NHẬP KHẨU SONG SONG và vấn đề NHẬP KHẨU SONG SONG THUỐC ở VIỆT NAM

khóa luận, luận văn, chuyên đề, tiểu luận, báo cáo, đề tài

NHẬP KHẨU SONG SONG VÀVẤN ĐỀ NHẬP KHẨU SONG SONG THUỐC Ở VIỆT NAM

I Một số vấn đề lý luận

1 Khái niệm nhập khẩu song song

 Hiểu theo nghĩa chung nhất

Nhập khẩu song song là việc nhập khẩu những hàng hóa chính hiệu đã đượcchính chủ sở hữu quyền SHTT hoặc một chủ thể khác với sự đồng ý của chủ sởhữu quyền (chủ thể này có thể là người được cấp li xăng, người được phân phốihoặc hãng con, chi nhánh…) đưa ra thị trường nước ngoài Việc kinh doanh nàydiễn ra song song với các kênh phân phối được uỷ quyền

 Góc độ thương mại

Nhập khẩu song song tức là nhập khẩu hàng hóa ngoài các kênh phân phối

đã được thỏa thuận bằng hợp đồng bởi nhà sản xuất

( Khi một sản phẩm được tạo ra một cách hợp pháp (tức là không vi phạmbản quyền) ở nước ngoài được nhập khẩu mà không có sự cho phép của chủ sở hữuquyền sở hữu trí tuệ (ví dụ như chủ sở hữu quyền đối với nhãn hiệu, chủ sở hữu

bằng độc quyền sáng chế) Một số quốc gia cho phép điều này, một số khác thìkhông.)

(http://www.wto.org/english/thewto_e/glossary_e/parallel_imports_e.htm)

Theo WIPO:

“Parallel imports (PI), also called gray-market imports, are goods produced genuinely under protection of a trademark, patent, or copyright, placed into circulation in one market, and then imported into a second market without the authorization of the local owner of the intellectual property right This owner is typically a licensed local dealer.”

(Nhập khẩu song song (Parallel Import - PI), còn gọi là thị trường ‘nhập khẩuxám’ (gray market import), là hiện tượng những hàng hoá được sản xuất dưới sựbảo hộ đầy đủ của các luật thương hiệu, bằng sáng chế, hoặc bản quyền, chúngđược đưa vào lưu thông trong một thị trường, và sau đó được nhập khẩu vào mộtthị trường thứ hai mà không được phép của các chủ sở hữu tài sản trí tuệ trong địabàn đó Các chủ sở hữu này thường là một đại lý địa phương được các nhà sản xuấtcấp phép phân phối cho sản phẩm của mình.)

( ssa_maskus_pi.pdf )

http://www.wipo.int/about-ip/zh/links/www.wipo.int-about-ip-en-studies-pdf- Tóm lại, nhập khẩu song song là việc một chủ thể (không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền SHTT) tiến hành nhập khẩu hàng hóa (hợp pháp, chính hãng, đã đăng ký bảo hộ) sau khi hàng hóa này được tung ra thị trường

từ những kênh phân phối chính thức.

2 Đặc điểm của nhập khẩu song song

Nhập khẩu song song có những đặc điểm sau đây:

(i) Đây là một hiện tượng kinh tế và hiện tượng này có thể xảy ra đối với tất cảcác loại hàng hoá

(ii) Hàng hoá chính hiệu được đưa ra thị trường nước ngoài bởi chính chủ sở hữuquyền SHTT hoặc chủ thể khác được chủ sở hữu quyền cho phép.

(iii) Chủ thể nắm giữ quyền SHTT ở nước xuất khẩu và ở nước nhập khẩu là mộthoặc là những chủ thể khác nhau nhưng có mối quan hệ pháp lý và/hoặc kinh

tế với nhau

(iv) Hoạt động nàycó sự xuất hiện của hai nhà kinh doanh, đó là nhà kinh doanhđược uỷ quyền và nhà kinh doanh không được uỷ quyền

(v) Hoạt động này có thể xảy ra giữa hai nước trở lên

3 Nguyên nhân của nhập khẩu song song

Nguyên nhân của nhập khẩu song song là sự khác biệt về giá giữa nước xuấtkhẩu và nước nhập khẩu hàng hoá Các công ty, hoặc là nhà sản xuất hoặc nhàphân phối, do nhiều lý do đã thiết lập mức giá khác nhau cho cùng một sản phẩmcủa mình tại các thị trường khác nhau Vì thế, các nhà nhập khẩu song song thườngmua sản phẩm tại một quốc gia với mức giá P1, sau đó họ nhập khẩu vào quốc giathứ hai nơi mà những sản phẩm này đang được bán với mức giá P2>P1 Nhà nhậpkhẩu song song sẽ bán sản phẩm ở thị trường thứ hai này với một mức giá thườngnằm giữa P1 và P2

4 Cơ sở pháp lý của nhập khẩu song song

Có nhiều tranh cãi giữa những người ủng hộ và phản đối xung quanh tínhhợp pháp của việc nhập khẩu song song, nó liên quan đến một học thuyết gọi là

“Học thuyết hết quyền – Exhaustion doctrine” hay học thuyết “bán lần đầu – firstsale doctrine” Theo học thuyết này, lợi nhuận có được từ việc các công ty bán sảnphẩm của mình lần đầu tiên ra thị trường là đã đủ để đền đáp cho công ty đó trongviệc nghiên cứu ra sản phẩm Vì vậy, khi sản phẩm mang đối tượng SHTT đãđược đưa ra thị trường bởi chính chủ thể nắm giữ quyền SHTT hoặc với sự đồng ýcủa chủ thể này thì chủ thể nắm giữ quyền SHTT không còn quyền kiểm soát đốivới việc phân phối và khai thác thương mại sản phẩm hay bất cứ quyền hạn nàokhác về sở hữu trí tuệ với sản phẩm đó nữa, nói cách khác họ không thể can thiệpvào những gì xảy đến tiếp theo đối với các sản phẩm đã bán ra trên thị trường Vídụ: Sau khi bán một chai nước có ga mang nhãn hiệu Coca-Cola, quyền sở hữu trítuệ của hãng Coca-Cola đối với chai nước này không còn nữa Có nghĩa là: Công

ty không có quyền ngăn cản khách hàng uống nước, tặng hay bán sản phẩm nàycho người khác Tuy nhiên, người mua đồ uống Coca-Cola không thể sử dụngnhãn hiệu nổi tiếng Coca-Cola cho đồ uống mà họ sản xuất hay chuyển giao quyền

sử dụng nhãn hiệu này cho người khác

Thuyết hết quyền là cơ sở pháp lý cho thương mại song song nói chung vànhập khẩu song song nói riêng Tuy nhiên, quan niệm về tính đúng đắn của họcthuyết đó là khác nhau giữa các quốc gia Những nước phản đối sẽ ban hành cácluật lệ cấm việc nhập khẩu song song, trong khi các nước ủng hộ thì sẽ xem việcnhập khẩu như thế là hợp pháp Nói cách khác, nhập khẩu song song có được thừanhận hay không phụ thuộc vào cơ chế hết quyền mà nước nhập khẩu áp dụng Trường hợp 1:

Nếu nước nhập khẩu áp dụng cơ chế hết quyền quốc gia (the nationalexhaustion regime), chủ thể nắm giữ quyền SHTT chỉ mất quyền kiểm soát việcphân phối và khai thác thương mại sản phẩm trong phạm vi lãnh thổ nước này Do

đó, nhập khẩu song song không được công nhận Một số nước như Mỹ,…áp dụng

cơ chế này

Trường hợp 2 :

Nếu nước nhập khẩu áp dụng cơ chế hết quyền khu vực (the regionalexhaustion regime), chủ thể nắm giữ quyền SHTT mất quyền kiểm soát việc phânphối và khai thác thương mại sản phẩm trong phạm vi khu vực Do đó, nhập khẩusong song chỉ được thừa nhận trong phạm vi khu vực

Hết quyền khu vực được áp dụng trong liên minh EU Sự xuất hiện của sảnphẩm đã được cấp bằng sáng chế tại một nước thành viên trong khu vực đó sẽkhiến cho quyền phân phối độc quyền sản phẩm đó trong tất cả các nước thànhviên của khu vực đó mất hiệu lực, điển hình là trong khối thị trường chung EU Vìvậy hàng hóa có thể di chuyển tự do trong khu vực này

Trường hợp 3:

Nếu nước nhập khẩu song song áp dụng cơ chế hết quyền quốc tế (theinternational exhaustion regime), chủ thể nắm giữ quyền SHTT không còn quyềnkiểm soát việc phân phối và khai thác thương mại sản phẩm trên toàn thế giới Do

đó, nhập khẩu song song được thừa nhận Việt Nam, Nhật Bản…là những nước ápdụng cơ chế hết quyền quốc tế

Tóm lại, thuyết hết quyền và nhập khẩu song song có mối quan hệ chặt chẽ, hai vấn đề này thường được đặt cạnh nhau.

5 Các dạng của nhập khẩu song song

Nhập khẩu song song có thể xảy ra dưới các hình thức sau đây:

 Thứ nhất, công ty A (Mỹ) chuyên sản xuất máy khoan có thị trường tại Mỹ,

thành lập một công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cũng sản xuất loạimáy khoan này để bán tại thị trường Việt Nam với giá rẻ hơn thông qua nhà phânphối được ủy quyền Nhãn hiệu sử dụng cho máy khoan của công ty được bảo hộtại Mỹ và Việt nam Tuy nhiên, vì lý do nào đó, việc kiểm soát phân phối này

không được thực hiện triệt để nên hàng hóa rơi vào kênh phân phối không chínhthức (không được ủy quyền) và có một số được nhập khẩu lại vào Mỹ

 Thứ hai, một nhà sản xuất, là công ty A (Đức), cấp li-xăng nhãn hiệu A cho

một nhà nhập khẩu độc quyền B (Việt Nam) Với sự đồng ý của công ty A (Đức),công ty B (Việt Nam) đăng ký bảo hộ nhãn hiệu A và trở thành chủ sở hữu nhãnhiệu này tại Việt Nam Tuy nhiên, có một công ty thương mại X tại Malaysia nhậpkhẩu hàng hóa mang nhãn hiêu A từ công ty A (Đức) vào Malaysia để kinh doanh,nhưng sau đó Công ty X này lại bán hàng này vào thị trường Việt Nam Công ty B(Việt Nam) không có quyền yêu cầu Hải quan ngăn cấm nhập khẩu hàng hóa mangnhãn hiệu A vào Việt nam

 Thứ ba, một nhà sản xuất Việt Nam là chủ sở hữu nhãn hiệu A Ngoài kinh

doanh nội địa còn xuất khẩu sản phẩm mang nhãn hiệu của mình sang các thịtrường nước ngoài Nhưng sau đó các sản phẩm này lại được công ty khác nhậpkhẩu vào lại Việt Nam

 Thứ tư, đặt hàng qua thư Hình thức này đang và sẽ phát triển nhờ hệ thống

internet và là một nguồn quan trọng của nhập khẩu song song Công ty A ở nướcngoài đã đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam và đưa hàng hóa vào thị trường ViệtNam Những nhà nhập khẩu nhỏ, người bán lẻ ở Việt Nam có thể mua hàng trựctiếp qua catalog từ các nhà buôn lớn ở nước ngoài hoặc gửi thư đặt hàng ở các thịtrường khác nhau có bán hàng hóa do công ty A đưa ra thị trường

6 Tác động của nhập khẩu song song

a Tác động tích cực.

 Nhập khẩu song song làm tăng thặng dư của những nhà bán lẻ Nếu một

người bán lẻ có thể có được cùng một sản phẩm với giá thấp hơn ở Pháp so vớiThụy Sĩ, thì họ sẽ mua và nhập khẩu hàng hóa đó từ nhà phân phối tại Pháp Điềunày sẽ cho phép những nhà bán lẻ tính giá thấp hơn cho người tiêu dùng, từ đó

nâng cao khả năng cạnh tranh so những nhà bán lẻ khác tại các thị trường có mứcgiá cao hơn đối với sản phẩm đó

 Mở cửa thị trường để nhập khẩu song song tạo ra phúc lợi tích cực cho người tiêu dùng Đối với nhiều hàng hóa nhạy cảm, đặc biệt là dược phẩm, có một

hiện tượng thường gặp là tồn tại sự khác biệt về giá cả các mặt hàng giống nhauthuộc cùng một công ty trong các thị trường quốc gia khác nhau trên khắp thế giới.Quy định cho phép các dược phẩm có bằng sáng chế được nhập nhẩu song songcông khai sẽ đem lại cho người tiêu dùng cơ hội tiếp cận các sản phẩm đã có ủyquyền hợp pháp trên thị trường quốc tế với mức giá thấp nhất Điều này làm tăngthặng dư của người tiêu dùng và phúc lợi xã hội thông qua việc:

- cung cấp cho người tiêu dùng mức giá thấp hơn cho cùng sản phẩm

- làm cho những người có thu nhập thấp có thể tiếp cận với các dược phẩm cóbằng sáng chế

- làm giảm sức căng ngân sách, bao gồm nguồn quỹ dành cho các chươngtrình vì sức khỏe cộng đồng

 Nhập khẩu song song có thể làm tăng lợi ích của các nước đang phát triển do lợi thế so sánh về chi phí thấp Chúng ta có thể công nhận với nhau rằng

việc sản xuất hàng hóa ở các quốc gia đang phát triển thường tốn ít chi phí hơn là ởcác quốc gia phát triển do sự sẵn có của nguồn lao động giá rẻ với chi phí - phúclợi xã hội thấp hơn nên các tổ chức đa quốc gia thường muốn đặt các cơ sở sảnxuất của họ tại đây Nếu các nhà bán buôn và các nhà phân phối ở các nước đangphát triển có thể xuất khẩu hàng hóa sản xuất tại địa phương với chi phí thấp hơnvào thị trường các nước phát triển thì nó sẽ làm gia tăng nhu cầu tiêu dùng cho cácsản phẩm đó và đồng thời thúc đẩy thương mại, tạo điều kiện cho các nước nàyphát triển kinh tế

Ví dụ: So với tại thị trường Mỹ, Coca Cola sản xuất tại công ty Coca Cola

Việt Nam có chi phí thấp hơn và được tiêu dùng với giá thấp hơn khoảng 3 lần,

trong khi chất lượng vẫn đạt chuẩn do tập đoàn Coca Cola yêu cầu Theo quy chếhiện tại, những sản phẩm này chỉ được tiêu dùng trong lãnh thổ Việt Nam Tuynhiên, nếu như hoạt động nhập khẩu song song sản phẩm này được cấp phép thìCoca Cola Việt Nam có thể xuất khẩu Coca cola sang các thị trường khác Điềunày không chỉ giúp công ty phát triển hơn mà còn giúp người tiêu dùng ở thịtrường khác được mua sản phẩm với giá rẻ hơn, dẫn tới kích thích tiêu dùng.

 Với những nước nghèo và đang phát triển, nhập khẩu song song được xem là một trong những công cụ hữu hiệu để bình ổn và giảm giá những mặt hàng nhạy cảm trên thị trường Hiện nay, tồn tại một thực tế là các nhà phân

phối thuốc độc quyền thường lợi dụng ưu thế là nguồn cung cấp thuốc duy nhấttrên thị trường nên đã áp đặt các mức giá cao và có thể tăng giá một cách tùy ý

Ví dụ: Thị trường thuốc Việt Nam có sự chênh lệch rất cao giữa giá nhập

khẩu và giá thuốc bán ra của các công ty độc quyền phân phối Mức chênh lệchkhoảng 10-88% Nhưng khi bộ y tế cho phép nhập khẩu song song thì giá nhiềuloại thuốc được phân phối độc quyền đã giảm một cách đáng kể và nhiều loạithuốc ngoại nhập đã không còn tuỳ tiện tăng giá như trước

nước nghèo sẽ ngày càng khó khăn hơn trong việc tiếp cận các nguồn thuốc tốttrong tương lai Nếu theo phân tích ở trên thì nhập khẩu song song mang lại lợi íchcho những nước nghèo trong ngắn hạn thì ở đây xét về yếu tố dài hạn, nhập khẩusong song sẽ gây ra những bất lợi không nhỏ cho họ.

Thực tế có một mối lo ngại lớn rằng nhập khẩu song song sẽ gây khó

khăn trong vấn đề kiểm soát giá và chất lượng hàng hóa trên thị trường quốc

tế Việc nhập khẩu song song một cách ồ ạt các hàng hóa trên thị trường sẽ bị

nhiều nhà kinh doanh lợi dụng để làm các mặt hàng giả, hàng nhái và đem đến tayngười tiêu dùng

Nhập khẩu song song làm giảm lợi nhuận của các nhà sản xuất, từ đó

dẫn đến giảm động lực kinh doanh và động lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới Rõ ràng, việc tất cả các quốc gia đều chấp nhận nhập khẩu song song

sẽ giới hạn khả năng áp đặt các mức giá khác nhau cho các thị trường khác nhaucủa nhà sản xuất Phân biệt giá cho phép họ đạt được tổng doanh thu cao bằng việctạo ra các mức giá tùy theo điều kiện các quốc gia, tức là việc tính giá người tiêudùng ở các quốc gia giàu có hơn sẽ cao hơn so với người tiêu dùng trong các quốcgia nghèo hơn Nếu không thực hiện được sự phân biệt giá giữa các thị trường, cáccông ty nắm giữ bằng sáng chế sẽ tăng giá ở những vùng có thu nhập thấp để tránhlàm giảm lợi nhuận của họ trong các vùng giàu có hơn

Việc lạm dụng nhập khẩu song song có thể gây ảnh hưởng xấu đến sự

phát triển của các ngành sản xuất tại quốc gia cho phép quá trình này Các

nhà sản xuất cùng một loại sản phẩm được nhập khẩu song song ở trong nước sẽkhó có thể cạnh tranh với những hàng hóa nhập khẩu song song có nhãn hiệu củacác hãng nổi tiếng xuất hiện ồ ạt tại đây Điều này có thể dẫn đến việc phụ thuộcnhiều hơn vào nguồn cung ứng từ nước ngoài, đồng thời suy giảm khả năng sảnxuất trong nước Trong dài hạn, đây là mối nguy lớn cho nền kinh tế của một quốcgia

7 Các quy định pháp lý về nhập khẩu song song

đó được bán lần đầu hay trên toàn thế giới

Vấn đề này cũng được nêu đến trong phạm vi các công ước và hiệp địnhquốc tế về sở hữu trí tuệ Theo nguyên tắc về sự độc lập của các sáng chế (Article4bis.1 trong hiệp ước Paris), độc quyền đối với sáng chế là theo khu vực Cụ thể,điều này quy định: “Các Patent do công dân của các nước thành viên của Liênminh xin cấp tại các nước thành viên khác nhau của liên minh sẽ độc lập với nhữngpatent cấp cho cùng một sáng chế ở những nước khác bất kể nước đó có hay không

là thành viên của liên minh” Có nghĩa là, khi muốn được bảo hộ quyền SHTT ởmột quốc gia nào đó, nhà phát minh phải xin cấp bằng sáng chế ở quốc gia đó Tuynhiên có một số ngoại lệ như trong tổ chức quyền sở hữu trí tuệ theo khu vực ChâuPhi (African Regional Intellectual Property Organisation_ARIPO), các nhà sángchế có thể nộp đơn xin cấp bằng sáng chế lên tổ chức để được bảo vệ ở hầu hết cácquốc gia thành viên Tuy nhiên, độc quyền sáng chế được cấp còn phải phụ thuộcvào luật từng nước và chỉ có hiệu lực trên lãnh thổ từng nước

Theo thỏa ước TRIPS (Article 6) và Paragraph 5(d) của Tuyên bố Doha vềTRIPS và sức khỏe cộng đồng, độc quyền phân phối của chủ sở hữu quyền đối vớimột sản phẩm nhất định sẽ kết thúc sau lần bán đầu tiên trong giới hạn quốc giahay trên phạm vi thế giới phụ thuộc vào quyết định của các nhà lập pháp ở mỗi

nước Theo đó, các thành viên WTO có thể tự do chấp nhận hay cấm nhập khẩusong song.

7.2 Quy định của một số nước trên TG

Hết quyền SHTT và nhập khẩu song song được công nhận là những vấn đềquan trọng trong chính sách và pháp luật SHTT cũng như thương mại của mỗiquốc gia Do những giá trị lý luận và thực tiễn của chúng, những vẫn đề này thuhút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu cũng như những người làm thực tiễntrong cả lĩnh vực pháp luật và kinh tế Cho đến nay, nhiều tranh cãi còn tồn tạixoanh quanh hết quyền SHTT và nhập khẩu song song Nội dung đưa ra sau đâytập trung vào phân tích về hết quyền SHTT và nhập khẩu song song, đặc biệt làchính sách nhập khẩu song song thuốc trong pháp luật của ba quốc gia –Singapore, Malaysia, Philipine Bởi cũng giống như Việt Nam, các quốc gia nàyđều chú trọng chính sách nhập khẩu song song thuốc và coi đây là hoạt động hợppháp, là công cụ hữu hiệu nhằm giảm giá thuốc và tăng khả năng tiếp cận thuốccủa người dân Sau đây là nôi dung cơ bản trong pháp luật của một số nước về hếtquyền SHTT và nhập khẩu song song

 Singapore

Singapore áp dụng nguyên tắc hết quyền quốc tế cho sáng chế, nhãn hiệu,quyền tác giả và thừa nhận nhập khẩu song song sản phẩm mang đối tượng sở hữutrí tuệ được bảo hộ Ở quốc gia này, không có bất kỳ rào cản pháp lý và thực tế nàocho hoạt động nhập khẩu song song

Đối với sáng chế: Cơ chế hết quyền quốc tế và nhập khẩu song song được áp dụng

cho những sản phẩm và quy trình được bảo hộ sáng chế

Theo quy định tại Mục 66.2.g, Đạo luật Sáng chế năm 1994: nhập khẩu sản phẩm

được bảo hộ sáng chế hoặc sản phẩm được tạo ra theo quy trình được bảo hộ sángchế không bị coi là hành vi xâm phạm quyền đối với sáng chế khi sản phẩm được