SKKN một số phương pháp dạy học nhóm môn toán theo mô hình trường học mới

Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bảncủa phương pháp là: tính chất tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáoviên đối với học sinh; tiếp nhận một cách

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NHÓM MÔN TOÁN THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI

và sự chuyển biến thái độ hành vi,…

Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bảncủa phương pháp là: tính chất tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáoviên đối với học sinh; tiếp nhận một cách thụ động các tri thức do giáo viêntruyền thụ hay độc lập tìm tòi nghiên cứu để lĩnh hội tri thức, giáo viên chỉgiúp học sinh định hướng vấn đề và thực hiện trách nhiệm cố vấn trong quátrình học tập của các em

Đối với dạy học sinh, học phương pháp trực quan đi theo con đường tìmtòi nghiên cứu tỏ ra có nhiều ưu thế vì phù hợp với đặc điểm bộ môn Bêncạnh các phương pháp trên các phương pháp phát huy tính cực chủ động, sángtạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mức của giáo viên trongviệc phát hiện và giải quyết vấn đề góp phần hình thành phương pháp và nhucầu tự học, tạo niềm vui và hứng thú trong học tập khi học sinh tự khám pháđược kiến thức thì học sinh dễ nhớ và nhớ lâu hơn

Khả năng ghi nhớ: 20% những gì nghe được, 40% những gì nhìn được,40% những gì tự phát hiện được Một trong những phương pháp tích cực cần

1

được phát triển trong dạy học môn toán là “Một số phương pháp dạy học

nhóm môn Toán theo mô hình trường học mới”.

2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

2.1 Cơ sở lí luận

Dạy là hoạt động của giáo viên nhằm định hướng, tổ chức, điều khiểngiúp cho người học tự mình tìm kiếm, chiếm lĩnh những kiến thức, kĩ năng vàhình thành hoặc biến đổi những tình cảm, thái độ Học là quá trình tự biến đổimình và làm phong phú mình bằng cách chọn nhập và xử lý thông tin lấy từmôi trường xung quanh Riêng đối với học sinh các lớp trường học mới, họcsinh tự chủ động tìm hiểu để hình thành kiến thức, giáo viên chỉ hướng dẫnthực hiện các hoạt động

2.2 Thực trạng của vấn đề

THCS TT Vĩnh Thạnh là ngôi trường nằm ở miền quê đang trong giaiđoạn chuyển mình, sáu năm công tác tôi nhận thấy trình độ học tập cũng nhưnhận thức học sinh còn thấp hơn so với mặt bằng chung, vì thế việc truyền đạtkiến thức gặp không ít khó khăn Chính vì vậy, giáo viên phải luôn tìm tòi, đổimới phương pháp dạy học, kết quả học tập của học sinh là sự kết tinh chấtlượng giảng dạy của thầy cô với sự nổ lực của trò, kết quả của việc học tậptrên lớp với việc tự học ở nhà

Dựa vào đặc điểm tình hình trên nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy vàhọc tập, để phát huy tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, biến quá trìnhđào tạo thành quá trình tự đào tạo của học sinh, từ nhiều năm qua ngành giáodục đã đưa ra nhiều vấn đề chung sức học tập theo từng nhóm nhỏ

So sánh đặc điểm của dạy học cựu truyền và dạy học mới như sau:

Dạy học cựu truyền Các mô hình dạy học mới Quan

Học để đối phó với thi cử

Sau khi thi xong những điều

đã học thường bị bỏ quênhoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực ( sáng tạo , hiệp tác , … ) dạy biện pháp và văn

chương cần khoa học Học để đáp ứng những đề nghị của cuộc sống hiện nay

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo

Qua nhiều năm áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm tôi nhận thấy

có những những thuận lợi và khó khăn sau:

*Thuận lợi:

- Hoạt động hợp tác trong nhóm sẽ làm cho từng thành viên quen dầnvới sự phân công hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lênnhất là lúc giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện những nhu cầu phốihợp giữa các cá nhân để hoàn thành công việc

- Trong hoạt động hợp tác , mục tiêu hoạt động của toàn nhóm, nhưngmỗi cá nhân được phân công một nhiệm vụ cụ thể, phối hợp nhau để đạt mụctiêu chung: Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác

3

dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội trong đó mỗi ngườisống và làm việc theo sự phân công hợp tác với tập thể cộng đồng.

*Khó khăn:

- Dạy học theo nhóm có thể gây ồn ào trong lớp khó kiểm soát, vì vậygiáo viên cần chú ý giáo dục và rèn luyện kỹ năng hợp tác trong nhóm cho họcsinh.Nhiều học sinh không thích học theo nhóm, vì muốn chứng tỏ khả năngcủa mình với giáo viên hơn là với bạn

- Trong nhóm có thể có một số học sinh tích cực, có một số khác ỷ lạivào các bạn trong nhóm

- Việc phân nhóm khó khăn mất nhiều thời gian khó có thể đánh giátrên kết quả thảo luận nhóm Vì vậy giáo viên cần kết hợp đánh giá của thầyvới đánh giá của trò

- Cơ sở vật chất còn hạn chế; bàn ghế chưa đảm bảo cho việc thảo luậnnhóm

2.3 Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề

- Để áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm, trước tiên tôi tiến hànhkhảo sát chất lượng đầu năm, nhằm phân loại đối tượng học sinh sau đó kếthợp với giáo viên chủ nhiệm để sắp xếp chổ ngồi cho học sinh tiện việc thảoluận nhóm.Kết quả khảo sát như sau:

- Cũng thông qua việc chung sức nhau học tập theo từng nhóm các địnhhướng, thái độ học tập của các em được bộc lộ rõ hơn Sự hăng hái chuyên cầnhọc tập của từng thành viên được nâng cao Một số em trước đây tính tìnhnhút nhát e thẹn khó hòa đồng, sau một thời gian tham gia nhóm học tập thìtính cách thay đổi trở nên nhanh nhẹn hoạt bát tiếp thu bài nhanh hơn Một kếtquả quan trọng nữa của việc tổ chức các nhóm học tập là thông qua việc traođổi học tập trong từng nhóm giúp các em rèn luyện ý thức trách nhiệm, ý thứccộng đồng trong các mặt sinh hoạt xã hội khác, đặc biệt là thói quen khi tiếpthu bài trên lớp, những chỗ nào chưa hiểu các em lại trao đổi, học tập lẫnnhau Đối với những vấn đề chưa thống nhất, ý kiến khác nhau các em mạnhdạn trao đổi với giáo viên giúp giáo viên kịp thời uốn nắn những nhận thứclệch lạc, giúp các em khắc sâu trong trí nhớ những kiến thức cơ bản trọng tâm.

- Qua thời gian tiến hành thử nghiệm với nững kết quả đáng khích lệđồng thời qua đó giúp tôi rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc tổ chức

có hiệu quả các nhóm giúp nhau học tập

- Điều quan trọng đầu tiên trong việc tổ chức các nhóm học tập là giáoviên bộ môn phải kết hợp cùng giáo viên chủ nhiệm nắm vững tình hình củatừng học sinh một cách cụ thể từ điều kiện hoàn cảnh đến sức học của từng

em Thông qua đó tìm được đội ngũ cán bộ lớp và những em phụ trách cán sự

bộ môn có năng lực và tác phong mẫu mực Từ đó giáo viên bộ môn tiến hànhhội ý cùng giáo viên chủ nhiệm chia nhóm học tập thuận lợi theo địa bàn dân

cư (tốt nhất mỗi tổ có từ 4-6 em mỗi nhóm phải có những em khá giỏi vànhững em trung bình yếu tạo điều kiện giúp đỡ nhau học tập và trao đổi lẫnnhau) trong mỗi nhóm điều có nhóm trưởng và nhóm phó chịu trách nhiệmđiều hành, tốt hơn nữa là chia từng cặp để giúp đỡ lẫn nhau những em khá giỏikèm những em yếu, kém Thông qua đó các tổ nhóm giáo viên chủ nhiệm ,

5

giáo viên bộ môn có thể tổ chức thi đua trong các đợt kiểm tra, thi (ví dụ: Đôibạn đạt 15,17 điểm , nhóm không có điểm trung bình yếu …)

Trong giờ lên lớp bố trí các em trong tổ nhóm ngồi gần nhau tạo điềukiện các em kèm cặp giúp đỡ nhau và giáo viên thuận lợi trong việc theo dõiđánh giá từng nhóm, tổ

2.3.1 Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm

Đối với giờ học ngoài giờ và học ở nhà:

+ Giáo viên chủ nhiệm bàn bạc với giáo viên bộ môn từng phần từngchương của các môn học nêu chủ đề cơ bản, một số bài tập nhằm định hướngcác em thảo luận

+ Giáo viên chủ nhiệm phân bố thời gian và địa điểm cho từng nhómhọc (Thời gian ở trường là đầu tiết học, các nhóm tổ chức truy bài cho nhau,các tiết trống được sử dụng như là một nhóm học ngoài giờ học chính ởtrường)

+ Giáo viên phối hợp chặc chẽ với cán bộ lớp theo dõi việc học của cácnhóm, các nhóm phải có sổ nhật ký ghi chép tình hình học tập chung của cảnhóm để báo cáo trong lớp khi học tập tổng hợp và báo cáo với giáo viên

+ Giáo viên phải kiểm tra nhóm đột xuất nhóm hàng tháng và hàng tuần

có tổng kết biểu dương kịp thời những điển hình tốt và phê phán những lệchlạc thì việc học nhóm mới thật sự hiệu quả

+ Việc bố trí địa điểm cho từng nhóm cũng cần báo lại cho phụ huynhnhằm phối hợp kiểm tra giám sát

Đối với hoạt động nhóm ở lớp

+ Lớp học được chia thành 4-6 nhóm mỗi nhóm có khoảng 4-6 họcsinh

Các nhóm Trí tuệ, Năng động, Nhân ái đang thảo luận nhóm

+ Nhóm tự bầu ra 1 nhóm trưởng để điều khiển hoạt động của nhóm, một thư

ký để ghi chép kết quả thảo luận của nhóm

Nhóm trưởng Kiệt đang làm việc cùng các thành viên nhómTrí tuệ

9

+ Mỗi thành viên trong nhóm đều phải làm việc tích cực không ỷ lại một vài người có hiểu biết và phải năng động hơn các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của các nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của nhóm.

Các thành viên nhóm Năng động cùng tham gia làm việc

+ Đến khâu trình bày kết quả làm việc của nhóm trước lớp, nhóm cửmột đại diện hoặc nhóm trưởng phân công thành viên trình bày

- Tổ chức các nhóm làm việc thông báo thời gian.

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm để việc thảo luận đạt hiệu quả mộtgiáo viên cần xác định mục đích chỉ dẫn nhiệm vụ cần thực hiện ấn định thờigian, nghĩa là học sinh phải hiểu ý nghĩa, mục đích việc sắp làm, nắm vữngcác bước thực hiện và biết trước thời gian cần thực hiện nhiệm vụ bao lâu

2 Làm việc theo nhóm:

- Phân công trong nhóm

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm

- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm

Sau khi xác định nhiệm vụ cần thực hiện học sinh thực hiện theo nhiệm

vụ cá nhân, sau đó trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm để rút ra vấn đề chungcuối cùng đại diện nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình

3 Thảo luận tổng kết trước lớp:

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận chung

- Giáo viên nhận xét , bổ sung , tổng kết khi thời gian thảo luận kếtthúc giáo viên tổ chức để đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận trướclớp, các nhóm khác nêu nhận xét bổ sung

- Nếu kết quả thảo luận giữa các nhóm chưa thống nhất, giáo viên đưavấn đề ra thảo luận chung cả lớp rồi mới đưa ra đáp án đúng , hoàn chỉnh kiếnthức cho học sinh đồng thời đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của cácnhóm

11

- Ví dụ 1: Phân tích đa thức thành nhân tử: 5x3  10x y2  5xy2

1.Làm việc chung của cả lớp:

a Xác định nhiệm vụ nhận thức:

Ta có thể dùng phương pháp nào để phân tích?

Và có thể kết hợp mấy phương pháp phân tích đa thức như thế thì bàitoán mới hoàn chỉnh

b Chia nhóm giao nhiệm vụ, phát phiếu học tập

c Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm, các nhóm thảo luận và ghikết quả vào phiếu học tập

c Báo cáo kết quả thảo luận:

3 Thảo luận tổng kết trước lớp:

a Đại diện nhóm trình bày trước lớp

b Thảo luận chung: Các nhóm khác nhận xét nêu ý kiến giáo viên theodõi uốn nắn lúc cần thiết, có thể giáo viên làm trong tài để phân xử nếu trongquá trình thảo luận các nhóm chưa có sự đồng ý thống nhất

c Giáo viên nhận xét đánh giá kết quả thảo luận của các nhóm đưa rađáp án đúng , tổng kết

- Ví dụ 2

Trước tiết dạy bài “ Trường hợp bằng nhau cạnh - cạnh - cạnh”

Tôi phân công 5 nhóm (mỗi nhóm 5 - 6 học sinh ) chuẩn bị cho câu hỏisau:

* Vẽ tam giác ABC , biết AB =2 cm , BC= 4 cm , AC = 3cm Dùngthước đo góc xác định số đo các góc của tam giác đó

- Nhóm Hào hiệp, Nhân ái:

* Vẽ tam giác A’B’C’ , biết A’B’ = 2 cm , B’C’ = 4cm , A’C’ = 3cm ,Dùng thước đo các góc của tam giác đó

Khi đã có sự chuẩn bị cách vẽ tam giác của mỗi nhóm ở nhà, thì các em

sẽ xây dựng được phần I của kiến thức bài học rất nhanh

- Sau đó đi vào phần II tôi cho các em tiếp tục hoạt động nhóm đôilớp:

-Tôi phát mỗi nhóm hai tam giác có độ dài ba cạnh bằng nhau , yêu cầumỗi em trong nhóm đo số đo ba góc của tam giác rồi rút ra nhận xét

Sau khi quan sát các em thực hiện và cho các em trình bày nhận xét củanhóm, cuối cùng giáo viên minh hoạ bằng hình vẽ sau để thừa nhận tính chất

Phần củng cố: Sau khi cho học sinh nhận dạng các cặp tam giác bằng

nhau từ hình vẽ sẵn , tôi đưa ra bài tập để rèn cho các em cách trình bày mộtbài chứng minh hai tam giác bằng nhau , hai góc bằng nhau

Tổ chức cho các em hoạt động nhóm 5 đến 6 học sinh trong thời gian 2phút, rồi trả lời theo trên màn hình, sau đó gọi đại diện nhóm lên trình bày

Biện pháp thực hiện dạy học theo nhóm

13

Bảng nhóm (Phiếu học tập) cần được sử dụng thường xuyên khi sửdụng phương pháp dạy học theo nhóm:

- Trong phiếu học tập cần có mục đích rõ ràng nội dung ngắn gọn, diễn đạtchính xác, khối lượng công việc vừa phải đảm bảo học sinh hoàn thành trongthời gian quy định

- Hình thức trình bày gây hứng thú làm việc có quy định thời gian hoànthành có chổ để tên nhóm, lớp để tiện việc đánh giá học sinh

- Bảng nhóm :có kết quả đúng về nội dung làm việc của học sinh

Tóm lại:

- Với phương pháp học tập nhóm sẽ cho phép các thành viên nhóm pháthuy tính chủ động tìm tòi phát hiện những kiến thức dễ hiểu, nhớ lâu và nắmvững kiến thức từng môn học Với phương pháp này sẽ giúp các em nêu sángkiến của mình và hứng thú hơn khi có sự thành công của nhóm

- Học tập theo phương pháp hợp tác theo nhóm là một phương pháphọc tập tích cực theo phương hướng đổi mới phương pháp giảng dạy học tậphiện nay

- Tuy nhiên ta có thể tiến hành một cách có hiệu quả đòi hỏi phải có sựtận tâm, nhiệt tình của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn đồng thời họcsinh phải phát huy tính tích cực của các bậc phụ huynh

% 41,4 55,2 3,4 00 00

2.5 Một số biện pháp dạy học kết hợp hoạt động nhóm cần phát triển ở mô hình trường học mới

a Biện pháp vấn đáp

Vấn đáp ( đàm thoại ) là biện pháp trong đó giáo viên đặt ra câu hỏi để

học sinh trả lời , hoặc học sinh có thể bàn cãi với nhau và với cả giáo viên; qua đó học sinh lãnh hội được nội dung bài học Chứng cứ vào thuộc tính hoạtđộng nhận thức , người ta phân biệt các loại phương pháp vấn đáp:

Vấn đáp tái hiện: thầy giáo đặt câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiếnthức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ , không thèm suy luận Vấn đáp tái tạo không được xem là phương pháp quý báu sư phạm Đó là phương pháp được dùng khi cần đặt mối liên hệ giữa các kiến thức vừa mới học

Vấn đáp giải thích – minh hoạ : Nhằm mục tiêu làm sáng tỏ một đề tài nào đó , thầy giáo lần lượt nêu ra những câu hỏi kèm theo những giá dụ minh hoạ để học sinh sáng sủa , dễ nhớ phương pháp này đặc biệt có công hiệu khi

có sự tương trợ của các phương tiện nghe – nhìn

b Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề:

Trong một tầng lớp đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường , cạnh tranh gay gắt thì phát hiện sớm và giải quyết hợp lý những Sự tình nảy sinh trong thực tế là một năng lực đảm bảo sự Thành tựu trong cuộc sống , đặc biệttrong kinh doanh Vì thế , tập dượt cho học sinh biết phát hiện , đặt ra và giải quyết những Sự tình gặp phải trong học tập , trong cuộc sống của cá nhân , Nhà ở và cộng đồng không chỉ cố ý nghĩa ở tầm phương pháp dạy học mà phải được đặt như một mục tiêu giáo dục và đào tạo

3 KẾT LUẬN

15

Tuy nhiên bên cạnh kết quả bước đầu đã nêu vẫn còn một số hạn chế:

- Do không gian chật hẹp và thời gian hạn định của tiết học…

- Việc học nhóm ngoài tiết học chính thức cũng gặp không ít khó khăn:

- Học sinh khá giỏi chiếm tỉ lệ ít, học sinh nào cũng muốn ở nhóm cóbạn khá giỏi

- Phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng nhằm khai thác vốnkiến thức mà các em tích lũy, những hiểu biết thực tế trong đời sống hoặc vậndụng kiến thức vào cuộc sống lao động sản xuất

- Cần kết hợp phương pháp dạy học theo nhóm với các phương phápđặc trưng bộ môn trên cơ sở nội dung bài học Các phương pháp này cần pháthuy tính tự giác, tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức chỉđạo của giáo viên

- Việc lựa chọn đúng và sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy họcnhằm đạt hiệu quả cao phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, nghệ thuật sư phạm

và lòng nhiệt tình, ngoài trình độ chuyên môn,nghiệp vụ và vốn sống củangười thầy

4 KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT

4.1 Đối với giáo viên

- Cần phải tâm huyết với nghề,quan tâm giúp đỡ các em lúc khó khăn,

lúng túng trong bài toán khó, không nên tạo không khí ngột ngạt trong lớp

học

- Cần lựa chọn nhiều phương pháp và tổ chức các hoạt động học tập khácnhau để vận dụng các giải pháp trên một cách linh hoạt, chủ động và sáng tạo.Tránh tình trạng vận dụng một cách khô cứng, máy móc làm ảnh hưởng đếnhiệu quả tiết dạy và năng suất học tập bộ môn của học sinh