Cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ bùi kim anh

Thơ Bùi Kim Anh cómột giọng điệu riêng biệt so với các nhà thơ nữ khác cùng thời bởi sự kín đáo,thâm trầm, u uẩn và đầy tâm trạng của một người phụ nữ tri thức luôn có ýthức sâu sắc về m

ĐẶNG THỊ THẢO

CẢM THỨC VỀ THÂN PHẬN VÀ TÌNH YÊU

TRONG THƠ BÙI KIM ANH

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

Thái Nguyên – 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

ĐẶNG THỊ THẢO

CẢM THỨC VỀ THÂN PHẬN VÀ TÌNH YÊU

TRONG THƠ BÙI KIM ANH

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 8220121

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAMNgười hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Kiến Thọ

Thái Nguyên – 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn đều trung thực và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thảo

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học, Khoa Báo chí – Truyền thông và Văn học, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên và các Thầy, Cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên hướngdẫn TS Nguyễn Kiến Thọ, người đã luôn tận tình hướng dẫn, chỉ bảo trong suốt thời gian tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân, bạn bè đã giúp

đỡ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luậnvăn đều trung thực và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thảo

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, tác giả xin trân trọng cảm ơn BanGiám hiệu, Khoa Sau đại học, Khoa Báo chí – Truyền thông và Văn học,Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên và các Thầy, Cô giáo đã trựctiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên hướngdẫn TS Nguyễn Kiến Thọ, người đã luôn tận tình hướng dẫn, chỉ bảo trongsuốt thời gian tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân, bạn bè đã giúp

đỡ, động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thảo

MỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu 10

4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu 11

5 Phạm vi nghiên cứu 11

6 Cấu trúc của luận văn 11

7 Đóng góp của luận văn 12

CHƯƠNG I: THƠ NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA BÙI KIM ANH 13

1.1 Thơ nữ Việt Nam đương đại – hành trình của truyền thống và cách tân 13

1.1.1 Vài nét về thơ nữ Việt Nam đương đại. 13

1.1.2 Một số đặc điểm nổi bật của thơ nữ Việt Nam đương đại. 15

1.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Bùi Kim Anh 19

1.2.1 Đôi nét về tiểu sử nhà thơ Bùi Kim Anh 19

1.2.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Bùi Kim Anh 23

CHƯƠNG II: NỘI DUNG BIỂU HIỆN CẢM THỨC THÂN PHẬN VÀ TÌNH YÊU TRONG THƠ BÙI KIM ANH 32

2.1 Khái niệm cảm thức 32

2.2.Cảm thức về thân phận trong thơ Bùi Kim Anh 36

2.2.1 Cảm thức cô đơn trước nhịp sống hối hả của cuộc đời 36

2.2.2 Cảm thức về về nỗi bất hạnh giăng bủa 40

2.3 Cảm thức về tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh 44

2.3.1 Một tình yêu nồng nàn, mãnh liệ 44

2.3.2 Một tình yêu mang đầy dự cảm của sự tan vỡ 49

CHƯƠNG III NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN CẢM THỨC VỀ THÂN PHẬN VÀ TÌNH YÊU TRONG THƠ BÙI KIM AN 55

3.1 Thể thơ-ngôn ngữ của sự sáng tạo 55

3.1.1 Cách tân lục bát-cách tân nỗi buồn 56

3.1.2 Thơ tự do – sự khơi mở giãi bày những ẩn ức tâm hồn. 62

3.2 Hình ảnh thơ – những biểu tượng của cảm thức

66 3.2.1 Biểu tượng “chiều” –biểu tượng của nỗi buồn 68

3.2.2 Biểu tượng “đêm” –biểu tượng của những nỗi niềm thầm kín 70

3.2.3 Biểu tượng “mưa” – biểu tượng của sự cô đơn 74

3 3 Ngôn ngữ thơ – “hệ quy chiếu” của tâm hồn nhà thơ 76

3.4 Giọng điệu thơ- những giai điệu của tâm hồn 80

PHẦN KẾT LUẬN 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.2: Bảng thống kê tần số xuất hiện của một số biểu tượng trong thơ BùiKim Anh 68

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trong đội ngũ các nhà thơ nữ Việt Nam từ những năm 90 của thế

kỷ XX đến nay, Bùi Kim Anh là nhà thơ nữ khá nổi bật Thơ Bùi Kim Anh cómột giọng điệu riêng biệt so với các nhà thơ nữ khác cùng thời bởi sự kín đáo,thâm trầm, u uẩn và đầy tâm trạng của một người phụ nữ tri thức luôn có ýthức sâu sắc về mình và về số phận của những người phụ nữ thời kỳ hiện đạivới bao nỗi niềm trước cuộc đời vốn rất phức tạp, đầy niềm vui, hạnh phúcnhưng cũng đầy nỗi buồn, khổ đau và bất hạnh

1.2 Những năm gần đây, cái tên Bùi Kim Anh đã phần nào trở nênquen thuộc với giới văn chương và công chúng yêu thơ trong cả nước Bởi lẽ,Bùi Kim Anh là một trong số không nhiều những nhà thơ nữ luôn nỗ lực làmmới cho thơ mình Đặc biệt, Bùi Kim Anh viết rất hay về thân phận và tìnhyêu bằng cảm thức của một phụ nữ thông minh, đa tài song cũng đã từng trảinghiệm nhiều những đắng cay, ngang trái của cuộc đời cũng như những trớtrêu của số phận Đương đầu và vượt qua tất cả những cái đó là điều mà BùiKim Anh đã làm trong cuộc đời và cả trong thơ Chính vì vậy mà thơ Bùi KimAnh đầy những chiêm nghiệm về tình yêu và thân phận của một người phụ nữnặng nợ với thơ và nặng nợ với cuộc đời

1.3 Đến nay, mặc dù đã có khá nhiều những bài viết, nghiên cứu vềthơ Bùi Kim Anh, tuy nhiên, một nghiên cứu mang tính qui mô và chuyên biệt

về thơ Bùi Kim Anh hình như còn là một khoảng trống mà giới nghiên cứucòn bỏ ngỏ Vì vậy, nghiên cứu về thơ Bùi Kim Anh là việc làm có ý nghĩa líluận và thực tiễn nhằm đánh giá những giá trị nội dung và nghệ thuật thơ BùiKim Anh cũng như góp phần khắc họa diện mạo của thơ nữ Việt Nam hiện đại

1.4 Là nhà giáo trước khi trở thành nhà thơ, Bùi Kim Anh viết rất hay và cảmđộng về tình cảm thầy trò, về tình yêu đối với nghề giáo Vì vậy, nghiên cứuvấn đề cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh cũng là mộthành động thiết thực để thể hiện sự trân trọng, yêu kính của cá nhân tác giảluận văn đối với nhà thơ- nhà giáo Bùi Kim Anh, trên tất cả là sự tri âm củanhững tâm hồn phụ nữ.

Từ những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của

mình

2 Lịch sử vấn đề

Một trong những người đầu tiên đánh giá về thơ Bùi Kim Anh có lẽ

là Lê Thiếu Nhơn Tháng 4 năm 2008, tác giả Lê Thiếu Nhơn đăng bài

viết:“Bùi Kim Anh chòng chành thi phú giữa tai ương” Tác giả nhận định Bùi Kim Anh là “một người phụ nữ từng ngồi lặng trong đau khổ để viết những câu thơ xót xa”[56] Lê Thiếu Nhơn chú ý hơn đến hai tập thơ Bán không cho gió và Lời buồn trên đá “Hai tập thơ với gần 200 bài thơ, ở nhà thơ Bùi Kim Anh xuất hiện một chân dung khác Không còn nữa một Bùi Kim Anh lãng đãng và mê đắm thời Cỏ dại khờ (1995) hay Lối mưa (1999), mà là một Bùi Kim Anh chông chênh trong cơn tuyệt vọng và dằn vặt nỗi hệ lụy”,

“Trong thơ chị, có những đêm rất dài, những đêm chờn vờn cay đắng, những đêm ngập tràn bơ vơ” Lê Thiếu Nhơn đã cho rằng: “Chị chỉ còn vũ khí cuối cùng là thơ để tự vệ trước những đêm rờn rợn hoảng hốt” và “Thơ đã dìu chị qua gập ghềnh khi không còn nước mắt để khóc”[56].

Trên Báo Thể thao văn hóa cuối tuần số 36 ngày 5- 11/9/2008, tác giả Phạm Xuân Nguyên nhận xét: “Những câu thơ của chị thường lắng sâu một nỗi niềm thân phận, thương cho phận mình, thương cho phận người ngay cả khi cuộc sống thanh bình và khi cuộc đời bỗng rẽ ngoặt một biến cố, thơ chị

có thêm cung bậc thế thái nhân tình để càng xoáy sâu hơn vào thân phận con

người vẫn luôn là mong manh và trắc ẩn trong trái tim nhà thơ Thơ Bùi Kim Anh luôn là viết cho mình, viết từ mình Chị biết đặt mình giữa chợ người để thấu hiểu mình và đồng cảm với nhân sinh Điệu lục bát vì thế đến với chị như một tiếng thở dài, một lời tự than, một tiếng ru mình”.[54]

Tháng 2 năm 2010, trong Diễn đàn Văn Nghệ, nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn đăng bài viết: “Bùi Kim Anh dịu dàng và cam chịu” Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn nhận xét: “Thơ Bùi Kim Anh là nỗi niềm của một người

bị nhiều điều phụ bạc mà không oán hận, chỉ tự trách mình Đó chính là tâm hồn thật là trong trẻo, thật là cao đẹp, bao dung Cũng có thể đó chỉ là những phút “giận dỗi và nghi ngại” của một tâm hồn yếu đuối, thiếu tự tin”.[53]

Ngày 14 tháng 03 năm 2012, trong bài viết: “Bùi Kim Anh, hai cuộc đời trong năm tập thơ”, tác giả Trần Thị Thắng viết: “Năm tập thơ của cùng một tác giả như hai cuộc đời khác nhau, ba tập thơ chị viết hiền lành, thơ ngắn, có tứ xinh xinh Sang hai tập thơ gần đây, bao lo toan, bao vất vả, bao oan ức vào thơ chị làm câu thơ mạnh mẽ lên, súc tích lên và thật gần cuộc đời hơn”

[70]. Ngoài cách nhận xét rất thỏa đáng về năm tập thơ của Bùi Kim Anh, tác giả còn bày tỏ lòng thán phục đối với “người bạn đồng tuổi, đồng môn”

Tác giả Lê Minh Quốc có bài viết “Thơ Bùi Kim Anh” với nhận xét:

“Những câu thơ lãng đãng đi qua vùng trí nhớ Tôi đọc và nhớ Rồi như có một vết xước trong sâu thẳm tâm hồn” và “Đọc thơ của một người, đôi khi lại thấy suy tư của chính mình Những câu thơ của chị nồng nàn mà cũng da diết một nỗi buồn thăm thẳm”[66]

Bên cạnh những bài viết đưa ra cái nhìn khái quát về nội dung các tậpthơ còn có những phê bình, đánh giá cụ thể về nội dung của từng bài thơ, từngtập thơ

Ngày 01 tháng 11 năm 2010, tác giả Chân Phương với bài viết “Đọc thơ Bùi Kim Anh” đã đưa ra cái nhìn khái quát về tập thơ Bắc lên ngọn gió mà cân của Bùi Kim Anh Tác giả đã chỉ ra giá trị nội dung của tập thơ là “Toát

lên từ sáng tác này tính cách nhân hậu của người phụ nữ Á Đông thời đại, không chỉ làm tốt bổn phận người con, người mẹ và bà, còn ôm ấp thêm những ưu tư xã hội” [61]

Ngày 14 tháng 3 năm 2011, trên báo An ninh Thế giới giữa tháng số

38, nhà báo Vũ Duy Thông có bài Nhà thơ Bùi Kim Anh: Những câu thơ u uẩn với riêng mình Đó là cuộc trò chuyện thân mật với nhà thơ Bùi Kim Anh

về thân phận của những người phụ nữ làm thơ: “Tôi làm thơ trước hết để cho mình, công chúng thơ là thứ hai” Nhà thơ Bùi Kim Anh đã tâm sự một cách cởi mở và rất thẳng thắn: “số phận đã sắp đặt, muốn thay đổi cũng đâu có được Chỉ biết bằng lòng, thậm chí chấp nhận với những gì mình có Đó là cuộc đời”.[74]

Năm 2012, tác giả Nguyễn Sỹ Đại khi đọc tập thơ Đi tìm giấc mơ của Bùi Kim Anh đã có bài viết: Trân trọng cái tôi và hiện tại Tác giả đi tới nhận xét: “Trước hết, chị sắc sảo hơn trong đời, trong nghề” và “Thế giới thơ chị đem đến qua tập thơ Đi tìm giấc mơ là một thế giới nhọc nhằn, khắc khoải” Cuối bài viết Nguyễn Sỹ Đại bày tỏ mong muốn “mong sao những giấc mơ của chị Bùi Kim Anh được ngọt ngào trong hiện tại Và thơ đừng vì hai chữ hiện tại mà đi xa con người mình quá!”.[19]

Tháng 12 năm 2012, nhà báo Lê Hoài Nam có bài “Nhà thơ Bùi Kim Anh: Lãng đãng sương mai vơi nỗi niềm” đăng trên báo Văn Nghệ Công An.

Bài viết là cuộc trò chuyện hết sức thân mật với nhà thơ Bùi Kim Anh và chủyếu khai thác đời tư của nhà thơ từ chuyện quá khứ khi bà vẫn còn là một côgiáo dạy Văn cho đến những tai ương mà bà và gia đình bà đã trải qua, cuốicùng là cuộc sống hạnh phúc của bà bên chồng và con, cháu Kết thúc bài báo,

Lê Hoài Nam dùng những câu thơ của chính tác giả để nói về những biến cố

mà bà đã trải qua, nói về số phận của “người đàn bà mảnh mai”.

Trong bài viết “Về bài thơ “Khoảng cách” của Bùi Kim Anh” tác giả Bùi Thị Hương Lam có viết: “Bài thơ thật buồn, tình yêu cũng thật buồn và

xâm chiếm lòng người là nỗi cô đơn, trống trải, thất vọng của khoảng cách không thể lấp đầy, không thể vượt qua” Nói về kết thúc bài thơ tác giả viết:

“Bài thơ đem lại cho người đọc niềm tin họ không còn khoảng cách trong nhau để không “trơ trọi”, không “đơn côi”, không “xa cách giữa nỗi đời””[36]

Tác giả Phạm Thanh Cải có bài viết Đọc bài thơ “Bia vẫn trắng” của nhà thơ Bùi Kim Anh” trong đó có đoạn viết: “Đọc bài thơ lục bát “Bia vẫn trắng” của nhà thơ Bùi Kim Anh, tôi không tài nào quên được Đọc xong rồi, tôi đọc lại, rồi đọc lại lần nữa Đọc trên trang mạng, tắt máy tính rồi mà hình ảnh bài thơ vẫn vương vấn mãi, không tài nào quên nổi Có phải chăng, đây

là bài thơ của một nhà thơ nữ, thơ trữ tình, mang đậm nữ tính và trái tim rất nhạy cảm với nỗi đau của cuộc đời”.[15 ]

Tháng 12 năm 2011, tác giả Lâm Xuân Vi trong bài Đọc bài thơ Trên

đường Giảng Võ của Bùi Kim Anh”, đã nhận định: “Trên đường Giảng Võ,

bức thông điệp giàu ý tưởng, chuyện muôn đời nhưng vẫn mang tính thời sự nhức nhối, nóng bỏng… Có lẽ, đối với một nhà thơ thì đây là sự biểu đạt trách nhiệm công dân cao nhất Cũng là sự đồng cảm chia sẻ thiết thực nhất với những người lao động, những thân phận thiệt thòi”.[76]

Tác giả Chu Thị Linh Quang cho rằng: “Qua các tập thơ từ tập thơ

Viết cho mình, đến tập Cỏ dại khờ, Lối mưa, Bán không cho gió, Lời buồn trên đá và tập Lục bát cuối chiều đều thấm đẫm tình yêu hạnh phúc, sự dịu dàng, vị tha, vượt lên số phận của Bùi Kim Anh” Trước những biến cố của cuộc sống “chị vẫn vượt lên hoàn cảnh, vượt lên số phận để sáng tác, để đạp qua mọi khó khăn, thử thách trong đời thường”[67 ].

Tác giả Đào Nam Sơn khi đọc “Lục bát cuối chiều” đã viết: “Đây là tập tinh tuyển những bài thơ lục bát đã trình làng trong các tập thơ trước và thêm một đôi bài chị mới làm” Tác giả đã đánh giá đây là “một sự cố gắng không mệt mỏi” của nhà thơ Dễ thấy, thơ Bùi Kim Anh hầu hết là những bài

thơ buồn nhưng nó không bị rơi vào sự “đơn điệu”[41] Ở mỗi bài thơ, ý thơ

đều không hề bị lặp lại

Tác giả Song Nguyễn khi đọc “Lời buồn trên đá” cho rằng 59 bài thơ

trong tập thơ là: “59 nỗi buồn của một phần đời đã qua đi và bây giờ được nhà

thơ kể lại” Mỗi câu thơ biết dính nỗi buồn vô tình “tạm trú” trong con người nhà thơ đã trở thành “thường trú” trong sự tồn tại của tâm hồn Bùi Kim Anh

đã hoán vị sự tồn tại đó từ nơi cất giấu mơ hồ không nhìn thấy đến rõ ràng,

cụ thể “trên đá” Bà đã “tự làm mới những câu thơ khỏi cách nghĩ, cách diễn đạt thông thường” và đem đến cho người đọc “một cái gì đó” đáng để suy ngẫm” [55]

Năm 2012, luận văn thạc sĩ văn học của tác giả Nguyễn Thị Loan

“Cái tôi trữ tình trong thơ Bùi Kim Anh” đã đi khảo sát, phân tích thơ Bùi

Kim Anh một cách toàn diện cả về nội dung và hình thức nghệ thuật, luận văn

không chỉ nêu ra đặc điểm của cái tôi trữ tình trong thơ Bùi Kim Anh mà còn

bước đầu chỉ ra ít nhiều những đóng góp của tác giả trong thơ nữ Việt Namđương đại

Tháng 9 năm 2014, tác giả Bình Nguyên Trang có bài viết: Bùi Kim Anh yêu cho trọn kiếp người, đã nhận định: “Đối với chị Bùi Kim Anh, thơ không phải chuyện làm dáng câu chữ Thơ là nhật ký, là chốn cuối cùng để chị bỏ vào đó ăm ắp cõi lòng, những điều không thể chia sẻ cùng ai được Những ngày tháng gian nan, tưởng chừng như không thể gượng dậy, thơ là niềm an ủi lớn lao”[71]

Năm 2015, tác giả Mai Thanh khi đọc tập thơ Nhặt lời cho bóng lá đã viết: “tập thơ mà ta đang cảm nhận thể hiện nỗi niềm băn khoăn, day dứt và xót xa của nữ thi nhân”, “Xót xa là đỉnh cao nỗi niềm của nữ thi sĩ được thể hiện trong các trang thơ”.[69]

Gần đây nhất, ngày 23 tháng 3 năm 2017, trên báo Vĩnh Phúc có

bài viết: “Hình như mùa đã lỡ”: Đọc để yêu cả những bất trắc của cuộc đời”.

Tác giả bài viết đã cho rằng “không còn những mê đắm, khát khao hay những dằn vặt, tự vấn giữa chông chênh bão tố đời người thay vào đó là những tâm sự nhẹ nhàng mà lắng sâu của một người đàn bà lớn tuổi, đã “ngụp lặn”

đủ những ngọt-bùi-đắng-cay của kiếp đời mang tới cho người đọc cảm giác nhẹ nhõm, thư thái, truyền đến một nguồn năng lượng tích cực để biết yêu cả những… bất hạnh, trắc trở của cuộc đời có nụ cười ấm áp, ánh nhìn lãng đãng và trái tim nhân hậu, đầy yêu thương”.

Qua những nhận xét, đánh giá trên đây, chúng tôi thấy hầu hết các tác

giả đều khẳng định: “Bùi Kim Anh đã viết thơ theo nhu cầu tự thân để nói về những niềm vui, nỗi buồn, những được, mất của chính mình một cách chân thành, cảm động” Bên cạnh đó, Bùi Kim Anh còn phản ánh những vấn đề thế

sự, vấn đề có bề rộng xã hội hiện nay, những số phận của con người bất hạnh.Qua đây, chân dung người phụ nữ hiện đại hiện lên rất rõ ràng trong các tácphẩm của bà

Bên cạnh những đánh giá về nội dung các tác giả còn chỉ ra nét đặcsắc về nghệ thuật trong thơ Bùi Kim Anh

Tác giả Lê Minh Quốc trong bài viết “Thơ Bùi Kim Anh” nhận xét thơ của Bùi Kim Anh có “cấu trúc chặt và gọn như một bài thơ Haiku” “Với nhà thơ Bùi Kim Anh, lâu nay, theo tôi sở trường của chị vẫn là những vần thơ lục bát thanh thoát, mượt mà Đành rằng trong tập thơ mới nhất của chị vẫn có Giấc mơ Đà Lạt, Vấn vương dại khờ, Không nâu sồng vẫn ta thôi, Người ơi nghe gió… nhưng tôi vẫn thích những câu thơ tự do của chị Đành rằng, âm điệu sáu tám trong thơ chị bền, quyện chặt tơ tằm, trong gió có trầm”[64] Đồng thời, tác giả cũng nhận định về âm hưởng thơ Bùi Kim Anh: “Da diết, tha thiết quá đỗi trong âm và điệu, trong nhạc và lời Những câu thơ không vần, văn xuôi cũng có ma lực riêng”.[66]

Tác giả Phạm Thanh Cải khi đọc bài thơ “Bia vẫn trắng” của Bùi Kim Anh thì nhận xét : “Câu lục trong bài lục bát Bia vẫn trắng được mở đầu

và kết thúc bằng câu : “Ai biết mộ anh ở đâu?” Câu này, tác giả đã sử dụng

thủ thuật phá cách, chữ thứ tư lẽ ra phải dùng thanh trắc, nhưng trong câu thơnày tác giả sử dụng thanh bằng Tác giả đã có ý tạo cho câu thơ có một tiếngnấc nghẹn, một nhịp điệu khác với câu lục thông thường Việc phá cách trongcâu thơ ở đây có hiệu quả rõ rệt Người đọc mới bắt đầu vào đọc ngay câu nấcnghẹn, và khi đọc xong, vẫn một câu nghẹn nấc, bùi ngùi”[15]

Tháng 12 năm 2011, tác giả Lâm Xuân Vi trong bài “Đọc bài thơ Trên đường Giảng Võ của Bùi Kim Anh” Tác giả viết: “Lục bát của Bùi Kim Anh có một sức sống riêng biệt, chị thường dùng thủ pháp cách ở câu sáu “vạ vật tê cả bước đi” hay sử dụng điệp ngữ làm cho câu thơ được dồn nén trùng điệp về ý tứ, hối hả về nhịp điệu mà vẫn nhuyễn, lấp lánh hấp dẫn người đọc.

Đó là những đóng góp đáng kể để lục bát vẫn mới, vẫn hiện đại mang hơi thở thời đại”.[76]

Tác giả Song Nguyễn khi đọc “Lời buồn trên đá” đánh giá: “Lời buồn trên đá còn ấn tượng bởi một hình thức thể hiện khá phong phú của các thể thơ từ truyền thống đến hiện đại Nhìn vào cấu trúc thơ ta liên tưởng đến một rừng hoa đủ màu sắc và hương thơm Bắt đầu từ thể thơ lục bát… đến những bài thơ bắt vần… phần còn lại là thơ tự do Nhưng thơ tự do trong Lời buồn trên đá của Bùi Kim Anh lại phân ra hai loại: tự do về vần và tự do về câu chữ Đan xen những bài thơ tự do của các thể thơ 7 chữ, 8 chữ đến thơ văn xuôi Đọc những bài thơ này bỗng thấy khả năng kì diệu của con chữ cũng “co duỗi nhịp nhàng” theo tâm trạng của người tiếp nhận thơ… Có thể khẳng định những câu chữ của Bùi Kim Anh đã tự làm mới những câu thơ khỏi cách nghĩ, cách diễn đạt thông thường và đem đến cho người đọc “một cái gì” đáng để suy ngẫm Đây là hành trình đi tìm cái mới của một cây bút”

[55]

Tác giả Nguyễn Trọng Tạo đã rất tinh tường khi nhận xét rằng: “Bùi Kim Anh thật đắc địa với lục bát Những câu thơ lục bát của chị đi giữa lằn ranh của quê kểnh và thành thị, giữa dân gian và hàn lâm, giữa cổ xưa và

hiện đại Chính cái lằn danh ấy khiến thơ lục bát của chị không phá cách quá, nhưng cũng không bị “cũ” nên dễ nhập vào đương thời.[41]

Ngoài ra, tác giả Đào Nam Sơn viết: “Có thể nói Bùi Kim Anh đã hình thành một giọng thơ riêng không thể trộn lẫn với các nhà thơ nữ cùng thời với chị”[41].

Khi đọc bài thơ “Bia vẫn trắng” của Bùi Kim Anh, tác giả Nguyễn Bá Phiếu nhận định: “Một bài thơ có sức ám ảnh, bút lực mạnh mẽ, nghe da diết, sâu lắng, xúc động và đầy tính nhân văn”[60]

Năm 2012, tác giả Nguyễn Sỹ Đại khi đọc tập thơ “Đi tìm giấc mơ” của Bùi Kim Anh đã có bài viết: “Trân trọng cái tôi và hiện tại” Ông có đánh giá đôi nét về nghệ thuật thơ Bùi Kim Anh đó là: “Lượng từ, chất liệu thơ mới

mẻ hơn Hiện đại trong cách dùng từ, trong kết cấu ngữ pháp… điều mà không phải ai ở thế hệ chị, cả thế hệ @ nữa có thể viết được”[19]

Tháng 3 năm 2015, khi đọc tập thơ “Nhặt lời cho bóng lá” của Bùi Kim Anh, tác giả Mai Thanh đã có bài viết: “tập thơ thể hiện pha trộn các khuynh hướng và hình thức sáng tác truyền thống và hiện đại, nói cụ thể là thơ lục bát và thơ tự do-không vần điệu kể cả thơ văn xuôi kết hợp, quấn quyện với nhau phần đầu là thể thơ lục bát; hai phần sau là thể thơ tự do – không vần điệu kể cả thơ văn xuôi” Sự độc đáo này trong thơ Bùi Kim Anh, một lần nữa

khẳng định bằng thực tiễn sinh động về một quan niệm thơ ca qua các thời kì

khác nhau luôn đổi mới và phát triển, “nữ thi sĩ Bùi Kim Anh là nhà thơ cách tân không chối từ truyền thống và đặt chân trên điểm xuất phát truyền thống

để vững bước trên con đường cách tân”[69].

Tháng 3 năm 2017, trên báo văn hóa văn nghệ có bài viết: ““Hình như mùa đã lỡ”: Đọc để yêu cả những bắt trắc của cuộc đời” đã viết “Thơ lục bát vốn được coi là một trong những thế mạnh của nhà thơ Bùi Kim Anh”, thế nhưng đến tập thơ thứ 10 “Hình như mùa đã lỡ” đã có những lối đi riêng

“ lối viết thơ không vần điệu, câu thơ ngắn, thậm chí một câu thơ được cắt

thành nhiều dòng, tập trung diễn tả sự kìm nén của cảm xúc”.[57]

Như vậy, khi khảo sát về nghệ thuật trong thơ Bùi Kim Anh các tácgiả đều chỉ ra những đặc sắc về thể thơ, vần điệu Hầu hết đều khẳng địnhthế mạnh của Bùi Kim Anh về thể thơ lục bát và việc sử dụng từ ngữ và hìnhảnh có chọn lọc đã góp phần đem lại thành công trong thơ Bùi Kim Anh

Những bài viết nói trên là những gợi ý và định hướng quan trọng chotác giả đề tài nghiên cứu về thơ Bùi Kim Anh nói chung và về cảm thức vềthân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh nói riêng

3. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu cảm thức về thân phận và tình yêu trongthơ Bùi Kim Anh

3.2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anhnhằm mục đích: chỉ ra những đặc điểm riêng, những sáng tạo và những đónggóp riêng của nhà thơ Bùi Kim Anh đối với thơ nữ Việt Nam thời kì hiện đại

4. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu

4.1. Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Đề tài đi sâu khảo sát về chủ đề thân phận và tình yêu trong từng bàithơ cụ thể từ đó phát hiện ra cảm thức của tác giả về thân phận và tình yêutrong mười tập thơ

- Từ việc phát hiện ra quan niệm mới mẻ của Bùi Kim Anh về thân phận

và tình yêu cũng như những biểu hiện cụ thể và đầy tính nghệ thuật trong việcbiểu hiện cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh

- Góp phần khẳng định vị trí của thơ Bùi Kim Anh trong thơ nữ ViệtNam hiện đại

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài “Cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh” chúng tôi sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại: Tôi sử dụng phương pháp này

trong việc khảo sát, thống kê và phân loại những tác phẩm có nội dung biểuhiện về cảm thức thân phận và tình yêu của nhà thơ

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng trong việc trình bày

và phân tích các luận điểm, luận chứng cụ thể, từ đó đưa ra những đánh giá cótính chất tổng hợp, khái quát chung cho từng phần, từng chương và toàn bộluận văn; giúp cho việc nghiên cứu đề tài có tính thuyết phục cao

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: Được sử dụng trong trường hợp so

sánh những nét tương đồng và khác biệt về cảm thức thân phận và tình yêuvới các thi nhân khác trong thời kì hiện đại

5 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu các tác phẩm của Bùi Kim Anh bao gồm mười tập thơ sau:

1. Viết cho mình (1995), Nxb Văn học, Hà Nội.

2. Cỏ dại khờ (1996), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.

3. Lối mưa (1999), Nxb Văn học, Hà Nội.

4. Bán không cho gió (2005), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.

5. Lời buồn trên đá (2007), Nxb Văn học, Hà Nội

6. Lục bát cuối chiều (2008), Nxb Văn học, Hà Nội

7. Bắc lên ngọn gió mà cân (2010), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.

8. Đi tìm giấc mơ (2012), Nxb Văn học, Hà Nội.

9. Nhặt lời cho bóng lá (2015), Nxb Phụ nữ, Hà Nội.

10. Hình như mùa đã lỡ (2017), Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài được triển khai thành 3 chương:

Chương 1: Thơ nữ Việt Nam đương đại và hành trình sáng tạo nghệ thuật của Bùi Kim Anh

Chương 2: Nội dung biểu hiện cảm thức thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh

Chương 3: Nghệ thuật biểu hiện cảm thức về thân phận và tình yêu trong thơ Bùi Kim Anh

7. Đóng góp của luận văn

- Luận văn bước đầu làm sáng tỏ cảm thức về thân phận và tình yêutrong thơ của Bùi Kim Anh trong cái nhìn toàn diện về cả nội dung vànghệ thuật

- Luận văn góp phần gợi mở hướng tiếp cận nghiên cứu về một hiệntượng văn học cụ thể trong đời sống thơ ca Việt Nam hiện đại Kết quả củaluận văn sẽ góp phần chỉ rõ hơn sự phong phú và nét đặc sắc của thơ nữ ViệtNam thời kỳ hiện đại

- Là tài liệu tham khảo cho những người quan tâm nghiên cứu, giảng dạy vàhọc tập về thơ Việt Nam nói chung và thơ nữ Việt Nam nói riêng thời kì hiệnđại

CHƯƠNG 1 THƠ NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA BÙI KIM ANH 1.1 Thơ nữ Việt Nam đương đại – Hành trình của truyền thống và cách tân.

1.1.1 Vài nét về thơ nữ Việt Nam đương đại.

Trong lịch sử thi ca dân tộc Việt Nam, ngay dưới chế độ phong kiến,khi quan niệm trọng nam khinh nữ còn nặng nề, đã xuất hiện một lớp các nhàthơ nữ lên tiếng bênh vực người phụ nữ Những trang viết của họ đã có nhiềuđóng góp cho nền văn chương nước nhà, để lại nhiều tên tuổi lớn Bước sangthời kỳ văn học hiện đại, một lực lượng đông đảo các cây bút nữ xuất hiện.Những sáng tác của họ đã góp phần tạo nên sự phong phú đa dạng cho sự pháttriển của nền thơ ca Việt Nam Thơ của họ đã gây ấn tượng cho người đọc,được dư luận khẳng định và đã được giới thiệu ra nhiều nước trên thế giới Họ

đã góp mặt mình vào sự phát triển mới mẻ, sôi nổi và tràn đầy sức sống của

thời đại: “ Sự xuất hiện của họ đã khiến cho diện mạo văn học từ đây trở nên đầy đủ hơn, trọn vẹn hơn, với nhiều nét vẻ, giọng điệu, thanh âm và hình hài, được tạo nên từ sự đa dạng về giới chứ không còn là hành trình đơn lẻ và độc chiếm của các tác giả nam như chuỗi thế kỉ dài trong quá khứ” [28].

Thơ của các cây bút nữ trẻ xuất hiện từ khoảng 10 năm trở lại đây chịu

sự ảnh hưởng của những mạch nguồn thơ nữ trước đó, từ thế hệ các tác giảtrưởng thành trong chiến tranh như Xuân Quỳnh, Ý Nhi, Phan Thị ThanhNhàn, Đoàn Thị Lam Luyến, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Lâm Thị Mỹ Dạ, ThúyBắc, Lê Thị Mây cho đến Thu Nguyệt, Tuyết Nga, Lê Thị Kim, Đỗ BạchMai, Thảo Phương, Phi Tuyết Ba, Nguyễn Thị Thúy Quỳnh, Đoàn Ngọc Thu,Đặng Thị Thanh Hương Thơ của họ mang hơi thở của đời sống hòa bình vớinhững vui buồn thường trực của con người Sau họ một quãng ngắn là thế hệ

nhà thơ nữ cũng sinh ra trong chiến tranh, ít nhiều biết mùi đạn bom, thuốcsúng như Tuyết Nga, Thảo Phương, Đỗ Bạch Mai, Phạm Hồ Thu, Nguyễn ThịMai, Giáng Vân, Trần Kim Hoa, Trần Thị Huyền Trang, Thu Nguyệt, ĐoànNgọc Thu, Cùng với việc tiếp tục khai thác hướng đề tài cũ nói về thân phậnngười đàn bà, về tình yêu và lòng thủy chung son sắt, tình mẹ con, bầu bạn,những tác giả thơ nữ trẻ đi sâu khai phá những đề tài mới đầy biến động củađời sống, những va đập của đời thường, niềm khát khao mãnh liệt hướng tớinhững cái mới, những chân trời lạ lẫm Một thế hệ mới đã xuất hiện như ViThùy Linh, Ly Hoàng Ly, Phan Huyền Thư, Bình Nguyên Trang, Dạ ThảoPhương, Đường Hải Yến, Nguyễn Thúy Hằng, Trương Quế Chi, Phạm VânAnh, Ngô Thị Hạnh, Ngô Thị Thanh Vân, Lynh Bacardy, Nguyệt Phạm,Thanh Xuân, Phương Lan, Khương Hà, Lê Thị Mỹ Ý, Trần Lê Sơn Ý, TrươngGia Hòa, Tú Trinh, Lữ Thị Mai, Trương Hồng Tú Họ là những cây bút trẻthuộc thế hệ 7X, 8X, 9X chịu ảnh hưởng của nhiều luồng văn học trên thếgiới, có những nét phá cách và có nhiều thể nghiệm mới mẻ Đây chính là lựclượng “mạnh” làm cho bức tường “quyền lực” của nữ giới trong thơ trở nênkiên cố hơn Tất cả họ, dù ít dù nhiều, cũng đã làm cho mảng thơ nữ sau 1975thêm sôi động, khẳng định sự có mặt không thể thiếu của mình trong thơ cađương đại Việt Nam.

Có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu của một số nhà thơ nữ cótên tuổi nổi bật như: “Tặng riêng một người" (1990), "Thơ Lê Thị Mây"(2003) của Lê Thị Mây; "Đề tặng một giấc mơ" (1999), "Hồn đầy hoa cúcdại" (2007), "Thơ tình Lâm Thị Mỹ Dạ" (2008) của Lâm Thị Mỹ Dạ; "Sóngthời gian" (2000), "Quà tặng" (2004), "Hoa trên gai" (2007) của Phi TuyếtBa; "Em đi ngang chiều gió" (2001), "Người gánh vô hình" (2005), "Đứt dảiyếm" (2007) của Nguyễn Thị Ngọc Hà; "Một mình khâu những lặng im"(2005), "Vệt trăng và cánh cửa" (2008) của Hoàng Việt Hằng; "Lối nhỏ"(1988), "Du nữ ngâm" (2006) của Dư Thị Hoài; "Ngôi nhà sau cơn bão"

(1992), "Thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát" (2003), "Gió thổi tràn qua mặt"

(2006) của Nguyễn Thị Hồng Ngát; “Cỏ trắng” (1999), “Lô lô” (2005) của

Ly Hoàng Ly; "Cô gái và cầu vồng" (1995), "Nửa vòng bông gạo" (2001)của Đoàn Thị Ký; "Khát" (1999), “Linh” (2000), "Đồng tử" (2005) của ViThuỳ Linh; "Chồng chị chồng em" (1991), "Thơ trữ tình" (2003), "Thơ vớituổi thơ" (2005) của Đoàn Thị Lam Luyến; "Đẹp và buồn trong suốt nhưgương" (2005), "Giấc mơ hái từ cơn giông" (2008) của Lê Khánh Mai; "Mộtkhúc sông trăng" (2001), "Tảo tần gót khuya" (2005) của Nguyễn Thị Mai;

"Người đàn bà ngồi đan" (1985), "Mưa tuyết" (1991), "Ý Nhi Thơ" (2000)của Ý Nhi; "Khoảng cách cuối cùng" (1999), "Hoa bất tử" (2011) của TrầnThị Vân Trung; "Giá mà em từ chối" (2002), "Mưa mùa đông" (2004) củaNguyễn Thúy Quỳnh; “Sẹo độc lập”(2015) của Phan Huyền Thư, "Lục bátcuối chiều" (2008), "Bắc lên ngọn gió mà cân" (2010), "Đi tìm giấc mơ”(2012), “Nhặt lời cho bóng lá” (2015),“Hình như mùa đã lỡ” (2017) của BùiKim Anh…

Tất cả hàng trăm tập thơ, hàng ngàn bài thơ của các nhà thơ nữ ViệtNam thuộc các thế hệ khác nhau, họ đang có đủ tự tin để xung phong mởđường giải phóng cho cái tôi phụ nữ chật hẹp, lắm phiền muộn nhưng cũngđầy tự tin, cao ngạo của thơ nữ trẻ đương đại Việt Nam trong thời buổi hộinhập toàn cầu

1.1.2 Một số đặc điểm nổi bật của thơ nữ Việt Nam đương đại.

Bàn về thơ nữ đương đại, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo trong bài Thơ trẻ không an bài với thành tựu đã nhận xét “cái thước thơ chính thống đã bị những giá trị mới phát ra những tín hiệu đổi thay… Sự xuất hiện ào ạt và dần dần được ghi nhận của thơ trẻ quả đã làm cựa quậy khuôn thước độc tôn của thơ ca chính thống”, sự mới mẻ đó thể hiện ở chỗ “những nhà thơ trẻ tuổi của ta hiện nay đang bắt đầu trên nấc thang rất cao của thành tựu thơ ca thế giới nói chung và thơ Việt Nam nói riêng Theo thiển ý của tôi thì

họ đang thâu nhận thành tựu để tạo ra một giọng điệu riêng cho thơ trẻ Việt

Nam hôm nay Có nhiều tác giả muốn tạo thế cân bằng Họ kết hợp thành tựu và sự chuẩn bị riêng từ thời đoạn đầu mở ra công cuộc đổi mới đất nước”.[33]

Cùng với thời gian, sự đổi thay của cuộc sống với hơi hướng hiệnđại, đất nước phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thời kìhội nhập đã sinh ra những con người mới với lối sống mới, cách nghĩa cáchcảm mới từ đó thơ bắt đầu chuyển mình sang một sắc thái mới với nhữngcách tân cả về nội dung và hình thức Nhìn vào đội ngũ cũng như tác phẩm,

có thể phân thơ nữ trẻ đương đại thành hai xu hướng nghệ thuật chính: thứnhất, thơ truyền thống có giao thoa với hiện đại; thứ hai, thơ cách tân, phácách với sự phi chuẩn cả về nội dung và hình thức

Các nữ thi sĩ thuộc xu hướng thứ nhất ảnh hưởng từ truyền thống vàphát huy các giá trị truyền thống Thơ của họ nhuần nhị cả về mặt cấu trúc,thể loại, ngôn từ lẫn nội dung được chuyển tải Có thể thấy rõ đặc điểm này ởmột số cây bút như Bình Nguyên Trang, Phạm Vân Anh, Đường Hải Yến, Lê

Mỹ Ý, Chu Thị Minh Huệ, Nguyễn Thanh Vân, Trang Thanh, Lê NgânHằng, Trần Lê Sơn Ý Những tác giả này tìm tòi trên những khuôn hình cósẵn Thơ theo xu hướng này dễ được bạn đọc đồng cảm, ủng hộ Người đọc

có thể cảm nhận ngay khi đọc tác phẩm bằng tư duy và cảm xúc của chínhmình mà không cần phải nhờ tác giả hay nhà phê bình phân tích lại mới hiểu

“Thế giới nghệ thuật của các tác giả này phong phú, ám ảnh bởi hồn thơ, tứ thơ và hình tượng thơ Họ đã đến cõi thơ bằng trái tim và sự đam mê quặn thắt Ở một góc độ nào đó, sự kiếm tìm của họ đã thành công Thơ họ đã có bóng dáng của chiều sâu triết lý, mang yếu tố xã hội mà vẫn có những rung động nghệ thuật rất đỗi cao cả, mang tính nhân văn, không nhòa với các tác giả khác” (Chu Thị Thơm, Thơ trẻ, bức tranh chưa phân định màu sắc, Tạp

chí Nhà văn, số 2, 2006) Tuy nhiên, những cây bút trẻ theo hướng truyềnthống này đang ngày càng vận động theo chiều hướng mới, bắt đầu có những

phá cách trong cảm xúc và lối thể hiện.

Xu hướng thứ hai, là lớp nhà thơ nữ sinh ra trong thời bình, họ khônggánh chịu mùi bom đạn chiến tranh, sống trong thời đại mới nên quan niệmnghệ thuật của họ cởi mở, táo bạo hơn Với lối thơ tự do phóng khoáng, nộidung thường gắn liền với biến động của đời sống tình cảm, khơi gợi tình yêu

và nhục dục Các tác giả thơ không bằng lòng với những cái đã an bài, thơ họmạnh bạo về ngôn từ, lạ về giọng điệu, thể hiện bản ngã một cách mãnh liệt

Khát vọng của cái tôi nhục cảm được thể hiện ráo riết và thôi thúc: “Cái lưỡi mềm của anh nơi gan bàn chân em/ Làm thế giới hóa lỏng ” (Vi Thùy Linh).

“Vào sau cửa buồng vần vũ mười lăm phút/ Ra đường đoan trang chớp mắt thướt tha ” (Phan Huyền Thư), “Em nhận ra niềm vui kia/ Mang theo gương mặt của nỗi buồn” (Trần Lê Sơn Ý), “Thật ra nỗi buồn đâu có màu sắc gì/ Chỉ là màu vàng của ánh đèn vàng đêm đêm soi vào mắt cô gái trẻ để tìm cho

ra nỗi buồn có màu sắc gì (Ly Hoàng Ly)

Có thể nói, ngòi - bút - thơ của các nhà thơ sau 1975 đã chủ động, tìmtòi hơn để vươn tới bề sâu của những vỉa tầng còn ẩn khuất của đời sống tâmtrạng và tinh thần con người để khai thác và hướng tới những hiệu quả nghệthuật mới Cũng viết về cuộc chiến tranh đã đi qua, nhưng các nhà thơ saunăm 1975 đã hướng tới những số phận, khắc hoạ được những nỗi đau mấtmát, nó thấm thía và lay động lòng người hơn trước Nỗi buồn được cảmthông và chia sẻ trong thơ họ rất thật, nó mệt mỏi, nhức đau như chính cuộcđời vậy Đọc thơ họ, chúng ta có cảm giác vừa đi qua một cánh rừng rậm đặc,trong bóng đêm ẩm ướt của những câu thơ đang tuôn trào như một sự hối thúc

ám ảnh.Thơ của họ như bản giao hưởng của rất nhiều khái niệm, cảm giác,suy ngẫm và ý tưởng-cùng tấu lên tràn đầy sức tưởng tượng lạ lẫm Nhữngday dứt của đời thường để lại không ít vết thương trong trái tim các nhàthơ.Đọc thơ họ, ta như được tham dự vào những nỗi khổ đau và hy vọng đãlàm nên gương mặt của mỗi số phận

Các nhà thơ này đã mang lại những phát hiện mới, có giá trị khắc hoạbằng ngôn ngữ của thơ, nỗi đau của những phận người - cái mà chỉ ít nămtrước đây, không ít người làm thơ còn né tránh Họ đã chạm được vào cõi sâucủa tâm hồn, không chỉ bằng sự phá vỡ sắc cạnh của lý trí mà còn bằng cảmxúc của trái tim, điều đó làm cho người đọc thấy gần gũi và đồng cảm với nhàthơ Sự dồn nén, bức xúc của tâm trạng bật dậy trong họ những câu thơ khôngchịu bằng phẳng và sự chuyển tiếp của những nỗi niềm, những ẩn ức đangcòn khuất lấp trong tâm hồn thi sĩ đã tự tìm cho mình một hình thể mới, mộtnhịp vận động riêng trong cách tổ chức câu chữ và những bài thơ đổi mới của

họ ra đời Nhà thơ trẻ Vi Thùy Linh trong bài phỏng vấn trên Vnexpress đã

phát biểu: “Tôi không muốn chỉ là người miêu tả và phục hiện cuộc sống trên trang viết mà còn muốn tạo dựng, phơi mở một thế giới khác trong chính thế giới hiện thực này, thế giới mà tôi vươn tới và khao khát, thế giới của yên bình và tình yêu” [37] Đồng thời nhà thơ kêu gọi:

Thơ đi!

Những chùm quả vòm cây như những chùm đèn huyền diệu

Rừng rừng xanh hiệu lệnh hy vọng

Nhân lên triệu cặp tình nhân, những đời yêu và hoa nở

Em phủ thơ khắp thế giới của mình!

(Hãy phủ thơ khắp thế giới của em – Vi Thùy Linh)

Với quan niệm nghệ thuật đó, thơ nữ đương đại mang những đặc trưngriêng không nhòe lẫn Nó thể hiện phái tính của người viết, bộc bạch giùm họ

những suy nghĩ trăn trở rất riêng của giới mình Có thể nói, dù là Viết cho mình (Bùi Kim Anh) hay Em muốn giăng tay giữa trời mà hét (Phạm Thị Ngọc Liên), dù là Thương nhớ một ngày hay Tình yêu dài suốt cuộc đời (Lê

Thị Mây) thì những người đàn bà làm thơ vô hình chung vẫn bộc lộ nữ tính

một cách rõ nét trong trang viết của mình, làm cho thơ nữ đương đại nóichung mang những đặc trưng riêng, vẻ đẹp riêng đầy nữ tính.

1.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Bùi Kim Anh

1.2.1 Đôi nét về tiểu sử nhà thơ Bùi Kim Anh

Bùi Kim Anh sinh năm 1948 Quê gốc ở Thái Bình nhưng bà sinh ra vàlớn lên tại Hà Nội trong một gia đình công chức Tuy chưa ngày nào sống ởThái Bình nhưng Bùi Kim Anh vẫn luôn nhớ về làng Trình Phố - nơi chào đờicủa thân mẫu bà Mẹ của nhà thơ là một nữ hộ sinh Đông Dương rất giỏi vănchương Có lẽ, năng khiếu văn chương, tài thơ phú của bà một phần được kếthừa từ người mẹ Trong những sáng tác của mình, không ít lần Bùi Kim Anhnhắc tới cố hương, những chuyến về thăm quê cũ, những lần viếng thăm mộ

tổ tiên Qua đó thấy rằng, mảnh đất Thái Bình đã trở thành một chốn quenthuộc, gần gũi trong tâm thức nhà thơ đồng thời cũng là nguồn cảm hứng chonhiều sáng tác của bà

Tuổi thơ của Bùi Kim Anh trôi qua trong êm ả, đủ đầy nhưng lại luônkhắc khoải một nỗi buồn trống vắng vì sự xa cách của cha mẹ như bà đã viết:

“Suốt cuộc đời con đâu hiểu tình yêu người bố” Bùi Kim Anh lớn lên trong

sự cưu mang của mẹ và bà ngoại Hẳn vì thế mà những bài thơ viết về tuổi thơcủa Bùi Kim Anh thường trực một nỗi u hoài, ám ảnh cô đơn Không ít nhữngbài thơ viết về thời niên thiếu của mình, hình ảnh một Bùi Kim Anh cô đơn,lạnh lẽo và dường như bất lực trước sự ngăn cách giữa cha và mẹ hiện lên rất

rõ rệt Một tuổi thơ đủ đầy về vật chất nhưng lại thiếu thốn về tinh thần, vắngbóng sự quan tâm, che chở của người cha đã tạo nên một Bùi Kim Anh có tráitim nhạy cảm, đa sầu, đa cảm nhưng cũng đầy nghị lực, mạnh mẽ trước nhữngbiến cố của cuộc sống sau này

Có năng khiếu văn chương và yêu ca hát nhưng Bùi Kim Anh đã chọnngành sư phạm Bà tốt nghiệp ngành Ngữ Văn của trường Đại học Sư phạm

Hà Nội và bắt đầu làm cô giáo dạy Văn từ năm 1968 Bà gắn bó trọn vẹn với

nghề giáo viên ở một số trường trung học phổ thông ở Hà Nội, từ trường cấp

3 Cổ Loa đến trường cấp 3 Bạch Mai và cuối cùng là trường trung học phổthông Hoàn Kiếm - Trần Phú Bùi Kim Anh có khi phải dạy thêm như baogiáo viên khác để có thêm thu nhập Bùi Kim Anh là một cô giáo yêu nghề,mến trẻ Tình yêu văn chương, tình yêu nghề và sự trưởng thành của các thế

hệ học sinh chính là nguồn động viên giúp bà vượt qua nhiều khó khăn, thửthách Có thể nói, những năm tháng gắn bó với bảng đen, phấn trắng, với baothế hệ học trò là nguồn cảm hứng để bà sáng tác ra nhiều bài thơ hay Trong

một bài phỏng vấn, Bùi Kim Anh tâm sự: “Tôi chưa bao giờ có ý định chuyển nghề khác khi còn đứng trên bục giảng Ngay cả khi tôi vào Hội Nhà văn Việt Nam thì tôi vẫn nói với mọi người mình là cô giáo dạy văn Thực sự thì tôi rất yêu nghề dạy văn của mình Khi nào dạy là dạy bằng tất cả nhiệt tình ” (Hiền

Nguyễn - Báo Điện tử Tổ quốc) Như vậy, tất cả tình yêu, lòng nhiệt huyết vớinghề giáo, tấm lòng yêu quý học trò được bà gửi gắm vào những vần thơ Mộtphần không thể không nhắc tới trong các sáng tác của Bùi Kim Anh đó lànhững bài thơ viết về tình yêu thủa ban đầu giữa cô giáo Bùi Kim Anh vớinhà báo trẻ Trần Mai Hạnh Những cảm xúc yêu thương: xốn xang, rạo rực,say đắm, thiết tha, mong nhớ, giận dỗi, hờn ghen đã được Bùi Kim Anh thủthỉ tâm tình qua những vần thơ

Khi về hưu, bà dành được trọn thời gian cho chồng con, chèo chốngtrong cơn bão Chính thời điểm này, cô giáo Bùi Kim Anh đã bước ra thi đàn

để trở thành nhà thơ Bùi Kim Anh Tuy bước vào thi đàn khá muộn nhưngtình yêu đối với văn chương, đối với thơ đã được Bùi Kim Anh ấp ủ từ thủanhỏ Bà làm thơ từ thời còn là học sinh, sinh viên nhưng những bài thơ lúc đó

bà chỉ viết trong sổ tay như là tâm sự của riêng mình “Lúc đó, tôi còn rụt rè

và cảm thấy nó rất riêng tư Có lẽ, những bài thơ đầu tiên được đăng báo củatôi lại là đề tài giáo dục” Người đọc biết đến tác giả Bùi Kim Anh qua bài thơ

đầu tiên của bà được đăng báo Hà Nội mới có tên “Chị là giáo viên” vào

khoảng những năm 70 của thế kỉ trước Tuy nhiên, một điều dễ dàng nhận

thấy, những sáng tác đem lại thành công và tên tuổi cho cây bút Bùi Kim Anhlại không phải ở đề tài giáo dục Quãng thời gian làm cô giáo dạy văn, BùiKim Anh vẫn cầm bút sáng tác thơ nhưng dường như con đường sáng tác thơcủa Bùi Kim Anh bị gián đoạn, để mãi sau này mọi người mới biết, mới giậtmình nhận ra ngoài một cô giáo, Bùi Kim Anh còn là một nhà thơ Khi vềhưu, đề tài trong các sáng tác của Bùi Kim Anh mở rộng hơn rất nhiều, khôngchỉ gói gọn trong nhà trường Bùi Kim Anh viết nhiều bài thơ thế sự, có bềrộng xã hội.

Những sóng gió, những cơn hoạn nạn trong cuộc đời có ảnh hưởng rấtlớn đến thơ của Bùi Kim Anh Những hoạn nạn xảy ra với gia đình Bùi KimAnh theo chu kỳ cứ 10 năm một lần Hoạn nạn sau thường nặng hơn hoạn nạntrước Mười năm sau khi lấy chồng, một vụ hỏa hoạn lớn ở khu tập thể Thôngtấn xã Việt Nam khiến nhà bà cháy sạch Như con ong hì hục xây tổ, trắng taykiên nhẫn bà làm lại từ đầu Mười năm tiếp theo, một vụ tai nạn giao thôngkhiến chồng bà bị thương nặng tưởng không qua khỏi Và rồi tiếp đến tai nạnkinh hoàng năm 2002 khiến ông không tránh khỏi vòng lao lý Nếu ai quantâm đến giới truyền thông đều rõ, chồng nhà thơ Bùi Kim Anh là nhà báo TrầnMai Hạnh Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Trần Mai Hạnh là một trongnhững nhà báo đầu tiên trong đoàn quân tiến vào giải phóng Sài Gòn, có mặttại Dinh Độc Lập trưa ngày 30/4/1975 lịch sử Ông là nhà báo có bài viết đầutiên về những giây phút lịch sử thiêng liêng ấy Hai nhiệm kỳ liên tiếp, Ôngđược bầu làm Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hội Nhà báo ViệtNam, đồng thời là Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Tai nạn trongnghề nghiệp của chồng khiến Bùi Kim Anh một chuỗi ngày dài vào Nam, raBắc thăm nuôi từ miếng ăn đến lo tìm tài liệu, luật sư để bảo vệ cho chồng.Vừa lo toan, quán xuyến việc nhà, làm chỗ dựa cho các con Cho dù lên tháchay xuống ghềnh, bà đã luôn bên chồng, cùng chồng chịu đựng, chống đỡ đểvượt qua chuỗi nạn kiếp người Ba người con lần lượt ra đời trong khó khănchung của thời bao cấp và chiến tranh Một Trần Mai Anh, biết viết báo theo

nghề cha, biết làm thơ do ảnh hưởng từ mẹ Một Trần Mai Linh - con trai út lànhà báo theo nghề bố Một Trần Hiền Anh - kiến trúc sư không chỉ biết vẽ đồ

án thiết kế mà còn vẽ cả tranh nghệ thuật Trong nhà bà treo toàn tranh con gái

vẽ Với bà, con cái là niềm tự hào, niềm an ủi lớn vì sau bao hoạn nạn, bangười con của bà vẫn vững vàng, ngoan ngoãn, được tín nhiệm trong côngviệc, được bạn bè, đồng nghiệp yêu quý Cho dù ba người con là ba số phậnkhác nhau Không phải người con nào cũng may mắn, cũng khỏe mạnh vàhạnh phúc Cô con gái út Trần Hiền Anh mắc chứng ung thư, 10 năm trờichữa chạy cho con, bà theo con khắp mọi bệnh viện, mạnh mẽ đôi vai cho contựa vào mà vượt qua nỗi đau, nỗi tuyệt vọng Không thể hình dung đôi vai gầy

bé nhỏ của bà có thể gánh vác những việc quá sức mình như vậy Tưởng như

có lúc áp cuộc sống đè nặng, nhấn chìm bà xuống đáy Trần Mai Anh nuôi béThiện Nhân Chú bé có hoàn cảnh đáng thương, quê ở Núi Thành – QuảngNam bị mẹ đẻ bỏ rơi và bị thú rừng ăn mất một chân và bộ phận sinh dục Bàtheo Mai Anh và Thiện Nhân đi khắp các bệnh viện, lo toan chăm bẵm cháutrong ca mổ Vì cậu bé “lính chì” này phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật tạohình khác nhau Bà không đành lòng nhìn con gái vất vả, việc của con cũng làviệc của mình Lăn lộn hồ sơ giấy tờ, đi lại như con thoi, giúp con cháu từviệc lớn đến việc nhỏ, ai cũng khâm phục sức chịu đựng của bà Những ngàytháng đối mặt với hoạn nạn khiến Bùi Kim Anh không chỉ là nhà thơ, nhà báo

mà trở thành một người có kiến thức sâu rộng về pháp luật, về xã hội Hoạnnạn cũng cho bà nhận ra, cần phải có niềm tin rất lớn vào cuộc sống, vào sựthật, vào lòng người Bà biết ơn mỗi ngày đi qua, những nặng nề khó khăncủa nó trao cho bà thêm nhiều trải nghiệm, dù buồn vui hay đau đớn đi nữa.Thơ Bùi Kim Anh nhìn chung là buồn, ai đọc thơ Bùi Kim Anh cũng có cảmgiác ấy Bài nào cũng nặng trĩu nỗi niềm Một tuổi thơ buồn Một người đàn

bà làm vợ với liên tiếp những hoạn nạn lớn

Hiện nay, bà đang sống hạnh phúc cùng chồng, hai cô con gái và bốnngười cháu ngoại trong căn nhà nhỏ ở đường Nguyễn Đình Chiểu – Hà Nội

Cứ rảnh rỗi lúc nào là Bùi Kim Anh viết Bà gõ máy tính thay cho cầm bút.Càng lớn tuổi, càng khổ đau, bà càng ham viết Báo nào mời viết bài bà cũngnhận lời Bạn bè nào nhờ viết điểm sách bà cũng không chối từ Thơ, tùy bút,tản văn, bình thơ… đủ cả Viết với Bùi Kim Anh lúc này như là một sự "cứurỗi linh hồn", một giải pháp chống lão hóa Bà lo quỹ thời gian cuộc đời cònhạn hẹp, lo một ngày tật bệnh bất ngờ ập đến, vì vậy, bà làm việc dường nhưkhông biết mệt mỏi.Gần đây, Bùi Kim Anh lập một blog cá nhân để giới thiệucác sáng tác của mình và của bạn bè Có khá nhiều người đọc Nhưng cũng cóđồng nghiệp nói rằng "Già rồi cũng chơi blog" Mặc ai nói gì thì nói, Bùi KimAnh lên mạng đều đều Một người phụ nữ nhiều tuổi thạo máy tính, viết báo,làm thơ và chơi blog Bà coi blog là một thú chơi trí tuệ Ngoài đăng bài, nódẫn dắt Bùi Kim Anh cập nhật thông tin, giao lưu, làm quen với những ngườibạn mới Tất cả những việc đó đã giúp Bùi Kim Anh có thêm sinh lực để sống

và viết trong những năm tháng quý giá còn lại của một kiếp người

Bùi Kim Anh hiện là hội viên hội nhà văn Việt Nam và đã từng côngtác trong Ban Nhà văn nữ của Hội nhà văn Việt Nam Thơ của bà được in trênbáo từ năm 1980 và xuất bản cuốn thơ đầu tiên “Viết cho mình” (1995) tiếptheo là tập “Cỏ dại khờ” (1996), “Lối mưa” (1999), “Bán không cho gió”(2005), “Lời buồn trên đá” (2007), “Lục bát cuối chiều” (2008), “Bắc lênngọn gió mà cân” (2010), “Đi tìm giấc mơ” (2012), “Nhặt lời cho bóng lá”(2015) và gần đây nhất là tập “Hình như mùa đã lỡ” được viết năm (2016).Với tập thơ đầu tay “Viết cho mình” ra đời, Bùi Kim Anh đã nhận được giảithưởng của Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội Bà cũng đã được nhậngiải của cuộc thi thơ lục bát của Báo Giáo dục và thời đại, ngoài ra, bà cònđược một số giải của báo Văn nghệ, báo Hà Nội…

1.2.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Bùi Kim Anh

Bùi Kim Anh làm thơ như một nhu cầu tự thân nhằm giải tỏa mọi ẩn ức

và gửi gắm mọi nỗi niềm (đặc biệt là nỗi buồn), mọi nỗi suy tư cũng như

những mối quan ngại sâu sắc về cuộc đời, về thế sự, về con người, cuộcsống… thời kì hiện đại Qua thơ bà, người đọc thấy rõ chân dung một ngườiphụ nữ trí thức thời kì hiện đại: dịu dàng, nhân ái, luôn có ý thức sâu sắc vềcái tôi cá nhân của mình với tất cả niềm vui, nỗi đau, hi vọng và tuyệt vọng…trước cuộc đời đầy sóng gió Cái tôi ấy không bao giờ tách rời và đơn độc màluôn muốn có một sự đồng cảm, sự sẻ chia chân thành, tha thiết với mọi ngườixung quanh, với cuộc sống vốn rất phong phú, phức tạp thời kì hiện đại Mộttrái tim nhạy cảm, nhãn quan tinh tế của người phụ nữ Á Đông cộng thêm vốnliếng văn chương khá dày dặn, Bùi Kim Anh có những cái nhìn, cách cảm rấtđộc đáo về tình yêu và hạnh phúc mà không phải nhà thơ nữ nào cũng làmđược Nó làm nên chất riêng, nét đặc thù khi nhắc tới các tác phẩm của bà.

Tác giả Hiền Nguyễn cho rằng: “Bùi Kim Anh làm thơ để tìm giá trị hạnh phúc” và chính nhà thơ Bùi Kim Anh cũng khẳng định rằng: “Tôi làm thơ cho chính mình Cảm xúc của tôi được lấy từ chính cuộc sống thường ngày của mình và chỉ khi nào có cảm hứng thì tôi mới viết Có những ngày tôi làm một mạch được vài bài…” (Báo Điện tử Tổ Quốc – Chuyên mục ý kiến – đối thoại

1/6/2009)

Các tác phẩm của Bùi Kim Anh viết theo thể thơ lục bát và thơ tự do Bàhay viết thơ lục bát nhưng thơ lục bát của Bùi Kim Anh có những điểm khácvới thơ lục bát truyền thống “Thơ lục bát của chị là một thứ lục bát thuầnnhụy, nhưng không cũ, mang hơi thở cuộc sống, chứa đầy ưu tư và cảm xúccủa con người hiện đại” Bên cạnh đó, bà cũng thường sáng tác theo thể thơ tự

do vì theo bà đây là một thể thơ rất phù hợp trong việc thể hiện sự tuôn tràocủa cảm xúc và những suy tư, trăn trở, đau đớn… không giới hạn trước một

số phận cá nhân cũng như trước cuộc đời Dường như với thể thơ tự do này,

bà viết được nhiều hơn, giãi bày được nhiều hơn những suy tư, cảm xúc củamình mà không bị giới hạn bởi câu chữ hay niêm luật nào

Trong khoảng thời gian từ năm 1995 đến năm 2016, nhà thơ Bùi Kim

Anh có khoảng hơn 500 bài thơ với 10 tập thơ Có thể chia các tác phẩm thơcủa Bùi Kim Anh làm hai giai đoạn: Giai đoạn đầu: đầy sự trong trẻo, tin yêu,băn khoăn, day dứt, bao dung, hồn hậu… của một người phụ nữ - một cô giáoyêu người, yêu thơ và làm thơ; Giai đoạn sau: đau đớn, xót xa, quằn quại, hoàinghi, chua chát, cay đắng đôi khi là tuyệt vọng nhưng vẫn toát lên chất vàngmười của lòng nhân hậu, sự hi sinh của lòng tự trọng, của bản lĩnh người mẹ,người vợ Việt Nam trong những lúc khó khăn nhất, bất hạnh nhất của cuộcđời Ở giai đoạn đầu, người đọc bắt gặp một thứ tình cảm trong trẻo đầy sự tinyêu, bao dung và hồn hậu của một người phụ nữ trong hàng loạt bài thơ như:

Ngập ngừng, Buồn dang dở, Tím lỡ làng, Cho em gặp anh, Ngày không anh, Lạc khoảng trời, Nhặt trăng, Chơi vơi Khi ấy, Bùi Kim Anh là một cô giáo

trẻ, một thanh niên trẻ đầy nhiệt huyết với nghề, với cuộc đời Một cô giáoBùi Kim Anh yêu văn thơ và có trái tim nóng luôn luôn khao khát yêu vàđược yêu đến cháy bỏng Nhưng đến giai đoạn sau, người đọc bắt gặp những

nỗi đau đớn, xót xa, tuyệt vọng trong nhiều bài thơ như: Đi tìm, Em và Anh,

Nợ thời gian… Đó là những câu thơ nặng trĩu suy tư, nỗi niềm trắc ẩn về cuộc

đời, về số phận con người Một Bùi Kim Anh, một người đàn bà mảnh mai,chông chênh đang gồng mình lên chống đỡ trong cơn bão của cuộc đời

Năm 1995, Bùi Kim Anh cho ra đời tập thơ đầu tay mang tên “Viết cho mình” Có thể nói, đây là tập thơ tình mang dấu ấn đậm nét Tập thơ bộc lộ

những nỗi niềm, suy ngẫm, day dứt, chứa đầy sự hoài nghi và niềm tin vàotình yêu của chính mình Đứng giữa cuộc đời đầy phức tạp, đầy thử thách vàsóng gió, người phụ nữ có biết bao điều lo toan, bao điều phải chống chọi để

có một tình yêu, một hạnh phúc gia đình, một sự nghiệp đầy ý nghĩa đối vớibao lớp học trò yêu quý Bà đã phải trải qua bao niềm vui, nỗi buồn, bao hivọng và tuyệt vọng, may mắn và bất hạnh để dựng xây, để níu kéo hạnh phúc,

tình yêu của chính mình Tập thơ “Viết cho mình” toát lên một vẻ đẹp kín đáo,

trong trẻo của một tấm lòng đôn hậu, một trái tim đa cảm, một tâm hồn giàulòng yêu thương, vị tha của một người phụ nữ trí thức yêu nghề, mến trẻ Tập

thơ “Viết cho mình”, bà khẳng định thêm một khuynh hướng viết về cái tôi

bản thiện, viết về cuộc đời thật trong cái tôi nhỏ bé

Năm 1996, Bùi Kim Anh cho ra đời tập “Cỏ dại khờ” Bà vẫn đi tiếp cái mạch thơ mà bà đã đi: “đằm thắm, nhẹ nhàng, ân tình, đôi khi bứt phá nhưng rồi lại trở về chân nữ tính của riêng mình” (Đào Nam Sơn) Vẫn theo nhận xét của Đào Nam Sơn thì: “Cỏ dại khờ” là cách nói khiêm nhường của thi sĩ,

còn với những ai tri kỷ, tri âm thì nó là thứ thảo dược quý Với 40 bài thơtrong tập thơ này ít có bài dài, ý tưởng trong bài thơ gợi lên thật rõ ràng, gọngàng bởi nhà thơ quan niệm viết cho mình và mong chia sẻ với cuộc đời bằngsuy nghĩ của mình Trong “Cỏ dại khờ” ta thấy Bùi Kim Anh muốn thểnghiệm những gì bà cảm nhận được trong cuộc đời này Trong nhiều bài thơ,

bà luôn hướng tới đời, tới con người của hôm nay Trong quan điểm sáng tác

của mình, “Bùi Kim Anh không bao giờ khẳng định phải làm thơ, phải là nhà thơ, mà thơ mình tự đến với nó và lúc nó tự đến với mình” Chính khuynh

hướng này làm cho các sáng tác của Bùi Kim Anh trở nên gần gũi và nhậnđược sự đồng cảm của độc giả

Tiếp sau tập thơ “Cỏ dại khờ”, tập thơ “Lối mưa” ra đời vào năm 1999.

Tập thơ vẫn giữ khuynh hướng viết cho mình, mình giãi bày cùng bạn đọcnhưng đã chín nhiều hơn trong những bài thơ viết cho cuộc đời, cõi nhân gian.Phần viết cho mình bà luôn bộc lộ những suy nghĩ, trăn trở của mình bằngnhững câu thơ đầy tính hiện thực, giản dị, trong trẻo

Đến năm 2005, Bùi Kim Anh cho ra đời tập thơ “Bán không cho gió”.

“Không còn nữa một Bùi Kim Anh lãng đãng và mê đắm thời Cỏ dại khờ (1995) hay Lối mưa(1999), mà là một Bùi Kim Anh chông chênh cơn tuyệt vọng và dằn vặt nỗi hệ lụy Trước đây chị làm thơ không chú trọng nhiều về

kỹ thuật, thì bây giờ thơ càng giống như nhật ký mỗi ngày”[ 56]. Trong tập

thơ, người đọc bắt gặp Bùi Kim Anh với các trạng thái tâm lí đối lập: yêu vàhoài nghi, chịu đựng và phản ứng, tha thứ và lên án, thỏa mãn và

khát khao Tất cả các mặt đối lập đó đều được giãi bày thành thực như mộtnhu cầu để tự giải thoát Vì thế mà thơ Bùi Kim Anh hiếm có câu vui, hiếm cónhững khoảnh khắc bình yên, thanh thản Tập thơ “Bán không cho gió” bà đãsáng tác khi mà tai ương bỗng ập đến với gia đình bà Vậy mà con người làmthơ vẫn cứng cỏi vượt lên số phận để làm thơ, bởi bà đã lựa chọn và quyết

“vin vào thơ” để sống Tập thơ “Bán không cho gió” còn phản ánh sự day dứt

về những nỗi buồn của một người vốn có nhiều ao ước, mộng mơ nhưng

chẳng có cơ hội thực hiện “Việc đàn bà” và “ba chuyện đời” của chị cũng là cái chuyện muôn đời của một người phụ nữ, một người yêu, một công dân, một thi sĩ trong những ngày đất nước nhiều đổi thay”(Vũ Nho).

Chỉ một năm sau khi “Bán không cho gió” được xuất bản thì năm 2007, nhà thơ cho in “Lời buồn trên đá” Khi chồng mắc vào vòng lao lý, con mắc

bệnh nan y, bà càng viết thơ nhiều hơn, giọng thơ cứng rắn hơn, khiến người

đọc xúc động Tập thơ “Lời buồn trên đá” được Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội trao giải hàng năm Hai tập thơ “Bán không cho gió” và “Lời buồn trên đá” như những trang nhật ký đầy sự kinh hoàng “Không dễ dàng đọc một mạch hết hai tập thơ của Bùi Kim Anh Thỉnh thoảng tôi phải dừng lại, vì bị tâm trạng nặng nề từ tác giả lây sang Trong thơ chị, có những đêm rất dài, những đêm chờn vờn cay đắng, những đêm ngập tràn bơ vơ” (Lê

Thiếu Nhơn)

Năm 2008, tác giả cho in tập “Lục bát cuối chiều” Trong tập thơ này tác

giả tuyển chọn 68 bài Đây là tập tinh tuyển những bài lục bát đã trình làngtrong những tập trước và thêm vào một số bài mới Hầu hết trong thơ Bùi KimAnh là những bài buồn, những lời than thở Nhưng ở những bài thơ này mỗibài có một hoàn cảnh riêng, có một thứ cảm hứng riêng Cùng là lục bátnhưng có thể nói Bùi Kim Anh đã hình thành một giọng thơ riêng không thểtrộn lẫn với các nhà thơ cùng thời với bà Thể lục bát vốn là thể thơ truyềnthống, người viết lục bát mà tách khỏi cách nói truyền thống, cách nói dân dã

để tìm đến sự cách tân không phải chuyện dễ Vậy mà người đọc bắt gặp mộtBùi Kim Anh vừa truyền thống vừa hiện đại trong “Lục bát cuối chiều” Nhờ

sự cân xứng trong tiết tấu, nhờ hình ảnh chắt lọc, người đọc thấy hiện lên mộtthi sĩ trẻ trung, quả quyết và đa tình Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã từng

khẳng định: Bùi Kim Anh “thật đắc địa với lục bát” Những câu thơ lục bát

của bà đi giữa lằn ranh của quê kiểng và thành thị, giữa dân gian và thành thị,giữa cổ xưa và hiện đại

“Bắc lên ngọn gió mà cân” là tập thơ thứ 7 của Bùi Kim Anh được xuất

bản năm 2010 Tập thơ ra đời khi mọi sóng gió cuộc đời đã tạm lắng dịu, bất

hạnh cũng phải “cất đi” để sống tiếp với bao trách nhiệm nặng nề của một

người vợ, người mẹ, người bà Toát lên từ tập thơ là tính cách nhân hậu củamột người phụ nữ Á Đông hiện đại: không chỉ làm tốt bổn phận người con,người mẹ, người bà mà còn chất chứa những ưu tư về xã hội mang đầy tínhthế sự Hình như trong nhà thơ có nỗi ám ảnh về tình trạng suy thoái của đạo

lý và nhân cách của con người trong cuộc sống hiện đại với cơ chế thị trườnghôm nay Nhưng cho dù xã hội có bao điều ngang trái, bao điều trăn trở thì bàvẫn quyết “vịn vào thơ” để “cứu rỗi” tâm hồn mình Với 54 bài thơ có vần vàkhông vần, thi tập “Bắc lên ngọn gió mà cân” khẳng định Bùi Kim Anh vẫnluôn là kẻ “mắc nợ” những trang thơ, những vần thơ Bởi có thơ, nhờ thơ mà

bà mới có thể tiếp tục được chặng đường đời mình

Hai năm sau khi xuất bản tập thơ “Bắc lên ngọn gió mà cân”, Bùi Kim anh cho xuất bản tập thơ “Đi tìm giấc mơ” Thơ Bùi Kim Anh rưng rưng

buồn Buồn len vào từng ý Buồn len vào từng câu Buồn len vào từng dòng

Nữ nhà thơ chủ động không dùng dấu câu và không chủ động xác lập nhữngchữ viết hoa đầu dòng Mục đích duy nhất là cho phép những vướng mắc tâmhồn tràn ra trang giấy thật tự nhiên Thơ Bùi Kim Anh mang dáng dấp củanhững lời tự thú chân thành Trong tập thơ, không còn đắc địa cho những câuthơ véo von ca tụng nữa Thơ trước hết dành để lau nước mắt cho người bẽ

bàng trước xã hội xuất hiện lắm điều nhiễu nhương Tuy nhiên, giữa rất nhiềungột ngạt, phẩm chất thi sĩ vẫn không thể che giấu được Thỉnh thoảng, thơ BùiKim Anh bật lên những nét thật bay, thật duyên, lúc chan hòa với cảnh vật hồn

nhiên “Đi tìm đi giấc mơ” giúp nhà thơ Bùi Kim Anh giãi bày những ngày nửa

chán chường nửa hy vọng Sự trải nghiệm của một nữ sĩ vừa nhọc nhằn vừa tin

yêu: “buồn vui xếp cũng đã đầy/ có thêm cũng chỉ làm dày vần thơ”.

Năm 2015, Bùi Kim Anh cho xuất bản tập thơ “Nhặt lời cho bóng lá”.

“Nhặt lời cho bóng lá” là tập thơ thứ 9 của nhà thơ Bùi Kim Anh, kể từ khi bà cho in tập thơ đầu tay “Viết cho mình” vào năm 1995, khoảng cách đúng 20

năm cho 9 tập thơ, trung bình hơn hai năm một tập thơ Đối với một phụ nữvốn nhiều nỗi niềm, đa mang chuyện gia đình cũng đủ khiến ta thêm nể phục

và quý trọng sức lao động, sáng tạo của bà 47 bài thơ trong tập thơ được chia

làm 3 phần: Sợ rằng lục bát sẽ nhàu, Nhẹ cánh hoa rơi và Người ở trong thơ

ta Ba mảng đề tài, song cùng một chủ đề xuyên suốt tập thơ là những tình

cảm trĩu nặng và tinh tế trong trái tim của một người phụ nữ Hà thành lúc đãqua mảng sáng chiều của hoàng hôn cuộc đời Trái tim vẫn còn nhiều trăn trở,khát vọng và cũng rất yêu đời

Tôi lại trở về với tôi thôi Với câu lục bát một đời dở dang

Lỡ rơi một khúc mơ màng Ngọt ngào rơi bởi ngổn ngang gió lùa

(Xin cho một nắm vô hình)Gần đây nhất, tháng 3 năm 2017, Bùi Kim Anh cho xuất bản tập thơ

“Hình như mùa đã lỡ” là tập thơ thứ 10 kể từ tập thơ đầu tiên xuất bản năm

1995 viết cho mình của nhà thơ Bùi Kim Anh Hơn 80 bài thơ trong tập thơ là

những lời tâm sự, chia sẻ về những gì xảy ra trong cuộc sống của nhà thơ Là

sự trải lòng của một người đàn bà đã trải qua nhiều thăng trầm trong cuộc đời,những gì đã qua, những nỗi buồn, nỗi lo lắng, niềm tin và hy vọng mà bà đặt

vào số phận, lấy 4 bài thơ là 4 điểm nhấn của tập thơ, nếu không làm thơ nữa chị còn gì như một câu hỏi, cũng là sự trả lời cho mình: thơ và mình là hai

người bạn tri âm, tri kỷ mà nếu vắng đi một thì phần còn lại sẽ không trở nêntròn trịa

Hình như mùa đã lỡ là điểm nhấn thứ 2 của tập thơ, tên bài thơ cũng là

tựa tập thơ mới xuất bản, là tâm trạng bâng khuâng nhưng không có cảm giác

tiếc nuối về những gì đã qua vì đã quên hai chữ chờ đợi/ rơi đâu rồi cảm xúc/ lững lờ thời gian trôi.

Rồi đến nỗi niềm của người bán thơ khi tấm tình, nỗi niềm của mình trở thành hàng hóa, mang ra bán, lại còn rao là “rẻ thôi”, thế mà cũng hiếm khách để ý vì “ai mà mua cái ưu phiền làm chi” Loanh quanh cũng lại quay

trở lại cái thực tại của mình, lại nhìn người rõ hơn mà cũng không tránh được,

ở đâu thì thực tại cũng hiển hiện trước mắt người

Tập thơ cũng là lời chia sẻ của tác giả về những câu chuyện cuộc

sống, về chuyện của những người bạn-những người đàn bà lứa tàn thu, canh

cánh nỗi lòng trong cuộc sống riêng chưa xong mà vẫn đa mang chuyện đời,

kể lại với nhau cũng là một cách để tạm lánh đi những nỗi riêng để tìm lại

bình thản giữa ồn ào cuộc sống (hôm nay kể lại bằng giọng nghe thật lạ).

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Bùi Kim Anh là một nhà thơ nữ điềm tĩnh, đôn hậu và bản lĩnh Chịunhiều đau đớn, bất hạnh nhưng sức làm thơ của bà không hề suy giảm mà cònmạnh mẽ lên, càng khỏe lên Đó chính là phẩm chất nhà giáo, là tính nhânvăn, nhân bản trong con người phụ nữ làm thơ Bùi Kim Anh

Nhìn một cách tổng thể quá trình sáng tác của Bùi Kim Anh có thể thấy

bà là người viết nhiều, viết khỏe Chỉ trong khoảng thời gian 22 năm bà đãcho ra đời 10 tập thơ Đọc 10 tập thơ của bà, người đọc cảm nhận như haicuộc đời khác nhau trong tác giả này Ba tập thơ đầu bà viết giọng thơ khá

hiền lành, phần lớn đó là những bài thơ ngắn, cấu tứ gọn Những tập tiếp theo

đã thể hiện bao nỗi buồn đau, bao mất mát, bao nỗi bất hạnh ập đến cuộc đời

bà Những điều đó đã khiến những câu thơ, tứ thơ của bà mạnh mẽ hơn, sâu

sắc hơn Tác giả Chu Thị Linh Quang nhận xét: “Sau một chặng đường dài gian nan, vất vả, lầm lũi, gan góc, chống đỡ sự nghiệt ngã thử thách của số phận để mưu sinh và sáng tác, nhà thơ Bùi Kim Anh thật sự đã đứng vững trên thi đàn và cuộc sống Thơ chị ngày càng được đông đảo bạn đọc yêu thích” Đó là một nhận xét khách quan và có cơ sở thực tiễn.