Tóm lược lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và bội chi ngân sách nhà nước

khóa luận, luận văn, chuyên đề, tiểu luận, báo cáo, đề tài

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Đề tài số 3:

Tóm lược lý thuyết về mối quan hệ giữa lạm phát và bội chi ngân sách nhà nước

GVHD: Trương Minh Tuấn Lớp VB2KT02- Nhóm số 18

32 Đặng Thị Ngọc Hân

89 Trần Thị Thanh Nhiên

102 Bùi Thị Lan Phương

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

TP.Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2012

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

LỜI MỞ ĐẦU

Lạm phát và bội chi ngân sách nhà nước hiện nay là một trong những vấn đề nóng mà xã hội đang quan tâm vì nó ảnh hưởng rất nhiều đến tình hình kinh tế xã hội ở giác độ vĩ mô cũng như vi mô Chính vì thế, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa lạm phát và bội chi cũng như liệu hai vấn đề này có quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau không của các nhà kinh tế học, các nhà hoạch định chính sách cũng nhận được sự quan tâm không kém Thông qua lý thuyết về môn học Nhập Môn Tài Chính Tiền Tệ và tìm hiểu thêm các đề tài nghiên cứu về vấn đền này của các nhà kinh tế học, các nhà hoạch định chính sách, chúng tôi sẽ phân tích và làm rõ hơn những lý thuyết cơ bản và những quan điểm, nhận định khi áp dụng chúng vào thực tiễn.

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

TÁC ĐỘNG CỦA LẠM PHÁT ĐẾN BỘI CHI Theo PGS-TS Sử Đình Thành, TS Vũ Thị Minh Hằng, GS-TS Dương Thị Bình Minh, ThS Phạm Đặng Huấn, ThS Nguyễn Anh Tuấn, TS Bùi Thị Mai

Hoài, TS Diệp Gia Luật “Lạm phát gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước bằng việc bào mòn giá trị thực của những khoản công phí Ngoài ra lạm phát cao kéo dài và không dự đoán trước được làm cho nguồn thu ngân sách nhà nước bị giảm do sản xuất bị suy thoái.”

Trước tiên, cần nhìn nhận một cách đúng đắn rằng, lạm phát không phải lúc nào cũng là một tai họa Lạm phát có tác động tích cực đối với nền kinh tế kéo theo sự tăng trưởng của các năng lực sản xuất và là đòn bẩy có khả năng sinh lợi tài chính Tuy nhiên, những mặt tích cực ấy chỉ là bề nổi của lạm phát vừa phải khi nền kinh tế chưa đạt tới mức toàn dụng Nếu tốc độ lạm phát tăng cao thì nền kinh tế sẽ có những biến động hết sức nghiêm trọng ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển đi lên của một quốc gia, trong đó bao gồm cà việc mất cân đối của ngân sách nhà nước làm tăng sự phồng lên của tiền tệ do những đợt bơm tiền mặt kho bạc thực hiện

Thực vậy, cùng với sự xuất hiện của lạm phát, sự lớn lên nhanh chóng của cung tín dụng mang đến thêm nhiều cơ hội đầu tư cho các nhà kinh doanh nhưng khi lạm phát giảm khiến cho lao động và vốn bị bỏ không, năng lực của nền kinh tế không được

sử dụng hết thì ngân sách nhà nước sẽ bị thiệt hại nghiêm trọng Lúc này, các món nợ của ngân hàng và các chủ nợ khác đều dễ dàng thu hồi và ngân hàng tư nhân không hề

bị thiệt hại mà thiệt hại thuộc về phía người gửi tiền Trong khi đó, ngân hàng Nhà nước hoạt động chủ yếu bằng vốn ngân sách thì thật nguy cơ khi có lạm phát xảy ra: vốn được cấp sẽ bị hao mòn dần nhưng càng bổ sung thêm vốn thì tốc độ lạm phát lại càng tăng lên nhanh

Tất nhiên, lạm phát tăng lên thì tiền lương và chi phí sản xuất cũng hòa cùng xu hướng ấy Tuy nhiên, những khoản chi tiêu công như tiền lương thường tăng nhiều và nhanh hơn những khoản thu nhập về thuế Đáng kể đầu tiên là sự tác động của lạm phát lên lãi suất Khi tỷ lệ lạm phát tăng cao, nếu muốn giữ cho lãi suất thực ổn định thì lãi

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

suất danh nghĩa phải tăng lên cùng với tỷ lệ lạm phát Hơn nữa, lạm phát không chỉ làm giảm giá trị thực của những tài sản không có lãi (tiền mặt) mà còn làm hao mòn giá trị những tài sản có lãi (giảm thu nhập thực tế từ các khoản lãi, lợi tức) Điều này xảy ra là

do chính sách thuế của chính phủ được tính dựa trên thu nhập danh nghĩa Khi lạm phát tăng cao, người đi vay tăng lãi suất danh nghĩa để bù vào tỷ lệ lạm phát tăng cao khiến cho số tiền thuế thu nhập mà người có tiền cho vay phải nộp tăng cao mặc dù thuế suất vẫn không tăng Kết quả là thu nhập ròng (thu nhập sau thuế) và thu nhập thực (sau khi

đã loại trừ tác động của lạm phát) mà người cho vay nhận được giảm đi Cuối cùng, nền kinh tế bị suy thoái, thất nghiệp gia tăng, đời sống nhân dân ngày càng khó khăn Điều này dẫn đến sự mất cân đối trong ngân sách nhà nước khi mà chi ngân sách nhà nước lớn hơn thu ngân sách nhà nước

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có những biến động lớn như giá dầu tăng cao, khủng hoảng tài chính tại Mỹ, tình trạng lạm phát diễn ra nhiều nước trên thế giới, vấn đề kiềm chế lạm phát đặt ra vô cùng cấp bách tại không chỉ ở Việt Nam Kiềm chế lạm phát tức là tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với quản lý ngân sách nhà nước nói chung và xử lý bội chi ngân sách nói riêng

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

TÁC ĐỘNG CỦA BỘI CHI ĐẾN LẠM PHÁT

“ Theo PGS., TS Lê Quốc Lý ( 2008), Bội chi ngân sách nhà nước trong mối quan hệ với lạm phát ở Việt Nam, Nghiên cứu – Trao đổi số 10 năm 2008.”

- NSNN có mối quan hệ nhân quả với lạm phát Nếu thâm hụt NSNN quá mức có thể dẫn đến lạm phát cao Đặc biệt, nếu bù đắp thâm hụt NSNN bằng việc phát hành tiền sẽ tất yếu dẫn đến lạm phát.

- Tăng chi NSNN để kích thích tiêu dùng và tăng cầu tiêu dùng, sẽ kích thích đầu

tư phát triển và tăng đầu tư phát triển sẽ đưa đến tăng trưởng cao Tuy nhiên, nếu tăng chi quá mức cho phép, tức là tăng chi đến mức làm cho thâm hụt NSNN quá cao và để

bù đắp thâm hụt này phải đi vay nợ quá lớn thì sẽ đưa đến gánh nặng nợ Kết quả là đưa đến kích thích tiêu dùng (kích cầu quá mức) thì ở chu kỳ sau sẽ kéo theo lạm phát,

mà lạm phát cao lại làm giảm đầu tư phát triển và giảm đầu tư phát triển kéo theo giảm tăng trưởng Như vậy, thực tế ở đây là cần có liều lượng của chi tiêu NSNN ở mức cho phép nhằm đẩy đầu tư phát triển tăng lên và tiếp theo là đưa tăng trưởng kinh tế lên cao mà không kéo theo lạm phát cao.

Lạm phát nh ì n t ừ góc đ ộ t hu, chi ng â n sách

 Xét về mặt thu ngân sách : Thất thu ngân sách hằng năm dẫn đến một lượng tiền không nhỏ chưa được thu vào ngân sách nhà nước để đáp ứng chi ngân sách, làm mất cân đối thu, chi ngân sách, tức là bội chi ngân sách Bội chi ngân sách làm tăng số nợ của Chính phủ (nếu Chính phủ phải vay trong nước và vay nước ngoài

để bù đắp) hoặc phải phát hành tiền Lượng tiền không nhỏ còn thất thu ở trên cộng với lượng tiền mới đưa ra lưu thông sẽ tạo sức ép đối với lạm phát

 Xét về mặt chi ngân sách : có một số tiền không nhỏ đã bị lãng phí, thất thoát thông qua việc đầu tư công, thông qua việc chi tiêu của các cơ quan nhà nước, thông qua việc làm ăn kém hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước Đầu tư, chi tiêu kém hiệu quả góp phần làm bội chi ngân sách, làm tăng nợ nần của Chính phủ và tạo

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

sức ép lạm phát

 Xét về bội chi ngân sách : tỷ lệ bội chi so với GDP hằng năm vẫn còn cao, chiếm trên dưới 5% Việc xử lý số thu vượt dự toán cần được dành cho việc trả nợ, dành cho việc giảm bội chi ngân sách, dành cho việc tăng số dự phòng, quỹ dự trữ của quốc gia; trong khi số chi thường xuyên thường vượt dự toán cao hơn cũng tạo sức

ép lạm phát

T

h ự c trạ n g b ội c h i ngân sách nhà nư ớ c vớ i lạm phát ở Việt Nam

 Giai đoạn từ năm 1986 – 1990 : bội chi ngân sách là một yếu tố quan trọng gây nên lạm phát cao trong thập kỷ này trong đó có việc bù đắp thâm hụt ngân sách bằng sự phát hành tiền : 59,7% mức thâm hụt trong thời gian 5 năm được thanh toán bằng cách phát hành tiền : 9,3 tỷ đồng năm 1985; 22,9 tỷ đồng năm 1986; 89,1 tỷ đồng năm 1987; 450 tỷ đồng năm 1988; 1.655 tỷ đồng năm 1989 và 1.200 tỷ đồng năm 1990…

giảm qua các năm nhưng lạm phát vẫn còn cao, và được bù đắp bằng vay của dân và vay nước ngoài Tỷ lệ bội chi ngân sách bình quân giai đoạn này so với GDP chỉ ở mức 2,63 %

thời kỳ suy thoái do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính ở các nước Đông Nam Á, mức bội chi ngân sách không tác động gây ra lạm phát

GDP Tốc độ tăng bội chi khá cao, ở mức 17 – 18 %/năm Tốc độ này nếu loại bỏ đi

yếu tố tăng trưởng thì còn cao hơn tỷ lệ lạm phát hàng năm ( 0,2% năm 2001; 9,7% năm 2003; 9% năm 2005; 11,1 % năm 2006; 7,8% năm 2007; và dự kiến đến cuối năm

2008 trên 20% ).

Để hiểu rõ hơn ta có thể thảo luận thông qua các giải pháp xử lý bội chi NSNN

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

Vấn đề thiếu hụt ngân sách thường làm đau đầu các chính trị gia giữa một bên là phát triển bền vững, duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế với một bên là nguồn lực có hạn Đòi hỏi phải lựa chọn các chính sách kinh tế để phù hợp với yêu cầu phát triển thực tế và sự phát triển trong tương lai Từ sự lựa chọn đó họ đưa ra mức bội chi "hợp lý", bảo đảm nhu cầu tài trợ cho chi tiêu cũng như đầu tư phát triển kinh tế, đồng thời bảo đảm cho nợ quốc gia ở mức hợp lý Bội chi NSNN được hiểu một cách chung nhất

là sự vượt về chi tiêu so với tiền thu được trong năm tài khóa hoặc thâm hụt NSNN do

sự cố ý của chính phủ tạo ra nhằm thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô

Bội chi NSNN tác động đến kinh tế vĩ mô phụ thuộc nhiều vào các giải pháp nhằm bù đắp bội chi NSNN Mỗi giải pháp bù đắp đều làm ảnh hưởng đến cân đối kinh

tế vĩ mô, sử dụng phương cách nào, nguồn nào tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và chính sách kinh tế tài chính trong từng thời kỳ của mỗi quốc gia.Về cơ bản, các quốc gia trên thế giới thường sử dụng các giải pháp chủ yếu nhằm xử lý bội chi NSNN như sau:

Nhà nước phát hành thêm tiền Việc xử lý bội chi NSNN có thể thông qua việc nhà nước phát hành thêm tiền và đưa ra lưu thông Tuy nhiên, giải pháp này sẽ gây ra lạm phát nếu nhà nước phát hành thêm quá nhiều tiền để bù đắp bội chi NSNN Đặc biệt, khi nguyên nhân bội chi NSNN là do thiếu hụt các nguồn vốn đối ứng để đầu tư cho phát triển gây “tăng trưởng nóng” và không cân đối với khả năng tài chính của quốc gia

Vay nợ cả trong và ngoài nước Để bù đắp thâm hụt NSNN, nhà nước có thể vay

nợ nước ngoài và trong nước Việc vay nợ nước ngoài quá nhiều sẽ kéo theo vấn đề phụ thuộc nước ngoài cả về chính trị lẫn kinh tế và làm giảm dự trữ ngoại hối quá nhiều khi trả nợ, làm cạn dự trữ quốc gia sẽ dẫn đến khủng hoảng tỷ giá Vay nợ trong nước sẽ làm tăng lãi suất, và cái vòng nợ – trả lãi – bội chi sẽ làm tăng mạnh các khoản nợ công chúng và kéo theo gánh nặng chi trả của NSNN cho các thời kỳ sau

Tăng các khoản thu, đặc biệt là thuế Việc tăng các khoản thu, đặc biệt là thuế có thể sẽ bù đắp sự thâm hụt NSNN và giảm bội chi NSNN Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp cơ bản để xử lý bội chi NSNN, bởi vì nếu tăng thuế không hợp lý sẽ dẫn đến

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

làm giá cả hàng hóa tăng gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống nhân dân, nghiêm trọng hơn sẽ triệt tiêu động lực của các doanh nghiệp trong các ngành sản xuất kinh doanh và làm mất đi khả năng cạnh tranh của nền kinh tế đối với các nước trong khu vực và trên thế giới

Triệt để tiết kiệm các khoản đầu tư công và chi thường xuyên từ NSNN Đây là một giải pháp tuy mang tính tình thế, nhưng vô cùng quan trọng với mỗi quốc gia khi xảy ra bội chi NSNN và xuất hiện lạm phát Triệt để tiết kiệm các khoản đầu tư công có nghĩa là chỉ đầu tư vào những dự án mang tính chủ đạo, hiệu quả nhằm tạo ra những đột phá cho sự phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt những dự án chưa hoặc không hiệu quả thì phải cắt giảm, thậm chí không đầu tư Mặt khác, bên cạnh việc triệt để tiết kiệm các khoản đầu tư công, những khoản chi thường xuyên của các cơ quan nhà nước cũng phải cắt giảm nếu những khoản chi này không hiệu quả và chưa thực sự cần thiết

Tăng cường vai trò quản lý nhà nước nhằm bình ổn giá cả, ổn định chính sách vĩ

mô và nâng cao hiệu quả hoạt động trong các khâu của nền kinh tế Để thực hiện vai trò của mình, nhà nước sử dụng một hệ thống chính sách và công cụ quản lý vĩ mô để điều khiển, tác động vào đời sống kinh tế – xã hội, nhằm giải quyết các mối quan hệ trong nền kinh tế cũng như đời sống xã hội, nhất là mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, giữa tăng trưởng kinh tế với giữ gìn môi trường v.v Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, khi lạm phát là một vấn nạn của các nước trên thế giới, vấn đề tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với quản lý NSNN nói chung và xử lý bội chi NSNN nói riêng có ý nghĩa vô cùng cấp thiết

Kết luận:

Bội chi Ngân sách Nhà Nước là tình trạng được quan tâm đặc biệt Bởi vì nó biểu hiện cho sự thiếu hụt nguồn lực so với nhu cầu, có tác động đa chiều đối với nền kinh tế

và chứa đựng nhiều mâu thuẫn nội tại Chẳng hạn, chính sách chủ động bội chi trong phạm vi kiểm soát được có thể đưa nền kinh tế thoát khỏi giai đoạn suy thoái Song, bội chi kéo dài sẽ làm cho nợ công gia tăng, kết quả là tạo sức ép đối với chính sách quản lý

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

nợ và chèn ép đầu tư của khu vực tư, áp lực gia tăng lạm phát… Nhưng cũng như mọi

sự vật và hiện tượng khác, cân bằng thu chi Nhà nước là tương đối chứ không tuyệt đối, luôn ở trạng thái vận động, cân bằng, không cân bằng chuyển hóa lẫn nhau Nói cách khác, bên cạnh xem xét theo từng tài khóa, việc xem xét cân đối ngân sách nhà Nước trong cả một chu kỳ là hết sức cần thiết; mặt khác, nếu mức bội chi ở trong phạm vi kiểm soát được và tình trạng đó đảm bảo cho Ngân sách Nhà Nước thực hiện được các vai trò vốn có của nó, thì bội chi trong trường hợp này là cần thiết, chủ động

Tóm lược LT về mối quan hệ giữa lạm phát & bội chi ngân sách nhà nước GVHD: Trương Minh Tuấn

DIỄN BIẾN CÙNG CHIỀU VÀ TRÁI CHIỀU CỦA BỘT CHI

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ LẠM PHÁT Theo Báo cáo chuyên đề nghiên cứu: “Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và với các chỉ số kinh tế vĩ mô ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp” (Hà Nội, tháng 10

năm 2011) tại trang số 68 đến trang 71 đã phân tích rất rõ nét về tình trạng này:” Lạm phát và Bội chi ngân sách nhà nước có những tác động qua lại, Lạm phát tác động đến Bội chi, Bội chi tác động ngược trở lại Lạm phát, nhưng đồng thời có những diễn biến cùng chiều và trái chiều nhau nghĩa là có lúc Bội chi không tăng nhưng lại rơi vào tình trạng thiểu phát hoặc lạm phát thấp, đây là diễn biến trái chiều của Lạm phát và Bội chi, ngược lại có lúc Bội chi tăng dẫn đến Lạm phát cũng tăng theo đó chính là diễn biến cùng chiều của Lạm phát và Bội chi”

Diễn biến trái chiều

Lạm phát và thâm hụt có những giai đoạn diễn biến trái chiều nhau Hệ số tương quan giữa thâm hụt (Theo hai cách tính) ở trong Bảng 9 phần nào đã thể hiện điều này Cụ thể có những năm Việt Nam có mức thâm hụt không giảm so với năm trước nhưng lại rơi vào tình trạng thiểu phát nhưng lại có tỉ lệ thiểu phát hoặc lạm phát thấp Ví dụ như giai đoạn 1999 – 2000 Tương tự giai đoạn 2001 – 2006 trong khi thâm hụt ngân sách tiếp tục

ổn định ở mức xung quanh 5% GDP như giai đoạn trước đó song lạm phát lại ở mức cao hơn và có xu hướng biến động nhiều hơn