Đặc điểm của hiện tượng viết tắt trong tiếng việt và tiếng thái lan

hương h nghiên c u Để c thể triển khai đề tài, luận v n sử dụng nh ng phương pháp và thủ pháp như sau: ư ng kê, phân o Phương pháp này được d ng để khảo sát, thống kê và phân lo i hi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận v n này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận v n này đ được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận v n đ được chỉ rõ nguồn gốc rõ ràng và được phép công bố

ọc viên thực hiện

Malada Ekkhamphan

Ả Ơ

Đề tài “Đ c điểm của hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt và tiếng Thái Lan” là nội dung tôi chọn để nghiên cứu và làm luận v n tốt nghiệp sau hai n m theo học chương trình cao học khoa Ngôn ng học t i Trường Đ i học Khoa học X hội và Nhân v n, Trường Đ i học Quốc gia Hà Nội

Để hoàn thành quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận v n này, lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến GS TS Nguy n V n Khang thuộc Viện Ngôn ng học Thầy đ trực tiếp chỉ bảo và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thiện luận v n này Ngoài ra, tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong khoa Ngôn ng học t i Trường Đ i học Khoa học X hội và Nhân v n, Trường Đ i học Quốc gia Hà Nội đ đ ng

g p nh ng ý kiến quý báu cho luận v n

Nhân dịp này, tôi cũng xin cảm ơn khoa Ngôn ng học, Trường Đ i học Khoa học X hội và Nhân v n, l nh đ o và các anh chị đang công tác t i Trường Đ i học Khoa học X hội và Nhân v n đ t o điều kiện và thời gian cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Cuối c ng, tôi xin cảm ơn nh ng người thân, b n b và gia đình đ luôn bên tôi, động viên tôi hoàn thành kh a học và bài luận v n này

C

4

1.Lý do chọn đề tài 4

2.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

3 Phương pháp nghiên cứu 5

4.Đối tương, ph m vi nghiên cứu và nguồn tư liệu 5

5 ngh a lý luận và thực ti n của luận v n 6

6.C u trúc luận v n 6

hương 1: VÀ Ơ

À VĂ 7

1.1.T ng quan tình hình nghiên cứu 7

1.1.1 T 7

1.1.2 T V 9

1.1.3 T T 13

1.2.Cơ sở lý thuyết 21

T 21

1.2.2 23

ƯƠ 1 25

hương 2: Ả Ư V

V VÀ THAIRATH) 26

2.1.Giới h n khảo sát 26

2.2.Khảo sát hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt trên báo VNEXPRESS (https://vnexpress.net/) 27

2.2.1 Đ ượ o V

VNExpress 27

2.2.2 Đ o ủ ượ o V

trên VnExpress 30

2.2.3 Đ ủ ượ o V

trên VnExpress 34

2.2.4 Đ 40

2 3 Khảo sát hiện tượng viết tắt trong tiếng Thái trên báo THAIRAT (https://www.thairath.co.th) 42

2.3.1 Đ ượ o T

o T 42

2.3.2 Đ o ủ ượ o T

o T o 44

2.3.3 Đ ủ ượ o T

o o T 51

2.3.4 Đ o T o o

Thairat 53

ƯƠ 2 57

hương 3: Ư V

V VÀ 58

3.1.Nh ng đ c điểm giống nhau và khác nhau 58

3.1.1 Đ o 58

3.1.2 Đ 59

3.1.3 Đ 61

3.2.Một số nhân tố chi phối 62

3.2.1 62

3.2.2 o – 65

ƯƠ 3 68

69

À Ả 71

Ả

ảng : ảng ví dụ các ch cái viết tắt theo quy tắc d ng ch cái đầu t 14 ảng 2: ảng ví dụ các ch tắt chọn nhiều ch cái để viết tắt 14 ảng 2 : Các hình thành ch tắt trong tiếng Việt trên báo online Vnexpress 27 ảng 2 2: Thống kê đ c điểm c u t o ch của hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt trên VnExpress 31 ảng 2 3: Cách hình thành ch tắt trong tiếng Việt trên báo Thairat online 42 ảng 3 : ảng so sánh các c u t o ch tắt trong tiếng Việt và tiếng Thái 58

1 d chọn đ tài

Ngôn ng nào cũng c hiện tượng viết tắt Nh ng n m gần đây, hiện tượng viết tắt càng ngày càng nhiều, càng ngày càng c sự phát triển nhanh và c nhiều cách viết khác nhau Vì thế, nếu như người sử dụng ngôn ng không hiểu ch viết tắt thì s r t kh nhận diện và hiểu được nội dung của ch viết tắt Hiện tượng viết tắt r t đa d ng với nhiều cách viết tắt cho một t ng Nh t là hiện nay, khi báo m ng xu t hiện thì hiện tượng viết tắt xu t hiện ngày một nhiều Do đ c điểm của t ng ngôn ng nên bên c nh nh ng kiểu viết tắt mang tính chung cho mọi ngôn ng thì mỗi ngôn ng l i c kiểu viết tắt riêng Vì thế, trong ph m

vi của luận v n này, chúng tôi tiến hành khảo sát Đ ủ

so sánh hiện tượng viết tắt trong tiếng Thái và tiếng Việt, chỉ ra nh ng đ c

điểm chung và đ c điểm riêng của mỗi ngôn ng

- So sánh hiện tượng viết tắt gi a tiếng Thái và tiếng Việt, chỉ ra

sự tương đồng và khác biệt gi a chúng

3 hương h nghiên c u

Để c thể triển khai đề tài, luận v n sử dụng nh ng phương pháp và thủ pháp như sau:

ư ng kê, phân o Phương pháp này được d ng để

khảo sát, thống kê và phân lo i hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt và tiếng

Thái Lan trên một số báo online

Thái Lan là Thairath (https://www.thairath.co.th/home)

Lí do lựa chọn: Đây là báo online c số lượng truy cập nhiều nh t cả hai bên đ t nước Thái Lan và Việt Nam Do trong mỗi tờ báo online này,

c nhiều chuyên mục khác nhau nên chúng tôi chỉ khảo sát ba chuyên mục là: ) thể thao 2) kinh tế và 3) thế giới

4.3 gu n tƣ iệu

Các hiện tượng viết tắt trên báo online bằng tiếng Việt ở Việt

Nam trên báo VnExpress (https://vnexpress.net/) và bằng tiếng Thái Lan

trên báo Thairath (https://www.thairath.co.th/home) t ngày 1 tháng 10

n m 2018 đến ngày 30 tháng 4 n m 2019

5 nghĩ uận và thực ti n c uận văn

5.1 nghĩ uận

Luận v n g p phần vào nghiên cứu hiện tượng viết tắt của ngôn

ng mà cụ thể là tiếng Việt và tiếng Thái Lan Việc sử dụng viết tắt của hai ngôn ng là một hiện tượng không mới nhưng sự ph biến và mức độ ảnh hường của chúng càng ngày càng phát triển rộng trong x hội

5.2 Ý nghĩa thực ti n

Kết quả nghiên cứu của luận v n trước hết giúp cho

người sử dụng tiếng Thái Lan và tiếng Việt c thể th y được đ c điểm hiện tượng viết tắt; đồng thời g p phần nâng cao ch t lượng sử dụng ngôn ng

của các báo online này

6 u t c uận văn

Luận v n ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham

khảo và Phụ lục, được c u trúc thành 3 chương:

Chương : T ng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết

Chương 2: Khảo sát hiện tương viết tắt trong tiếng Việt và tiếng Thái

Lan (trên một số báo online)

Chương 3: So sánh hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt và tiếng

Thái Lan

Các công trình nghiên cứu về hiện tượng ch tắt trong tiếng Nga ra đời khá sớm và ngày một phát triển, c r t nhiều nghiên cứu đáng chú ý về

l nh vực ngôn ng này; đáng chú ý phải kể đến các công trình của Lepcoxkaia C.A (1960), Alecxêep D.I (1979), Moghilepxki R.I (1983), Lopachin V.V (1990) Theo Lopachin V.V (1990), ch tắt thường được ghép t nh ng thành tố của một t ghép nguyên gốc ho c là một danh t được rút gọn t một cụm t ng ban đầu Trong tiếng Nga, c sáu kiểu c u

- Ch tắt gồm các bộ phận đầu t kết hợp với t đầy đủ

- Ch tắt gồm các bộ phận đầu t kết hợp với danh t đ đ i cách

- Ch tắt gồm các bộ phận đầu của t thứ nh t kết hợp với phần đầu

và phần cuối của t thứ hai ho c với phần cuối của t thứ hai

Trong các công trình nghiên cứu về hiện tượng ch tắt tiếng Anh- ngôn ng ph biến nh t thế giới, đ đưa ra các quan điểm nghiên cứu về

hiện tượng viết tắt Theo John Algeo1, hiện tượng tắt ng (Abbreviation) là dựa vào đ c điểm hình thái học của ngôn ng , theo đ , c một số quy tắc chính tả như sau:

a Initialism: Quy tắc viết ch cái đầu Ví dụ:

DC là viết tắt của t District of Columbus

b Acronysm: Quy tắc t o t bằng các ch cái đầu của t ho c rút

ngắn t Ví dụ:

Prof viết tắt của Professor (giáo sư)

Vet viết tắt của veterinarian (bác s thú y)

Đối với hình thái rút ngắn t , một t c thể lược bớt một ho c một vài hình vị của n nhưng nh ng hình vị còn l i vẫn phải đảm bảo chuyển tải được ph m vi ng ngh a gốc của t Ví dụ:

Parachute (d ) được rút ngắn t các t paradoctor, paraglider và paratrooper

Tương tự như vậy, một số t ghép c thể bị cắt bỏ một bộ phận (t đơn) nhưng ngh a vẫn không thay đ i Ví dụ:

Jet (máy bay phản lực) là t rút gọn của t jet plane

c.Blends: Quy tắc pha trộn Với các t tắt được t o nên t quy tắc

này, phần đầu của t tắt s là phần đầu của một t và phần cuối của t tắt

s là phần cuối của một t khác Nh ng t tắt này thường mang ý ngh a kết hợp của hai t gốc t o ra n Ví dụ:

brunch (b a sáng kết hợp b a trưa), được rút gọn t hai t breakfast

(b a sáng) và lunch (b a trưa)

ên c nh đ , trong trường hợp t tắt c nguồn gốc là một t ghép, t

tắt s được c u t o bằng cách lược bỏ phần cuối của mỗi t đơn trong t ghép đ Ví dụ:

1 Garland Cannon (1989) English abbreviation and acronyms in recent new – words Distionaries,

American Speech, 64: 99-127

sitcom (phim hài ngắn): kết hợp của t situation (tình huống) và t

comedy (hài kịch)

Nh ng nghiên cứu trên cho th y sự quan tâm sâu sắc của các nhà nghiên cứu về hiện tượng ch tắt Hiện c các quan điểm khác nhau về hiện tượng này, chẳng h n: c ý kiến cho rằng, ch tắt chỉ là một hiện tượng

nh t thời, không c tính lâu dài trong ngôn ng ; c ý kiến l i khẳng định rằng, ch tắt là một phương thức c u t o t vựng quan trọng ho c là một đơn vị định danh đ c biệt Tuy nhiên, t t cả các tác giả đều c một điểm chung là cần phải nghiên cứu về hiện tượng tắt

Xung quanh hiện tượng tắt tuy còn c nh ng cách nhìn khác nhau,

nhưng hầu hết các tác giả đều đồng ý với quan niệm rằng,

ư o o o ượ ư

ủ Vì thế cần phải nghiên cứu

chúng , trong đ c cả công việc chuẩn h a t tắt

1.1.2 ng quan t nh h nh nghi n c u vi t t t ti ng i t

Trong tiếng Việt, hiện tượng ch tắt đ phần nào gây ra nh ng kh

kh n trong việc giao tiếp của người Việt trong x hội Lí do là vì, tiếng Việt

là một ngôn ng c hiện tượng viết tắt r t phong phú và đa d ng, thêm vào

đ , l i chưa đồng nh t t o thành chuẩn và thường không được đề cập đến trong chương trình giảng d y

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu khoa học về hiện tượng ch tắt xu t hiện muộn hơn so với một số công trình ngôn ng học khác trên thế giới Trong nghiên cứu của mình n m 996, tác giả Nguy n Hoàng Thanh đ t m tắt tình hình nhiên cứu về con đường hình thành các nghiên cứu về hiện tượng ch tắt của các nhà nghiên cứu Việt Nam Theo đ , các nhà ngôn ng học như Nguy n V n Tu, Nguy n Kim Thản, Nguy n Trọng

áu, Nguy n Đức Dân đ c các công trình nghiên cứu về ch tắt trong

nh ng n m 7 của thế kỉ XX, khi mà hiện tượng viết tắt còn chưa nhiều Nghiên cứu này cũng chỉ ra nh ng đ c điểm c u trúc và chức n ng ngôn

ng của ch tắt trong tiếng Việt Nếu như ban đầu, các nhà nghiên cứu chỉ nghiên cứu sơ lược về hiện tượng ch tắt thì nh ng nghiên cứu sau đ , các tác giả đ đi vào chi tiết hơn, sâu hơn về hiện tượng này với các mảng nghiên cứu như phân lo i ch tắt, c u t o hình thái, c u t o ng ngh a và quy tắc ho t động của ch tắt

Các nghiên cứu đ đưa ra quan điểm của các tác giả về việc phân

lo i về hình thức c u t o của ch tắt dựa theo một số tiêu chí sau đây:

- o o ử dụ Dựa theo chức

n ng của ch tắt, các nhà nghiên cứu đ phân lo i ch tắt thành 2 lo i là t

n i tắt (nh ng t tắt c thể sử dụng được trong cả v n n i và khi đọc) và

d ng tắt t vựng, hay d ng tắt t vựng và d ng tắt ch viết hay v n bản (nh ng ch tắt chỉ c thể được sử dụng trong v n viết) Ngoài ra, trong trường hợp việc viết tắt chỉ là biện pháp ghi nhanh hay n i nhanh và c tính

cá nhân thì các tác giả không phân lo i d ng của chúng

V o Nghiên cứu của tác giả Nguy n Trọng áu đ chỉ ra

nh ng điểm giống và khác gi hai d ng tắt là d (d ng tắt chỉ

d ng để viết) và d (d ng tắt c thể sử dụng để cả đọc và

viết)

D c thể được coi là một d ng đơn vị t ng mới với

vai trò trọng tâm là để định danh Nh ng t này, xét trên một vài g c độ, đôi khi còn c nhiều điểm tốt hơn so với các cụm t gốc Ví dụ:

UNESCO (T chức Giáo dục, Khoa học và V n h a Liên hợp quốc): The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)

APEC (Di n đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái ình Dương): Pacific Economic Cooperation)

Asia-ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á): Association of South East Asian Nations),…

-V ồ o Cũng theo tác giả Nguy n Trọng áu, d ng

tắt cũng c lo i t ghép các ch cái đầu âm tiết, mỗi ch cái đều được âm tiết h a và thường không dài quá ba ch cái Nh ng t tắt này c thể đọc rời mà không cần ghép nối phụ âm hay nguyên âm Tuy nhiên, tiêu chuẩn này c một nhược điểm Đ là, nếu chỉ dựa theo tiêu chí này thì ch tắt nào cũng là d ng tắt t vựng vì ch cái nào cũng c thể được âm tiết h a

Tác giả Trần Ngọc Thêm quan tâm nhiều hơn đến các ch tắt tiếng Việt c nguồn gốc t tiếng nước ngoài Theo đ , ch tắt được chia làm hai

d ng: y ượ và ồ y ượ Tuy vậy, chính tác

giả cũng nhận th y sự b t thỏa đáng trong cách phân chia này vì việc vay mượn các t tắt thường tuân theo một số nguyên tắc khách quan nh t định, không ai c thể tự ý thực hiện Vì thế, ông cho rằng, đối với ch tắt đọc theo âm tiết hay đọc theo ch cái đều thích hợp

Về các nghiên cứu liên quan đến t tắt trong ngành kinh tế, tác giả Nguy n Đức Dân cũng nhận th y hệ thống ch tắt chưa c nh ng

bộ nguyên tắc nh t định Vì thế, bên c nh nh ng cái tên tắt r t hay và hợp lý thì còn c nhiều cái tên kh hiểu, chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng ng cũng chỉ ra các điểm yếu trong hệ thống tên tắt trong ngành kinh tế là còn dài dòng, chưa thống nh t và chưa đầy đủ trong việc thực hiện chức n ng định danh của ngôn ng ng phân lo i ch tắt dựa trên khía c nh âm thanh:

- Tên tắt không chú ý tới âm: L y ch cái đầu trong các âm ghép

l i Việc này c ưu điểm lớn là ngắn gọn nhưng cũng c nhược điểm là

kh đọc Hầu hết các tên tắt ở d ng này đều là t vay mượn t tiếng nước ngoài

- T ý Lo i này được chia nhỏ thành 3 d ng:

+ Lo i phụ âm đầu và phần vần

+ Lo i bỏ các thanh điệu, chuyển các ch không c trong bảng ch

cái tiếng Anh như ư … thành các ch c trong tiếng Anh

+ Lo i chuyển các phụ âm ghép (tr, ph,…) thành các phụ âm khác như f,s,…

-Abbreviation: Sự viết tắt chỉ liên quan đến một t Ví dụ:

Professor (Giáo sư) chuyển thành Prof

hour (giờ) chuyển thành h

Tuy nhiên, cách viết này c một nhược điểm là việc viết tắt không thống nh t s rút gọn còn một hay nhiều ch cái Ví dụ, n c thể c nhiều

ch cái như trong trường hợp t of ( of o ) ( o ) … nhưng cũng c thể chỉ c một ch cái trong trường hợp h (hour) hay V (Vo ) …

- Initial: Viết tắt sử dụng các ch cái đầu tiên của mỗi t ho c mỗi

tiếng Ví dụ: VAC (Vườ – Ao – C ồ ) hay BCT (B C ) …

- Acronym: Gi l i phần đầu ho c âm tiết đầu c mỗi t trong cụm t

Cách phân lo i này theo chúng tôi là khá hợp lý Tuy nhiên, vẫn còn khá nhiều t tắt b t tuân theo các quy luật này, đ c biệt là các t vay mượn t tiếng nước ngoài

Bên c nh đ , cũng c nghiên cứu về đ c điểm hình thái và ng ngh a của tên tắt các cơ quan xu t nhập khẩu Việt Nam, đáng chú ý phải kể đến nghiên cứu của tác giả Mai Xuân Huy và Nguy n Hoài Theo hai tác

giả, tên tắt của các cơ quan không nh t thiết phải dựa theo các thành tố c u

t o nên tên đầy đủ Vì thế, các tác giả đi sâu vào phân tích phương thức

ho t động và ý ngh a của các thành tố c u t o nên tên đầy đủ của các cơ quan trong việc hình thành

1.1.3 ng quan t nh h nh nghi n c u vi t t t ti ng h i Lan

Các công trình nghiên cứu để biên so n một cuốn t điển t viết tắt

và xây dựng một hệ thống nh ng quy tắc viết tắt tiếng Thái đ được Viện nghiên cứu hoàng gia Thái Lan (tiếng Thái là “ราชบัณฑิตยสถาน”: Office of the Royal Society) nghiên cứu tỉ mỉ và t chức thành một bộ quy tắc cách viết

tắt thống nh t

Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái Lan (Office of the Royal Society), trong tiếng Thái là “ราชบัณฑิตยสถาน”/râ:t cha ban dit ta ya sà th n/ Trong đ , t “ราชบัณฑิต” /râ:t cha ban dit/ d ng chỉ nh ng nhà nghiên cứu c n ng, được b nhiệm và lựa chọn bởi Hội đồng Viện nghiên cứu hoàng gia Thái Lan Viện c nhiệm vụ và chức n ng tìm hiểu, nghiên cứu, xây dựng t điện, sáng t o thuật ng và đ t ra nh ng quy tắc liên quan đến

việc sử dụng ngôn ng Thái Lan

Tháng 8 n m 982, Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái Lan đ th y được tầm quan trọng của hiện tượng viết tắt, nên bắt đầu nghiên cứu và t o

ra quy tắc để viết tắt cho thống nh t Cho đến n m 984, hệ thống quy tắc viết tắt trong tiếng Thái đầu tiên ra đời do giáo sư tiến s Prasert Na Nakorn làm chủ tịch ủy ban nghiên cứu Trong đ bao gồm quy tắc được quy định cụ thể như sau:

1/D ủ

D ng ch cái đầu của t (bao gồm t đơn âm và đa âm tiết) để t o ra

ch và viết d u ch m phía sau ch viết tắt như ví dụ minh họa dưới đây

ảng : ảng ví dụ các ch cái viết tắt theo quy tắc d ng ch cái đầu t

5 ศาสตราจารย์ sà:t tra: tɕa:n giáo sư ศ

T “บาท” /bàt/ là t một âm tiết, “จังหวัด” /tɕaŋ wàt/, “ต าบล” /tam bon/, “อ าเภอ” /ʔam phɤ / là nh ng t c 2 âm tiết và t “ศาสตราจารย์”

sà:t tra: tɕa:n là t đa âm tiết Nh ng t này c quy tắc viết tắt là: d ng một ch cáiđầu và viết d u ch m ở phía sau con ch đ

Tuy nhiên, quy định d ng ch cái đầu của t để viết tắt vẫn gây

nhầm lẫn các ch viết tắt Ví dụ t “ต าบล /tam bon/ và t ต ารวจ /tam rùat/ ”,

nếu cả hai t chỉ d ng ch cái đầu của t để viết tắt theo quy định, ch viết

tắt đều là “ต.” Người đọc phải xem trường hợp câu mới biết ngh a Vì vậy,

người viết c thể thêm ch cái đầu của âm tiết thứ 2 ho c âm tiết tiếp theo để viết tắt Ví dụ

ảng 2: ảng ví dụ các ch tắt chọn nhiều ch cái để viết tắt

chỉ d ng một ch cái đầu của âm tiết đầu s nhầm lẫn với t “ต าบล” /tam - bon/ (th x )

2) T “อัยการ” [ʔaj – ja - ka n] viết tắt là อก d ng ch cái đầu của âm

tiết thứ nh t và ch cái đầu âm tiết thứ ba ghép vào c ng Trong trường hợp này không d ng ch cái phụ âm đầu của âm tiết thứ hai vì nếu d ng ch cái đầu âm

tiết thứ hai để ghép thành “อย.” s nhầm lẫn với t “cục Quản lý hực phẩm

v Dược” trong tiếng Thái là “องค์การอาหารและยา” /ʔo ŋ – kan - ʔa - ha n -

rɛ - ya / Còn nếu d ng một ch cái thì nhầm với t “อ าเภอ” /ʔam - phə / (huy n) n a, vì thế trong trường hợp này s d ng ch cái đầu của âm tiết thứ

nh t và ch cái đầu âm tiết thứ ba ghép vào c ng

2/ C สมาส S -

T สมาส Sà-màt là các t ghép c nguồn gốc tiếng Pali ghép với

tiếng Ph n Gồm ít nh t là hai tiếng ho c hai t t o thành và mang ngh a

mới Được coi là một t mới Khi viết tắt c d ủ

d o Ví dụ:

“มหาวิทยาลัย” [ma – h – v t – th - ya - laj] dịch sang tiếng Việt

là ườ , là t ghép bắt nguồn t tiếng Pali ghép với tiếng

Ph n, gồm c ba t , sáu âm tiết ghép với nhau Khi viết tắt s d ng ch cái

đầu tiên của t , viết là ม

3/T ườ d ủ

T ghép là được t o thành c hơn hai âm tiết t c ngh a, ví dụ : “ชั่วโมง” [chu - mo ŋ] ngh a là giờ ho c tiếng, mỗi âm tiết t đều

c ngh a, c thể viết tắt bằng ch cái đầu của mỗi t thành ชม

Trong t “โรงเรียน” [roŋ - ri a n (trường học), โรง [roŋ và เรียน [ri a n là hai t đơn được ghép với nhau Mỗi t âm tiết khi tách ra đều c ngh a; vì

vậy, khi viết tắt, s viết bằng ch cái đầu của mỗi t , là “รร.” Tuy nhiên,

ch tắt “รร.” cũng c thể hiểu là “โรงแรม” [roŋ - rɛ m (khách s n), vì t

“โรงแรม” [roŋ - rɛ m (khách s n) cũng là một t ghép Trong trường hợp này, Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái Lan quy định rằng người đọc phải dựa vào t ng trường hợp, ng cảnh cụ thể của ch tắt để lựa chọn ý ngh a

ส านักงานคณะกรรมการประถมศึกษาแห่งชาติ /s m – n k - ŋa n – kha – na – kam –

ma - ka n – pra – thom – ma - s k – sa - h ŋ - ch t/ gồm 5 âm tiết, 3

t chính là:

1 ส านักงาน /s m – n k - ŋa n/ là cơ quan, v n phòng

2 คณะกรรมการการประถมศึกษา /kha – na – kam – ma - ka n pra – thom – ma - s k – sa/ là Vụ giáo dục tiểu học

3 แห่งชาติ /h ŋ - ch t/ là quốc gia

Đây là tên của cơ quan c nhiệm vụ giống với Vụ Giáo dục Tiểu học

của Việt Nam Tên cơ quan này được viết tắt thành “สปช.”, lựa chọn phụ

âm đầu của t ghép chính ghép với nhau ch ส là đ i điện của t ส านักงาน(v n phòng), ป là đ i diện của t ประถม (tiểu học) còn ch ช là đ i diện của t ชาติ (quốc gia)

5/D ủ … ủ

Như đ n i trên, trong quy tắc thứ tư Nếu lựa chọn ch cái đầu của

t ghép chính c thể nhầm lẫn với các t khác c âm tương tự thì cần l y

phụ âm thứ hai của âm vị t để viết tắt Ví dụ:

พระราชก าหนด phrá - râ t – cha – kam - not/tiếng Anh là emergency decree, là sắc lệnh khẩn พระราชกฤษฎีกา phrá - râ t – cha – krìt – sa - di - ka/ tiếng Anh là decree, là sắc lệnh Hai t trên, C 3 t ghép nhau là một t ghép Mỗi t mang ngh a Nếu lựa chọn phụ âm đầu củat ghép chính s nhầm lẫn với nhau Theo quy định của Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái

Lan đ đưa ra một quy định thứ n m là d ủ

y ẫ d ủ … ủ Vì vậy, t “พระราชกฤษฎีกา” [phrá - râ t

– chá – krìt – sà - di - ka] s l y phụ âm thứ hai của âm vị t để viết tắt thành พ.ร.ฎ còn t “พระราชก าหนด” [phrá - râ t – cha – kam - not] s d ng

phụ âm đầu của âm vị t để viết tắt thành พ.ร.ก

6/V ụ ư หญ หล

Phụ âm trong tiếng Thái c phụ âm thật và phụ âm không thật Trong

thường hợp phụ âm không thật là nh ng ch “ห” (h) ghép với nh ng phụ âm

khác Khi phát âm các phụ âm không thật ra thành t , chúng ta không phát âm phụ âm đầu mà phát âm chỉ phụ âm thứ hai của âm vị t đ Vì vậy, khi viết

tắt chúng ta s d ng phụ âm thứ hai của âm vị t đ để viết tắt Ví dụ:

T “สารวัตรใหญ่” /s r ʔ w t j j/ là sĩ quan tư ng n

T đ c âm vị t cuối c ng c phụ âm dẫn, là ch ห (h) dẫn ญ (j), nhưng khi phát âm, không phát âm ch ห (h) mà phát âm chỉ ch cái ญ (j), nên khi viết tắt s viết thành สวญ., không viết là สวห

7/V ụ

Trong trường hợp phụ âm ghép thật, chỉ l y phụ âm đầu tiền của âm

Ch tắt phải c ch m sau t viết tắt Ch tắt c hai ch cái trở

lên, phải viết d u ch m ở sau cụm ch viết tắt Với nh ng ch tắt đ được d ng lâu và ph biến như พุทธศักราช = พ.ศ.(thời đ i Phật giáo), เมษายน = เม.ย.(tháng N m), มิถุนายน = มิ.ย (tháng Sáu) thì c thể d ng

d u ch m ở phía sau t ng ch

10/C d

Cách một kí tự trước t viết tắt: Trong tiếng Thái, các t

trong một câu s được viết liền nhau mà không c d u cách Tuy nhiên, nếu trong câu sử dụng t viết tắt, người viết phải cách ra một kí tự trước t viết tắt đ

Ví dụ câu 1:

“วันนี้เราจะศึกษาประวัติของ อ.พระนครศรีอยุธยา (Hôm nay, chúng

ta s nghiên cứu lịch sử của quận Phra Nakhon Si Ayutthaya )

Ví dụ câu 2:

ผู้ว่าฯกทม.จะลงพื้นที่พบประชาชน” (Thống đốc angkok s trực tiếp g p gỡ người dân )

Cách một kí tự gi a hai t viết tắt: Nếu có hai t tắt liền nhau, phải cách một kí tự gi a chúng Ví dụ อาจารย์ที่สอนเราวันนี้คือ รศ ดร (Giảng viên d y chúng tôi hôm nay là ph giáo sư tiến s ) Như đ giải thích t trước, trong tiếng Thái, các t trong một câu s được viết liền nhau mà không c d u cách Tuy nhiên, nếu c hai t viết tắt liền nhau trong một câu, các t này cần được cách nhau một khoảng trống bằng một kí tự

C

Cách đọc ch tắt phải đọc cả t đầy đủ Ngo i tr :

+T đầy đủ của ch tắt r t dài

Nhà nước คณะกรรมการ kháʔ náʔ kam máʔ ka:n là ủy ban, ข้าราชการพลเรือน

khâ: râ:t tɕʰáʔ ka:n phon láʔ rɯan là công chức Nếu đọc t đầy đủ thì

hơi dài và phần lớn mọi người đều biết ch tắt ก.พ c ngh a là gì Vì vậy s

đọc t ng ch cái là ko - pho /kɔ - ph ɔ /

Ngoài các quy tắc đ được xác định để viết tắt theo một kiểu thống

nh t của Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái Lan, vẫn còn một số người quan

tâm v n để này và tập hợp ch viết tắt thành t điển như เสียง เชษฐศิริพงศ์2

(Siang Chetsiriphong), ปราณี ทู้ไพเราะ3

(Prani Thuphairo), พันเอก ยุทธ์นเรศ พัทธะเศรษฐี (Đ i tá Yuthnaret Phatthasetthi), พันเอก กฤตติภูมิ หอมหวล (Đ i tá Krittiphoom Homhuan), พันโทหญิง นันทนา พันธเศรฐ4

(Trung tá Nanthana Phanthaset) Còn việc nghiên cứu đến ch tắt trong tiếng Thái chỉ c một nhà nghiên cứu chú ý đến là bà Kamala Nakasiri5

Kamala Nakasiri đ nghiên cứu về hiện tượng ch tắt trong tiếng Thái Nghiên cứu này c mục đích là tìm hiểu và phân tích c u t o t ch tắt và tìm hiểu ý ngh a của t bằng phương pháp hình thái học (morphology) và phân tích thành tố (componential analysis) Kết quả nghiên cứu chỉ ra nh ng hiện tượng và khái niệm như sau:

อักษรย่อ ʔàk sɔˇ:n jɔˆ: là hiện tượng ch tắt: Quy tắc viết một số ch cái của âm tiết ho c t để viết thay t đầy đủ đ , hay được gọi là Abbreviations như trong tiếng Anh

ค าย่อ kham jɔˆ: là hiện tượng t tắt : Quy tắc l y ch cái đầu tiên của

âm tiết ho c t viết liền nhau và c thể đọc tắt ng đ thành t mới Ví dụ แกต kɛ t là t GATT trong tiếng Anh, แฟกซ์ /fɛ k/ là ch tắt của t FAX trong tiếng Anh; coi hiện tượng này là Acronyms

Hiện tượng ch tắt trong tiếng Thái khác với hiện tượng ch tắt trong tiếng Anh Ch tắt trong tiếng Thái không thể đọc thành t vì sự khác biệt về

c u trúc âm tiết gi a tiếng Thái và tiếng Anh T lo i trong bài nghiên cứu phần lớn là danh t trong khi nh ng t lo i khác c số lượng khá ít Ví dụ:

เอสพี (Suspension), อีเมล (Electronic mail), แฟกซ์ (facsimile transmission)

ình thường ch tắt trong tiếng Thái là:

1) Tên của cơ quan, v n phòng, Chính phủ quốc gia và toàn cầu, các

ủy ban khu vực tư nhân;

2) Thuật ng , t ng chuyên môn;

3) Về kinh tế, tài chính, thương m i, hợp tác chính trị và thương m i quốc tế

4) Quản lý và chính trị

Tuy nhiên, nh ng trường hợp như t บีบีซี ( C) c thể được hiểu là ธนาคารกรุงเทพพาณิชย์การ( angkok ank of Commerce) ho c ritish roadcasting Corporation Vì vậy, người sử dụng ngôn ng phải xem xét t ng trường hợp cụ thể để sử dụng cho chính xác

1.2 ơ s thuy t

1.2.1.Gi i thi u kh i qu t c i m ti ng h i an li n quan n lu n văn Tiếng Thái Lan là ngôn ng đơn lập, không biến đ i hình Các thành tố trong chuỗi lời n i là nh ng âm tiết tách biệt Tiếng Thái c thanh điệu, c vai trò khu biệt ngh a m tiết của tiếng Thái Lan được t o thành bởi các phụ âm và nguyên âm k m theo thanh điệu Các nguyên âm đ ng vai trò chính và không thể vắng m t, vị trí nguyên âm c thể xu t hiện 4 chỗ là đứng trước, sau, trên còn các phụ âm thì v a đứng ở vị trí đầu (phụ

âm đầu) v a đứng ở cuối âm tiết (phụ âm cuối) Nh ng phụ âm cuối p, t,

k, là phụ âm tắc (tắc chết), gọi là “Kh m Tai”, còn các phụ âm cuối khác

thì gọi là “Kh m Pên”., phát âm được hết 5 thanh điệu Còn “Kh m Tai” c

h n chế một số thanh điệu

Tiếng Thái Lan c cả hệ thống các phụ âm ghép thật, ghép không thật và phụ âm dẫn

ụ dẫ là hai phụ âm đầu ghép với nhau trong một t Khi phát

âm chỉ phát âm phụ âm thứ hai còn phụ âm đầu tiên không phát âm, chỉ dẫn phụ âm thứ hai c thể phát âm thanh điệu được n m thanh đầy đủ Vì vậy, phụ âm đầu của âm tiết t đ s được gọi là phụ âm dẫn, không phát âm ra

Phụ âm dẫn trong tiếng Thái c hai ch cái là ch ห /hɔ / và ch อ ʔɔ /

ụ là hai ch cái ghép nhau thành một phụ âm đầu

Trong tiếng Thái được chia thành hai lo i là ụ và ụ

ụ là hai ch cái ghép nhau thành một phụ âm

đầu Khi phát âm, phát âm cả hai ch cái ghép nhau Trong tiếng Thái c

7 phụ âm ghép thật là: กร, คร, ปร, พร, ตร, กล, คล, ปล, พล, กว, คว, บร, บล, ดร, ฟร, ฟล

và ทร Ví dụ กิโลกรัม /ki - lo - kram là Kilôgam, ปราบปราม /prà p - pra m là ức chế กรุงเทพฯ /kruŋ - thé p ( angkok)…

ụ là hai ch cái ghép nhau thành một phụ âm

đầu Nhưng khi phát âm ra không phát âm hai ch cái ghép nhau như phụ

âm ghép thật Cách phát âm c 2 kiểu;

1) Ví dụ t ทราบ /sâ p/ là t “

trong tiếng Việt Phụ âm đầu là ch “ท” th- ghép với ch “ร” /r-/,

khi phát âm s phát âm thành âm s , đ là phụ âm ghép không thật

Ví dụ:

รัฐมนตรีว่าการกระทรวง ( ộ trưởng) rát – thà – mon - tri - w - ka n – kra

- su a ŋ t ทรวง /su a ŋ là ch ท /th/ ghép với ร r nhưng khi phát âm

ra l i thành âm ซ s , đ là quy tắc phụ âm ghép giả

2) C ụ ụ Ví dụ t

“เศรษฐกิจ” (kinh tế) đọc là s t – thà - kìt trong t này c phụ âm ghép không thật, ch “ศร” sr nhưng khi phát âm chỉ phát âm phụ âm

đầu s

V , hơn một nửa t vựng tiếng Thái được vay mượn t tiếng

Khmer c , Pali và Sanskrit (tiếng Ph n), tiếp theo là t vay mượn của tiếng Anh, Trung, Java – Malay và tiếng Nhật Nhưng t vay mượn nhập sang tiếng Thái, chắc ch n đ c sự liên quan đến ch tắt Ch tắt của tiếng nước ngoài đ du nhập vào tiếng Thái Phần lớn, họ đ phiên âm ch tắt tiếng nước ngoài sang tiếng Thái chẳng h n:

“จีดีพีปีนี้กู่ไม่กลับเหลือโตแค่ 2.8% “อุตตม” เล็งอัดมาตรการกระตุ้นเพิ่มถ้าจ าเป็น”, báo Thairat

mục kinh tế, đ ng ngày 29 tháng n m 2 9 “ จีดีพี” / ji - di - phi / trong

câu trên là ch tắt d ng ch Thái để thay t “GDP” trong tiếng Anh, bằng

cách phiên âm

1.2.2 h i ni m t t n i vi t t t v ch t t

Trong luận án tiến s của Nguy n Hoàng Thanh cho rằng, b t k ngôn

ng nào cũng c thể c hiện tượng tắt và c thể chia hiện tượng tắt thành

và

T là một phương thức bỏ các t hay âm tiết nhằm tiết kiệm sự

phát âm để di n đ t điều cần giao tiếp trong một ngôn ng huống giao tiếp

nh t định mà vẫn đảm bảo trọn v n nội dung giao tiếp

T ( y ) là biểu hiện bằng ký tự của hiện tượng tắt trong

ngôn ng mà trong đ không nh t thiết phải c sự tương đồng gi a ch viết

và lời n i Khi đ , ch viết tắt trở thành một đơn vị nh t định danh ngắn gọn hơn mà vẫn đảm bảo được ph m vi ng ngh a của các c u trúc ngôn

ng ban đầu

Khái niệm được hiểu là hình thức tắt bằng ch viết, tức là t t

cả các d ng tắt c hình thức bằng con ch Với biểu hiện này, ch tắt c thể chỉ là một ch cái đầu của âm tiết, c thể là nhiều ch cái của một âm tiết hay t không mang tính âm tiết, c thể là một đơn vị gồm nhiều ch cái đầu của t hay âm tiết, c thể là các bộ phần âm tiết tính của các âm tiết hay t , c thể là âm tiết, c thể là t ho c c thể là sự kết hợp gi a chúng với nhau Ch tắt là một hình thể c c u trúc hình thái và c u trúc ng ngh a đ c biệt, phương thức c u t o cũng r t đ c th , c chức n ng làm cái

đ i diện cho định danh đầy đủ

ƢƠ 1

Trên thế giới, hiện tượng viết tắt được nhiều nhà nghiên cứu theo đu i, khảo sát và tìm hiểu khá toàn diện trên nhiều m t Việc nghiên cứu, khảo sát và tìm hiểu hiện tượng ch tắt trong cả tiếng Nga, Anh, Việt Nam và tiếng Thái Lan đều c một số điểm tương đồng, chẳng

h n như quy tắc rút ngắn t , quy tắc viết ch cái đầu, Theo John Algeo, hiện tượng tắt ng (Abbreviation) trong tiếng Anh là dựa vào đ c điểm hình thái học của ngôn ng , theo đ , c một số quy tắc chính tả như sau:

- Initialism: Quy tắc viết ch cái đầu

- Acronysm: Quy tắc t o t bằng các ch cái đầu của t ho c rút ngắn t

- Blends: Quy tắc pha trộn Tuy nhiên, không c ngôn ng nào giống nhau hoàn toàn, và sựkhác biệt gi a chúng cũng là một điều phải quan tâm

để khảo sát

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu khoa học về hiện tượng ch tắt xu t hiện muộn hơn so với một số công trình ngôn ng học khác trên thế giới Nhà ngôn ng Nguy n Đức Dân đ t ng kết ch tắt tiếng Việt thành 3 d ng: Abbreviation: Viết tắt chỉ liên quan đến một t , Initial: Viết tắt sử dụng các ch cái đầu tiên của mỗi t ho c mỗi tiếng, Acronym: Gi

l i phần đầu ho c âm tiết đầu có mỗi t trong cụm t

Về phần tiếng Thái, công trình nghiên cứu ch tắt trong tiếng Thái

đ được Viện nghiên cứu Hoàng gia Thái Lan (tên tiếng Thái là

“ราชบัณฑิตยสถาน”: Office of the Royal Society) nghiên cứu tỉ mỉ và t chức thành một bộ quy tắc cách viết tắt thống nh t

Tuy nhiên hiện tượng viết tắt tiếng Việt và tiếng Thái Lan trên báo online vẫn c nhiều sự tương đồng và khác biệt để chúng tôi khảo sát và nghiên cứu

Chúng tôi giới h n khảo sát ở hai báo online, một là bằng tiếng Việt

ở Việt Nam là vnexpress (https: vnexpress net ) và hai là bằng tiếng Thái Lan ở Thái Lan là thairath (https://www thairath co th home) Sở d cho hai báo này là vì, theo Similarweb, vnexpress (https: vnexpress net ) và thairath (https: www thairath co th home) là báo online c người tham gia vào đọc nhiều nh t cả hai bên đ t nước Thái Lan và Việt Nam similarweb

là một trang web trực tuyến cung c p một công cụ duy nh t để kiểm tra giao thông và cả đối thủ c nh tranh Công việc này tương tự như công cụ google phân tích Trong khi google phân tích nhu cầu đ ng ký, lắp đ t ID trên mẫu nhưng ở đây chúng ta không cần phải c đ ng ký ho c cơ quan c thẩm quyền truy cập khác Vì vậy, n s tự động hiển thị t t cả các d liệu liên quan đến giao thông, giao thông Referral, phương tiện truyền thông x hội và nhiều hơn n a Cơ chế của n là đơn giản như vậy Chỉ cần vào các trang web Nhập link mong muốn blog của chúng ta và sau đ nhìn th y

nh ng hình ảnh đồ họa toàn của blog toàn bộ nền của chúng ta

Tuy nhiên, vì trên cả hai tờ báo này c r t nhiều chuyên mục và trong mỗi chuyên mục đều c hiện tượng viết tắt, cho nên, chúng tôi chỉ tập trung thống kê hiện tượng viết tắt ở 3 chuyên mục là: ) thể thao, 2) kinh

tế và 3) thế giới

1 hả s t hiện tƣ ng vi t t t t ng ti ng Việt t ên b

các t tắt tiếng Việt C thể hình dung bằng bảng dưới đây:

ảng 2.1: Các hình thành ch tắt trong tiếng Việt trên báo online Vnexpress

tiếng nước ngoài

164 - GNA = Government of National Accord

- UAE = United Arab Emirates

- SPA = Supreme People's Assembly

- BRI = Belt and Road Initiative

- TNHH = Công ty trách nhiệm h u h n

- NDT = Nhân dân tệ

- PTG = Phan Thiết Gamexco

Ch tắt du nhập

tiếng nước ngoài

112 - Vietsovpetro = Soviet Union

T ng cục TDTT = T ng cục Thể dục thể thao

VĐQG = Vô địch Quốc gia HAGL = Hoàng Anh Gia Lai

Ch tắt du nhập

tiếng nước ngoài

30 ASIAD = Asian Games

KNVB = Koninklijke Nederlandse Voetbalbond

SEA Games = South-East Asian Games AIBA = Association Internationale de Boxe Amateur

VOC = Vietnam Olympic Committee

PFA = The Professional Footballers' Association Young PSG = Paris Saint-Germain UEFA = Union of European Football Associations

Ví dụ:

- Đây là lần thứ hai Việt Nam ứng cử vào Hội đồng ảo an LHQ (HĐBA)… đảm nhận vai trò chủ tịch HĐBA “Nh ng cơ hội của Việt

Nam nếu trúng cử thành viên Hội đồng ảo an”, mục thế giới, áo

Vnexpress net, đ ng ngày 3 tháng 4 n m 2 9

- Công ty c phần án đ u giá Lam Sơn v a thông báo t chức bán

đ u giá lần thứ tư khoản nợ của Công ty c phần Thuận Thảo Nam Sài Gòn

và 95 khách hàng cá nhân, trong đ c bà Võ Thị Thanh – Chủ tịch HĐQ

Thuận Thảo “Chật vật đ u giá khoản nợ 2 4 tỷ đồng của đ i gia Phú

Yên”, mục kinh tế, áo Vnexpress net, đ ng ngày tháng n m 2 8

- Trưởng an kỷ luật Vũ Xuân Thành tuyên bố s thẳng tay xử lý tình tr ng đốt pháo sáng của CĐ Hải Phòng Ngay sau trận đ u, T ụ TDTT đ gửi công v n, yêu cầu an t chức V-League cũng như sân Hàng Đẫy làm rõ trách nhiệm “VFF: „Không thể để pháo sáng thành thảm

họa‟”, áo Vnexpress net, mục thể thao đ ng ngày 22 tháng 4 n m 2 9

- “M lần đầu triển khai siêu tiêm kích F-35A đến Trung Đông”,

áo Vnexpress net, mục thế giới đ ng ngày 7 tháng 4 n m 2 9 “Các

tiểu vương quốc Arab Thống nh t (UAE), đánh d u lần đầu phiên bản

F-35A xu t hiện t i Trung Đông… ộ tư lệnh Trung tâm thuộc không

quân M (AFCENT), tuyên bố” Chúng ta nhìn th y rõ ràng là sự xu t

hiện của các ch tắt trên khác nhau

- Khí nước chủ nhà và lợi nhuận được chia t Liên doanh dầu khí Việt - Nga (Vietsovpetro), M t khác, theo Chỉ số thành th o tiếng Anh (Education First English Proficiency Index - EFEPI) “N m 2 9 s đưa

vào ngân sách 3 % l i sau thuế của Viettel”, báo Vnexpress mục kinh tế,

đ ng ngày 9 tháng n m 2 8

- Với việc giúp U23 Hàn Quốc vô địch ASIAD 2018 / Boston Celtics

đo t vé đầu dự bán kết play-off miền Đông NBA/ Hiệp hội Điền kinh Trung Quốc (CAA) tr ng ph t ba runner giả m o chứng chỉ, gây tiếng x u

cho đ t nước t i giải ch y danh giá bậc nh t thế giới “Son Heung-min - bảo vật quốc gia của Hàn Quốc” báo Vnexpress mục thể thao, đ ng ngày

22 tháng 4 n m 2 9

Theo ví dụ trên các ch tắt c nguồn gốc tiếng Việt, khi xu t hiện trong các bài báo thường không đi k m lời giải thích trong ngo c đơn, do đây là nh ng t ph biến, người đọc hoàn toàn c thể tự hiểu được Trái l i, với nh ng ch tắt du nhập t tiếng nước ngoài, khi được đề cập trong các tin báo, người viết thường viết tên đầy đủ của cơ quan, t chức đ bằng tiếng Việt và b sung tên viết bằng ngôn ng gốc trong ngo c đơn Điều này c thể giải thích được bởi nh ng ch tắt này c nguồn gốc t tiếng nước ngoài, không ph biến

2.2.2 Đ c i m c u t o ch của hi n tượng vi t t t trong ti ng

i t tr n nExpress

Về đ c điểm c u t o ch của hiện tượng viết tắt trong tiếng Việt trên

báo VnExpress, chúng tôi th y c 6 kiểu c u t o ch sau đây:

1) Một ch đ i diện cho một t

2) Mỗi ch cái đầu của âm tiết t đ i diện cho một t

3) Phần cắt âm tiết tính đ i diện cho một t

4) Ch cái kết hợp với phần cắt âm tiết tính

5) Ch cái kết hợp với t

6) Phần cắt âm tiết tính kết hợp với t

Trên báo online VnExpress, số lượng c u t o ch tắt lo i thứ hai c nhiều nh t, chẳng h n như TNHH, ĐSQ, GTVT, TP, HCM, U ND, UNESCO, NDT, ATM… Tiếp theo là lo i thứ ba, nhìn th y 9 ch tắt Lo i c u

t o ch thứ tư ch tắt Lo i thứ 5) Ch cái kết hợp với t nhìn th y 4 ch tắt,

lo i thứ ) Một ch đ i diện cho một t đ th y 2 ch tắt và ít nh t là lo i thứ 6) Phần cắt âm tiết tính kết hợp với t chỉ nhìn th y ch tắt

ảng2.2: Thống kê đ c điểm c u t o ch của hiện tượng viết tắt trong tiếng

Việt trên VnExpress

1) Một ch đ i diện cho

một t

2 m, h

2) Mỗi ch cái đầu của

âm tiết t đ i diện cho

11 VATA, Vicem, ABB, Viettel,

Vinachem, EUR, Petrolimex, Vietcomreal, CARICOM, Interpol, Vietsovpetro

4) Ch cái kết hợp với

phần cắt âm tiết tính

10 UPCoM, SEAL, LaWS, AFCENT,

MANPADS, FONOP, NYTimes, UNICEF, Man Utd, OKC Thunder 5) Ch cái kết hợp với t 4 PV GAS, BQP Nga, FA cup, SEA

1) d o

Đ c điểm c u t o ch này r t đơn giản là chỉ một ch cái đầu đ i diện cho một t Ví dụ:

“Khi đến c ng vào sân bay, anh ta mở cửa phi cơ và nhảy ra ngoài

Người này rơi xuống m t đ t khoảng 3 m bên dưới và bị thương nh Nhân

viên t i sân bay kịp thời ch n k gây rối và giao cho lực lượng an ninh ” báo Vnexpress mục thế giới, đ ng ngày 3 tháng 4 n m 2 9

“ 8h20 ngày 15/4 (23h2 giờ Việt Nam), tiếng chuông báo cháy

vang lên, làm gián đo n bu i l đang di n ra trong nhà thờ Đức à Paris ” báo Vnexpress mục thế giới, đ ng ngày 7 tháng 4 n m 2 9

Theo ví dụ trên các ch tắt c c u t o ch là một ch đ i diện cho một

t đơn trong báo Vnexpress mà chúng ta đ nghiên cứu, thường là t của tiếng nước ngoài Chủ yếu là tiếng Anh Còn tiếng Việt thì không tìm th y

khách hàng cá nhân, trong đ c bà Võ Thị Thanh – Chủ tịch Thuận

Thảo ” báo Vnexpress mục kinh tế, đ ng ngày tháng n m 2018

“Hệ thống T ng cường Tính n ng Điều khiển bay (MCAS) bị nghi

là nguyên nhân dẫn đến thảm kịch oeing hồi đầu tháng 4 công bố ảnh giám đốc điều hành tham gia bay thử nghiệm trên chiếc 737 MAX được

nâng c p phần mềm và MCAS, nhưng Cục Hàng không Liên bang M

(FAA) không phê duyệt bản cập nhật này ” báo Vnexpress mục thế giới,

(2) Interpol : International Criminal Police Organization

“VATA: Taxi truyền thống không cố tình bảo thủ” báo Vnexpress

mục kinh tế, đ ng ngày 28 tháng n m 2 8

“Trung Quốc sắp truy tố cựu chủ tịch Interpol M nh Hoành V ”

báo Vnexpress mục thế giới, đ ng ngày 28 tháng 3 n m 2019

Ví dụ ( ) là các ch tắt âm tiết tính c nguồn gốc thuần Việt T

một t hợp định danh ban đầu (H V V ) người ta

lựa chọn các âm tiết tham gia ch tắt, l y một bộ phận mang âm tiết tính của các âm tiết làm yếutố viết tắt Còn ví dụ (2) là các ch tắt tiếng Anh đang ho t động trong tiếng Việt C u trúc của chúng cũng giống hệt c u trúc các ch tắt c nguồn gốc thuần Việt ở ví dụ ( )

4) C ợ

Đ c điểm c u t o ch cái nay là ch cái kết hợp với phần cắt âm tiết tính, ch cái c thể một ch hay là nhiều ch cái Chẳng h n

1) UPCoM = Unlisted Public Company Market

áo VnExpress, mục Kinh tế ngày 9 tháng n m 2 8 “Doanh nghiệp nắm c phiếu giá 5 đồng 'b o chi' c tức”

2) AFCENT = Air Forces Central Command

áo VnExpress, mục Thế giới ngày 7 tháng 4 n m 2 9 “M lần đầu triển khai siêu tiêm kích F-35A đến Trung Đông”

3) Man Utd = Manchester United

áo VnExpress, mục Thể thao ngày 23 tháng 4 n m 2 9 “Pogba: 'Man Utd đ xúc ph m người hâm mộ'”

5) C ợ

Đ c điểm c u t o ch tắt lo i thứ 5, chúng ta đ tìm th y trên báo VnExpress là l y một ch cái ho c một phần âm tiết tính kết hợp với t , ví dụ;

PV GAS trong “PV GAS đứng thứ 5 Top 5 doanh nghiệp lợi

nhuận tốt nh t Việt Nam” báo Vnexpress mục kinh tế, đ ng ngày 28 tháng

3 n m 2 9 PV GAS là đ i diện của t PetroVietNam Gas Joint Stock

Corp, l y ch cái đầu của âm tiết t kết hợp với t đầy đủ

tháng này bởi European lockchain HU (EUBC HUB), qu Startup

Vietnam Foundation (SVF) và Getlinks ” báo Vnexpress mục kinh tế, đ ng ngày 8 tháng n m 2 8

Ví dụ trên, EUBC HUB là ch tắt của t “European Blockchain

HUB” C c u t o ch là phần âm tiết tính kết hợp với t Ch EU C là

phần cắt âm tiết tính của t European Blockchain kết hợp với t HUB

2.2.3 Đ c i m v c ch vi t của hi n tượng vi t t t trong ti ng i t trên VnExpress

1 d o

Cách viết ch này c đ c điểm là chỉ chọn một ch cái đ i diện cho một t đầy đủ, ch cái đ thường là ch cái đầu tiên của t Ví dụ;