Đề tài SKKN khai thác có hiệu quả phần đặt vấn đề đầu bài SGK môn toán trường THCS

Nếu để ý thì chúng ta sẽ thấy ở phầnđầu mỗi bài học trong SGK môn Toán THCS đều có những câu hỏi nêu tìnhhuống có vấn đề vào bài theo ý đồ của người viết sách.Và nếu biết khai thác, và g

Trang 1

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Trong nhiều năm giảng dạy môn toán ở trường THCS học sinh thường hỏitôi những câu hỏi như thế này: Tại sao phải học toán ? Học toán để làm gì?Học toán có ứng dụng gì trong thực tế cuộc sống không ?…Qua đó để thấyrằng nhiều học sinh không thích học toán vì chưa ý thức được tầm quan trọngcủa việc học toán là giúp hình thành cho các em tính chính xác, tính hệ thống,tính khoa học, tính logic, khả năng tư duy, sáng tạo và rất nhiều ứng dụngcủa toán học trong thực tế cuộc sống

Như vậy, phải làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học? Rõràng để làm được điều này, giáo viên phải đầu tư thật kỹ cho tiết dạy củamình Một phương pháp tôi xin nhắc đến ở đây là phương pháp nêu vấn đề(hay còn gọi là tình huống có vấn đề) Nếu để ý thì chúng ta sẽ thấy ở phầnđầu mỗi bài học trong SGK môn Toán THCS đều có những câu hỏi nêu tìnhhuống có vấn đề vào bài theo ý đồ của người viết sách.Và nếu biết khai thác,

và giải quyết có hiệu quả các phần đặt vần đề này kèm theo hình ảnh minhhọa sẽ giúp cho tiết dạy của GV sinh động hơn và tạo được hứng thú học tậpcho HS

Từ những cơ sở, nhận thức nêu trên, cộng thêm những kinh nghiệm nhỏ

mà bản thân đã tích lũy được trong những năm học qua với mong muốn nângcao chất lượng dạy và học Tôi xin được đóng góp một sáng kiến kinh nghiệm

có tựa đề: “ Khai thác hiệu quả phần đặt vấn đề đầu bài SGK môn toán

trường THCS”

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

a/ Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh khối 8, khối 9 Trường THCS Bình Thạnh

b/ Phạm vi nghiên cứu:

- Các tiết dạy môn toán khối 8, khối 9 phù hợp với đề tài

- Tài liệu tham khảo: Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập,…

3 Kế hoạch nghiên cứu:

a/ Nghiên cứu tài liệu:

Để thực hiện đề tài này, xuyên suốt những năm học qua, tôi đã tích cựcnghiên cứu các tài liệu liên quan đến chủ đề của sáng kiến kinh nghiệm, chắtgóp những nội dung, ý kiến hay để bổ sung vào ý tưởng của mình, xâu chuỗilại để lập nên dàn ý của sáng kiến kinh nghiệm này

Trang 2

b/ Nghiên cứu thực tế:

- Với những tiết dạy thích hợp, tôi mạnh dạn sử dụng đề tài vào để thực hiện.Ghi chép lại những thành công và thất bại, những ưu điểm và hạn chế để tiếtsau thực hiện hoàn chỉnh hơn, hiệu quả hơn

- Xem xét, so sánh hiệu quả về mặt tư tưởng học sinh và chất lượng tiết dạygiữa tiết dạy có sử dụng sáng kiến này và cũng tiết dạy đó ở lớp khác nhưngkhông có sử dụng

Trang 3

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận

Toán học là bộ môn khoa học được coi là chủ lực, bởi trước hết Toán học

hình thành cho các em tính chính xác, tính hệ thống, tính khoa học và tínhlogic… vì thế nếu chất lượng dạy và học toán được nâng cao thì có nghĩa làchúng ta tiếp cận với nền kinh tế tri thức khoa học hiện đại, giàu tính nhânvăn của nhân loại

Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tích cực hóahoạt động học tập của HS Tích cực hóa hoạt động học tập là quá trình làmcho người học trở thành chủ thể tích cực trong hoạt động học tập của chính

họ Để phát huy được tính tích cực của HS, cần tạo điều kiện để HS được suynghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn, được phát biểu quanđiểm của mình, được đưa ra những nhận xét về vấn đề đang bàn luận đượctham gia vào quá trình học tập để tự chiếm lĩnh kiến thức Một số nghiên cứukhoa học lại cho thấy bộ não con người sẽ hiểu sâu hơn, nhớ lâu và in đậmđiều mà do chính mình tự nghĩ ra, tự giải quyết được Vì vậy việc sử dụngphương pháp nêu vấn đề và giải quyết vấn đề sẽ huy động tiềm năng của bộnão giúp HS học tập tích cực hơn và là biện pháp hỗ trợ đổi mới phương phápdạy học một cách hiệu quả

Không phải ngẫu nhiên mà những người biện soạn SGK lại đưa nhữngcâu hỏi kèm hình vẽ và đóng khung rất đẹp ở đầu mỗi bài học trong SGK

Toán THCS Vì vậy nếu biết khai thác có hiệu quả phần đặt vấn đề đầu bài SGK môn toán trường THCS thì tiết dạy sẽ thành công hơn, HS dễ nắm bài

hơn vì đi đúng theo ý đồ mà người viết sách đã biên soạn

2 Thực trạng của vần đề

a) Thuận lợi:

Được sự chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường trong các hoạt động đặc biệttrong họat động chuyên môn, luôn tạo mọi điều kiện cho giáo viên phấn đấu,học tập và nghiên cứu, phát huy các phương pháp dạy học đổi mới sáng tạonhất

b) Khó khăn:

Bên cạnh những mặt thuận lợi cũng có những khó khăn như: Cơ sở vật chấtnhà trường chưa đầy đủ, chưa có máy chiếu Năng lực tư duy độc lập sáng tạocủa các em học sinh chưa chủ động Trường có ít lớp giáo viên cùng bộ môncòn ít

Trang 4

c) Tình hình thực tế trước khi thực hiên đề tài:

Số HS có hứng thú với toán học là rất thấp, đa số các em cảm thấy khó khănkhi học toán, vào lớp ít tập trung chú ý nghe giảng bài, không tích cực phátbiểu xây dựng bài, về nhà không làm bài tập dẫn đến kết quả chất lượng họctập cuối năm ở môn toán còn thấp

Qua điều tra về mức độ hứng thú học môn Toán của các lớp 8,9 đầu năm chothấy kết quả thấp:

Trang 5

Bước 1: Xác định nội dung, chuẩn kiến thức, kĩ năng của bài dạy

Bước 2: Lựa chọn phần đặt vấn đề ở đầu bài học trong SGK, giữ nguyên câu

hỏi đó hoặc thiết kế lại cho phù hợp với thực tiễn và có kèm theo hình ảnhminh họa sẽ rất tốt, tạo được hứng thú cho HS

Bước 3: Giải quyết vấn đề đầu bài đã đưa ra dựa trên kiến thức vừa học xong

4 Ví dụ minh họa

Một số tiết dạy nếu biết khai thác phần đặt vấn đề đầu bài một cách thíchhợp sẽ gây được hứng thú học tập cho học sinh và giúp học sinh dễ nắm bàihơn Sau đây là vài ví dụ minh họa về những tiết dạy có thể vận dụng sángkiến này :

**Ví dụ 1: Vận dụng sáng kiến trong bài “Đường trung bình của tam

giác” ( SGK Toán 8)

- Bước 1: chuẩn kiến thức, kĩ năng

+ Kiến Thức: HS nắm đưược định nghĩa và các định lý 1, định lý 2 về

đưường trung bình của tam giác

+ Kĩ năng : HS biết vận dụng các định lý học trong bài để tính độ dài đoạn thẳng, chứng minh 2 đoạn thẳng bằng nhau, 2 đường thẳng song song

- Bước 2: Đặt vấn đề bằng một tình huống thức tế

GV đưa phần đặt vấn đề lên ( bảng phụ hoặc máy chiếu)

- Bước 3: Giải quyết vấn đề đầu bài đã đưa ra

Sau khi chứng minh xong định lý 2: “đường trung bình của tam giác thì songsong với cạnh thứ ba và bằng nửa cạnh ấy” GV cho HS giải quyết câu hỏiđầu bài: Vì DE là đường trung bình của tam giác ABC nên :

DE = 1

2BC  BC = 2.DE=2 50 = 100 (m)

Trang 6

3cm

6cm

2cm 4cm

**Ví dụ 2: Vận dụng sáng kiến trong bài “Đối xứng trục” ( SGK Toán 8)

+ Kiến thức: HS hiểu định nghĩa hai điểm, hai hình đối xứng với nhau quađường thẳng d HS nhận biết được hai đoạn thẳng đối xứng với nhau qua mộtđường thẳng, hình thang cân là hình có trục đối xứng

+ Kĩ năng: Biết vẽ điểm đối xứng với một điểm cho trước, đoạn thẳng đốixứng với một đoạn thẳng cho trước qua một đường thẳng

- Bước 2: Đặt vấn đề bằng một tình huống thức tế:

Sau khi học xong phần hình có trục đối xứng GV cho HS thực hành lấy giấygấp làm tư cắt nhanh chữ H Ai cắt nhanh nhất là người được tuyên dương.Cho HS giải thích cách cắt dựa trên tính đối xứng của chữ H

**Ví dụ 3: Vận dụng sáng kiến trong bài “Định lí đảo và hệ quả của định

lí Ta- lét ” ( SGK Toán 8)

+ Kiến thức : HS nắm vững nội dung định lý đảo và hệ quả của định lí Talét+ Kĩ năng : Áp dụng định lí Talét để xác định các cặp đường thẳng songsong trong hình vẽ với số liệu đã cho Viết được tỉ lệ thức hoặc dãy các tỉ sốbằng nhau

- Bước 2: Đặt vấn đề

Trên hình vẽ MN có song song với BC không ?

Trang 7

MN song song với BC vì 4 6 2

 theo định lý Ta-let đảo

**Ví dụ 4: Vận dụng sáng kiến trong bài “Tính chất đường phân giác của

tam giác” ( SGK Toán 8)

+ Kiến thức: HS nắm được định lý về tính chất đường phân giác của tamgiác

+ Kĩ năng: Hiểu được chứng minh định lý về đường phân giác áp dụng tínhchất đường phân giác để làm bài tập tính toán

Bước 3: Giải quyết vấn đề đầu bài đã đưa ra

*Sau khi học xong phần định lí GV cho HS giải quyết câu hỏi đầu bài :

DB AB

DC AC

* Hoặc thay bằng phần đặt vần đề sau:

* Nếu dùng phần đặt vấn đề 2 thì làm như sau :

Trang 8

**Ví dụ 5: Vận dụng sáng kiến trong bài “Phép trừ các phân thức đại số”

( SGK Toán 8)

+ Kiến thức : Hs biết cách viết các phân thức đối của 1 phân thức Biết

chuyển phép trừ thành phép cộng để tính HS nắm vững qui tắc đổi dấu

+ Kĩ năng : HS biết cách làm tính trừ và thực hiện 1 dãy phép trừ.

Sau khi học xong quy tắc phép trừ các phân thức đại số GV cho HS giải

quyết vấn đề trên: trừ ta hóa thành cộng bằng cách lấy phân thức bị trừ cộng với phân thức đối của phân thức trừ :

Trang 9

**Ví dụ 6: Vận dụng sáng kiến trong bài “Phép chia các phân thức đại

số” ( SGK Toán 8)

+ Kiến thức : HS biết phân thức nghịch đảo của phân thức: ( 0)

là phân thức ; nắm được qui tắc chia các phân thức đại số

+ Kĩ năng : Vận dụng tốt qui tắc chia các phân thức đại số để làm các bài

tập; nắm vững thứ tự thực hiện các phép tính khi có 1 dãy phép chia và phép nhân

Sau khi học xong quy tắc phép chia các phân thức đại số GVcho HS giảiquyết vấn đề trên: chia ta hóa thành nhân bằng cách lấy phân thức bị chianhân với phân thức đối của phân thức chia:

* Kiến thức: Hiểu các công thức, định nghĩa tỉ số lượng giác của một góc nhọn Tính được các tỉ số lượng giác của góc nhọn

* Kĩ năng: Viết được các biểu thức biểu diễn định nghĩa sin, cos, tan, cotan của góc nhọn cho trước Rèn kĩ năng dựng hình, kĩ năng trình bày

Thật là kì ! Chia mà hóa ra nhân… !

Trang 10

* Kiến thức: Hiểu cách chứng minh các hệ thức giữa các cạnh và các góc của tam giác vuông Học sinh thiết lập được một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông

* Kĩ năng: Có kĩ năng vận dụng các hệ thức để giải một số bài tập toán, thành thạo trong việc tra bảng hoặc sử dụng máy tính bỏ túi

Ta có: AC = BC.cosC =3.cos65 o = 1,27(m)

Vậy chân chiếc thang phải đặt cách chân tường một khoảng là 1,27m

Trang 11

III KẾT LUẬN

Sau một thời gian thực dạy đề tài này, tôi thu được một số kết quả sau:

- Với những lớp thực hiện đề tài này HS nắm bài tốt hơn so với những lớpkhông thực hiện Các em có hứng thú trong giờ học hơn, thể hiện qua việcnghiêm túc nghe giảng, nhiệt tình phát biểu xây dựng bài Điều đó dẫn đếnkết quả học tập các em ngày càng tiến bộ Tuy nhiên để có thể đạt kết quảtheo mong muốn, hơn cả hết người GV cần phải gieo vào các em niềm say

mê, khát khao kiến thức, tìm thấy niềm vui trong học tập nhiều hơn nữa

Qua điều tra về mức độ hứng thú học môn Toán của các lớp 8,9 sau khi thựchiện đề tài thấy có tiến bộ hơn đầu năm :

Trang 12

Sách giáo khoa Toán 6 – Nhà xuất bản Giáo Dục

Sách giáo viên Toán 6 – Nhà xuất bản Giáo Dục

Sách giáo viên Toán 7– Nhà xuất bản Giáo Dục

Thế giới trong ta – Chuyên đề bản đồ tư duy ( tháng 1 năm 2012 )

Trang 13

MỤC LỤC

I Đặt vấn đề

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1

3 Kế hoạch nghiên cứu 1- 2

II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

Tài liệu tham khảo 12

V NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

Trang 14

………

Trang 15

1) Kết quả đạt được:

Sau khi tôi áp dụng sáng kiến trên vào dạy học thì đã có sự chuyển biến khá rõ; đặc

biệt là các em có học lực từ Tb trở lên; các em đã chịu khó suy nghĩ, tìm tòi, lời giải cũng

Như vậy sau khi áp dụng thì số lượng HS giải theo các mức độ đã có thay đổi đáng kể Đặc

biệt là các em đã giải được từ 50% trở lên đã tăng rõ rệt

2) Kiến nghị đề xuất:

Đây chỉ là một bài tập rất nhỏ trong vô vàn các bài tập mà chúng ta có thể khai

thác Song ở đề tài này của tôi nó khá phù hợp với đối tượng HS khá giỏi và được giảng

dạy vào các tiết tăng buổi, bồi dưỡng HSG do đó khi áp dụng đề tài này thì nên phân luồng

HS cho phù hợp

Tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu, tìm tòi không thể tránh khỏi những sai sót.

Rất mong quý thầy cô góp ý, chỉnh sửa để các lần áp dụng sau đạt hiệu quả tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trang 16

1



Ta có: sin= 1

2 suy ra  = 300

Trang 17

H

Trang 18

Nêu tính chất liên hệ giữa thứ tự và phép

nhân?

Nêu tính chất liên hệ giữa thứ tự và phép

nhân?

Trang 21

C' A

B'

Trang 22

Qua điều tra về mức độ hứng thú học môn Hình học của lớp 8B đầu năm cho thấy kết quả:

Trang 23

Trên đây là những suy nghĩ và việc làm mà tôi đã thực hiện ở ba lớp 8, 9A, 9B đã có những kết quả đáng kể đối với học sinh.

Cuối năm học đa số các em đã quen với loại toán "Giải bài toán bằng cách lập

ph-ơng trình", đã nắm đợc các dạng toán và phph-ơng pháp giải từng dạng, các em biết trình bày

đầy đủ, khoa học, lời giải chặt chẽ, rõ ràng, các em bình tĩnh, tự tin và cảm thấy thích thú khi giải loại toán này.

Do điều kiện và năng lực của bản thân tôi còn hạn chế, các tài liệu tham khảo cha

đầy đủ nên chắc chắn còn những điều cha chuẩn, những lời giải cha phải là hay và ngắn gọn nhất Nhng tôi mong rằng đề tài này ít nhiều cũng giúp học sinh hiểu kỹ hơn về loại toán giải bài toán bằng cách lập phơng trình.

Bằng những kinh nghiệm rút ra sau nhiều năm giảng dạy ở trờng phổ thông, nhất là những bài học rút ra sau nhiều năm dự giờ thăm lớp của các đồng chí cùng trờng cũng nh

dự giờ các đồng chí trờng bạn Cùng với sự giúp đỡ tận tình của ban giám hiệu nhà trờng,

của tổ chuyên môn trờng PTDT Nội Trú Tôi đã hoàn thành đề tài "Rèn kỹ năng giải bài toán bằng cách lập phơng trình" cho học sinh lớp 8, 9 trờng PTDT Nội Trú.

Trang 24

Lớp Sĩ

số

V NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

………

Trang 25

………

THỐNG KÊ ĐIỂM THI HỌC KỲ I TBMÔN HỌC KỲ I

5 - 10(TB

Trang 26

Cựng với sự đổi mới chương trỡnh và sỏch giỏo khoa, tăng cường sử dụng đồdựng thiết bị , đổi mới phương phỏp dạy học núi chung và đổi mới phươngphỏp dạy và học toỏn núi riờng trong trường THCS hiện nay là tớch cực hoỏhoạt động học tập, hoạt động tư duy, độc lập sỏng tạo của học sinh, khơi dậyniềm say mờ và phỏt triển khả năng tự học, nhằm nõng cao năng lực phỏt hiện

và giải quyết vấn đề, rốn luyện và hỡnh thành kĩ năng vận dụng kiến thức mộtcỏch khoa học, sỏng tạo vào thực tiễn Trong đú việc tăng cường sử dụngthiết bị và sỏng tạo ra những đồ dựng dạy học mới phục vụ cho việc giảng dạy

là sự đổi mới cần thiết Việc sử dụng đồ dựng dạy học trong cụng tỏc giảngdạy cú tỏc dụng với chương trỡnh mới là nhằm giỳp cho tư duy nhận thức của

HS phỏt triển theo chiều hướng lụgic : từ trực quan sinh động đến tư duy trừutượng đến thực tiễn

Toỏn học là một bộ mụn khoa học tự nhiờn mang tớnh trừa tượng cao, tớnh logớc đồng thời mụn toỏn cũn là bộ mụn cụng cụ hổ trợ cho cỏc mụn học khỏc.Với mụn hỡnh học là mụn khoa học rốn luyện cho học sinh khả năng đo đạc, tớnh toỏn, suy luận logớc, phỏt triển tư duy sỏng tạo cho học sinh Đặc biệt là rốn luyện của học sinh khỏ, giỏi Nõng cao được năng lực tự duy, tớnh độc lập, sỏng tạo linh hoạt trong cỏch tỡm lời giải bài tập toỏn nhất là bộ mụn hỡnh học càng cú ý nghĩa quan trọng Việc bồi dưỡng học sinh khỏ giỏi khụngđơn thuần chỉ cung cấp cho cỏc em một số kiến thức cơ bản thụng qua việc làm bài tập hoặc làm càng nhiều bài tập khú, hay mà giỏo viờn phải biết rốn luyện khả năng sỏng tạo đối với bộ mụn hỡnh học càng phải biết rốn luyện

năng lực tư duy trừu tượng và phỏn đoỏn lụgớc

Riêng tôi, khi dạy tiết hình, thờng chọn cho mình một phơng pháp tạotình huống từ những vấn đề thực tiễn nh: Đa ra một hình huống trong thực tếhoặc kể một câu chuyện… có liên quan mật thiết đến toán học Từ đó, họcsinh tham gia tiết học tích cực, hào hứng hơn, các em không còn cảm giác bị

gò ép, căng thẳng và chán nản nữa, đồng thời các em sẽ nhận thức đợc tínhthực tiễn của bộ môn

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở trường THCS Bỡnh Thạnh, một ngụitrường vựng ven với điều kiện cơ sở vật chất cũn nhiều hạn chế, chưa cú mỏychiếu để phục vụ cho cụng tỏc giảng dạy bằng giỏo ỏn điện tử thỡ việc tạo ramột đồ dựng cú thể giỳp giỏo viờn thể hiện dạy một cỏch linh hoạt, tiết kiệm

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	5,58 MB