(Luận văn thạc sĩ) phát triển kinh tế hộ nông dân việt nam những năm 90 vấn đề và giải pháp chính trị xã hội chủ nghĩa

Chi thi 100 cua Ban Bi thu", Nghi quyet 10 cua BO Chinh tri, Nghj quyet TW V khoa VII la nhfrng nhAn to khm dAy va thuc dA^y kinh te hO nong dAn phat tri^n khi thu'a nhAn kinh te'hO nong

LUAN A N THAC SY KHOA HOC KINH TE

NGIfC^ IlUCmG DAN KHOA HOG : PTS TRINH THI HOA MAI

HA NOI 1 9 9 6

Trang

M O DAll 1

Chmyng I KINH Tt HO NONG DAN ITtONG QUA TRINH PHAT

TRI^N NONG NGHI$P Vlfcl NAM 5

/ Kinh te hd ndng dan - dcrn 17 sdn xudt tu chu 5

L KhAi niCm kinh \t hO nong dan 5

2 Dae di6^m hoat d6ng kinh te hO nong dAn 7

3 Vi Iri, vai tio cua kinti \t }io nong dAn trong

n e n k i n h te 18

4 Quan he giira hO nong dAn voi IITX, v6i nha nir6c 22

//• Kinh te ho nong dan Viet Nam : Thuc trqng vd

3 Danh gia chiing hoat dOng san xuAt kinh doanti

cua \\C} nong dAn tir 1988 dCn nay 44

ChUong n NHCTNG PHlJdNG H U O N G , ( J I A I P H A P CO BAN

PHAT TRIEN KINH l1^: HO NONG DAN \ \ t \ NAM 49

/ Phuo'ng hirdng phdt trien kinh te hd ndng dan 49

1 Nen nong ngldep san xuAt hang hoa 49

2 Nen nong nghiep sinh thai 53

3 Cong nghiep hoa, hien dai lioa nen nong nghiej) 56

1 Giai phap ve ruong dfU 58

2 Giai phap ve von 61

3 Giai phap ve lao dong 64

4 Giai phap ve thi imong 66

5 Xay dirng ca so ha lAng vAl chai - xa hoi 68

6 Giai phap vC khuye'n nong va ung dung cac

thanh luu khoa hoc - ky ihuAt 70

7 Nang cao Irinh do phap luAl cho nong dAn 71

8 Giai quye'l to! moi quan he kinh te ho nong dan

voi hap lac xa kie\i moi 73

9 Doi moi cac chinh sach kinh le nong nghiep,

phat trien nong Ihon 75

KJ^T LUAN 79

TAI LlfeU THAM KHAO 81

1 I I N H C A P T H I ^ T CUA Df^ TAI

Kinh te'hO nong dAn da dong g6p mOt phAn quan trong du'a nong

nghiep nuoc ta dat duac nhirng thanh tiru to 1cm trong nhirng nam qua

Chi thi 100 cua Ban Bi thu", Nghi quyet 10 cua BO Chinh tri, Nghj quyet

TW V khoa VII la nhfrng nhAn to khm dAy va thuc dA^y kinh te hO nong dAn phat tri^n khi thu'a nhAn kinh te'hO nong dAn la don vi san xuAt tiT chu, la m6t hinh thirc kinh te'ca ban cua nen san xuAt nong nghiep

Trong qua trinh sir dung cac nguOn lye ciing nhu" viec tie'p cAn vai kinh te'thi tnrong, kinh te hO nong dAn con gap nhi6u kho khan, nhieu vAn de vu'cmg mac, doi hoi phai c6 nhirng giai phap cu th^, hiru hieu d^

dira kinh te' hO nong dAn phat tri^n thich u'ng v6i ca che thi tnrong v6i

ly do d6 toi da chon de tai nay

2 IINH HINH NGHlfeN CUU CUA D^ TAI

Trong CO che'tAp trung bao cAp a nuac ta ciing nhir cac nude xa

hoi chii nghia cu, it c6 ngiroi quan tAni den viec nghien ciru kinh te hO nong dAn, kinh te'hC nong dAn xem la liinh thirc kinh te' phi xa hOi chu nghia cAn dirge cai tao dira vao hop tac xa Nhirng nam gAn dAy vAn d6 kinh te' ho nong dAn da thu hut sir quan tAm eiia cac nha nghien ciru, quan ly kinh te

O nircVc ta da c6 nhieu bai vie'l ve tinh tAt yeu khach quan, vi tii, vai Lro, chirc nang cua kinh te hO nong dAn trong nen kinh te, MOt so luAn an ph6 tie'n sT viet v6 kinh te' nong hO trong qua trinh d(5i m6i ca

LuAn an pho tie'n sy cua Hoang Ilij Thanh ''Kinh te ho ndng ddn

trong qua trinh dSi m&i ca che quan ly ndng nghiep'

LuAn an pho tie'n sy cua Nguyen Van HuAn ''Kinh tehg - vi tri vai

trd trong qua trinh phdt trien kinh texd hoi ndng thon Viet Nam

LuAn an pho tie'n sy cua Nguyen Thanh Hi6n ve chuyCn nganh

quan ly kinh te va ke hoach hoa "Nhii'ng gidi phap kinh techu yeu

nhdm phdt trien sdn xudt cua cdc hd ndng ddn nghdo khu IV cu",

N6i ehung nhmig d6 tai d6 m6i chi nghien ciru nhfrng net chinh,

chung nhA't \i ly thuyet va tliirc te cua kinh te hO nong dAn

Viec nghien ciru hO nong dAn la rnOt dan vi kinh te tir chu, phAn tich viec sir dung nhirng ye'u to' dAu vao va each irng xir ciia hO nong dAn trong ca che' thi tnrong cfing nhir tim ra nhirng giai phap cu the^ c6 tinh kha thi con it Vi vAy luAn an nay muon he thong hoa nhung dac die^m kinh te' hO nong dAn v6i tir each la mOt dan vi san xuAt dOe lAp, ciing nhir each sir dung cac yeu to' d^u vao, each irng xir cua hO nong dAn trong ca che'thi tnrong hien nay, tir do dira ra cac giai phap cu the^

CO tinh kha thi, g6p ph^n vao viec thao go nhutig kho khan phirc tap ma

kinh te' ho nong dAn hien nay dang gap, liiijc diy kinh te' hO nong dAn

phat trie^n

3 MUC DICH VA NHlfeM VU N G H I £ N CUlJ CUA LUAN AN

D6 tai phAn tieh each thure ngirai nong dAn sir dung cac yeii to dAu vao trong qua trinh san XUA\ nong san hang hoa nham dem lai hieu qua kinh te cao Dong thai neii dac die^m each iJng xur cua ngiroi nong

de^ thuc d^y kinh te' hO nong dAn phat trie^n theo hirong san xuA't hang hoa

4 DOI IXrONG VA PHAM VI NGHlfeN ClJtJ

Kinh te'hO nong dAn - don vi san xuAt tir chu, neu ro nhfrng vAn d6 va giai pliap cu tJie^ nliam phat tri^n kinh te' hO nong dAn nhfrng nam

90 trong co che' tlii tnrong,

5 CO Sd h-i LUAN VA PHLTONG PHAP NGHlfiN CUtJ

Dira tren co so kinh te' chinh tri Mac - Lenin va nhfrng nguyen ly kinh te' nong nghiep, cac hoe thuyet hien dai ve kinh te' hO gia dinh nong dAn va phat tri^n nong nghiep

Ve phu'Ong phap.luAn van su* dung phuong phap duy vAt bien chirng va duy vAt Ijch su", phirong phap phAn tich ket hop logic va lieh su", phu*ang phap long hop, dien dieh Tir d6 vAn dung ly luAn ke't hop vai thirc tien lam sang to vA'n de

6 DONG GOP CUA LUAN AN

Phan tich CO he thO'ng vi tri vai tro cua kinh tC hO nong dSn Irong kinh te thitnrdng

Dira ra mOt s6' cac bien phap cu the' de' phat trie'n kinh te' hO nong dan Viet Nam nhfrng nam 90

Ngoai phSn mof d^u va ket luAn, danh muc tai lieu tham khao, luAn an chia lam 2 chirong

Chitang I Kinh te hO nong dAn trong qua trinh phat trie^n nong

nghiep o Viet Nam

Chuang II Nhirng phirong hircmg, giai phap co ban phat tri^n

kinh te'hO nong dAn Viet Nam,

CMUONGI

KINH TIL H O N O N G DAN TRONG QUA TRINH PHAT TRrf.N NONG NGHlfiP VI$T NAM

L KINH T^ HO NONG DAN - DON VI SAN XUAT Tir ( HU

Trong lich sir phat trie'n nong nghiep va nong thon, kinh te' hO nong dAn da c6 nhfrng biroc bie'n doi thang tr^m, da co mOt giai doan

dai Viet Nam ehi chu y de'n kinh te' tAp \}^i, kinh te' quO'c doanh, xem nhe, thAm chi han che', can ivcf kinh te'hO phat trie^n, Irong nhfrng nam

gAn dAy, ehung ta da khang dinh vi tri cua kinh te' hO nong dAn trong phat trie^n nong nghiej) noi rieng va phat trie^n kinh te' Viet Nam noi ehung

1 Khar niem kinh te hd ndng ddn

a) Vi tri ngiroi ndng ddn trong sdn xudt ndng nghiep

Ngiroi nong dAn diroc xem xet h dAy la ngiroi co quyen tir ehii

dOe lAp trong hoat dOng san xuAt kinh doanh, eung nhir tieu thu san phA^m Khai niem ngu'oi nong dAn du'Oc diing de^ phAn biet ngiroi nong dAn v6i cac nliom dAn cu' song o^ nong thon lam ngh^ khac ngh^ nong khong tliuOe dO'i tirang nghien cuu of dAy - Ngiroi nong dAn la ngiroi gan

bo trgc tie'p v6i dAt dai, chu ye'u nho cAy tr6ng liia, hoa mAu, mac du

CO chan nuoi nhirng cf nhirng mirc dO khac nhau

Khi xem xet hO nong dAn, cac pham tru khac ve dAn cir nong thon, ciing nhir nhfrng ngiroi khong co dAt dai, hay ngiroi lain trong txot,

dAn Viec xac dinh khai niem ngu'oi nong dAn la muon noi rang ho dOu

CO quy6n so hiru dAt dai hay (sir dung lAu dai dAt dai), do la co so cho cuOc sO'ng ciia ho [40]

Trong xa hOi nong dAn cac gia dinh c6 quyen so hiru dAt dai hay quy^n sir dung lAu dai dAt dai, cha truyen con nO'i, quyen sof hfnj do thinh hanh, no han che sir hoat dOng cua thi tnrong tir do sir dung dA't dai,

() mOt so niroc quyen so hfni dAt dai truyen tho'ng nay diroc tir do

chuye^n nhu'Ong, a mOt so' niroe khong dirofc tir do chuye^n nhu'Ong DO'i v6i ngiroi nong dAn, dAt dai chinh la mOt ye'u tO' hon han cac ye'u tO' san xuAt khac ve gia tri cua no, no la dieu kien bao dam lAu dai doi song gia dinh ngiroi nong dAn tnroc nhirng thien tai va la bO phAn cua vi tri xa hoi ciia gia dinh Trong pham vi lang, xa hoae eOng dong Frong hoat dOng san xuAt eija minh, ngiroi nong dAn khong e6 sir phAn biet lai nhuAn tu* doanh thu voi tien cong lao dOng boi cuOc sO'ng cua ho co ban

do tir cung tir cAp DAy la mOt dac tnrng phO bien cua hoat dOng san xuAt cua ngiroi nong dAn,

Chinh di^u do lam cho ngiroi nong dAn it gAn bo vai thi tnrong, nhutig t^m quan trong ciia dac tnrng nay khong nen qua coi trong, eon

CO nhi^u ye'u to' khac dirae su* dung a tren de^ dinh nghia ngiroi nong dAn, bcfi nhi^u hO nong dAn o nhi6u noi la ngiroi san xuAt hang hoa chuyen nghiep, la ngiroi luon tliich irng voi nhu cAu ciia thi trirong, nhirng ho vAn diroc coi la ngiroi nong dAn theo cac tiOu chuAn khac

b) Khdi niem kinh tehd ndng ddn

cac manh dAt dai, sir dung chu yeu sire lao dOng gia dinh, san xuAt cua

ho thirong nam trong he thong san xuAt Ion hon va tham gia a mirc dO khong hoan hao vao hoat dOng cua thi tru'dng [40]

Xem xet kinh te' hO nong dAn a dAy ta khong the^ so sanh voi xi nghiep nong nghiep hay mOt gia dinh nong dAn die^n hinh trong nen kinh te'thi tnrong cong nghiep phat trie\i Kinh te'hO nong dAn o nhirng niroc dang phat trie^n co nhirng kho khan khach quan khi ho tie'p cAn voi

nin kinh te' thi tnrong HO nong dAn o dAy ngoai sir rang buOc cua hO

v6i thi tnrong, va sir trao doi Ian nhau thi thi tnrong ma ngiroi nong dAn phai doi pho c6 the^ la khong hoan hao ve cac nguyen nhAn ciia sir phat, trie'n tha'p hoae phat trie^n khong deu eiia co sof ha tAng kinh te Chang han thi tru'dng von dAu tir phAn tan hoae khong ton tai, tin dung va lai suA't CO the^ bi rang buOe boi gia ca cua cac ye'u to khac nhir dA't dai, lao dOng trong mOt moi quan he phu thuOc

Cac vAt tu" san xuAt c6 the^ thay doi tliA't thirong hoae khong co,

chAt lirgng khong On dinh, dong thai thong tin \6 thi tnrong kem

(ngheo nan) tliAt thirong roi rac va khong dAy dii, ngu-oi nong dAn phai chiu chi phi cao de^ c6 du-oc nhirng thong tin tfr ngoai pham vi xa hOi Noi chung kinh te'hO nong dAn of dAy dC cAp la thi tjrrang va tliong tin khong gan ket v6i nhau, phu thuOc vao vi Iji, co so ha t/ing, c6 sir khac nhau ve mfrc dO, co lAp giira cac eOng dong, cac vung, cac bO phAn phat tri^n cua n6n kinh te

2 Dac diem hoat ddng cua kinh te hd ndng ddn

a) Dac diem ve sdn xudt

Qua trinh san xuA't nong nghiep co nhfmg dac die\n khong giOng san xuAt cong nghiep, doi tirong cua san xuAl nong nghiep la nhfmg sinh vAt (dOng vAt) Do yeu cAu ngat ngheo cua qui luAt sinh hoc cua cAy trOng vAt nuoi doi hoi nha nong phai tir dieu chinh hanh vi ciia minh tirng ngay tirng gia, doi hoi sir cham soc c^n mAii v6i mOt tinh cam time sir cua ngiroi lao dOng Nhfmg viec lam cua ngiroi nong dAn trong cac khAu lam dAt, gieo trOng, cham soc, khong th^ ki^in tra, do dac va danh gia theo d(m vi thoi gian tnru tirong diroc, chA't lirong va

tinh hieu qua cua phAn Ian cong viec tning gian, hoae nhirng thao tac

rieng le khong the^ danh gia chinh xac diroc trong cong nghiep^ Ngiroi

ta CO tli^ do dac va dieu chinh toan bO hoat dOng ciia ngiroi cong nhAn bang nhfmg ehi tieu chinh xac tlieo tirng qui trinh ky thuAt ehuAn mirc Song trong san xuAt nong nghiep con phu thuOc nhieu vao thoi tie't, thai

vu gieo trong, vao viec to chirc thu hoach nhanh hay chAm, mac dAu co diroc dAy dii cac ye'u to vAt chA't, nhirng thai tie't khong thu An, gieo trOng khong kip thoi vu se gAy anh hirong xAu de'n nang suAt cAy trOng, thAm chi con lam mAt mua trang

Ong cha ta da co cAu tdng ke't, nhA't nir6c, nhi phAn, tani c.ln, tir giong hay noi ve thai vii "nhA't thi nhi thuc" san xuAt nong nghiep phai tuAn theo qui trinh canh tac rA't chat che, nghiem khac khong the^ tuy tien diroc Trong san xuA't nong nghiep, cAy trOng vAt nuoi mang tinh l^p trung theo dien rOng ve mat dja ly, no chiu sir tac dOng qua lai lAn nhau, kim ham hoae thuc dAy nhau phat trie\i

Chang han mOt thira niOng bi sAu rAy ne'u khong diroc phat hien kip thai, va trir kip thoi thi nhA't dinh se lAy Ian sang cac niOng xung quanh gAy ra thiet hai Ion ve san lirong cua ca canh dOng do Trong san

XUAI nong nghiep, qua trinh san xuA't va qua trinh lao dOng khong thong

ho luon luon lo lang, quan tAm thirong xuyen de'n miia mang, ho luon theo doi sir phat tri^n cua cAy trong vAt nuoi de^ kip thoi di6u chinh, sang tao thich irng voi sir dien bie'n cua thai tie't khi hAu, dAt dai, cAy trOng

Do hai tinh cliAt nay eiia san xuAt nong nghiep ma da qui dinh viec to chirc san xuAt nong nghiep khong the^ nhir loi san xuAt dAy chuyen nhir trong cong nghiep Hinh thirc tO chirc san xuAt tlieo loi gia dinh, trang trai se co hieu qua hon so voi san xuAl theo loi nong trang tAp th^ qui mo Ion San xuAt theo kie^i hO nong dan, tiang txai gia dinh nang dOng, linh hoat, nho do sir dung hop ly co hieu qua ciia nguon lire Mat khac tinh huye't tOc ciia ho no cho chiing ta mOt nguyen tic to chirc

CO lien quan khong chi de'n cac ca nhAn, cAu tnic nOi tai ciia hO va qui dinh sir vAii hanh ciia no C^c thanh vien trong hO la ehii thirc sir chinh

vi the'ma o do c6 sir thO'ng nhA't chat che gi&a viec so hiru, quan ly, sir dung cac ye'u to san xuA't

Ho eon e6 sir thO'ng nha't eiia don vi kinh te' vA don vi xa hOi, sir tho'ng nhat o tren deu dira tren co sof eung huyet 10c Mat kliac cfing nhir cac don vi san xuAt kinh doanh khac, ban thAn mOi hO deu la te bao kinh te cua xa hOi deu chfra dmig nhirng moi quan he kinh te' nOi tai va ben ngoai, [4]

Ve sof hfm, la so hiru chung, trong do cac thanh vien deu binh

dang, sd hiru chung ta thAy ro nhAt la ho deu co nguon thu nhAp chung,

ciing hoat dOng kinh te, eung c6 quyen sof hfru ve tir lieu san xuAl nhir la ruOng dA't, cong cu san xuAt v,v ngay ca tu' lieu sinh lioat ciing la so

hiru ehung, cac thanh vien trong hO deu co quyOn binh dang trong viec

so hiru, quan ly, sir dung cac tai san do

Trong hoat dOng kinh te ho deu co quyen va nghia vu nhir nhau Cac thanh vien trong hO nong dAn deu co chung muc dich deu mong muo'n cho hO minh ngay eang phat trie^n, ngay cang giau c6, eung loi ich kinh te dAy la dOng lire tac dOng manh me de'n san xuA't kinh doanh eiia hO, do co sir thOng nhAt ve loi ich nen cac thanh vien trong

ho thong nhAt ve hanh dOng, ho lam viec he't sire minh d^ dem lai thu nhAp cao cho hO minh, chinh vi lai ich eiia ban thAn gan rA't chat voi hO

do do viec phAn cong va hop tac lao dOng c6 nhieu uu die^m ma cac hinh thfrc td chirc san xuAt kinh doanh khac khong c6 diroc, dAy cfing la iru di^in phii hop vai nen kinh te tin tnrong l^inli tir nguyen, tir giac cao trong lao dOng, la ye^i to dem lai hieu qua cao trong san xuA't kinh doanh

Mat nira trong mOi hO cac thanh vien d6u da qiien sir dung, hi^ii nhfmg dac tinh ciia lirng cong cu san xuA't, ho sir dung, bao quan cac tir lieu san xuAt tot

VAn 66 cAn Imi y khi phAn tieh hO la mOt don vi kinh te' HO la

mOt don vi san xuA't va tieu diing Don vi tieu dung ciia hO xet ca khia canh tieu dung cho san xuAt va tieu diing cho ca nhAn ciia hO, no c6 anh hirong tnre tie'p de'n san xuAt ciia hO va ciia xa hOi noi chung

Trong tlioi ky phong kieii hO nong dAn la chu the^ kinh te san xuA't tir cung tir cA'p, dira tren nen tang van minh lua nircVc Dai bO phan nong

ho roi vao tinh canh ngheo doi no n^n, sO' it ngoi len trcf thanh nhfmg phu nong, txung nong Kinh te hO phan anh dAy du dien mao nong thon ti^u nong it co sir bie'n dOiig trong phAn cong lao dOng

Sau ngay mien BAc giai phong, nong dAn du'Oc chia ruOng dA't, kinh te'hO bat dfiu co sir bie'n ddi va phat tri^n

Hop tac hoa da dat hO nong dAn trong co che quan ly kinh te tAp trung, kinh te hO chi la ph^n bo sung cho kinh te tAp the^ TAp the^ hoa san XUAI nong nghiep trong nhieu nam bo qua loi ich kinh te' eiia hO nong dAn, khong chu y de'n dac thii ciia s^n xuA't nong nghiep, xem nhe kinh te ho gia dinh, nhanh chong xoa bo san xuA't nho, thanh lAp ngay cac hop tac xa nong nghiep, nong tnrong quoc doanh qui mo vira, Ion Sai l^m la khi xuA't hien khoan hO o mOt so' dia phirong, da vOi cho rang khoan hO lam xoi mon va suy yeii chu nghia xa hOi, lam kim ham sir phat tri^n khoa hoe ky thu At, nong dAn vAn chira la ngiroi chu thirc sir tren ruOng dong Tir do gAy ra nhfmg ton thAt to Icrn cho viec phat trie^n nong nghiep, ngan chan qua trinh phat huy dAn ehii va sang tao ciia nong dAn Chi sau khi co Nghj quye'l 10 "ciia BO Chinh tri" da tiiu'c sir giai phong nang lire san xuAt cho kinh te hO Tir chO cac hoat dOng san xuAt kinh doanh hoan toan le thuOe vao hop tac xa, cac hO nong dAn da diroc tra lai quyen tir ehii kinh doanh va ciing tur do nen nong nghiep Viet Nam e6 nhirng chuye^n bie'n tO't

Ngay nay nong dAn gan bo tro lai voi ruOng dAt, tang cu"ong dAu tu' von, lao dOng de^ thAm canh, tang vu, chu dOng bO tri san xuAt cho phu hop v6i dieu kien tir iihien, phu hop voi nhu cAu eiia thi tnrong Viec xac lap vai tro tir chii ciia cac hO nong dan v6i nhirng nOi dung sau : ho diroc giao quyen su" dung niOng da't lAu dai, du'Oc quyen mua sam trAii bo, may moc, nong cu, diroc quyen lira chon co CA'U va qui trinh san xuA't, tir do khai thac nguon vOn, lao dOng va trao doi Imi thong hang hoa tren thi tnrong da lam cho cac hO yen tam hon va manli dan hon trong d^u tu* san xua't kinh doanh Tfr chO hoat dOng san xuAt kinh

doanh eiia cac hO nong dAn chii ye'u hirong vao phue vu nhfrng nhu cAu tieu diing eiia hO, nhA't la ve lirong thirc, thirc phAm, cac hO da dAn dAn gan bo voi thi tnrong de^ lira chon phu*ang huong va co CA'U san xuA't Theo tai lieu di6u tra cho tliAy 70% s6 hO gi^u thirong xuyen quan tam de'n gia ca thi tru'dng, sO' luang hang hoa ban ra thi tnrong [15] Dac biet la tinh dOc canh trong san xuA't kinh doanh cua cac hO nong dAn da diroc khac phue Da so cac hO da ehuye^n sang san xuA't chuyen mon hoa, ke't hop voi da dang hoa Cac hO gi^u deu c6 gang mo rOng pham

vi kinh doanh cAy, con, nganh nghe, dich vu de^ tang nguon tliu, nhirng khong vi tlie' ma khong xac dinh nganh nghe chinh So hO thuAn nong ngay cang giam, so hO kiein cang tang Trong nOn kinh te' thi tnrong nhir tAt ca cac don vi kinh te' khac, hO nong dAn luon dirng tru'6e nhirng vA'n de phfrc tap ciia qua trinh san xuA't hAng hoa, nhir thi tru'dng vAt tir, till tnrong vO'n, thi tnrong lao dOng v.v ling xfr v6i nhfmg thi tnrong nay nhu* the' nao de^ dem lai hieu qua trong hoat dOng san xuA't kinh doanh, d6 la nghe thuAt cua ngirdi nong dAn Tnroc het la chu hO, nang lire san xuAt d^ dat muc dich tOi thie'u hoa chi phi san xuAt, san xuAt ra san ph^m Tir do nham dat diroc loi nhuAn toi da, mat nay hO nong dAn con gap nhieu kho khan Tuy nhien bang quyen tir chii kinh doanh, cac liO nong dan da tiep nhan khoa hoc ky thuat moi theo co che' tir chon,

do vAy so voi tu* tnroc t6i nay thi hO nong dAn da tie'p nhan khoa hoc ky thuat m6i ke't hop v6i kinh nghiem cd tmyen da dat diroc thanh tmi dang k^ Sir doi hoi khat khe cua co che thi tnrong ciing voi quyen tu* ehii eiia hO nong dAn giiip cho hO nong dAn lira chon phirmig an san xuA't CO hieu qua nhA't Nhirng sO' hO nong dAn hien nay thich nghi voi

CO che thi tnrong con tha'p, chu ye'u la cac hO giau So hO trung binh va

ho ngheo, viec tJiich nghi co che thi tnrong con Iiing tiing Ve co can

san xuat ciia cac hO nong dan van duy tri nen nong nghiep truyen thOng, cay lija, con Ion vAn la hai doi tirong san xuA't chii yeii Sir eliuydn bie'n co CA'U san xuAt trong nhfmg nam qua cua cac hO nay da dien ra nhmig con dang ye'u ctt chira lain thay ddi can ban co CA'U san xuAt truyen thong, Co cAu san xuAt ciia cac hO nong dAn co nhirng dac diem sau :

Thii* nhAt co cAu san xuA't ciia cac hO nong dAn chii ye'u vAn hirong vao phue vu cac nhu cAu tat yeu ciia ban than hO, nham dam bao tir eung tir cAp lirong thirc cua hO Muc dich chii ye'u cua san xiiAt khong nham kie'm lai nhuan

rhfr hai co ca'u san xua't eiia cac hO bao gdm nhieu nganh, cay, con nhirng manh miin va phan tan voi qui mo nho Nhirng mat khac viec thay ddi co ca'u san xua't co CA'U cAy trdng trong nong nghiep dien

ra khong phai de dang, no bi chi phoi bcfi mOt so' ye'u to' nhir di^u kien tir nhien trong san xua't nong nghiep, nhirng va'n de c6 lien quan de'n sir hinh thanh co ca'u san xuat, trinh dO phat tri^n cua thi truong Qiinh

mirc do phat tnin cua thi tnrong tro thanh nhAn to ehi phoi co tinh chA't

quyet dinh de'n sir hinh thanh co cAu san xuA't moi, thoat ra khoi co cAu sail xua't truyen thong, Muc dich san xuA't ciia ngiroi nong dAn co anh hircfng quan trong chi phoi de'n co cAu san xuA't Qui mo san xuAt, qui

mo von eiia hO nong dAn hien eon rAt nho be, cfing lam han che deh viec nAng qui mo san xua't, phat trie^n, nganh nghe moi, cAy con moi tAp quan thoi quen ciia hO nong dAn dirge ciing co' duy tri, tao sire y trong dieu kien mOt xa hOi, nong nghiep von da ngirng tie,

Cuo'i eung la tac dOng ciia he tho'ng chinh sach cua nha nu'Oc co the^ anh hu'ong lam bie'n ddi it nhieu de'n co CA'U san xua't tniyen thong, tie'n toi mOt co cAu c6 hieu qua hon

Co the noi han che Ion nhAt cua hO la trong phat trien cua hO nong dAn la nang lire tie'p thi va tiinh dO khoa hoc ky thuAt ciia chii hO nong dan va cac thanh vien trong hO Trir klioanglO-15% cac hO giau, eon ph^n loti hO nong dan nang lire tie'p thi kern, kie'n thfrc ve khoa hoc

ky thuat con tha'p Do vAy trong co che' thi tru'dng, khi tliirc hien san xuAt va tham gia vao qua trinh canh tranh hO nong dAn thudng bi nil ro

va thirdng bi thu a thiet

b) To chirc quan ly sdn xudt

Irong qua trinh san xua't kinh doanh, ngoai cac ye'u tO' dSu vao anh hirong de'n hieu qua san xuAt, mOt ye'u to' khong th^ thie'u do la viec

td chirc quan ly san xuA't Ne'u khong c6 ngirdi quan ly dieu hanh san xuA't gioi thi hieu qua san xuA't thAp

Trong san xuAt nong nghiep, hinh thfrc kinh te nong hO, nong trai

la hinh thfrc kinh te c6 hieu qua O cac nirde, cung nhu* o Viet Nam viec quan ly hO nong dAn, nong trai, tliu*dng la ehii gia dinh, ho dOng thdi Cling la ngirdi tnre tiep san xuAt Giira ngirdi quan ly va ngirdi tnre tie'p san xuAt ciia nong hO gan chat che vdi nhau nen cac thong tin dirge xur

ly nhanh, kip thdi quyet dinh quan ly dung dan va eo sire thuyet phue cao Vi the'CO the^noi kinh te'hO nong dAn co kha nang sir dung hcrp ly lao dOng, tao viec lam o nong thon Kinh te'hO nong dAn co CA'U true lao dOng da dang, phirc tap vi vAy n6 co the^ sir dung lao dOng chinh, lao dOng phii hop vdi tirng cong viec

Trong mOi hO nong dAn thirdng bo' me vira la chu hO, vira la ngirdi

td chirc, dieu hanli qua trinh san xuAt Dong thdi ho la ngirdi lao dOng tnre tie'p nen ho gAn giii, hie^u biet ve kha nang trinh dO, tAm tu* tinli cam

cua mOi thanh vien trong hO, do vAy tao dieu kien thuan Igi cho viec td chfrc quan ly san xua't

Viec td chfrc lao dOng trong hO nong dAn hoan toan tir nguyen vi vAy no rAt linh hoat, co dOng phu hop vdi tinh da dang, plifrc tap trong san xuA't nong nghiep Tren thirc te'eae hO nong dAn la ehii the^ tnre tie'p

ddi pho vdi tinh trang mA't cAn dO'i gifra dA't dai, lao dOng, viec \hm nOn

ho thirdng tim each sir dung nhi'mg dieu kien vAt chAt von co ke't hgp vdi lao dOng tao ra nhfmg thu nhAp them Kinh te hO nong dAn co kha nang tir dieu chinh cao, la chii nhAn cua toan hO qua trinh san xuAt, trao ddi, phAn phoi, tieu diing, do vAy cac hO nong dAn co the^ diOu chinh mfrc do tich luy, tieu dung, dAu tir phat trie^n san xuAt mOt each co dOng tliich frng vdi sir tliay ddi d^u vao, dAu ra ciia qua trinh san xua't

Kinh te'hO nong dan co sir thong nha't giira lao dOng quan ly, lao

dOng san xuAt n^n hO nong dAn giam dirge toi da chi phi quan ly, boi

vAy chi phi san xuA't thA'p, gia thanh san ph^m ha, so vdi gia thanh san phAm dirge san xiiAt o kinh te' tAp th^, kinh te' quO'c doanh, kinh te' hO nong dAn co kha nang canh tranh trong kinh te'thi tru'dng

Tuy la don vi kinh te'dOe lAp, nhirng kinh te'hO khong doi lAp vdi kinh te'hgp tac va kinh te'nha nu'dc ma no co kha nang eung ton lai vdi nhieu hinh tlifrc so hiru khac nhau thong qua cac hoat dOng kinh te da dang, qua cac hinh thfrc hgp tac lien doanh lien kei de^ lam tang nang lire eiia minh

Ddi tirgng lien ket giira cac hO nong dAn thirdng lien ke't giira cac

ho nong dAn co moi quan he thAn thich, ho hang lang xdm

d mOt sd nirdc tir ban hinh thfrc hgp doanh theo cd phc'in dirdi dang cong ty de' tie'n hanh san xuAt, che bie'n, tiOu thu san phAm, hinh thfrc nay thirdng cd qui mo Idn

da lam anh hirdng deii nang suA't cAy trong Ngirdi nong dAn Ific quyet dinh san xuAt mat hang nong san nao do, ho khong dir doan dirge Ifie cd san phAm ban gia ca se la bao nhieu, vAn de nay con trAm trong hon d nhfmg noi thie'u thong tin va thi tnrdng khong hoan tliiCn

Thi tnrdng nong san d cac nirdc dang phat trie'n phd bie'n la thi tnrdng khong hoan thien, boi thong tin lien lac kem, cd nghia ngirdi nong dan luon luon cd mOt bfrc tranh khong dAy dii ve thi tnrdng rOng hon, xung quanh ho cac thi tru'dng ndng san khong dirge hinh thanh mOt each cd td chfrc chung bi pliAn tan ve khong gian do phirong tien vAn tai kem, do co sd ha tAng tliAp kem inOl vA'n de dang liru y ngirdi nong dAn ngirdi san xuA't hang hoa nong san, khong dirge tir do tham gia, tir do nit ra khdi nen san xiiA't bdi thi tnrdng tir do sir dung da't dai khong ton tai thirdng xuyen

Ngirdi nong dAn mig xir ddi vdi thi tnrdng nong san khong linh hoat bdi vi ngirdi nong dAn klidng nnidn dieu chinh ngay ke fioach san xuA't ciia ho tlieo dung yeu cAu ciia tin tnrdng, Tnrdc he't do dac die'm eiia ngirdi nong dAn, dai da sd nong dAn cd trinh dO van hoa tha'p, cd sir han che've tie'p thu nhirng tlianh tini khoa hoc ky tliuat tiOn tie'n, ddng

thdi thong tin \6 thj tnrdng han che ngirdi nong dan khong quen mao

hie'm, sg rui ro Thir hai do dac die'm ciia san xua't nong nghiep, deu la sinh vat song cd qua trinh phat trie'n, theo qui luat ngat ngheo ciia tir

nhien, cua ban thAn sinh vAt do, ddi hoi nha nong phai li; dieu chinh hanh vi ciia ho tirng gid tirng ngay, ddi hoi sir cham soc cAn niAn, vdi tinh cam thirc sir ciia ngirdi lao dOng

ChAng han nhfrng hang hoa nong san trai vu rA't dat, nhimg trdng rA't kho khan Iloac la muon cd san phA'm dap irng nhu cAu thi tnrdng, nhirng khong the' dirge vi cAy, con do phai cd thdi gian nhA't dinh mdi cho san phAm dirge, chAng han muon cd thit Ign d^ dap frng ngay thi tnrdng vao thdi ky thi tnrdng dat gia cao nhmig de' cd thit Ign ban phai

it nhA't tfr 5, 6 Ihang trd len

Mat khac co sd ha t.ing eiia thi tnrdng, tinh hinh thi tnrdng tien te von trong ndng thon nirdc ta chira phat tri^n, dira de'n viec frng xir ciia ngirdi ndng dAn ddi vdi thi tnrdng chAni

Hay la che' dO luAn canh trong san xuAt nong nghiep, khi nha trdng trot dang mai me tri^n khai che dO luAn canh de tranh sAu benh, hoae de' khoi phue lai dO phi nhieu ciia dAt thi khong th^ chdp dirge thdi

CO thi tnrdng tliuAn Igi

Do mOt sd dac di^m cua tinh hinh san xuAt trong linh virc nong nghiep phan irng cung khong linh hoat, do vAy viec dap frng dirge thj tnrdng ndng san, hay noi each khac la each frng xir ciia ngirdi ndng dAn ddi vdi thj tnrdng cliAni, dAy la ly do gia nong san thA'p tirong ddi so vdi gia hang cong nghiep, ddi hoi nha nirdc tig gia cho nong dAn Thirc hien chinh sach trg gia cho ndng dAn la ddn b^y kich thich ndng hO phat trie'n san xuA't va tranh n'li ro trong nen kinh te' thj tnrdiig

Cac nirdc tren the' gidi deu thirc hien thanh cong viec trg gia cho ndng dan Nong san la mOt mat hang xuA't khAu va gia ca cua chung thirdng chiu anh hu'dng sAii sac cua thj tnrdng the' gidi Gia ban budn nong san cho xuA't khA'u tliA'p han gia xuA't la le dirong nhien rna gia

h

\I-U/M I

xua't lai tliAp hon gia nhAp khau 10-20% theo ty gia hdi doai Ne'u lay gia ban budn trfir di chi phi kinh doanh ta dirge gia tliu mua ndng san Nhu* vay gia mua ndng san co phu thuOc vao ty gia hdi doai 1 y gia hdi doai thirc te d nirdc ta bao gid cung tha'p hon ty gia hdi doai danh nghia

do lam phat, do gia ca gia tang Do do ngirdi ndng dAn phai chju thua thiet hai lAn khi ban ndng san d mfrc gia thA'p iniia hang cong nghiep nhAp khAu nhir phAn bdn, Ihiidc tiir sAu v.v vdi gia cao Trong khi do gia ca sinh hoat gia tang anh hirdng de'n sinh hoat ciia ngudi ndng dAn

Do vAy cAn cd mOt chinh sach bao ho ndng san cho ndng dAn mOt each thich hgp d^tlific dAy san xuA't ndng nghiep phat trie'n

3 Vi triy vai tro cua kinh tehd ndng ddn trong nen kinh te

Ndng nghiep hien nay vAn la nganh duy nha't cung cAp lircmg thirc, thirc ph^m de' nuoi sO'ng con ngirdi

Kinh te trang trai gia dinh trOn the gidi hinh thanh va tdn lai hang tram nam nay, da th^ hien rd vai trd tich circ trong qua trinh phat trie'n ndng nghiep the gidi, thuc dA'y nhanh viec san xuAt ndng san hang hoa, dira nen ndng nghiep tie'n len hien dai Trang trai gia dinh da va dang la lire lirgng chu ye'u san xuAt ra cac loai ndng san dap irng cac nhu cAu ciia con ngirdi

Hien nay nirdc My vdi 2,2 trieu trang trai da san xuA't ra hon 50% sail lu'gng dan tirong va ngd ciia toan the gidi, hang nam xuAt khAu 40-

50 trieu ta'n lua mi , 50 triCu tA'n ngd, dAu tirong v.v

Nirdc Phap vdi 980.000 trang trai gia dinh da san xuA't ra ndng san gA'p 2,2 lAn nhu c^u trong nirdc Vdi ty sua't hang hoa ve hat ngii cdc la 95%, thit sfra 70,80%, rau qua lien 70% [3]

Ha l ^ n cd 128.000 trang trai, trong dd chi cd 1.500 trang trai chuyen trdng hoa ma hang nam san xuA't ra 7 ty bong hoa va 600 trieu chAu hoa, trong dd 70% gianh cho xuAt khAu

Cac trang trai gia dinh phAn tan vdi qui rnd khong Idn tfr 1-2 ha, nhu*ng da tao ra ty suA't ndng san hang hoa cao va khdi lugng ndng san hang hoa nhi<?u, tAp trung thong qua mang lirdi td chfrc dich vu liru thong thich hgp

Nang suat lao dOng ndng nghiep cua cac trang trai d cac nirdc da hoan tlianh edng nghiep hoa ngay cang tang len va dat mfrc cao

San lirgng ndng san lam ra ciia niOt lao dOng ndng nghiep de'n nam 1990 du nuoi 20-100 ngirdi

ChAiig han d Bi nuoi dirge 100 ngirdi, d Anh 95 ngirdi My 80 ngirdi, Oinada 55 ngirdi, NhAt 20 ngirdi v.v

Nang sua't lao dOng ciia trang trai gia dinh d cac nirdc dang phat trie'n bat driu cong nghiep hoa thi edn thAp, inOt lao dOng mdi lain ra san phAm dii nuoi 4-5 ngirdi

Cac trang trai gia dinh ung dung ngay cang nhieu cac thanh tini tieii bo khoa hoc va cong nghe v6 sinh hoc, hoa hoc, co dien, tin hoc nhir phAn bdn, hoa chat, may mdc, thiet bj, v.v

Khong nhirng chi cac trang trai cac nu'dc Au My tliuOe viing on ddi phat tri^n co gidi hoa ndng nghiep vdi inirc dO cao ma ngay ca cac

9 7 '

trang trai qui md nho o cac nirde chAu A thuOc vung nhiet ddi ciing dang CO gidi hoa cac khAu canh tac cd hieu qua nhu NhAt Ban, Dai I_x)an, Nam Trieu Tien (Han QiiO'c) MOt trong nhfrng nirdc gAn gui vdi Viet Nam ta dd la Trung Qudc, Tning Qude da chuye'n sang co che khoan hO tir nam 1978 de'n nay da du'a n6n ndng nghiep Tning Qude

thoat khdi tinh trang sa sut keo dai, dem lai hieu qua rd ret cho ndng nghiep

Kinh te'hO gia dinh ndng dAn da dira gia tri tdng san lirgng ndng nghiep nam 1987 tang 2,3 lAn so vdi 1978

Vdi td'c do tang trung binh hang nam la 14% san lu'gng lirong thuc nam 1978 lA 305 trieu tAn de'n nam 1991 tang len de'n 435 trieu tA'n

San hrgng tint tang tfr 8,56 trieu tA'n len 26,3 trieu tAn (nam 1989), Gia tri ndng san xuAt kliAu lang 1,5 Mn Mfrc thu nhAp cua ndng dAn 10 nam gAn dAy binh quAn hang nam tang 15,1% I'hu nhAp cua mOt ndng dAn nnni 1978 la 134 ddng nhAn dAn te, deii 1987 la 463 ddng taiig3lAn |3]

Hien nay ddi vdi Viet Nam kinh te hO ndng dAn da cung cA'p 98,3% tdng san lirgng lirorng thirc trong ca nirdc; cung cAp 85% ve thjt; gAn 50% nguyen lieu cho edng nghiep che bie'n, tao 45% thu nhAp qudc dan

Kinh te ho ndng dan ciing la don vi tieh tu vOn, che dO tap th^ trong cac HTX tnrdc dAy khong huy dOng dirge ngndn vdn trong cac hO

xa vien vao phat tri^n san xua't kinh doanh Chi tfr khi cd ddi mdi eo che quan ly hO ndng dan da trd thanh don vi tir chii san xua't kinh doanh vdi tinh cha't la don vj kinh te' tir haeh toan tir trang trai, thich frng vdi eo che tin tnrdng, kinh te'hO nong dan da trd thanh don vi tich tu vdn, mire

do tich tu vdn ngay cang cao, mat khac nha nirdc cd sir dau tir hd trg elio kinh te' ndng nghiej), chirong trinh xoa ddi giain ngheo da dirge thirc hien Day la dieu kien tien de de' kinh te hO chuye'n djeh co ca'u kinh te'phat tiie'n nganh nghe ind lOng san xua't kinh doanh

Trong nhfrng nam qua nhd cd viec chuye'n ddi ca che khoan hO tir

nam 1988 de'n nay, da dira nOn ndng nghiep Viet Nam ra khdi tinh trang

xa sut keo dai, thie'u gao tri^n mien de'n nay khong nhihig dii lirong thirc

ma edn cd luong thirc xua't khAu Kinh te hg ndng dAn la td chfrc san

XUA'I ndng nghiep gia dinh phu hgp vdi dac thu ciia ddi tirgng san xiiA't

la cAy trdng vAt nuoi, la vAt the' song Ke' thira va phat huy the' manh cua kinh te ndng nghiep gia dinh cd tniyen thong lAu ddi ciia Viet Nam, tan dung dirge cac nguon lao dOng ddi dao d ndng thon Huy dOng dirge moi ngudn vdn, vat tir hien cd trong tirng gia dinh, mat khac nd gan ngirdi lao dOng va tir lieu san xua't, gan hieu qua lao dOng vdi hieu qua sail xua't eudi ciing cua nong nghiep kich thich ngirdi ndng dAn gan bd vdi san xua't, thuc dAy viec chuye'n nen kinh te tir tfic sang nOn ndng nghiep sail xuAt hang hoa

Kinh te ho ndng dAn cd kha nang dap ung cao, dap frng duge cac nhu cAu da dang, phong phu cua thj tiudng, ddng thdi la don vj kinh te' tie'j) nhAn khoa hoc ky tliuAt edng nghe mdi dua nang suA't lao dOng len cao

Kinh te'hO phat trie'n theo co che'thi tnrdng phai chu y de'n vA'n de Igi nhuAn va hieu qua san xuA't kinh doanh, dieu dd buOc cac hO ndng dAn tim moi bien phap de tang nang suAt lao dOng, canh tranh gianh thang Igi, nhfrng mat tich cue eiia co che thj Irirdng co tac dOng de'n kinh te ho

Cac chii ho sir dung kinh nghiem san xuA't lAu ddi, ddng thdi ket hgp vdi tie'n bO khoa hoc ky thu At, edng nghe mdi vao san xuAt, d dAy dOng lire ve Igi nhuAii, Igi ich kinh te'da thuc day hO ap dung cac thanh tuu khoa hoc mdi vao san xua't, dAy la qua trinh hoan toan tu nguyen tu giac dieu ma tnrdc dAy trong kinh te'hgp tac xa khong cd

Kinh te'hO la noi sang loc va cai tie'n ky thu At truyen thong, ciing

nhir ky thuat cong nghe hien dai lam cho no thai sir thich irng va mang

lai hieu qua kinh te cao D6ng thoi kinh tC hO la na'i iuu gii'r nhirng kinh

nghiem truyen thong va tie'p nhan nhirng tri thfrc cong nghe mai niOt each CO hieu qua

Kinh te ho la don vi tir chu san XUAI kinh doanh hang hoa khi ICn

ke hoach san xua't kinh doanh thi kinh le hO phai can cir vao nhu can cua thi tnrdng, tTr do co ke'hoach cu the' san xua't loai hang hoa gi, khft'i

lirang bao nhieu, cha't hrgng nhu" tlie' nao, tieu thu a dau, gia ca ban nhir

the nao, can mua nhfmg vat tir gi cho san xua't, kinh doanh vay kinli te

ho g6p phan can dO'i cung - cSu tren tlii tnrdng

Nhir vay kinh te' hO theo co che thi tnrdng hofn han kinh te hgp tac xa (cu) tnrdc day theo co che tap trung bao cap, khong phat huy dirge nhmig llie'manh cua cac hO gia dinh ndng dan, tao ra mOt sir y lai, ciing nhir la sir bi dOng gan nhir hoan toan cua cac hO ndng dan vao hgp tac xa

4 Quan he glad hd ndng ddn voi HTX, roi nhd nude

a) Quan he giud hd ndng ddn v&i hap tdc xd

Khang dinh vai trd vi tri to Idn cua kinh te ndng hO, trang trai gia dinh, hoan toan khdng ddng nghia vdi quan die^n tuye't ddi hoa sir ben virng cua nen kinh te tie'u ndng, Dieu nay dirge Mac nhan manh cho rang, ddi vdi nghe ndng hgp ly thi phai cd "ban tay cua ngirdi tie'u ndng song bang lao ddng cua minh hoae la phai cd sir kie'm soat cua nhirng ngirdi san xua't lien ke't lai" 6.day Mac niiidn nha'n manh ddi vdi ndng nghiep, kinh te cira hO ndng dan, mOt ndng dan hg phai dirge ty chu

trong hoat dOng san xuAt cua minh, bang chinh lao dOng cua ho nhung

ho c^n phai cd sir hgp tac vdi nhau [ 14]

Ddi vdi ngirdi tie'u ndng, Mac va Angghen cho rang nha nude vd san phai diing nhung bien phap het sfrc ty mi, kien tri de' lien ke't hg vdi nhau

lYaianop - nha kinh te'ldn cua Nga da nghien cfni sAu sac sir g<4n

bd dung hgp ghra kinh te'hO ndng dAn va kinh te'hgp tac xa Ong cho rang kinh te hgp tac xa ra ddi va phat trie'n khdng pha vd kinh te gia dinh HTX la sir bo xung cho kinh te hO ndng dAn, phue vu cho kinh te

ho ndng dAn, ne'u thie'u kinh te'hO ndng dAn thi HTX tdn tai khdng cd y

nghia gi ca Theo ong HTX lam nhirng edng viec ina lam d gia dinh khdng cd hieu qua bang lam d i n X [14]

Chang han nhu khAu che bie'n ndng san dich vii ky thu At, tudi tieu, khuye'n ndng, v.v

llieo cac nha kinh die'n ciing chi ra rang hinh thfrc kinh te' hgp tac

xa chi cd the' dugc ra ddi tren nguyen tac dAn chii, tu nguyen, tie'n hanh tung bude hgp ly, khdng ndng vOi, khdng pha vd kinh te' gia dinh ndng dAn qui md vira, nhd

Viec khdng tdn trong nhung nguyen tAc eiia l i r X ndng nghiep d tren la ngudn gdc sAu xa sir khdng thanh edng cua HTX d nude ta cung nhu d cac nude xa hOi chu nghia tnrdc dAy

Kinh nghiem d cac nude TBCN, cac trang trai gia dinh muon di vao hoat dOng cd hieu qua, phai cd sir tac dOng true tiep va gian tie'p cua cac nude thong qua cac chinh sach vi md

Tuy la nhung don vi kinh te tu chu san xuAt kinh doanh, nhung cac trang trai gia dinh khdng the' hoat dOng don dOc, ma phAn Idn deu tham gia vao cac hoat dOng kinh te hgp tac vdi cac nOi dung va hinh

thirc khac nhau, sir dung cac dich vu kinh tc'ky thuat cua MIX phue vu cac nhu c^u tnrdc, trong, sau san xua't ndng nghiep, dam bao dau vao

va d<1u ra cua san xua't vdi chi phi tha'i) va Igi nhuan cao va bao ve Igi ich cua trang trai gia dinh, nhirng vAii duy tri dirge quyen lam chu cua minh [28J

Mdi quan he giira kinh t e h d ndng dan va kinh te'llTX la nhfmg dac diem sau

Quan he giira kinh te hO ndng dan va kinh te IITX la quan he giu-a hai chu the! kinh te khdng the' nao thay the nhau dirge Sai lam cua tap the' hoa ndng nghiep tnrdc day la da phu nhan vai lid chu the' cua kinh te'hO ndng dan

Kinh te'hd ndng dan khdng hoa tan trong kinh te tap the', kinh te' tap the'khdng loai tnr kinh te'hO ndng dan Kinh te'hd ndng dAn la co sd de' phai trie'n kinh le HTX, ngirgc lai kinh te IITX ciing phat trie'n thuc day kinh te'hd ndng dan cang phat tri(?n |21]

Kinh te ho ndng dan va kinh te hgi) tac xa la nen kinh le da dang

ve qui md ve loai hinh va ve liinh dd, trinh dd chuyen mdn hoa tuy thiiOc vao trinh dO phat trien cua phAn edng lao dOng xa hOi Tuy thuOe vao dieu kien tu nhien, xa hOi, khdng cd md hinh ve co cAu san xiiAt chung thong nhA't cho ca kinh te' ndng hO va kinh le' IITX trong qua trinh san xuA't hang hoa kinh te'ndng hO gan bd vdi kinh te'HTX theo nhieu ki^u khac nhau cd kie'u phi to chfrc, cd kie'ii cd td chfrc ] 15]

Kie'u phi to chfrc la cac hO trao doi lao dOng cho nhau nhu doi cong, vAii edng mang tinh tlidi vu

Kie'u cd to chfrc, cac hO ndng dAn tu nguyen gdp vdn cung kinh doanh nhung vAn giir tu each la don vi tu chu san xuAL

Ilgp tac xa o day khdng tnre tie'p san xua't ma lam nhi'mg chfrc nang dich vu dAu vao dAu ra edn cac hO ndng dAn lam khAu san xuAl ra hang hoa

b) Quan he giird kinh le hd ndng ddn vdi Nhd nude

XuA't phat tfr vai trd vi tri quan trong ciia kinh te'hO ndng dAn ddi vdi su phat trie'n ndng nghiep, ndng thon de' hd trg, thuc dA'y kinh te hO ndng dAn phat trie'n Kinh te hO ndng dAn cAn cd sir giup dd cua nha nude, nha nude hd trg ndng dAn giam bdi nhirng nii ro cua thien tai va dac biet anh hirdng tieu cue cua co che thi tnrdng Trong kinh te hoe cua Paula Sarnuelson, quan die'in ve thj trirdng cd dieu tie't, da chi ra

khuye't tAt ciia eo che thi tnrdng De' cho nin kinh te vAn dOng phat trie'n lanh manh, "ban tay vd hinh" cAn cd sir can thiep eiia "ban \ny hiru

hinh" cua nha nude nham khac phue nhfrng khuyet tAt cua co che' tiii tnrdng

Nha nude khdng dung ngoai cac qua trinh phat Iric^n kinh te' dac biet trong nhung thdi di^m bude ngoat chuye'n hudng kinh te'

Nha nude co sir anh hirdng rA't Idn deii viec phat trie'n kinh te'iidi ehung va kinh te'hO ndng dAn ndi rieng dd la viec xAy dung ket cAu ha King, bao trg gia ndng san, nha nude c<4ii cd cac chinh sach di6u tie't vi

md de' tac dOng vao san xiiA't, liru thdiig hang hoa, cung cAp thong thi cho ho ndng dAn

Nha nude ho trg vdn cho cac hO ndng dAn vay vdn vdi lai siiA't thAp Hay 6n dinh gia d^iu vao nhung vAt tu cho san xuA't ndng nghie]) Hoae la dAu tu dao tao can bO chuyen giao ky thuAt cua nha nude tac dOng vao gia mua ndng san va ty le giua nd vdi gia mua vAl tu san xiiAt

ndng nghiep cd anh hu'ong Idn de'n hd ndng dan, lira chon san xua't cay

gi con gi, sd lirgng hao nhieu

Gia mua ndng san, sd hrgng ndng san hang hoa la nhan td lac dOng tnre tie'p de'n thu nhap bang tien cua cac hO ndng dan, tao ra tiem lire tham canh tieh luy vdn eiia ndng dan

Tdm lai nha lurde cd vai trd to Idn de'n viec thuc day, hd trg cac

hd ndng dan phat trie'n

II KINH it H p NONG DAN Vlft I NAM : I l l i r c TRANG,

NIlllMG VAN Dft

/ Khdi bfdc ve kinh le hd ndng ddn qua cdc giai doan

Nam miroi nam qua, ke' tfr khi khai sinh nirdc Cdng hoa Xa hdi ehii nghia Viet Nam, lieh sir dan tdc ta da chuye'n minh qua nhieu giai doan, bdi canh thdi eude ludn anh hirdng de'n ndng nghiep va trong ddi sdiig kinh te hd ndng dan d mdi giai doan

a) Thdi ky irudc khi co hop tdc xd ndng nghiep {I960)

Xet chung eiia thdi ky nay la san xua't ndng nghiep dira tren eo sd kinh te ho ndng dan la chu ye'u, niOng da't chii ye'u thiiOc sd hiru tir nhan, niOng cdng dien chira de'n 10% (hen tieh canh tac, viec mua ban i-udng da't dien ra ra't thuan Igi va don gian CuOc cai each niOng da't bat dau vao cudi 19.i3 dau 19.54 mdc lich sir lam thay doi quan he kinh te', chinh tri giira cac Lang Idp trong xa hdi ndng thon, mdi tnrdng va dieu kien san xua't ciia cac hO ndng dan thay ddi can ban

Tnrdc cai each nidng da't, tren 90% dien tieh canh tac tliuOc sd hiru tir nhan, trong dd hon 80% trong cac phu ndng, dia chii, hing Idp

ndng dAn ngheo chi chie'm 17% dien tich canh tac, Kinh te hO ndng dAn dndng tlidn phAn hoa, cac gia dinh dia chu, phu ndng mOt mat di Ihue mudn lao dOng va tien hanh kinh doanh ruOng dAt mat khac danh mOt

sd dAt cho cAy re dien tich cho cAy re khong qua 20% tong dien tich canh tac [12]

Mot sd cac ho ngheo, mOt sd hO tu td chiic san xiiA't, con da sd di lam tliiie cho dia chu, phu ndng, hoae ITnh canh

Quan he hang hoa riiOng dAl trong thdi ky nay da dAy manh tieh

tu ruOng dAt vao inOt so ngirdi giau Nhirng ngudi lam thue thd a vdi

niOng dAi, va nhung bien dOng cua lich sir nang suAl rAt thAp hAu nhu dAm chAn tai cho Sau cai each riiOng dAt, hang trieu hO ndng dAn duoc cAp niOng dA't, duac giai thoat khdi che dO cay tliue eude mudn, da sd

ho ndng dAn deu cd mOng va tnre tie'p san xuAt, su*c san xiiA't cua nen kinh te tie^u ndng duac giai phong khdi nhinig trdi buOc eiia cac quan he

phong kien da anh hudng nhi6u dOn phat trie^n san xiiAt tir 1954 6tn

1959, gia tri san lirong ndng nghiep mi6n Bc4e tang 35%; binh quAn indi nam t^ng 7% Trong dd gia tri san lirang trdng trot tang 29% (binh quAn mdi nam tang 5,8%) Nam 1959 san lirang Immg thuc qui thdc toan mien BAC dat 5,6 trieu tAn, dd la con sd ma tu tnrdc va ca hang ehiic nam sau ( 1 9 6 M 9 7 1 ) chira nam nao dat duac

Nhung thanh qua dd dua tren ca sd ho ndng dAn ca the^ vdi nhirng hinh thfrc hiep tac gian dan, tren nguyen tac tu nguyen va tu do san

XUAI, liru thong hang hoa Ngay khi chia niOng dAt cho cac hO ndng dAn, xac dinh quyen tu chu san xuAt cho cac hO ndng dAn phong trao hop tac lao dOng, hiep tac san xuAt phat trie'n rAt nhanh, cd tac dOng tich cue tdi tirng hO ndng dAn

Oidi nam 1955 toan mien Bac da cd Idi 15 van td ddi cdng va dAu 1957 con sd nay len tdi 25 van, cudi thdi ky nay viec td chue Hl^X

d at vOi va dua hang loat cac to doi cdng len thanh IITX bAc thAp den bAc cao da lam mAt tinh tich cue cua ban thAn cac hO ndng dAn (12]

b)Thdiky 1960 1980

QiOe cai each ruOng dA't (1953-1957) da dem lai niem tin, phAn khdi cho hang trieu hO ndng dAn va rnd ra thai ky mdi cho cdng cuOc xAy dung khih te chi sau 1 nam khi cuOc cai each luOng dAt ket thuc, tu nam 1958 chung ta tieii hanh cuOe vAn dOng dua ndng dAn vao hap tac

xa Vdi tu tirdng ndn ndng thuc hien cai tao xa hOi chu nghia ddi vdi ndng nghiep, dua nong dAn vao hap tac xa tao tiOn de xAy dung nCn ndng nghiep san xiiA't Idn XIIC'N bang nhung ap luc ve chinh tri, xa hOi ddi khi mOt sd nai cd tac dnng ap lire cirdng che', khdng hoan toan tu nguyen, den cudi nam 1960 han 84% tdng sd ndng dAn da tham gia vao hap tac xa () mien Bac nude ta coi nhu la can ban hoan thanli cai tao

xa hoi chu nghia ddi vdi ndng nghiep CTing tu dd viec kinh doanh, san xuAt da thay doi can ban, thay vao dd la qudc huu hoa niOng dAt Theo Hie'n pliap 1959 dA't dai thiiOe sd huii toan dAn, dai bO phAn riiOng dA't duac giao cho hap tac xa, cac quan he trao doi mua ban ruOng dAt bi cAin, chi CO 5% dien tieh dA't canh tac duac gianh cho xa vien HTX lam kinh te phu gia dinh San xuAt nong nghiep duac id eliuc san xiiAt theo kie'u i r r X va ndng - lAm tnrdng qudc doanh, vdi ca che' quan ly tAp tning, ke'hoach hoa true tiep toan dien keo dai da lam cho cac hd ndng dAn mA't he't quyen tu chu, chfrc nang kinh te' vai trd td chfre san xiiAt cua cac hO bi gidi han trong khudn khO chAt hep cua kinh te phu gia dinh Nghj quyet lAn thir V cua Ban chAp hanh TW (thang 7/1961) de ra

chu tnrdng phai chu trong phat trie'n kinh te'HTX la chu ye^i ddng thdi ehii y thich dang deii kinh te phu gia dinh xa vien tu dd moi quyen lue eiia cac hO ndng dAn da duac huy ddng vao kinh te'tAp the' (95%) dien tich canh tac dai bd phAn thdi gian lao dOng, vdn, phAn bdn, do hoat dOng kem hieu qua ciia kinh te hap t/ic xa, tliu nhAp tii' kinh te tAp the' ngay cang sa sfit, so vdi kinh te'phu gin dinh 111

Trong thdi gian (1960-1965) phAn kinh te tAp the' dem lai 70% de'n 75% trong tdng sd thu nhAp ciia hO ndng dAn, dCn nam 1970-1975 phAn nay chi chiem 25-30% Ngirdi ndng dAn tu cho thi tirdng de'n did chan nan kinh te' tAp the' ho chi chu y de'n manh dA't 5% nhd be cua minh, nang suAt d 5% len 90 ta/ Iha he sd sir dung dA't tang 2 de'n 2,5 lAn so vdi niOng ciia ITIX, ket qua manh dA't 5% dem lai 70-75% thu nhAp cua gia diiih, tuy rAI khd khan nhung kinh te hO ndng dAn da tu khang dinh sire song ciia nd trong thdi ky HTX" [12]

Khi giai phdng mien Nam, bdi canh lieh su da thay dOi, buOe chung ta di tren ddi chAn cua minh thi nhirng yen kem ciia kinh te' tAp the' bOc lo rd, giai doan 1975-1980 Dang va Nha nude da c6 iihi6u chu tnrong chinh sach nham khoi phue va phat tri^n ndng nghiep hap tac

xa Dang chu y nhA't la eude vAn dOng "to chirc lai san xuAt va cai tie'ii

quan ly tu ca sd dua ndng nghiej) di Icii san xuAt Idn XHC'N" tlieo tinh

thAn Nghj quyet 61/CP cua HOi ddng Qiinh phu va flOi nghj 7W Dang ISn thir 2 khoa IV thang 8/1977 vdi nhiiiig giai phap Idn de' phat tiie'n ndng nghiep Tuy nhien nhung giai phap dd khdng nhung chua thuc dAy san xiiAt ndng nghiep, ma edn dAy ndng nghiep de'n chd killing hoang loan dien,

c)Thdiky 1981-1987

Tu thAng 1/1980 co chi thi 100 c\u\ Ban bi thir vh con goi tfit la

khoan 100 da khSng dinh mot each lam ma lAii nay ba con nong dAn van ngAni ngSm klioan san phAm cuo'i cung d^i nhoni va ngirdi lao dOng Chi thi 100 nhir la phirong thiioc dac tri chira bCnh chan nan, khong quan lAin de'n cong viGc dong ang cua ba con nong dAn, khoan

100 da dirge ba con xa vien hirong irng a khap nai ngiroi ta bat dAu

quan tftm deii niOng ddng, de'n viec liei kiem vat tir, nguoi nong dAn dAu tir tiiem phAn bon, vAl Ur tren niOng khoAn

Tinh hinh va kei qua khoAii san phAm trong f 12] IITX

ciia mOt so tinh nam 1982

Phdn hod hoc

34.7

124 J

24.7 45,0 61,0 34,4 26,6

Cdng tao dong

23.2 27,5 6,5 20,3 8,5 32,0 6,0

Ty Virol khodn

K-_%

24,2 23,2 59,3 17,0 26,0 27,5 12,5

Trong nliimg nam dd i)hong trao lao dOng san xiiAt cua cac hO nong dan lai soi dOng va khan tnrong, trong mOt thdi gian ngan khdng edn tinh txang riiOiig bo hoang Nhip do phat tii^n ndng nghiep, thu nhap ciia ndng dan tang nhanh, so 1980 gia tri tong san luolig ndng nghiep nam 1985 tang 33% (binh quAn nam lang 6,6%) nam San luoiig binh quan nam 1976-1980 dat- 13,5 trieu tAn Tu* 1981-1985 dat 17,01 trieu tail binh quan lirong thuc theo dau ngirdi tang tir 268 kg nam 1980 tang len 304 kg nam 1985, diOii kien kinh doanh cua hO ndng dan da

dirac cai thien mOt bude NgoAi viec cac hO ndng dan dirac md rOng quyen tir chu tren niOng khoan Ngirdi nong dan da quan tam den ket (jua san xuat, den ruOiig ddng, mOt sd tir lieu san xuat da diroc mua sam trang bi them

Tuy nhien viec thirc hien Qii thj 100 eiia Ban bi thir cd nhieu noi lam chira tdt, cd nai khoan trang cho xa vien, mtre khoan nhieu noi dira len qua cao, tfr dd ngirdi ndng dAn lai chan nan, cd noi ho tra niOng dat

tot cho IITX, ho chi nhan nhfrng niOng dai tdt dii dai) ^^^^?> ^^hu can ciia

gia dhih Tinh hinh khe dong thue rAi nhieu

6 IITX Ddng Cd (Tien I lai Thai Binh) trong ba nam xa vien da tra lai 265 mAu niOng, trong sd 1208 rnau ruOng khoan san lirong lirang Ihire ca nirdc dat 18,2 trieu tail 1985 giam xuOiig 17,5 trieu tail 1987 Lirong thirc binh quAn (Mu ngirdi giam tir 304 kg xudng 280,8 kg, ddi song sa SLit Tnrdc tinh trang dd, nhiCu noi da tien hanh giao han ruOng dat cho cac hO va thu san lirolig, goi dd la khoan theo dem gia, hay khoan gon Viec kinh doanh niOng dai the' nao do cac liO hoan toan dinh doat, IITX lam dich vu theo hop ddng nhfrng khau ma hO cd nhu c^u Dd la CO sd thirc tien rai quan trong cho nfifrng chii tnrong ciia Dang va Nha nirdc vao nhfrng nam tiep sau, thirc tien euOc song ciia kinh te ho d nirdc ta da tir tim dirdng di cho nd

d) Thdi ky tii 1988 den nay

Nghj quyei 10 ciia BO (liinh tri (4/1988) vO doi mdi quan ly ndng nghiep vdi nhiCu nOi dung trong dd cd hai nOi dung rai quan trong la : khang dinh quyGn til chu kinh doanh cua cac hO nong dAn va chu tnmng giao qiiySn sir dung niOng dm on dinh cho cac hO nong dAn,

C^ng vai cac bien phap khac nhir xoa bo che dO thu mua lirang thirc thirc phAin tlieo nghia vu, nio rOng trao doi hang hoa Nghi quyei

10 cua Bo Qiinh lii nhir inOt luong gio iiioi Ihdi vao nong nghiep Nen nong nghiep noi rieng, nen kinh le noi chung da chuye^n sang inOI trang moi dAy tri^n vong

RuOng dA't la lu" lieu san xiiAt quan trong nhA't cua nong dAn, ngay tfr giira nam 1988 nhieu dja phiiong da tien hanh giao ruong on djiih de

ho ndng dAn sir dung lAii dai, nhieu liO ndng dAn rAt phaii khdi nlian luOng, day manh thAm canh tang nang suAi, nhieu hop tac xa da ehuye^n sang kinh doanh dich vu cho cac hO, dac biet tfr 1991 deii nay viec thirc hien chii trircrrig cAj) giAy chirng nhan quyen sir dung dAt dai cho cac hO nong dAn Nha nude md lOng cho vay vdn deii cac hO ndng dAn thirc hien ciiOc vAn dOng xoa ddi giam ngheo Md rOng quyCn tir ehii kinh doanh cho khih te hO, san xuAt ndng nghiep phat trie^n Kinh te hO ndng dAn ddi sac Tdm lai trai qua cac giai doan khac nhau ciia san xuAi ndng

nghiep, kinh te hO ndng dAn da tir khang dinh ininli, qua trinh KW\ mdi

quan ly kinh te'ndng nghiep d^ tra ve quydn tir etui vdn cd ciia nd

2 Kinh tehd ndng ddn Viet Nain^ tndt dolt li sdn xudt kinh

nang ve dA't dai, lao dOng, ve von va cac dieu kien thai tie't khi hAu con rA't Ian

Tiem nang tliAiii canh tang nang suAl con nhieu vi chenh lech giira nang suAt trung binh va nang SUA'I chung con Urn Rieng ve lua deri

1992 CO 2 tinh An Giang va Thai Binh dat gAn 5 tAn/vu/lia, trong do nang suAt tning binh ca nirac mai 3,5 tAn/vuAia Nong nghiep niroc ta con nhieu tiem nang chira dirac phat huy, do vAy nang suA't con thA'p, bai ky thuAt lac hAu, co cAu san xuAt chua iiap ly, qui mo niOng dAt tren mot ho nong dAn niio manh mun lao dong dir thfra thi trirang nong san vfra han hep vira don dieu chii ye'u la san pliAm tho | 2 6 |

Thi tnrang nong thon ye'u (Vt, sire mua thA'p lai bi chia cAt giao thong khong thuAn lai, liru thong hang hoa ach tac, gia tri hang hoa thAp Vira thoat ra khoi co che tAp trung bao CA'J) va che do hop tac iiinii thirc, xa cirng, cac hO nong dAn nirac ta birac vao nen kinh te tlii tnrong vai mOt "hanh trang" qua nho be, thieri von, tliieu kinh nghiem td chfrc san xuAt bi nhirng thoi quen tA]) quan cii chi i>hdi nang ne, do la nhfrng kho khan Ian cho san xuAt kinh doanh

Moi tnrong kinh doanh mai la nfiAii to anfi fiirang quyet dinh doi vai san xuA't kiiih doanh cua cac hO nong dAn Moi tnrang kinh doanh mOt mat chiu sir tac dOng cua cac dieu kien tir nhien kinli te - xa hOi, mat khac chiu sir qui dinh cua co die thi tnrong nirac ta dA't it ngirai dong, binh quAn ca nuac chi c6 0,23 ha dAt nong nghiep, trong do co sir chenh lech nhieu giira cac vung

Binii quAn dong bang song Qru Long o,4 ha/1 lao dong, dong bang song Hong chi co 0,15 ha/1 lao dOng" [9]

RuOng dAt it lao dong du' thira dang la tinh trang ])hd bie'ii a nhieu vung nong thon nuac ta

Viet Nam trai qua nhieu ciiOc chieri tranh sfrc san xiiA't nong nghiep bi tioi buOc Tuy co birOc phat trieri, nhirng nen nong nghiep nirac ta vAn trong tinii trang ngheo, lac hAu, nang siiAt cAy trong vAt nuoi con rA't thAp san xiiAt hang hoa chira phat trie'n tin tnrang nong san nho hep, he thong ke't CA'U iia tAng trong nOiig thon tiiAp kem

Thirc hien du-ong lOi ddi mOi phat trie'n nong nghiep hang hoa trong CO che' thi trirong, nhirng thi tnrang nong thon kem phat trie'n, chira CO du cac dieu kien tien de cho sir phat trie'n san xiiA't hang hoa, trong nong nghiep do la tlii trirang von, tin tnrang vAt tir, thi trirong sfrc lao dOng on dinh va du sfrc thu hut cac chu the' san xuAl kinh doanh trong dieu kien thi tnrang bA't On, gia ca thAl thirang, mOi hO nong dAn (.:hii tli^ san xuAt [)hai chA'j) nhAn moi nri ro cho nen ho khong manh dan dAu tir phai tri^n san xuAt Mien nay sir xuAt hien xii the ngay cang

ma lOiig ty gia canh keo giira hang cong nghiep, dich vu vai hang nong san dang la ye'u to chi phoi Ion de'n s<in xuA't kinh doanh cua cac ho nong dAn

B Ngudn vdn sdn xudt kinh doanh

b 1 RuOng dAt la ye\i to san xiiA't ca ban ciia cac ho nOng dAn, Nghi quyet 10 va cac chinh sach tie'p sau lam thay ddi can ban quan he ruOiig dA't trong nong nghiep tfr chd hoan toan phu thuOc vao hap tac

xa, nay ngirai nong dAn da dirac giao niOng dAt dn dinh de' sir dung lAu dai tir chu kinh doanh

Dac liirng ndi bAt cua cac hO nong dAn d niroc ta hien nay co qui

mo canh tac rA't nhd be bie'ii hien ro net tinii chAt tie'ii nong Qui mo canh tac binh quAn cua mdi ho nong dAn d mien Bac la 0,487 ha Duyeii Ilai mien Trung 0,4 - 0,6 ha Ddng bang song C^i Long 0,6 - 1,0 ha 11]

qui ind dA't dai cua nong hd nhir vAy \i\ rA't nhd h(\ dac biet ne'u so vdi

mdt sd nirdc trong khu virc

"Qiang han nhir Thai I>an (1983) binli quAn 1 hd cd tfr 1,5 den 1,8 ha, Bangladet 1985 (1,3 - 1,5 ha)"

d cac nirdc chAu A Thai Binh Dirong, thirdng xep cac hd tie^u nong theo qui md dien tieh [3j

An Do xep cac hd cd dien tieh canh tac dirdi 2 ha la tieri ndng, sd nay chiem 74,6%, sd hO ndng dAn vdi 26% dien tieh

6 nirdc ta hien nay chira cd chinh xac ve sir phAn phoi ghra cac loai hd, ty le giira cac loai hO la bao nhieu

Da sd ruOng dA't ciia cac hO ndng dAn do cac ITTX giao tnre tiep chi 20-25% la dAl dA'u thSu, thue, miron cua chinh quyen hoae cac eo quan ruong dAt i)hAn tan manh mun, binh quAii mdi hd tdi 5-6 inanh cd nhieu ho tdi chuc manh tren cac xir ddng khac nhau [12]

Qui md dAt dai nhd be eiia cac ho ndng dAn va bi phAn tan tren nhieu canh ddng, diCu dd lam giam nang suAl lao ddng, han che' kha nang frng dung ky thuAt tien tieh, iiAiig cao hieu qua san xuAt Qui md dA't dai canh tac trong cac hO ndng dAn nhd be khdng tirong xTrng vdi nang lire san xuAt trong ban tliAii nd

Trong tirong quan vdi nhAn kliAu va lao dOng cua cac hO trong ndng thon 4-5 nhAn kliAii, 2 3 lao dong do vAy bhih quAii dAt ndng nghiep cho mot kluiii cna hO ndng dAn la thAp 0 mien Bac 866 m \

mi^n Nam la 1121 m^ d ddng bang hi 947 in^ d mien nui ih 1154

hrang thirc cho xa hoi, dac biet h'i cac nganh nghe phi ndng nghiep trong ndng thdn phat trie'n yeu dt Dieu dang chu y va quan tAm la qui

md canh tac cua ho ndng dAn cd xu hu'dng giam dAn do tac dOiig mdt sd nhAn td dirdi dAy,

Sd dAn ndng thdn tang len ve sd tiiyet ddi trong nhiing nam qua, lOc do tang dAn sd vAn mfrc 2% nam, qua trinh chia tach hO vAn dang (hen ra, nhu cAu chVt d vAn tang len cung vdi viec gia tang dAn sd

Viec lAy dAl dai canh tac de' lam ntia d vAn dang dien ra d khap noi Mat khac trong qua trinh cdng nghiep hoa la dd thi lioa vdi viec phat tiieh cac nganh cong nghiep, giao thong, thirong mai dich vu dang lAn dAn vao dAl dai canh tac May chinh nganh ndng nghiep ciing hAy di dAl dai cua minh de'xAy dmig ket cAu ha tAng cua ndng nghiep Do vAy dA't dai canh tac cd xu hirdng bi thu hep lai

Qui md ruong dAt thAp, dd la ket qua cua eo che giao khoan ruong dAt binh quAn theo iiliAn khAu, bao dam cho nhfmg ai cd nhu cAu sail xuAt ndng nghiep deu diroc chia niong, luAt dAt dai sua ddi da md lOng cho ho ndng dAn vdi 5 quyen Nhirng viec tich tu, tAp trung dAt dai (niOng dAt canh tac) edn gap nhieu khd khan MOt kha nang Idn nhAt do viec tang qui md dien tich cua cac hO ndng dAn bang viec mua ban dAt dai chuych nhirong ruOng, edn lA't phiCn ha va khd khan, tin tru'dng dAl dai cua Viet Nam chira phat trie!n, edn nhieu virdiig mac, nd dien ra yeri c'rt, dac biet trong di6ii kien mOt dA't nirde 80% dAn sd dang sdng d ndng thdn

DAI dai van la ngudn sdng co ban cua dAn cir ndng thdn, cac

nganh ngli6 chira phat iiiin viCc dira lao dOng trong ndng thdn sang cac

nganh nghe gap nhieu khd khan Viec rut bdt lao dOng ra khdi dAt dai la

vAn 66 het sfrc khd khan Dd la chua ke' deri viec tranh chAp riiOng dAt

dien ra cd luc cang thang C) nhi^u noi do chinh sach ruOng dA't va each lam thieu nhA't quan gAy ra mAu thuAn ghra qui md ruOng dAt canh tac nhd be manh inun, j)hAn tan vdi nhu cAu tAp trung riiOng dAl vao cac liO san xuAt gidi

h.2 I/to ddng

HO ndng dAn tnrdc hCt la mot don vi td c\\m lao ddng trong cdng

viec ddng ang, cac hO dira vao viec sir dung nhAn cdng trong gia dinh la eliu yeu 0 ddng bang sdng lldng va khu 4 cu, qui md cua mOt hO cd 4-

5 nhAn khAu, 2-3 lao dOng, d mien nfii phia bac 1 hO cd 5-6 nhAn kh<iii, 2-3 lao dOng

Doi ngii lao dOng nong thdn rAt tie, nhom ludi tir 15 24 tudi chieni 38,43%;, tfr 15-34 tudi chiem 68,89% sd ngirdi dirdi 44 chiem 85,16%;.[12] Dio dOng trong ndng nghiep chi'i ye'u la qua trinh lir dao tao va tmyen nghe Ve trinh dO ky tliuAt chi 1,25%; lao dOng d ndng thdn diroc dao tao d cac trirdng 2,5% d Inrdiig trung hoc chuyen nghiep chi CO du'di 1% d cac Irirdng cao dang va dai hoc, ty le tren la thAp va khd khan, trong khi tiep nhAn ky thuAt mdi vao san xuA't ndng nghiep cua ho ndng dAn

:^I^ao dOng cua hO ndng dAn hAu het la lao dOng gia dinh khdng diroc xem la lao dOng san xuAt hang hoa, hay ndi each khac sfrc lao dOng khdng phai la hang hoa Lao dOiig nay chu ye'u phue vu gia dinh nham thoa man nhu cAu vAt phAm tieu dung cua gia dinh

Muc dich san xuAt ciia ho khdng phai la loi nhuAn, lao dOng cua ndng dAn tir bde lOt minh va cac thanh vien de' nd tdn tai la chu yeu

Dac biet khi mAI mua, lao dOng ndng nghiep vAn duy tri sir cAii bang tdi thieu bang each han che tieu dung va gang sfrc tim kieni ngudn sdng cho gia dinh vai chi phi l a i l d a Chiiili nha v^y ma han che nguoi