Bài giảng Quản trị tài chính - Bài 5: Nguồn vốn của doanh nghiệp (Trần Thị Thùy Dung)

Bài giảng Quản trị tài chính - Bài 5: Nguồn vốn của doanh nghiệp thông tin đến người học các kiến thức bao gồm: tổng quan về vốn của doanh nghiệp; phương pháp lựa chọn nguồn vốn; các nguồn vốn của doanh nghiệp và phương thức huy động vốn.

BÀI 5 NGUỒN VỐN CỦA DOANH NGHIỆP

Tên giảng viên: TRẦN THỊ THÙY DUNG

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau 14 năm hoạt động

• Ngày 28/7/2014, TTCK Việt Nam tròn 14 tuổi TTCK đã và đang trở thành kênh dẫn vốn

trung và dài hạn ngày càng quan trọng trong nền kinh tế, góp phần tích cực vào tái cơ

cấu và đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, qua đó thúc đẩy quá trình tái

cấu trúc nền kinh tế

• Quy mô và phạm vi của thị trường đang từng ngày lớn mạnh, đến nay đã có gần 700

doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn giao dịch chính thức HNX và HOSE, và 147 doanh

nghiệp đăng ký giao dịch trên UPCom, tăng 140 lần so với năm 2000

• Mức vốn hóa của thị trường cổ phiếu đạt khoảng 52 tỷ USD, chiếm 32% GDP, giá trị

niêm yết trái phiếu chiếm gần 17% GDP

1 Những yếu kém còn tồn đọng của thị trường chứng khoán Việt nam là gì?

MỤC TIÊU

Sau khi học xong bài học này, sinh viên có thể thực hiện được các việc sau:

• Phân biệt được vốn lưu động với vốn cố định, nợ với vốn chủ sở hữu, vốn

ngắn hạn với vốn dài hạn

• Trình bày được đặc điểm của các nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp,

phân tích được ưu, nhược điểm của các nguồn vốn đó

• Chỉ ra được rằng ứng với từng nguồn vốn thì trong điều kiện nào, doanh

nghiệp nên sử dụng nguồn đó để huy động tăng vốn

HƯỚNG DẪN HỌC

Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:

• Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, trả lời các câu hỏi ôn tập đầy đủ và tham

gia thảo luận trên diễn đàn

• Đọc tài liệu:

 Chương 5, sách “Tài chính doanh nghiệp”, PGS.TS Lưu Thị Hương và PGS.TS

Vũ Duy Hào đồng chủ biên, Nxb ĐH Kinh tế Quốc dân, 2013

 Chương 10 và 11, sách “Giáo trình Tài chính doanh nghiệp”, TS Bùi Văn Vần và

TS Vũ Văn Ninh đồng chủ biên, Nxb Tài chính, 2013

 Chương 17, 18, 19, 20 và 21, sách “Quản trị Tài chính doanh nghiệp”, Nguyễn Hải

Sản, Nxb Thống kê, 2010

• Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc

NỘI DUNG

Tổng quan về vốn của doanh nghiệp

Phương pháp lựa chọn nguồn vốn

Các nguồn vốn của doanh nghiệp và phương thức huy động vốn

1 TỔNG QUAN VỀ VỐN CỦA DOANH NGHIỆP

• Khái niệm:

 Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền

ứng trước mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đầu tư hìnhthành nên các tài sản cần thiết cho hoạt động sảnxuất kinh doanh của doanh nghiệp

 Theo một cách diễn đạt khác ở khía cạnh kế toán, vốn

là biểu hiện bằng tiền của tài sản, còn tài sản là hìnhthái hiện vật của vốn tại từng thời điểm nhất định

1 TỔNG QUAN VỀ VỐN CỦA DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Phân loại:

 Phân loại vốn theo đặc điểm lưu chuyển

Các nguồn

vốn

• Vốn tiền tệ ứng trước dùng để muasắm, hình thành, tài trợ cho các tàisản lưu động

• Vốn đầu tư để xây dựng hoặcmua sắm các tài sản cố định

Đặc điểm

• Thời gian luân chuyển nhanh

• Hình thái biểu thường xuyên thay đổi

• Giá trị được chuyển dịch toàn bộngay trong một lần và được hoàn lạitoàn bộ sau mỗi chu kỳ kinh doanh

• Thời gian luân chuyển chậm

• Chu chuyển giá trị dần dầntừng phần và được thu hồigiá trị từng phần sau mỗi chu

kỳ kinh doanh

1 TỔNG QUAN VỀ VỐN CỦA DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Phân loại:

 Phân loại vốn theo thời hạn

Các nguồn

• Vốn góp ban đầu của chủ sở hữu

• Lợi nhuận giữ lại

• Phát hành cổ phiếu mới

Đặc điểm

• Thời gian hoàn trả trong vòng

1 năm.

• Lãi suất thường thấp hơn lãi

suất nguồn tài trợ dài hạn

• Thời gian đáo hạn dài hơn 1 năm.

• Lãi suất thường cao hơn lãi suất

nguồn tài trợ ngắn hạn

• Các công cụ của tài trợ dài hạn

1 TỔNG QUAN VỀ VỐN CỦA DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Vốn góp ban đầu của chủ sở hữu

• Lợi nhuận giữ lại

• Phải trả lãi vay

• Mức lãi suất thường ổn định,được thỏa thuận khi vay

• Có thời hạn hoàn trả

• Người tài trợ là chủ sở hữu

• Không trả lãi mà chia lợi tức cổ phần

• Trừ cổ phần ưu đãi, lợi tức chia chocác cổ đông tùy thuộc vào quyết địnhcủa HĐQT & thay đổi theo lợi nhuận

• Thường không phải hoàn trả vốn trừkhi Doanh nghiệp đóng cửa

2 PHƯƠNG PHÁP LỰA CHỌN NGUỒN VỐN

Một số yếu tố ảnh hưởng đến quyết định huy động vốn của doanh nghiệp:

• Sự phát triển của thị trường tài chính

• Trạng thái của nền kinh tế

• Đặc điểm ngành nghề kinh doanh

• Uy tín của doanh nghiệp

• Quy mô và cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp

• Trình độ khoa học – kỹ thuật và trình độ quản lý

• Chiến lược phát triển và chiến lược đầu tư của doanh nghiệp

• Thái độ của chủ doanh nghiệp

• Chính sách thuế

2 PHƯƠNG PHÁP LỰA CHỌN NGUỒN VỐN (tiếp theo)

Ba xu hướng cơ bản về huy động vốn của doanh nghiệp:

Tài sảnngắn hạn Nợ dài hạnTài sản

dài hạn

Vốn chủ

sở hữu

Tài sảnngắn hạn Nợ ngắn hạn

Tài sảndài hạn

Nợ dài hạnVốn chủ

sở hữu

Tài sảnngắn hạn

Nợ ngắn hạn

Nợ dài hạnTài sản

sở hữu

Sử dụng toàn bộ nguồn vốn dài hạn

để tài trợ cho tổng tài sản

Dùng nguồn vốn dài hạn tài trợ chotoàn bộ tài sản dài hạn, dùng nguồnvốn ngắn hạn để tài trợ cho toàn bộtài sản ngắn hạn

Toàn bộ tài sản dài hạn, một phần tàisản ngắn hạn được tài trợ bằngnguồn vốn dài hạn, nguồn vốn ngắnhạn được dùng để tài trợ cho phầntài sản ngắn hạn còn lại

3 CÁC NGUỒN VỐN CỦA DOANH NGHIỆP VÀ PHƯƠNG THỨC HUY ĐỘNG

3.2 Nợ và các phương thức huy động nợ của doanh nghiệp

3.1 Nguồn vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp

3.1 NGUỒN VỐN CHỦ SỞ HỮU CỦA DOANH NGHIỆP

3.1.1 Vốn góp ban đầu

3.1.2 Nguồn vốn từ lợi nhuận không chia

3.1.3 Phát hành cổ phiếu

3.1.1 VỐN GÓP BAN ĐẦU

• Khái niệm: Là số vốn mà những người chủ sở hữu

của doanh nghiệp đã thực góp tại thời điểm doanh

nghiệp được thành lập

• Cách thức hình thành và giới hạn huy động: tùy thuộc

loại hình doanh nghiệp

• Vốn góp ban đầu ≥ Vốn pháp định

Phân biệt Vốn góp ban đầu với Vốn điều lệ, Vốn pháp định vàVốn chủ sở hữu?

3.1.1 VỐN GÓP BAN ĐẦU

• An toàn: các chủ doanh nghiệp tự bỏ tiền

và tài sản của mình

• Người góp vốn chịu trách nhiệm: hữu hạn

hoặc vô hạn

• Là cơ sở để khởi đầu kinh doanh

• Ít quy định về số vốn tối thiểu

 rủi ro cao

• Lượng vốn ban đầu thường không cao

3.1.2 LỢI NHUẬN KHÔNG ĐƯỢC CHIA

• Khái niệm: Lợi nhuận không chia hay lợi nhuận giữ lại là phần lợi nhuận sau thuế được

doanh nghiệp sử dụng để tích lũy bổ sung vốn, tái đầu tư, mở rộng hoạt động sản xuất –kinh doanh trong kỳ tới, thay vì được dùng để chi trả cho các chủ sở hữu (thành viêngóp vốn, cổ đông …)

• Công ty cổ phần:

Lợi nhuận sau thuế

Cổ tức

Tạo rathu nhậphiện tại cho

cổ đôngLợi nhuận Thúc đẩy tăngtrưởng trong nhập lớn hơnTạo ra thu

3.1.2 LỢI NHUẬN KHÔNG ĐƯỢC CHIA (tiếp theo)

• Chính sách giữ lại lợi nhuận:

 Chính sách giữ lại lợi nhuận và cổ tức thế nào là hợp

lý để không giảm tính hấp dẫn của cổ phiếu?

 Dự án có thể đem lại lợi nhuận bằng hoặc cao hơn

mức lợi tức kỳ vọng của cổ đông không?

 Giá cổ phiếu sẽ thay đổi ra sao nếu giữ lại lợi nhuận?

• Cách thức giữ lại lợi nhuận:

 Tăng khoản mục lợi nhuận giữ lại

 Thưởng cổ phiếu

• Điều kiện để giữ lại lợi nhuận:

 Doanh nghiệp làm ăn có lãi

 Các chủ sở hữu đồng ý để lại lợi nhuận

3.1.2 LỢI NHUẬN KHÔNG ĐƯỢC CHIA (tiếp theo)

• Bổ sung cho vốn góp ban đầu, đáp ứng

nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh

• Không làm thay đổi số lượng và cơ cấu

cổ đông hiện tại

• An toàn, tăng mức độ độc lập, tự chủ

về tài chính

• Chủ động, dễ dàng, nhanh chóng

• Không tận dụng được đòn bẩy tài chính

• Quy mô tài trợ nhỏ

• Làm giảm mức cổ tức của cổ đông

 Giảm tính hấp dẫn của cổ phiếu trongngắn hạn

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU

• Khái niệm:

 Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận

quyền và lợi ích hợp pháp của người sởhữu đối với một phần vốn cổ phần của

tổ chức phát hành

 Đối với công ty cổ phần, cổ phiếu là

phương tiện để hình thành vốn chủ sởhữu ban đầu và cũng là phương tiện đểhuy động tăng thêm vốn chủ sở hữu

 Cổ phiếu là chứng khoán vốn

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• Phân loại cổ phiếu:

 Dựa vào tình hình phát hành và lưu

hành: Cổ phiếu được phép phát hành,

cổ phiếu đã phát hành, cổ phiếu đanglưu hành và cổ phiếu quỹ

 Dựa vào tính hữu danh của cổ phiếu:

Cổ phiếu ghi tên (hữu đanh) và cổphiếu không ghi tên (vô danh)

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• Phân loại cổ phiếu:

 Dựa vào quyền lợi mà cổ phiếu mang lại cho người nắm giữ:

Cổ phiếu

Cổ phiếu thường

Cổ phiếu ưu đãi

Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết

Cổ phiếu ưu đãi

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• Phát hành cổ phiếu thường:

 Khái niệm: là chứng chỉ xác nhận quyền sở hữu trong công ty cổ phần cho phép

người nắm giữ nó được hưởng những quyền lợi thông thường trong công ty.

 Đặc điểm:

 Không có thời gian đáo hạn (Không xác định thời hạn hoàn trả vốn gốc)

 Cổ tức phụ thuộc vào kết quả kinh doanh, và không được trừ khi xác định thunhập chịu thuế của công ty

 Đem lại cho các cổ đông thường các quyền: Quyền quản lý và kiểm soát côngty; Quyền đối với tài sản của công ty; Quyền chuyển nhượng quyền sở hữu cổphần; Quyền khác quy định trong Điều lệ công ty

 Phương thức phát hành: Chào bán riêng lẻ; Chào bán ra công chúng

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• Phát hành cổ phiếu ưu đãi:

 Khái niệm: Là chứng chỉ xác nhận quyền sở hữu trong công ty cổ phần cho phép

người nắm giữ nó được hưởng một số quyền lợi ưu đãi hơn so với cổ đông thường.

 Phân loại:

 Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết là cổ phần có số phiếu biểu quyết nhiều hơn so với cổ

phần phổ thông

 Cổ phiếu ưu đãi cổ tức (cổ phiếu ưu tiên) là cổ phần được trả cổ tức với mức cao

hơn so với mức cổ tức của cổ phần phổ thông hoặc mức ổn định hàng năm

 Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại là cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp bất cứ khi nào

theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi tại cổ phiếu của

cổ phần ưu đãi hoàn lại

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• Phát hành cổ phiếu ưu đãi:

 Cổ phiếu ưu đãi cổ tức (cổ phiếu ưu tiên):

 Quyền ưu tiên về cổ tức và thanh toán khi thanh lý công ty so với cổ đông thường

 Thường có cổ tức cố định, thường có sự tích lũy cổ tức

 Cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi cổ tức không có quyền biểu quyết, dự họp Đạihội đồng cổ đông, đề cử người vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát

 Cổ phiếu ưu tiên là loại chứng khoán lai ghép giữa cổ phiếu thường và trái phiếudoanh nghiệp

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

Điều kiện phát hành cổ phiếu ra công chúng: (theo Luật

chứng khoán 2006)

a) Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm

đăng ký chào bán từ mười tỷ đồng Việt Nam trở lên

tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán;

b) Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng

ký chào bán phải có lãi, đồng thời không có lỗ luỹ kế

tính đến năm đăng ký chào bán;

3.1.3 PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU (tiếp theo)

• An toàn; Không tạo ra các căng

thẳng về mặt tài chính như khi huy

động nợ, không phải hoàn trả gốc

• Có khả năng huy động được lượng

vốn lớn

• Chủ động (Thời gian, quy mô, cách

thức phát hành )

• Không tận dụng được đòn bẩy tài chính

• Cổ tức trích từ lợi nhuận sau thuế, khôngtạo ra khoản tiết kiệm thuế

• Có thể làm thay đổi số lượng và cơ cấu cổđông thường hiện tại

• Phải đáp ứng được các điều kiện pháthành theo quy định của Nhà nước

• Phát sinh nhiều chi phí (in ấn, quảng cáo,bảo lãnh…)

• Cổ đông của công ty phải đối mặt với hiệuứng loãng giá cổ phiếu

• Cổ tức trích từ lợi nhuận sau thuế, không

3.2 NỢ VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC HUY ĐỘNG NỢ CỦA DOANH NGHIỆP

3.2.1 Tín dụng thương mại

3.2.2 Tín dụng ngân hàng

3.2.3 Phát hành trái phiếu doanh nghiệp

3.2.1 TÍN DỤNG THƯƠNG MẠI

• Khái niệm: Tín dụng thương mại

được hiểu là các khoản tín dụng phát

sinh trong quan hệ mua chịu hàng

hóa Đó chính là các khoản phải trả

nhà cung cấp

Doanh nghiệp có mất chiphí huy động vốn từ tíndụng thương mại không?

• Đơn giản, dễ thực hiện, tiện dụng và linh

hoạt trong kinh doanh

• Đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn của

doanh nghiệp

• Tạo khả năng mở rộng các quan hệ hợp

• Quy mô giới hạn, phụ thuộc vào khốilượng hàng hóa dịch vụ được mua chịucủa nhà cung cấp

• Thời hạn thường ngắn

• Phạm vi huy động hẹp

3.2.2 TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

• Khái niệm: Tín dụng ngân hàng là hình thức huy

động vốn thông qua một thỏa ước tín dụng dưới dạng

hợp đồng giữa người vay (chủ thể huy động vốn) và

ngân hàng thương mại (chủ thể cung cấp vốn), theo

đó, người vay có nghĩa vụ phải thanh toán khoản lợi

tức tiền vay và hoàn trả tiền gốc vay theo một lịch

trình đã thỏa thuận

• Khi cân nhắc huy động vốn tín dụng ngân hàng, cần

lưu ý các vấn đề về:

 Đảm bảo an toàn tín dụng

 Sự kiểm soát của ngân hàng

 Lãi suất vốn vay

3.2.2 TÍN DỤNG NGÂN HÀNG (tiếp theo)

• Điều kiện vay vốn của Ngân hàng thương mại:

(theo Quy chế cho vay của TCTD đối với khách

 Có dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh

hoặc đời sống khả thi và phù hợp với quy định củapháp luật

 Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay theo

3.2.2 TÍN DỤNG NGÂN HÀNG (tiếp theo)

• Tạo ra khoản tiết kiệm thuế Phát huy

tác dụng của đòn bẩy tài chính

• Không làm thay đổi số lượng và cơ

cấu các chủ sở hữu hiện tại

• Có khả năng huy động được những

khoản vốn lớn, với thời hạn sử dụng

vốn đa dạng

• Nhiều dịch vụ tiện ích đi kèm

• Làm tăng rủi ro tài chính Gia tăng áp lực lêncác hoạt động kinh doanh thường ngày

• Điều kiện và thủ tục vay vốn khắt khe vàphức tạp, nhất là yêu cầu về tài sản đảm bảo

• Chịu sự kiểm soát của Ngân hàng về mụcđích và tình hình sử dụng vốn vay

3.2.3 PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP

• Khái niệm: Trái phiếu doanh nghiệp là chứng chỉ vay vốn do

doanh nghiệp phát hành, thể hiện nghĩa vụ và sự cam kết của

doanh nghiệp trong việc thanh toán số lợi tức và tiền vay vào

những thời hạn đã xác định cho người nắm giữ trái phiếu

• Đặc điểm:

 Trái phiếu là chứng khoán nợ

 Chủ sở hữu trái phiếu (trái chủ) chính là chủ nợ của

doanh nghiệp

 Chủ sở hữu trái phiếu không có quyền tham gia quản lý

và điều hành doanh nghiệp phát hành

 Trái phiếu có kỳ hạn xác định

3.2.3 PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Phân loại:

 Dựa vào lãi suất trái phiếu:

 Trái phiếu có lãi suất cố định

 Trái phiếu có lãi suất thay đổi

 Trái phiếu có lãi suất bằng không

 Dựa vào hình thức trái phiếu:

 Trái phiếu vô danh

 Trái phiếu ghi danh

3.2.3 PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Phân loại:

 Dựa vào sự đảm bảo thanh toán của người phát hành:

 Trái phiếu có bảo đảm

 Trái phiếu không bảo đảm (Trái phiếu tín chấp)

 Dựa vào tính chất của trái phiếu:

 Trái phiếu thông thường

 Trái phiếu có thể chuyển đổi

 Trái phiếu có quyền mua cổ phiếu

 Trái phiếu có thể thu hồi

3.2.3 PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Sự hấp dẫn của trái phiếu đối với nhà đầu tư:

Sự hấp dẫn của trái phiếu

Lãi suất của trái phiếu

Kỳ hạn của trái phiếu

Mệnh giá trái phiếu

Uy tín của doanh nghiệp

3.2.3 PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP (tiếp theo)

• Điều kiện phát hành trái phiếu ra công chúng của công ty cổ phần và công ty TNHH (theo Luật chứng khoán 2006)

a) Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ mười tỷ

đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán;

b) Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồng thời

không có lỗ luỹ kế tính đến năm đăng ký chào bán, không có các khoản nợ phải trả quáhạn trên một năm;

c) Có phương án phát hành, phương án sử dụng và trả nợ vốn thu được từ đợt chào bán

được Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên hoặc Chủ sở hữu công ty thông qua;

d) Có cam kết thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành đối với nhà đầu tư về điều kiện

phát hành, thanh toán, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các điều