Áp dụng quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi và phòng trị một số bệnh thường gặp ở lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ tại công ty cổ phần hải thịnh, TP bắc ninh​

Bên cạnh đó, để đápứng được nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng thịt, ngoàiviệc nuôi các giống lợn nội có chất lượng thịt thơm ngon và chịu đựng khamkhổ tốt, chúng ta

TRẦN NHẬT LỮ

Tên đề tài:

ÁP DỤNG QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRONG CHĂN NUÔI VÀ PHÒNG TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP Ở LỢN NÁI SINH SẢN VÀ LỢN CON THEO MẸ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN HẢI THỊNH, TP.BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

2014 - 2018

Thái Nguyên – năm 2018

TRẦN NHẬT LỮ

Tên đề tài:

ÁP DỤNG QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRONG CHĂN NUÔI VÀ PHÒNG TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP Ở LỢN NÁI SINH SẢN VÀ LỢN CON THEO MẸ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN HẢI THỊNH, TP.BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Dược thú y

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Văn Sửu

Thái Nguyên – năm 2018

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu nhà trường và toàn thể cácthầy cô giáo khoa chăn nuôi thú y trường Đại học nông lâm Thái Nguyên đãdạy dỗ và truyền đạt cho em rất nhiều kiến thức trong thời gian vừa qua

Cám ơn công ty cổ phần dinh dưỡng Hải Thịnh đã tạo điều kiện cho emđược thực tập tại các trang trại chăn nuôi và chỉ dẫn cho em nhiều kinhnghiệm trong thực tế

Cuối cùng em xin kính chúc sức khỏe Ban giám hiệu, quý thầy côtrường Đại học nông lâm Thái Nguyên, kính chúc công ty cổ phần dinhdưỡng Hải Thịnh ngày càng phát triển

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm

Sinh viên

Trần Nhật Lữ

: Lở mồm long móng

: Mililit: Nhà xuất bản: Quốc lộ: Số thứ tự: Tiến Sĩ: Thể trọng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH SÁCH BẢNG v

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục đích của đề tài 2

1.2.2 Yêu cầu của đề tài 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập 3

2.1.1 Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập 3

2.1.2 Quá trình thành lập và phát triển của công ty cổ phần Hải Thịnh, TP.Bắc Ninh 4

2.2 Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu 6

2.2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 6

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 31

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 35 3.1 Đối tượng 35

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 35

3.3 Nội dung tiến hành 35

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 35

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 35

3.4.2 Phương pháp theo dõi 35

3.4.3 Công thức tính một số chỉ tiêu theo dõi 37

Phần 4 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 38

4.1 Công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng bệnh cho lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ 38

4.1.1 Quy mô trang trại 38

4.1.2 Công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và tiêm phòng 40

4.2 Công tác chẩn đoán bệnh ở lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ 42

4.2.1 Tình hình mắc bệnh ở lợn nái sinh sản 42

4.2.2 Tỷ lệ nái mắc bệnh sinh sản theo tháng theo dõi 42

4.2.3 Tình hình mắc bệnh ở lợn con theo mẹ 43

4.2.4 Tỷ lệ lợn con mắc bệnh theo lứa tuổi 44

4.3 Công tác điều trị bệnh cho lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ 45

4.3.1 Kết quả điều trị bệnh cho lợn nái sinh sản 45

4.3.2 Kết quả điều trị bệnh cho lợn con theo mẹ 46

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 48

5.1 Kết luận 48

5.2 Đề nghị 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49 PHỤ LỤC

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 4.1 Cơ cấu đàn lợn nái của trại (2016 - 2018) 38

Bảng 4.2 Lịch sát trùng áp dụng tại trại lợn nái 39

Bảng 4.3 Kết quả chăm sóc, nuôi dưỡng lợn nái và lợn con theo mẹ trong 14 tuần 40

Bảng 4.4 Kết quả tiêm phòng vacxin tại trại 41

Bảng 4.5 Tình hình mắc bệnh ở lợn nái sinh sản trong 3 tháng 42

Bảng 4.6 Tỷ lệ mắc bệnh sinh sản của lợn nái theo tháng theo dõi 43

Bảng 4.7 Tình hình mắc bệnh ở lợn con theo mẹ 44

Bảng 4.8 Tỷ lệ lợn con mắc bệnh theo lứa tuổi 44

Bảng 4.9 Kết quả điều trị bệnh trên đàn lợn nái 45

Bảng 4.10 Kết quả điều trị bệnh trên đàn lợn con 47

Trong những năm gần đây, nhờ việc áp dụng các thành tựu khoa học –

kỹ thuật vào sản xuất, ngành chăn nuôi lợn ở nước ta đang phát triển ngàycàng mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng Phương thức chăn nuôi lợn đã vàđang chuyển dịch theo hướng tích cực từ nuôi lợn theo quy mô hộ gia đình,nhỏ lẻ mang tính tự cung tự cấp sang quy mô trang trại, tập trung Nhờ đóviệc quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng tốt hơn đã tạo ra các sản phẩm đảm bảo

vệ sinh an toàn thực phẩm và có giá trị kinh tế cao hơn Bên cạnh đó, để đápứng được nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng thịt, ngoàiviệc nuôi các giống lợn nội có chất lượng thịt thơm ngon và chịu đựng khamkhổ tốt, chúng ta còn nhập nhiều giống lợn ngoại có khả năng sinh trưởngnhanh và tỷ lệ thịt nạc cao để lại tạo với các giống lợn nội và nuôi thuần Dovậy, có rất nhiều trang trại chăn nuôi lợn ngoại với quy mô từ vài trăm đến vàinghìn con lợn nái đã phát triển ở khắp nơi trong cả nước

Muốn chăn nuôi lợn đạt hiệu quả kinh tế cao thì cần phải có con giống tốt Muốn có giống lợn tốt thì chăn nuôi lợn nái sinh sản có một vai trò đặc biệt quan trọng bởi vì ngoài việc chọn được giống lợn có khả năng sinh trưởng nhanh, tỷ lệ thịt nạc cao, tiêu tốn thức ăn thấp thì việc nuôi dưỡng, chăm sóc và quản lý dịch bệnh cho lợn nái và lợn con theo mẹ là rất quan trọng Nếu nuôi dưỡng, chăm sóc

lợn nái và lợn con không đúng kỹ thuật thì chất lượng đàn con sẽ kém, do đóảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh trưởng của lợn con ở giai đoạn sau vàhiệu quả chăn nuôi sẽ thấp.

Trong quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc lợn nái nuôi con và lợn con theo

mẹ sau khi đẻ còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại đặc biệt là những bệnh dịchthường xuyên xảy ra ở lợn nái nuôi con sau khi đẻ và lợn con theo mẹ Khibệnh dịch xảy ra đối với lợn mẹ và lợn con trong giai đoạn này đã làm chochất lượng lợn con cai sữa kém, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh trưởngcủa lợn sau này Vì vậy, áp dụng quy trình phòng và trị bệnh cho lợn nái sinhsản và lợn con theo mẹ hiệu quả là cần thiết

Xuất phát từ thực tế nêu trên, em tiến hành đề tài:

“Áp dụng quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi và phòng trị một số bệnh thường gặp ở lợn nái và lợn con theo mẹ tại công ty cổ phần Hải Thịnh, TP.Bắc Ninh”.

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục đích của đề tài

- Thực hiện quy trình phòng bệnh cho lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ

- Đánh giá được tình hình mắc bệnh ở lợn nái sinh sản và lợn con theo

mẹ nuôi tại trại lợn công ty cổ phần Hải Thịnh

- Đề xuất được các biện pháp điều trị bệnh hiệu quả cho lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn chăn nuôi lợnnái sinh sản và lợn con theo mẹ đồng thời học tập bổ sung những kiến thức mới từthực tiễn sản xuất

- Ứng dụng các biện pháp phòng và điều trị bệnh có hiệu quả cho lợn nái sinh sản và lợn con theo mẹ vào thực tiễn chăn nuôi lợn tại địa phương

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Điều kiện tự nhiên của cơ sở thực tập

2.1.1.2 Điều kiện địa hình, đất đai

Đồng bằng xen kẽ đồi thấp có hướng dốc chủ yếu từ Bắc xuống Nam

và từ Tây sang Đông Vùng đồng bằng thường có đo cao phổ biến từ 3 đến 7

m, diện tích đồi núi chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng diện tích

2.1.1.3 Điều kiện khí hậu và thời tiết

Khí hậu cận nhiệt đới ẩm, chia làm 4 mùa rõ rệt (Xuân, Hạ, Thu, Đông)

Có sự chênh lệch rõ ràng về nhiệt độ giữa mùa Hè nóng ẩm và mùaĐông khô lạnh, sự chênh lệch đạt 15-16oC

Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm, lượng mưa trong mùa hè chiếm 80% tổng lượng mưa cả năm

Nhiệt độ trung bình 23,3oC, độ ẩm trung bình 79%

2.1.1.4 Điều kiện giao thông

Hệ thống đường bộ gồm QL.1A chạy từ Hà Nội - Lạng Sơn, QL.18 chạy từ Nội Bài – Thành phố Bắc Ninh – Hạ Long

2.1.2 Quá trình thành lập và phát triển của công ty cổ phần Hải Thịnh,

TP Bắc Ninh

2.1.2.1.Quá trình thành lập và cơ sở vật chất của công ty cổ phần Hải Thịnh

Khi thị trường chăn nuôi Việt Nam có những bước tiến mới đáng kích

lệ, quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ dần thu hẹp và nhường bước cho những trang trạichăn nuôi công nghiệp hiện đại hơn, ở khu vực Bắc Giang, Bắc Ninh, TháiNguyên Đã xuất hiện những trang trại tư nhân đầu tư quy mô hàng trăm conheo nái, hơn nghìn đầu heo thịt Những trang trại nuôi gà công nghiệp cũng đãbắt đầu hình thành với quy mô hàng chục nghìn con gà Thị trường thức ăngia súc trở nên hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài, các Công ty vốn 100%nước ngoài đã có mặt ở thị trường Việt Nam, như tập đoàn CP của Thái lan,Cargill của Mỹ, CJ của Hàn Quốc,… Hải Thịnh đứng trước thức thách mới,phải liên tục phát triển để đáp ứng nhu cầu của thị trường ngày càng tăng đốivới sản phẩm thức ăn gia súc, gia cầm, cũng như tình hình cạnh tranh mới đầythách thức Cũng trong thời gian này, kế hoạch dự kiến xây dựng một nhàmáy mới thứ 2 ở Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang đang khẩn trương được tiến hànhnghiên cứu thăm dò Thế mạnh của các nhà máy sản xuất thức ăn gia súc HảiThịnh là đều nằm trục giao thông thuận lợi nhất, rất thuận lợi cho việc vậnchuyển, lưu thông hàng hoá và nguyên liệu Hải Thịnh không ngừng tăngtrưởng và tiến lên dẫn đầu thị trường thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam

Song hành cùng sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam Quachặng đường 10 năm đầu tư xây dựng với công nghệ hiện đại nhà máy trị giá 5triệu đô Công ty cổ phần dinh dưỡng Hải Thịnh đã tạo dựng và gặt hái đượcnhiều thành công cùng sự phát triển của ngành Đó chính là lòng tin dùng củangười chăn nuôi và sự sát vai vững bước của hệ thống nhà phân phối Để sự hợptác được chặt chẽ hơn Hải Thịnh với phương châm hoạt động “Hợp tác – Chia sẻ– Thành công” đội ngũ chuyên gia, kỹ thuật và thương mại hùng hậu dầy dặn

kinh nghiệm của chúng tôi luôn bên cạnh quý bạn, cùng quý bạn giải quyếtnhanh chóng các vấn đề còn đang tồn tại để sản xuất ra những sản phẩm cóchất lượng cao, an toàn vệ sinh thực phẩm, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và

có sức cạnh tranh cao nhất trên thị trường

Hải Thịnh với đội ngũ cán bộ kỹ thuật của nhà máy có trình độ chuyênmôn cao, giầu kinh nghiệm, được đào tạo từ các cơ sở có uy tín và thườngxuyên được cử tham gia các lớp đào tạo nhằm năng cao chuyên môn, nghiệp

vụ trong và ngoài nước, cập nhật kiến thức mới để phục vụ sản xuất HảiThịnh, với hệ thống phòng thí nghiệm được trang bị đầy đủ các loại máy móchiện đại nhất nhập khẩu từ các nước tiên tiến trên thế giới như: Đức, Nhật,

Mỹ, Thuỵ Sỹ,… Cho phép phân tích đủ 12 tiêu chí nguyên liệu, thức ăn chănnuôi nhằm quản lý chặt chẽ nhất các giá trị dinh dưỡng của nguyên liệu đầuvào cũng như thành phẩm đầu ra, tạo ra các sản phẩm thức ăn chăn nuôi Giasúc, Gia cầm, Thuỷ sản chất lượng cao, luôn ổn định Hải Thịnh, với dâychuyền sản xuất tự động hoá hiện đại nhất, kiểm soát tốt quá trình cân, phốitrộn, diệt khuẩn ép viên và đóng bao là những yếu tố tạo thành hệ thống hoànchỉnh trong sản xuất thức ăn chăn nuôi chất lượng cao, ổn định, nâng cao hiệuquả chuyển hoá các chất dinh dưỡng của thức ăn trong con vật, giảm thiểu ônhiễm môi trường và tối đa lợi nhuận cho người chăn nuôi

2.1.2.2 Đối tượng và các kết quả sản xuất của của công ty cổ phần Hải

Thịnh a Công tác chăn nuôi

Hiện tại công ty đang có và khai thác 10.000 heo bố mẹ và 1000 heoông bà ở 2 trại Gia Bình – Bắc Ninh và Hiệp Hòa – Bắc Giang Cung cấpgiống cho người chăn nuôi Xây dựng lò giết mổ tập trung để thu mua sảnphẩm đầu ra cho người chăn nuôi Xây dựng nhà máy mới 2 với công suất 60tấn/giờ, ước tính tổng giá trị đầu tư gần 6 triệu USD

b Công tác thú y

Đội ngũ cán bộ kỹ thuật chuyên môn cao, giầu kinh nghiệm luôn sẵnsàng hỗ trợ người chăn nuôi chẩn đoán, phòng và trị bệnh hiệu quả

c Công tác sản xuất và phân phối thức ăn chăn nuôi

Hải Thịnh là thức ăn chăn nuôi cao cấp được người chăn nuôi trên cảnước tín nhiệm sử dụng với 3 thương hiệu: Complex feed, haithinh feed,grenhope Hải Thịnh luôn tự hào là nhà cung cấp thức ăn chăn nuôi hàng đầutrong nước, đem đến những dịch vụ và sản phẩm tốt nhất cho người chăn nuôi

d Đánh giá thuận lợi và khó khăn

Thuận lợi: Có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăn nuôi, độingũ chuyên gia kỹ thuật dầy dặn kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại, giaothông thuận lợi

Khó khăn: Cạnh tranh thị trường với nhiều công ty có vốn đầu tư nướcngoài như tập đoàn CP của Thái lan, cargill của Mỹ, CJ của Hàn Quốc

2.2 Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu

2.2.1 Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

2.2.1.1 Quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi lợn nái sinh sản và lợn con

theo mẹ a Quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi lợn nái sinh sản.

Theo Nguyễn Tấn Anh và Nguyễn Duy Hoan (1998) [1] thì sữa đầu làsữa lợn mẹ tiết ra cho con bú 2 - 3 ngày đầu Sữa đầu có đủ chất dinh dưỡng,kháng thể và chất chống nhiễm độc của cơ thể lợn mẹ truyền cho lợn con quasữa đầu Lợn con cần được bú sữa đầu của chính mẹ nó trong những ngày đầusau khi sinh Lượng sữa mẹ tiết ra cao nhất trong 10 ngày đầu, sau đó giảmdần Lượng sữa nhiều hay ít phụ thuộc vào di truyền và nuôi dưỡng lợn nái

Do lượng sữa ổn định nên số con đẻ ra nhiều thì khối lượng lợn con nhỏ,trường hợp đẻ ít con thì khối lượng lợn con lớn hơn Lợn nái không có bầu dựtrữ sữa, do đó không thể vắt sữa để xác định lượng sữa cũng như lấy sữa để

kiểm tra chất lượng sữa Sữa mẹ là nguồn thức ăn có đầy đủ chất dinh dưỡng,không loại thức ăn nào thay thế được Lợn nái ăn thiếu chất sẽ huy động chấtdinh dưỡng trong cơ thể để đáp ứng nhu cầu sản xuất sữa để nuôi con Hiệntượng gầy sụt cơ thể, liệt chân, động dục chậm, lứa đẻ thưa và lợn nái nhanh

bị loại thải thường xảy ra đối với những lợn nái sinh sản tốt, nhất là nái lai vànái ngoại Do đó, người chăn nuôi phải đặc biệt chú ý chế độ dinh dưỡng cholợn nái sinh sản

Theo Tô Thất Sơn, Nguyễn Thị Mai và Nguyễn Thị Lệ Hằng (2006)[13] nuôi dưỡng lợn nái sinh sản cần quan tâm đến các vấn đề sau:

- Nhu cầu dinh dưỡng: Giai đoạn nuôi lợn nái nuôi con tuy ngắn (21

-25 ngày) nhưng lại rất quan trọng Để có tỷ lệ nuôi sống cao, trọng lượng caisữa cao, hạ chi phí giá thành là việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng Tronggiai đoạn nuôi con, ngoài nhu cầu dinh dưỡng để đảm bảo cho lợn nái có đầy

đủ sức khỏe và phát triển bình thường (nhất là lợn nái dưới 2 năm tuổi cơ thểcòn đang phát triển) còn cần những nhu cầu quan trọng sau giúp lợn nái có đủdinh dưỡng để tiết sữa nuôi con:

+ Nhu cầu về protein: Protein là thành phần quan trọng của sữa Trongsữa thường tỷ lệ protein là 6%, sữa đầu là 15,7% Vì vậy, đảm bảo đủ protein cholợn nái nuôi con sẽ làm tăng sản lượng và chất lượng sữa Nếu thiếu protein trongthức ăn thì lợn mẹ sẽ gầy yếu và sau đó sản lượng, chất lượng sữa giảm xuống làmlợn con còi cọc, chậm lớn, phát triển kém, hiệu quả chăn

nuôi thấp Nhu cầu protein đối với lợn nái nuôi con, đối với các giống lợn nội

là 16% và đối với lợn ngoại là 17% Nhìn chung nếu bảo đảm được cân đốicác axit amin thì tỷ lệ protein chỉ cần 16% là đủ

+ Nhu cầu về chất khoáng: Các chất khoáng có quan hệ với sự trao đổichất nói chung và với việc tạo nên sữa Nó là thành phần của sữa, chiếm từ 0,7 –0,9% thành phần của sữa, trong đó chủ yếu là Ca và P Nếu thức ăn

thiếu Ca và P thì lợn mẹ phải lấy những chất ấy ở xương hoặc ở nơi dự trữcủa cơ thể từ đó làm cho lợn mẹ gầy yếu, mềm xương, xương xốp, đi đứngkhó khăn, lượng sữa giảm nhanh và dẫn đến lợn mẹ nuôi con kém Nói chung,trong một đơn vị thức ăn cần 7g Ca và 4g P Ngoài Ca và P ra, lợn nái còn cầnmột số các nguyên tố vi lượng như sau:

( B1, B2, B6, B12) tham gia vào quá trình trao đổi chất Nếu thiếu thì lợn traođổi chất kém, dễ mắc bệnh thần kinh, thiếu máu Vitamin C giúp nâng sức đềkháng với các bệnh tật, hồi phục sức khỏe cho lợn nái sau quá trình sinh đẻ.Vitamin D: tham gia vào quá trình trao dổi chất khoáng (Ca và P) Vì vậy, nếuthiếu vitamin D thì lợn con bị còi xương, chậm lớn vì không hấp thu được Ca

- Nhu cầu về thức ăn:

+ Đối với lợn nái nuôi con, khi phối hợp khẩu phần cần sử dụng cácloại thức ăn ít xơ, dễ tiêu hóa, nhuận tràng, kích thích tiết sữa Có thể sử dụngthêm các loại củ, quả có nhiều caroten như đu đủ, bí đỏ, cà rốt, Có thể sử

dụng các loại men vi sinh hoặc bã rượu bia Nên phối hợp nhiều loại thức ăn.+ Các loại thức ăn có chứa chất độc, nấm mốc không được sử dụng trong khẩu phần ăn

+ Trong giai đoạn lợn mẹ nuôi con không nên thay đổi thức ăn đột ngột

+ Người chăn nuôi có thể sử dụng thức ăn hỗn hợp của các hãng thức

ăn trên thị trường Hiện nay, ở một số cơ sở sản xuất và gia đình chăn nuôitiên tiến, người ta cho lợn nái ăn khẩu phần ăn tự do, nghĩa là lợn nái ăn hếtbao nhiêu thì cho ăn bấy nhiêu, không hạn chế về số lượng thức ăn Cách cho

ăn này đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn là cho lợn nái ăn theo khẩu phần ăn

cố định Vì bản thân từng lợn nái có con ăn nhiều có con ăn ít Nhiều nơi cho

ăn theo quy trình sau:

Đẻ được 1 – 7 ngày tuổi cho ăn tăng dần 1kg/con/ngày

Từ 1 - 3 tuần tuổi cho ăn 7kg/con/ngày (cho ăn tự do)

Từ 3 tuần tuổi (trước khi cai sữa 3 ngày) giảm lượng thức ăn còn

4kg/con/ngày cho đến lúc phối

Chú ý: Cho uống đủ nước sạch

b Quy trình kỹ thuật trong chăm sóc lợn nái nuôi con

Theo Trần Viết Mỹ (2008) [9] quy trình kỹ thuật trong chăm sóc lợn nái cần chú ý một số vấn đề sau:

thuyền để dễ quét, nên lát xi măng cát trong nền máng Máng uống hoặc vòi nước uống tự động bố trí ngoài sân chơi.

+ Chuồng lồng sàn: Sử dụng trong chăn nuôi lợn nái ngoại Kiểuchuồng hai dãy, mỗi dãy lắp đặt các bộ chuồng lồng sàn có kích thước 0,45m

x 2,0m; 0,6m x 2,0m; 0,45m x 2,0m

- Khai thác triệt để các núm vú của lợn mẹ:

+ Để cho bầu vú phát triển tốt, cân đối, thu được nhiều sữa, thì ngườinuôi cần phải cố định đầu vú cho lợn con (những con khỏe bú ở vú ít sữa để

kích thích mạnh, những con nhỏ yếu bú vú nhiều sữa)

+ Những con nái có số con ít hơn số vú nên phân bố đều để con có thể

bú 2 vú làm cho bầu vú phát triển đều

- Vận động: Những ngày đầu phải hạn chế vận động của lợn mẹ để đỡ

đè vào con do con còn yếu Sau 10 ngày có thể cho vận động tự do Những con cónúm vú qua sệ thì nên giảm vận động

- Tắm chải: Để hạn chế độ ẩm trong chuồng nuôi thì không nên tắmcho lợn nái trong suốt thời gian nuôi con Nên chải khô cho lợn trong những

ngày mưa lạnh Những ngày quá nóng có thể dùng khăn ướt lau mình cho lợn

mẹ không nên tắm hoặc rửa chuồng

- Vệ sinh chuồng trại: Chuồng trại phải quét khô, lau khô thường

xuyên, đảm bảo thoáng, sạch, khô, ấm

c Quy trình kỹ thuật trong chăn nuôi lợn con theo mẹ

Theo Hoàng Toàn Thắng và Cao Văn (2006) [15] thì lợn con theo mẹ sinh trưởng, phát dục nhanh, biểu hiện khả năng tăng trọng nhanh

+ 5 ngày tuổi trọng lượng gấp 2 lần lúc sơ sinh

+ 15 ngày tuổi trọng lượng gấp 4 lần lúc sơ sinh

+ 25 ngày tuổi trọng lượng gấp 10 lần lúc sơ sinh

Bộ máy tiêu hóa phát triển nhanh nhưng chưa hoàn chỉnh

+ Khi mới sinh ra các tuyến tiêu hóa phát triển chưa hoàn toàn, dungtích nhỏ Song trong vòng 2 tháng đầu chúng mới phát triển nhanh chóng.Chất lượng dịch tiêu hóa ngày càng hoàn thiện Tuy nhiên, về mặt chức năngtiêu hóa của lợn con là chưa hoàn thiện.

+ Men pepsin sau 20 ngày tuổi mới hoạt động được

+ Đường saccarozo sau 15 ngày tuổi mới tiêu hóa được

Cơ quan điều tiết nhiệt của lợn con chưa hoàn chỉnh nên thân nhiệt lợncon chưa ổn định, nghĩa là sự sinh nhiệt và thải nhiệt chưa được cân bằng.Khả năng điều tiết nhiệt của lợn con còn kém do nhiều nguyên nhân:

+ Lớp mỡ dưới da còn mỏng, lượng glycogen dự trữ trong cơ thể lợncon còn thấp, trên thân lợn con lông còn thưa nên khả năng cung cấp năng lượng

để chống rét bị hạn chế và khả năng giữ nhiệt kém

+ Hệ thần kinh điều khiển cân bằng nhiệt chưa hoàn chỉnh Trung khuđiều tiết nhiệt nằm ở vỏ não mà não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở cả hai giai đoạn bào thai và sau khi sinh

Khả năng miễn dịch của lợn con là hoàn toàn thụ động

+ Khả năng này phụ thuộc vào hàm lượng kháng thể mà nó hấp thuđược nhiều hay ít từ sữa mẹ Khi lợn mới đẻ ra, trong máu hầu như chưa cókháng thể, lượng kháng thể trong máu của lợn con tăng lên rất nhanh sau khilợn con được bú sữa đầu

Theo Trần Thanh Vân (2016) [17] thì cần cố định đầu vú cho lợn vàcho lợn bú sữa đầu:

+ Lợn con đẻ ra cần được bú sữa đầu cáng sớm càng tốt Thời gian tiếtsữa đầu của lợn nái là 2 – 3 ngày sau khi đẻ, nhưng sữa tốt nhất đối với lợn con làtrong 24 giờ đầu Sau khoảng 2 giờ nếu lợn mẹ đẻ xong thì cho cả đàn

bú Nếu lợn mẹ chưa đẻ xong thì cho những con đẻ trước bú trước

+ Sữa đầu có hàm lượng các chất dinh dưỡng rất cao Hàm lượngprotein trong sữa đầu gấp 2 lần so với sữa thường, vitamin A gấp 5 – 6 lần, vitamin

C gấp 2,5 lần, vitamin B1 và sắt gấp 1,5 lần

+ Đặc biệt trong sữa đầu có -globulin và MgSO 4 mà sữa thường không có.-globulin có tác dụng giúp cho lợn con có sức đề kháng đối với bệnh tật.MgSO4 có tác dụng tẩy các chất cặn bã trong quá trình tiêu hóa ở thời kỳ pháttriển thai để hấp thu chất dinh dưỡng mới Nếu không nhận được MgSO4 thìlợn con sẽ bị rối loạn tiêu hóa

+ Việc cố định đầu vú cho lợn con nên bắt đầu ngay từ khi cho chúng

bú sữa đầu Theo quy luật tiết sữa của lợn nái thì lượng sữa tiết ra ở các vú có sựkhác nhau và lợn con trong một ổ thường có con yếu, con khỏe khác nhau Nếu đểlợn con tự bú thì những con to khỏe thường tranh bú các vú phía trước ngực cónhiều sữa hơn và dẫn đến tỷ lệ đồng đều của đàn lợn con rất thấp Có

trường hợp những con lợn yếu không tranh được bú sẽ bị đói làm cho tỷ lệ chết của lợn con cao

+ Khi cố định đầu vú, nên ưu tiên những con lợn nhỏ yếu được bú các vúphía trước ngực Công việc này đòi hỏi người nuôi phải kiên trì, tỉ mỉ, bắt từngcon cho bú và cho bú nhiều lần trong một ngày (7 – 8 lần) Để làm tốt việc cốđịnh đầu vú, cần đánh dấu từng con và ngăn lợn mẹ ra Ở giai đoạn này ngăn lợn

mẹ ra còn có tác dụng làm giảm tỷ lệ chết của lợn con do lợn mẹ đè

+ Bình thường thì mỗi lợn con được làm quen một vú, nhưng có trườnghợp lợn nái đẻ số con nhều hơn số vú thì các vú phía trước ngực có thể cho 2 lợncon cùng làm quen 1 vú bằng cách cho bú luân phiên Cũng có trường hợp số lợncon đẻ ra ít hơn số vú thì các lợn con bú các vú phía sau có thể cho mỗi con làmquen 2 vú để vừa tăng lượng sữa cho lợn con, vừa tránh bị teo vú cho lợn mẹ

+ Nếu cố định đầu vú đều đặn thì sau 3 – 4 ngày lợn con sẽ quen và tự

bú ở các vú quy định cho nó Lợn con quen nhanh hay chậm còn phụ thuộcvào tư thế nằm của lợn mẹ Nếu lợn mẹ thường xuyên nằm quay về một phíakhi cho con bú thì lợn con nhận biết vú quy định cho nó sớm hơn Ngược lại,nếu lợn mẹ nằm thay đổi vị trí thì lợn con sẽ nhận biết chậm hơn

Theo Tạ Ngọc Sính và Hoàng Hải Hóa [12] thì cần phải tập cho lợn con

ăn sớm để:

+ Hạn chế tình trạng nhiễm ký sinh trùng do lợn con hay gặm nhấmnền chuồng và thành chuồng, thường 6 – 10 ngày tuổi lợn con mọc thêm răngnên hay ngứa lợi, nếu có thức ăn để nhấm nháp đỡ ngứa lợi thì lợn con bớt gặm nhấm lung tung

+ Giúp lợn con sớm làm quen với thức ăn và sớm biết ăn để tạo điều kiện cho việc cai sữa sớm

+ Thúc đẩy sự phát triển của bộ máy tiêu hóa Khi được bổ sung thức

ăn thì kích thích dạ dày tăng cường phản xạ tiết dịch vị

+ Đảm báo cho lợn con sinh trưởng phát triển bình thường Theo quyluật tiết sữa của lợn nái thì sau 21 ngày lượng sữa bắt đầu giảm mà nhu cầu của lợncon ngày càng tăng Khi bổ sung thức ăn thì lợn con nhận được các chất dinhdưỡng đầy đủ và cân đối hơn

+ Giảm tỷ lệ hao hụt của lợn nái Nếu không bổ sung thức ăn sớm cho lợn con thì tỷ lệ hao hụt của lợn nái rất cao, sẽ làm giảm số lứa đẻ trong một năm

+ Thường bắt đầu tập ăn sớm cho lợn con từ 5 ngày tuổi Những ngàyđầu tập cho ăn cháo loãng, bôi vào miệng lợn con hoặc bôi vào vú lợn mẹ đểlợn con bú làm lợn con quen dần với thức ăn Sau đó, cho ăn thức ăn hạt rangnghiền nhỏ Thức ăn hạt rang có mùi thơm, lợn con thích ăn và tinh bột biếnthành dạng chín tạo điều kiện cho lợn con tiêu hóa tốt hơn Khi lợn được 15 –

20 ngày tuổi cho ăn thêm rau xanh non băm nhỏ, để kích thích nhu động ruột

và để bổ sung thêm vitamin cho lợn

Theo Tô Thất Sơn, Nguyễn Thị Mai và Nguyễn Thị Lệ Hằng (2006)[13] cần bổ sung chất dinh dưỡng cho lợn con:

+ Bổ sung năng lượng: Trong 2 tuần đầu lợn con hầu như đã được cungcấp đầy đủ năng lượng từ sữa mẹ Từ tuần thứ 3 cần bổ sung thêm mới đáp ứngđược nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của lợn con Để bổ sung năng lượng cholợn con cần chọn những loại thức ăn có chất lượng cao, dễ tiêu hóa

và có hàm lượng xơ thấp như: bột ngô, bột gạo, cám loại I

+ Bổ sung protein: Lợn con bú sữa phát triển nhanh về hệ cơ và khảnăng tích lũy protein lớn Do đó, đòi hỏi về số lượng và chất lượng protein cao.Trong 2 tuần đầu, lượng sữa của lợn nái đạt mức cực thịnh Lợn con hầu

như đã nhận được đầy đủ lượng protein cần thiết cho sự phát triển của cơ thể

Từ tuần thứ 3 cần bổ sung protein để không ảnh hưởng đến tốc độ phát triểncủa lợn con Để đảm bảo, cần ưu tiên cho lợn con nguồn protein động vật nhưbột sữa, bột thịt, bột máu, bột cá và men thức ăn gia súc Nguồn protein thựcvật tốt nhất của lợn con là bột khô dầu đỗ tương

+ Bổ sung vitamin: Vitamin A tham gia vào nhiều quá trình sống củađộng vật Nhờ có vitamin A mà các mô bảo vệ như da, niêm mạc, giác mạcmắt phát triển bình thường Vitamin A còn có tác dụng kích thích sinh trưởngcủa gia súc non Nếu thiếu vitamin A lợn con sẽ bị khô mắt, viêm da, viêmphổi, lợn chậm lớn Bổ sung vitamin A cho lợn con có thể là trực tiếp hoặcgián tiếp qua sữa mẹ Qua nhiều thí nghiệm thấy rằng: Nếu bổ sung đầy đủvitamin A vào khẩu phần ăn của lợn nái chửa trong vòng 4 tuần liền trước khi

đẻ và trong giai đoạn nuôi con sẽ giúp cho lợn con không bị thiếu vitamin A.Vitamin A có nhiều trong các sản phẩm động vật như bột cá, dầu cá, trứng,

sữa Các loại củ, quả, rau xanh là nguồn cung cấp tiền vitamin A (caroten)như cà rốt, cà chua, bí đỏ, bèo dâu, rau muống.

Vitamin B1: Nếu thiếu vitamin B1 thì quá trình trao đổi chất và hoạtđộng thần kinh bị rối loạn, lợn con giảm tính thèm ăn, nhịp tim đập chậm,chậm lớn Thức ăn chứa nhiều vitamin B1 như cám gạo, men bia, đậu nành,khoai tây, bắp cải, thịt, lòng đỏ trứng

Vitamin B2: Nếu thiếu vitamin B2 lợn con sẽ bị rụng lông, các khớpxương mất tính di động, hay nôn mửa và ỉa chảy Thức ăn chứa nhiều vitaminB2 như gan, thịt, trứng, sữa, men bia khô, cà chua, đậu cove, ngô

Vitamin B12: Vai trò chủ yếu của vitamin B12 là sinh hồng cầu và tái tạo

mô Nếu thiếu vitamin B12 sẽ gây hiện tượng thiếu máu, lợn con chậm lớn

Vitamin D: Tác dụng chủ yếu của vitamin D là duy trì sự cân bằng tỷ lệgiữa Ca và P trong cơ thể Tỷ lệ Ca/P bình thường là 1/1 – 1/2 Nếu thiếuvitamin D tỷ lệ này lớn, gia súc non dễ bị còi xương Nhất là khi hàm lượng

Ca lớn mà hàm lượng P bình thường thì còi xương càng nhanh

+ Bổ sung khoáng: Cơ thể động vật không tổng hợp được các chấtkhoáng Để thỏa mãn nhu cầu về khoáng đa, vi lượng của gia súc cần bổ sungchúng vào khẩu phần ăn Trong các nguyên tố đa lượng Ca và P được gọi lànhững yếu tố cơ sở, phần lớn tham gia vào các cấu trúc của cơ thể Cùng với

sự sinh trưởng của cơ thể tỷ lệ Ca trong xương cũng tăng lên Thiếu Ca và Pcũng như thiếu vitamin D, lợn con sẽ mắc bệnh còi xương, chậm lớn Thừa

Ca cũng như thiếu Zn lợn con sẽ mắc bệnh Parakeratosis (vẩy sừng) và sẽ làmgiảm tính ngon miệng, giảm mức thu nhận thức ăn của lợn

Lợn con rất hay thiếu sắt, mỗi ngày cần khoảng 7mg sắt để duy trì sinhtrưởng Sữa mẹ mỗi ngày cung cấp cho lợn con được khoảng 1mg sắt Do đó,nếu không bổ sung sắt kịp thời cho lợn con thì chỉ sau 8 – 10 ngày tuổi lợncon bị thiếu sắt Triệu chứng điển hình của thiếu sắt là thiếu máu, lượng sắt

trong gan giảm Khi thiếu sắt, da lợn con có màu trắng xanh, đôi khi lợn con

bị ỉa chảy, ỉa phân trắng, lợn con chậm lớn, có khi tử vong Để loại trừ hiệntượng thiếu sắt thì cần bổ sung kịp thời cho lợn con bằng cách tiêm ferri –dextran cho lợn con vào ngày thứ 3 và ngày thứ 10 sau khi đẻ với liều1ml/con

+ Cho lợn uống đủ nước: Nước không phải là nguồn cung cấp nănglượng hay là chất cấu thành cơ thể nhưng nó rất cần thiết cho sự sống Tất cả

các quá trình sống đều liên quan với nước Nước trong cơ thể động vật vừa làdung môi vừa là phương tiện vận chuyển Lợn con rất hay khát nước vì quátrình đồng hóa các chất dinh dưỡng mạnh Cơ thể lợn con có hàm lượng nướcrất cao nên cần nhiều nước mới thỏa mãn cho nhu cầu hàng ngày Nếu khôngđược cung cấp nước đầy đủ lợn con sẽ uống nước bẩn và hay bị bệnh nhất làvào mùa hè

Theo Trần Thị Thuận (2005) [14] thực hiện quy trình kỹ thuật trongchăm sóc lợn con theo mẹ như sau:

- Chuồng trại: Một trong những nguyên nhân làm cho tỷ lệ chết của lợncon cao là do lợn mẹ đè Do đó, chuồng của lợn nái đẻ cần được thiết kế theo nhữngkiểu thích hợp để hạn chế thiệt hại đó Nhiều nhà chăn nuôi kết luận rằng: nền chuồngcủa lợn nái nuôi con có độ dốc vừa phải (khoảng 10%) thì lợn con ít bị lợn mẹ đè hơnnền chuồng bằng phẳng Kết quả nghiên cứu cho biết: Nuôi lợn con theo mẹ ở nềnchuồng có độ dốc vừa phải thì tỷ lệ lợn con bị

lợn mẹ đè là 1/30, nuôi ở nền chuồng bằng phẳng thì tỷ lệ đó là ¼ Để hạn chếlợn con chết do lợn mẹ đè, tốt nhất là thiết kế những ô chuồng có thể hạn chế

sự vận động của lợn nái và lợn con được ngăn ra bằng các dóng chắn Hàngngày, lợn nái chỉ có thể nằm xuống, đứng lên ở một chỗ cố định, còn lợn con

có thể vận động xung quanh lợn mẹ Với kiểu ô chuồng như thế, lợn mẹ phảiđứng lên nằm xuống từ từ nên lợn con có đủ thời gian để tránh ra khi có nguy

cơ bị mẹ đè Ô chuồng thiết kế theo kiểu này thì mỗi tuần nên cho lợn nái rasân vận động 3 lần Hiện nay, kiểu chuồng lồng để nuôi lợn nái được các cơ

sở chăn nuôi lợn công nghiệp ở nước ta ưa chuộng Nuôi lợn con theo mẹ ởchuồng lồng đã nâng cao năng suất chăn nuôi so với nuôi ở chuồng nền

- Giữ ấm cho lợn con: Lợn con chết do bị lạnh cũng chiếm một tỷ lệkhá cao Do đó, cần thường xuyên giữ ấm cho lợn con, nhất là ở 3 tuần tuổiđầu (khoảng 32 – 33oC) Biện pháp giữ ấm tốt nhất là kết hợp lót rơm và dùngđèn hồng ngoại đặt trong ô chuồng để cả phần bụng và phần lưng của lợn conđều không bị mất nhiệt (khi nằm lợn con hay áp bụng xuống dưới) Độ caocủa đèn hồng ngoại được điều chỉnh tùy theo nhiệt độ của ô chuồng Ngoài ra,còn có nhiều biện pháp khác để sưởi ấm cho lợn con như dùng hệ thống hơinước, dùng bóng đèn 200 – 300W hoặc dùng lò sưởi điện Mùa đông cần chekín chuồng Nền chuồng thường xuyên được giữ khô ráo để tránh gây bệnh,đặc biệt là bệnh ỉa phân trắng Nhất là những hôm thời tiết thay đổi đột ngộtcần chú ý tránh cho lợn con bị gió lùa Sưởi ấm cho lợn con còn hạn chế tỷ lệchết do lợn mẹ đè (khi rét lợn con hay chui rúc vào bụng mẹ)

- Cho lợn con vận động: Giúp lợn con tiếp xúc và thích nghi dần với điều kiện ngoại cảnh, tạo vitamin D3, nhận thêm một số chất như sắt, canxi, phospho

Mùa hè, sau một tuần có thể cho lợn con vận động nếu như thời tiết tốt.Mùa đông nên bắt đầu cho lợn con ra sân vận động sau 2 tuần tuổi Nhữngngày đầu nên thả 2 – 3 lần cho lợn con ra sân, mỗi lần khoảng 30 phút Từ 3 –

4 tuần tuổi có thể thả ra sân mỗi lần trên 1 giờ Từ 1 tháng tuổi trở lên có thểcho lợn con vận động tự do không quy định giờ Lợn con được tự do ra sânvận động bằng một ô trống đặt ở tường sau ô chuồng

- Cai sữa cho lợn con: Thời gian cai sữa cho lợn con sớm hay muộnphụ thuộc vào điều kiện kinh tế của từng cơ sở chăn nuôi Nói chung, trong

thực tế sản xuất có 2 hình thức cai sữa

+ Cai sữa thông thường: Thời gian cai sữa thông thường được quy định tùytheo từng nước Nói chung, các nước chăn nuôi tiên tiến thường quy định thời giancai sữa thông thường cho lợn con trong khoảng 42 – 60 ngày tuổi.

Ưu điểm: Lợn con đã biết ăn tốt, thức ăn cho lợn con sau cai sữa khôngyêu cầu cao lắm, thân nhiệt lợn con đã ổn định hơn sức đề kháng của lợn contốt hơn nên công việc chăm sóc nhẹ nhàng hơn

Nhược điểm: Khả năng sinh sản của lợn nái thấp (chỉ đạt 1,8 – 2lứa/năm), chi phí cho sản xuất 1kg khối lượng lợn con cao, tỷ lệ hao hụt củalợn nái cao

+ Cai sữa sớm: Từ 21 - 42 ngày tuổi

Ưu điểm: Nâng cao khả năng sinh sản của lợn nái, tránh được một sốbệnh truyền nhiễm từ lợn mẹ truyền sang, giảm chi phí cho sản xuất 1kg khốilượng lợn con, giảm tỷ lệ hao hụt của lợn mẹ

Nhược điểm: Đòi hỏi thức ăn có chất lượng cao, chăm sóc lợn con yêucầu cẩn thận hơn

2.2.1.2 Những bệnh thường gặp ở lợn nái sinh sản.

Theo Nguyễn Thị Ngân, Phan Thị Hồng Phúc và Nguyễn Quang Tính(2016) [10] và Phạm Sỹ Lăng, Lê Thị Tài (1997) [6] ta có thể chẩn đoán vàđiều trị các bệnh như sau:

a Hiện tượng đẻ khó Nguyên nhân:

+ Do chuồng nuôi quá chật, lợn nái không được vận động, xương bán động háng khi đẻ giãn nở kém, thai không ra được

+ Do cho lợn nái ăn quá nhiều tinh bột, chất béo nên lợn bị béo khi đẻ

sẽ khó Hoặc khẩu phần ăn thiếu Ca, P nái bị mềm xương, bại liệt, xương chậu hẹp dẫn đến đẻ khó

+ Do sức khỏe yếu, bị kế phát một số bệnh, suy dinh dưỡng, nái quá giànên sức rặn yếu dẫn đến đẻ khó.

+ Do thiểu năng thùy sau tuyến yên nên lượng hoocmon oxytocin tiết

Triệu chứng:

- Trước khi đẻ lợn mẹ thường cắn ổ, đi lại nhiều, ỉa đái liên tục, âm hộsưng đỏ, mông sụt xuống, vắt vú có sữa đục Sau đó vỡ ối (nước đục có lẫn máu)

Từ 1 - 3 giờ có phân xu chảy ra là nái bắt đầu đẻ con thứ nhất, nếu không thấy nái

đẻ thì tức là nái đẻ khó Nếu sau những cơn rặn mạnh khoảng 2 - 3 giờ mà thaikhông ra là do xương chậu hẹp Nếu thai chỉ thò đầu, mõm,

hai chân trước hoặc hai chân sau ra là do thai lớn mà âm môn hẹp Nếu sau 3

-6 giờ vỡ ối nái dặn yếu hoặc thai đã ra 1 - 2 con, sau 1 - 2 giờ mới rặn thì do

mẹ đẻ yếu

- Phải chăm sóc lợn nái đúng quy cách, khẩu phần ăn phải đủ chất Ca,

P, vitamin để lợn nái không bị suy dinh dưỡng, còi xương, mềm xương, bạiliệt Đồng thời cho lợn nái vận động thường xuyên, giảm khẩu phần tinh bột,

chất béo trong thời gian mang thai để lợn không béo, xương bán động háng cogiãn dễ dàng khi sinh đẻ.

Điều trị:

- Sau khi vỡ ối 1 - 2 giờ lợn nái dặn mạnh mà thai không ra hoặc đãtiêm thuốc kích dục oxytocine hoặc post hypophyse liều 10 - 15 UI trong mộtlần, sau 30 phút tiêm lại lần 2 mà thai cũng không ra thì phải dùng tay kiểmtra sem do nguyên nhân nào Nếu hẹp xương chậu phải tiến hành mổ lấy thai.Nếu thai nằm sai vị trí, ta can thiệp như sau: Tay rửa sạch bằng xà phòng, cácmóng tay cắt ngắn, sát trùng tay bằng rượu cồn, sau đó dùng vazolin hay dầudừa, dầu lạc thoa lên tay cho trơn Dùng ống tiêm và vòi cao su nhỏ bơm vào

tử cung 100 - 200ml dầu trên Từ từ đưa tay vào tử cung lợn nái sửa lại thaitheo vị trí bình thường Nếu đầu ra trước thì ta dùng ngón tay cái cho vàomiệng lợn con còn ngón tay trỏ nằm dưới hàm, hai ngón tay kẹp chặt lại kéothai ra từ từ theo nhịp rặn của lợn mẹ Nếu hai chân sau ra trước thì dùng bangón tay, ngón giữa cho vào giữa hai chân, hai ngón kia kẹp chặt lại kéo haichân sau ra từ từ theo nhịp rặn của lợn mẹ

- Xử lý lợn mẹ đẻ yếu do cơ thể suy nhược:

Tiêm thuốc kích dục oxytocin 10 - 15 UI tiêm bắp sau 30 - 60 phút tiêmlại lần hai Nếu nhau không ra cũng tiêm liều như trên

Ngoài ra tiêm thêm thuốc trợ tim camphora, vitamin B, C

Chú ý: Không tiêm thuốc kích dục oxytocine trong trường hợp hẹp xương chậu vì quá trình tử cung co bóp làm con chết do húc nhau và dễ vỡ tử cung

b Bệnh viêm tử cung Nguyên nhân:

- Do lúc sinh đẻ, cổ tử cung, mép âm hộ bị rách nhiễm trùng kế phát gây viêm

- Do thao tác kỹ thuật lúc đỡ đẻ không đảm bảo vệ sinh hoặc làm sây sát niêm mạc tử cung gây viêm.

- Do vệ sinh nền chuồng kém, khi đẻ dây rốn giữa lợn con và nhau đứt

ra nhiễm vi trùng trên nền chuồng rồi lại co thụt vào tử cung gây nhiễm trùng vàviêm

- Do kế phát trường hợp sót nhau, nhau bị thối rữa gây viêm

Triệu chứng:

Sau khi đẻ từ 1 - 10 ngày, nái ăn ít, sốt cao 40 - 41oC, thường sốt vàobuổi chiều lúc 3 - 5 giờ, ở âm hộ chảy nước đục trắng mùi hôi tanh (quy luậtsốt lên xuống) Sáng sốt nhẹ 39 - 39,5oC, chiều sốt cao 40 - 41oC

- Chuồng lợn nái trước khi đẻ một tuần phải rửa sạch sẽ, rắc vôi bột hoặc nước vôi 20% sau đó rửa sạch bằng nước thường

- Phải tắm rửa cho lợn nái trước khi đẻ, vệ sinh sạch sẽ bộ phận sinh dục và bầu vú

- Trong khi đỡ đẻ bằng tay, phải sát trùng kỹ bằng cồn rượu và xoa trơnbàn tay bằng dầu lạc

- Sau khi đẻ nhau đã ra hết phải bơm rửa tử cung bằng nước đun sôi đểnguội pha 1% thuốc tím hoặc nước muối 9% sau đó bơm hoặc đặt thuốckháng sinh penicillin 2 - 3 triệu UI, tetracyclin hay sunfanilamid 2 - 5g, hoặcclorazol 4 - 6 viên vào tử cung để chống nhiễm trùng

Điều trị:

- Điều trị cục bộ:

Bơm rửa tử cung ngày 1 - 2 lần, mỗi lần 2 - 4 lít nước đun sôi để nguộipha 1% thuốc tím hoặc nước muối 9% (1g thuốc tím trong 1 lít nước, 9g muốitrong 1 lít nước)

Cách bơm: Đưa vòi phối cao su vào tử cung rồi dùng xilanh bơm nướcvào Sau khi bơm rửa khoảng 30 - 60 phút khi nước đã chảy ra ngoài hết tapha 3 - 5 triệu UI penicillin G vào 20ml nước bơm vào tử cung, có thể dùngthuốc sulfanilamid 10g pha 20ml nước vào tử cung hoặc đặt 6 viên clorazolhoặc 3 - 5g tetracyclin pha 20ml nước cất bơm vào tử cung Ngày bơm hoặcđặt thuốc một lần liên tục cho đến khi khỏi.

- Điều trị toàn thân:

+ Tiêm thuốc hạ sốt: Analgin 2 - 3 ống/ngày

+ Tiêm thuốc kháng sinh: Có thể dùng một trong những công thức phốihợp kháng sinh sau để trị bệnh:

Phương án 1: Terramycin + sulfamid (septotryl, polysul, tetramindan, aristamid, tonibiotic, tonisulfan, batrim-fort )

Teramycin tiêm bắp liều 10 - 15mg/kg TT/ngày, liên tục 3 - 4 ngày

Septotryl tiêm bắp hoặc tĩnh mạch 1ml/10 - 15kg TT/ngày, liên tục 3 - 4 ngày

Phương án 2: Tylan, erythromycin, suanovil, tiamutin + sulfamid:

Tylan tiêm bắp hoặc tĩnh mạch 1ml/7 - 10kg TT/ ngày, liên tục 3 - 4 ngày.Polysul tiêm bắp hoặc tĩnh mạch 1ml/5 - 10kg TT/ngày, liên tục 3 - 4 ngày.+ Tiêm thuốc giảm viêm: Hydrocortizone, dectancyl, prednizolone, alphachymotrypsine (1 UI/2kg TT)

Hydrocortizone tiêm bắp 1mg/kg TT/ngày, liên tục 3 ngày

Lưu ý: Trong trường hợp viêm tử cung do đẻ khó, do thao tác dùng taymóc con ra nhiều lần, làm sưng tử cung hoặc do mổ tử cung lấy thai thì dùngalphachymotrypsine tiêm điều trị giảm viêm, giảm sưng và mau lành vết thương

+ Thuốc trợ sức:

Vitamin B1: 100mg (1 ống 5ml) tiêm bắp ngày 1 lần, liên tục 5 ngày.Vitamin C: 4g (8 ống 5ml) tiêm bắp hoặc tĩnh mạch tai ngày 1 lần, liêntục 5 ngày

Vitamin B12: 100mg tiêm bắp ngày 1 lần, liên tục 5 ngày.

Có thể tiêm thêm một số thuốc bổ tổng hợp như becozime ngày 1 - 2ống Sipera ngày 5ml, liên tục 3 ngày

Chú ý: Khi tiêm vitamin không được pha chung với một số thuốcpenicillin, sulfamid vì vitamin sẽ làm mất tác dụng của thuốc trên

Sau khi bơm rửa 30 phút mới đặt thuốc kháng sinh penicillin hoặcsulfanilamid, clorazol liều 2 - 3 triệu UI, ngày bơm hoặc đặt thuốc một lần,liên tục 3 - 4 ngày

+ Tiêm thuốc tạo sữa thyroxine ngày 1 - 2 ống, liên tục 2 - 3 ngày(dùng khi nhiệt độ cơ thể đã xuống bình thường 38 -

- Do nái ăn quá nhiều chất đạm, khi đẻ lượng sữa quá nhiều, con bú khônghết sữa tích lại trong bầu vú căng cứng gây viêm hoặc do thói quen nái không trở

mình, chỉ cho con bú một hàng vú, hàng vú bên kia sẽ căng sữa gây viêm

Triệu chứng:

- Sau khi đẻ 1 - 2 ngày, thấy ở đầu vú xuất hiện những vú sưng đỏ, sờvào thấy nóng, ấn vào lợn nái có phản ứng đau, lợn nái ăn ít Nếu viêm nặngthì bỏ ăn, không cho con bú, sốt cao 40 - 42oC kéo dài trong suốt thời gianviêm, sữa ít, vắt những vú sưng thấy sữa vón cục, cho con bú những vú nàythấy ỉa chảy, vú viêm thường lan nhanh sang các vú khác Nếu không điều trị

kịp thời cơ thể sẽ mất sữa và những vú viêm ở lứa sau cũng không sản sinh được sữa.

Biện pháp phòng bệnh:

- Trước khi đẻ phải vệ sinh chuồng trại, tắm lợn nái và lau bầu vú sạch

sẽ Sau khi đẻ 2 - 3 giờ phải cho con bú để giảm sức căng của sữa

- Lợn con sau khi đẻ ra 12 tiếng phải mài nanh

- Đề phòng kế phát do viêm tử cung hay sót nhau thì sau khi đẻ phảibơm rửa tử cung và sử dụng kháng sinh

Vitamin B complex hoặc becozine 2 - 4 ống/ngày

Vitamin C 3g tiêm bắp hoặc tĩnh mạch ngày 1 lần, liên tục 3 - 4 ngày