việt N a m và Nhát Ban có nhic u điếm

i ưư ne đ ổ n g về văn hoá, p h o n e tục tập quá n, và ban sác dâ n lộc Q u a eấn ba

t hậ p ky, kê từ khi hai nước thiết lập q ua n hệ n goạ i g ia o c h ính thức, q ua n hệ

ki nh t ế íiiữa Việt N a m - N h ậ t Bản t rong mố i q u a n hệ mới k h ô n g n g ừ n g được

c ủ I I 11 c ố và p há t triển T r ê n c ơ sỏ' l ọi í ch l i ên SI c ủ a hai n ư ớ c , m ặ c d ù c ó s ự k h á c

biệt vè c h ế độ c h ính trị, nhưnti hai 11 ước đã có n hiề u c ố uáim duy trì và phát triến mối q u a n hệ h ọ p lác kinh lế dó Đặc biệt từ đá u thập kỷ 90 của t hế ký

X X trở lại d â y , b ố i c á n h q u ố c t ế c ó n h i ề u t h a y đ ổ i , XII h ư ớ n c q u ố c t ế h o á n e à y

càim ilia tăng, thì q u a n hệ kinh tế nói cliiiim quan hệ t h ư ư n e mại - đầ u tư nói

r iène, ui lìa hai nước đã k hôiic Iiựùìm nia tăn ạ cá vê c hát lẫn lượne Đ ã có

n hi ề u c h u y ê n viếng t hă m c ủ a các nhà lãnh dạ o c ấp c ao hai nước; và nhiều hiệp đ ị n h kinh tế, th ươ n g mại được ký kết đã m ở ra m ột trang sử mới c ho quan

hê kinh t ế uiữa Việt N a m và N h ậ t Ban

Q u a n hệ kinh t ế giữa hai nước Việt N a m - Nhậ t Bán được phan ánh rõ nét và lập t rung trôn ba p hư ơ ng diện c ơ ban; d ó là lài trự phát triển c hính Ihức, dầu tư trực tiếp của Nhật Bail tại Việt N a m và q ua n hệ thươnn mại soiiii phươnti Sail dây sẽ để c ập chi liết lới các phu'o'nti diện này

2 1 T à i trơ p h á t t r i ể n c h í n h t h ứ c ( O D A ) c ủ a N h á t B a n c h ơ Việt N a m

2.1.1 Khái quát chung về ODÀ.

Khái niệm ODA.

Tài trợ phát triển c h í n h thức (Off licical D e v e l o p m e n t A s si s t a nc e -

O D A ) là tất cá các k h o a n tài trự k h ô n g hoàn lại và các k h o ả n tín d ụ n g ưu đãi

( ìm hĩ a là c h o vay với thòi gian dài và lãi suất tháp) c ủa các dối tác nước imoài

là c á c C hí nh phủ, các tổ clìức phi Chính phủ ( N G O s ) , c ác tổ chức t huộc Liên

h ợp qu ốc , các tổ chức lài c h í n h Q u ố c tế và khu vực (WB, IMF, ADB ), các

nước C ô n u n g h i ệ p phái Iriên dà n h c ho Ch ín h phủ và nliàn dá n nước nhận lài

irợ (chú veil là các mrớc d a n u phát triến và nhữĩie nước ké m phát triêii) nhă m

hỏ trọ' clio su' phát triến cua các nước này.'

T h e o c ác h hiểu chuiiíi nhất c ủa c hí mu ta hiện nay, O D A là hình thức

họp tác phát triển giữa Việt N a m và các dối tác tài trợ nước ntioài hay các nhà lài trợ O D A được thực hiện t h ôn g qua việc c h u y ể n íiiao c ác ì m i ồ n vốn (như

trợ g i ú p băiiìi tiền, vật tư, m á y móc , thiết bị ), c h u y ể n g ia o c ô n e Iiỉihệ,

c h u v ể n íiiao tri thức ( c u ng c ấ p c h u y ê n gia, đ à o tạo cán bộ ), từ các tổ chức

Q u ố c tế, từ các nước c ô n e n g h i ệ p phát triển có ho à n lại hoặc hoà n lại với điều

kiện ưu đãi hơn so với d iều kiện trên lliị trưừim thê ỉĩiới tương ứ n<1 c ho Việt

N a m n h ă m m ụ c đích thúc đẩ y sự phát triển cua Việt N a m ĐổHii thời với đối

t ác tài trự n ư ớ c n e o à i d o c ó U '11 dãi về x u ấ t - n h ậ p k h á u F D I từ p h í a V i ệ t

N a m 11 CI1 thu dirực nil l i n e k h o á n lợi n h u ậ n c a o n h ò ' v à o lọi t h ế t u y ệ t đ ố i về mặ t

c ỏ n e nu hệ , kinh n c h i ệ m q u á n lý.,.2

Niiiiổn O D A ba o iiồni tài trợ kliòim hoàn lại và c ác k ho á n vay với các

diều kiện ưu dãi vé lãi suất và thời hạn t ha nh toán với 3 loại c hủ yếu :

- H ỗ t r ợ cán cân t h a n h toán ( Balance o f p a y m e n t support): là tài trợ tài

c h í n h trực liếp nhưnii có khi lại là tài trợ h à n g hoá hoặ c hỗ trự n h ậ p khấu

Níioại tệ hoặc hànỉi hoá có thê c h u y ế n thành hỗ trợ n e â n sách khi h à n g hoá

n h ậ p vào nhò' lài trự, h ỗ trợ cán cân thanh ihoán dirực bán ra trên thị trường

tron lĩ 1111'ớc và sỏ thu n h ậ p thành lién dược trao c h o C hí nh phu Nê u là tín dụnii

1 O ư y c l ì c q u á n lí và s ử d ụ n g n g u ồ n h ỏ trự p h át Iri cn c h í n h t h ứ c d o C h í n h p h ú b a n h à n h iiLỊÌiy 1 5 / 0 3 / 1 9 9 4 và

t liò n u lu' ỉìirớim d ẩ n thực h iệ n c ủ a LIV b an kê' h o ạ c h N h à nước

1 l u v đ ộ n u và sư dụnm VỐIÌ liỏ trợ và phái iriêiì hình lliức (V c ác 11 ƯỚC và (V Việt n a m : T hực tran li và triêiì VOIÌÍ’

N m i y ỏ n Q u a n i í Tlìái- T ạ p c h í N h ữ n g vân tic K 1 T G sỏ 5 / 1 9V4

33

I lì ươn ì: mại lliì có c ác điều khoái) ưu dai, trôn thực tê d ây là tài trợ h àng hoa cỏ

ran a buôc;cr

- H ỗ trự t heo c h ư ơ n g trình ( còn gọi là hỗ trự phi d ự án): là tài trự khi đạt dược một h iệ p đị nh với nước tài trọ' n h ă m c u n g c áp O D A c h o một mục

đích tổng qu á t t rong mộ t k h o a n e thời gian mà k h ô n g phái xác định trước một

c ác h c h í n h xác nó sẽ được sử d u n g nhu' t h ế nào;

- V à hỗ trợ t he o d ự án: là loại có tính chất truyền t hốim c ủa O D A c ồ m

h ồ trợ co' b á n và h ỗ trự k ỹ i h u ậ l H ỗ trọ' d ự án CO' ban cliii y ế u d ế x â y d ự n e c ơ

s ở hạ lầnII: đ u ủ n c sá, cầu c ôn g, ir ư ờn e học thuý lọi T r o n 2 khi đó hỗ trợ dư

án kv thuật tập Irurm chủ yê u vào c h u v ế n iiiao c ô n e Iitihệ ( k n o w - h o w ) hoặc

lập kè h o ạ ch million cứu c ơ sở, k ế h oạ ch c ố ván So vói hỗ trợ cơ ban, hỗ trợ

kỹ t huậ t t h ư ờ n c tương đối n hỏ hơn về 12iá trị n h ư n g lại c u n e c ấp n h ữ n g yế u tô

d ầ u vào q u a n t rọng c h o việc xâ y d ựng, n â n c c ao n â n g lực thổ chế, qu ả n lý vĩ

mô , c u n g c ấ p c án bộ, c h u y ê n gia nước ngoài T h ô n g t h ư ờ n g c ác n hà tài trợ

k h ô n u h ỗ trự h o à n toàn, m à chí h ỗ trự m ộ t ph ầ n ( k h o á n g từ 60 - 7 0 % ) xét

t h e o ẹ i á trị d ự án D o đ ó , nhất tliiél phái c ó v ố n đ ố i ứnsi t r o n g n ư ớ c t ươn Lĩ l i ne

với hỗ trợ phái trìến c h ín h thức

Độc tỉ/ch ỉ chimạ cùn ODA

Đ i ề u này được the hiện ỏ ' c á c khiu c an h sau:

1 O D A là một kh o án nọ' nước ngoài với m ụ c đ ích tài trợ c ho phát triển, thực chất O D A là mộ t kh oả n tài trợ nợ, tuy n hi ê n k h ô n g e i ố n g các k ho a n tài

trự n ợ k h á c n h ư vay trái phiếu, vay tín d ụ n g n e â n h àn g, cá c khoán O D A sẽ

tra cá nốc lẫn lãi n h ư n n với điều kiện hết sức dặc biệt Đ ôi với hình thức viện

trự k hỏ im hoà n lại thì t h ư ờ n ” là hỗ trợ kỹ thuật' (technical a ss is tan ce ) mà chú

yếu là c h u y ê n íiiao côiiii n e h ệ , kiến thức, kinh n s h i ệ m t h ô n e q ua hoạt d ộ n g

cua c h u y ê n iiia q u ổ c lê, s on a lương cua nluìim c h u y ê n uia nàv c ũ n e là một kho an tlánu kê Đỏi khi viện trọ' nàv là viện trọ' nhâ n d ạ o Iihn': lưưiiii lliực,

t l i u ỏ c 111C I1 .

Vó'i kh oa n tín d i u m c h o vay thì thời íiian vay vòn dài; thí đu Nhát Ban cho ta vay 30 n ăm, N g â n h à n g thố aiới c ho ta vay 4 0 nă m Thời gian an han từ khi vay đến khi trá gốc đ ầ u tiên c ủ a O D A N hậ t Bản d à n h c h o Việt N a m là 10 năm Lãi suất là < 3 % / n ă m , thấp hơn nhiề u so với lãi suất tín d ụ n g và với điều kiện trả n ợ đa d ạ n g g ồ m n h i ề u giai đ oạ n và n h ữ n g tỷ lệ trá n ợ kh ác nh a u ỏ' từim eiai đoạn C h ả n g hạ n, vào n ă m 1992 N há t Bán c ấ p c h o Việt N a m m ột kho án vay O D A h à n 2 hoá trị eiá 44, 3 ty Yen với lãi suất là 1%

2 Đối tác sử d ụ n e tài trợ O D A là các nước d u n e phát trie’ll, và nước Iiiìhèo với thu n h ậ p bình qiiá n/ nc ười tháp (đưứi 1 000$/ nã m) Mức thu n hậ p

b ì n h q u â n / n u ư ờ i c ủ a m ộ t q u ố c g i a là m ộ i t i ê u c h í q u a n trọnti đ ê lựa c h ọ n

nước n hậ n tài trự O D A W B và I M F quy đị nh nước n h â n O D A là n h ữn g nước

có thu n h ậ p bình q u â n / n g ư ờ i < 7 5 0 $ / n ă m , thời hạn là 4 0 n ăm, ân hạn là 10

n ăm, lãi suất là 0 , 7 5 % / n ã m Ng oà i ra họ c ò n viện trợ c h o các nước đaiiíi phát triển khi n h ữ n c nước nà y c a m kết thực hiện điều c h ỉ n h c ơ c ấ u kinh t ế t heo tiến

trình và t i ê u c h u ẩ n m à c á c t ổ c h ứ c n à y y ê u c ấ u N h ư n g trên t h ự c tố, n h ữ n g m ô

hình c ủa các tổ chức này phầ n lớn dựa t heo các m ô hình c ủa các nước phát triển nên ít tính khá thi, ít ma iic lai hiệu quá Còn N-hâl Bán lại quy dinh mức thu nhập bình quân/imười của các IIước liếp nhận O D A là <1.135$/năm

3 C ác h thức C l i n e c ấp O D A rất p hong phú, đa dang Do đó MÓ cũnsi rất plníc lạp Cổ thế n h ậ n xét rằn 11 có bao nhiê u nhà tài trợ thì có chừiiii ấy quy liình và thú tục c ấp O D A Ch ín h vì vậy nên k hả nũng chủ d ộ n c sử d ụ n g O D A thấp hơn các IIcuồn vốn khác

4 O D A là n g u ồ n tài trự c ắn liền với m ụ c tiêu ki nh t ế - c hính trị - xã hội Cán hiểu rằng O D A k h ô n g phai là q uà t ặ n c, n g a y cá n h ữ n e khoá n viện

35