MỞ ĐẦU1. Tính cấp thiết của đề tàiTrong những năm gần đây, cải cách hành chính đó trở thành một vấn đề cấp bách, không những được Đảng và Nhà nước quan tâm và chỉ đạo triển khai, mà cũn được nhân dân nói chung và giới doanh nghiệp nói riêng, hết sức chú ý. Chỳng ta tiến hành cải cỏch hành chớnh trong điều kiện cũn thiếu kiến thức về hành chớnh học và kinh nghiệm xõy dựng một nền hành chớnh cụng của dõn, do dõn và vỡ dõn. Nền hành chớnh nhà nước mặc dù bị quyết định bởi các điều kiện kinh tế và các yêu cầu của cải cách kinh tế, nhưng lại là một bộ phận của hệ thống chính trị nên cũng chịu sự quyết định bởi nội dung và tiến độ của đổi mới hệ thống chính trị.Các quận, huyện ở thành phố Hồ Chí Minh, cùng với cả nước, cải cách hành chính nhà nước là một vấn đề được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố chú trọng và quan tâm hàng đầu. Thực tiễn đổi mới trong hơn 20 năm qua, cải cách hành chính đó tác động đối với sự phát triển kinh tế xó hội, gúp phần ổn định chính trị, phục vụ đắc lực cho đời sống nhân dân, đưa nền hành chính đến gần dân hơn, cung cách phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn, xây dựng và hướng dẫn nhõn dõn sống và làm việc theo Hiến phỏp và pháp luật; tác động làm đổi mới tư duy về quản lý hành chớnh, cải cỏch thể chế hành chớnh; những thớ điểm cải cách hành chính của thành phố bước đầu có tác dụng lan tỏa ra trong phạm vi cả nước, ủaởc bieọt laứ trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhieõn, tửứ thửùc tieón caỷi caựch haứnh chớnh ụỷ thaứnh phoỏ Hoà Chớ Minh nhửừng naờm qua, vaón phaỷi thaỏy raống, caỷi caựch haứnh chớnh coứn chaọm, chửa ủaựp ửựng ủửụùc yeõu caàu phaựt trieồn kinh teỏ xaừ hoọi, thaọm chớ neỏu khoõng ủửụùc ủaồy maùnh hụn, neàn haứnh chớnh nhaứ nửụực seừ laứ moọt trụỷ ngaùi cho quaự trỡnh ủi leõn cuỷa thaứnh phoỏ. So với yêu cầu phát triển của một đô thị lớn, công tác cải cách hành chính vẫn cũn khụng ớt bất cập tỡnh trạng quan liờu, cửa quyền và tham nhũng, lóng phớ tài sản cụng, tài chớnh cụng ở khụng ớt cơ quan, đơn vị vẫn chưa được ngăn chặn, đẩy lùi một cách có hiệu quả. Vỡ vậy, để tiếp tục phát huy các kết quả đó đạt được và khắc phục những tồn tại hạn chế trong quỏ trỡnh cải cỏch hành chính, đề xuất các phương hướng và giải phỏp cải cỏch hành chớnh trong thời gian tới, việc nghiờn cứu một cỏch cú hệ thống quỏ trỡnh cải cỏch hành chớnh trong thời gian qua là việc làm cần thiết. Với ý nghĩa đó, tác giả đó chọn đề tài: Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lónh đạo cải cách hành chính nhà nước giai đoạn hiện nay” làm luận văn Thạc sĩ Khoa học chính trị.
Trang 1MỞ ĐẦU 1
Chương 1: QUẬN UỶ Ở THÀNH ỦY THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC HIỆN NAY - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 71.1 Khái quát về các Quận, Quận uỷ và cải cách hành chính nhà
1.2 Quận uỷ lãnh đạo cải cách hành chính nhà nước - quan niệm, nội
Chương 2: QUẬN UỶ Ở THÀNH ỦY THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ KINH NGHIỆM 542.1 Thực trạng cải cách hành chính nhà nước các Quận ở Thành uỷ
2.2 Thực trạng Quận uỷ ở Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh lãnh
đạo cải cách hành chính, nguyên nhân và kinh nghiệm 68
Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA QUẬN UỶ Ở THÀNH ỦY THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC TRONG GIAI ĐOẠN
3.1 Dự báo những nhân tố tác động và phương hướng tăng cường sự
lãnh đạo của Quận uỷ ở Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh đối
3.2 Những nhóm giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của Quận
uỷ ở Thành uỷ Thành phố Hồ Chí Minh đối với cải cách hành
Trang 2UBND : Uỷ ban nhõn dõn XHCN : Xó hội chủ nghĩa CBCC : Cỏn bộcụng chức
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, cải cách hành chính đĩ trở thành một vấn
đề cấp bách, khơng những được Đảng và Nhà nước quan tâm và chỉ đạo triểnkhai, mà cũn được nhân dân nĩi chung và giới doanh nghiệp nĩi riêng, hếtsức chú ý Chỳng ta tiến hành cải cỏch hành chớnh trong điều kiện cũn thiếukiến thức về hành chớnh học và kinh nghiệm xõy dựng một nền hành chớnhcụng của dõn, do dõn và vỡ dõn Nền hành chớnh nhà nước mặc dù bị quyếtđịnh bởi các điều kiện kinh tế và các yêu cầu của cải cách kinh tế, nhưng lại làmột bộ phận của hệ thống chính trị nên cũng chịu sự quyết định bởi nội dung
và tiến độ của đổi mới hệ thống chính trị
Các quận, huyện ở thành phố Hồ Chí Minh, cùng với cả nước, cải cáchhành chính nhà nước là một vấn đề được Đảng bộ, chính quyền và nhân dânthành phố chú trọng và quan tâm hàng đầu Thực tiễn đổi mới trong hơn 20năm qua, cải cách hành chính đĩ tác động đối với sự phát triển kinh tế - xĩhội, gúp phần ổn định chính trị, phục vụ đắc lực cho đời sống nhân dân, đưanền hành chính đến gần dân hơn, cung cách phục vụ nhân dân ngày càng tốthơn, xây dựng và hướng dẫn nhõn dõn sống và làm việc theo Hiến phỏp vàpháp luật; tác động làm đổi mới tư duy về quản lý hành chớnh, cải cỏch thể chếhành chớnh; những thớ điểm cải cách hành chính của thành phố bước đầu cĩ tácdụng lan tỏa ra trong phạm vi cả nước, ủaởc bieọt laứ trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiẽn, tửứ thửùc tieĩn caỷi caựch haứnh chớnh ụỷ thaứnh phoỏHồ Chớ Minh nhửừng naờm qua, vaĩn phaỷi thaỏy raống, caỷi caựch haứnhchớnh coứn chaọm, chửa ủaựp ửựng ủửụùc yẽu cầu phaựt trieồn kinh teỏ -xaừ hoọi, thaọm chớ neỏu khõng ủửụùc ủaồy mánh hụn, nền haứnh chớnhnhaứ nửụực seừ laứ moọt trụỷ ngái cho quaự trỡnh ủi lẽn cuỷa thaứnh
phoỏ So với yêu cầu phát triển của một đơ thị lớn, cơng tác cải cách hành
chính vẫn cũn khụng ớt bất cập tỡnh trạng quan liờu, cửa quyền và tham
Trang 4nhũng, lóng phớ tài sản cụng, tài chớnh cụng ở khụng ớt cơ quan, đơn vị vẫnchưa được ngăn chặn, đẩy lùi một cách có hiệu quả Vỡ vậy, để tiếp tục pháthuy các kết quả đó đạt được và khắc phục những tồn tại hạn chế trong quỏtrỡnh cải cỏch hành chính, đề xuất các phương hướng và giải phỏp cải cỏch hànhchớnh trong thời gian tới, việc nghiờn cứu một cỏch cú hệ thống quỏ trỡnh cảicỏch hành chớnh trong thời gian qua là việc làm cần thiết Với ý nghĩa đó, tác
giả đó chọn đề tài: " Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lónh đạo cải cách hành chính nhà nước giai đoạn hiện nay” làm luận văn Thạc sĩ Khoa học
chính trị
2 Tỡnh hỡnh nghiờn cứu liờn quan đến đề tài
Vấn đề Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lónh đạo Cải cáchhành chính nhà nước trong giai đoạn hiện nay có thể nói chưa có đề tài khoahọc nào đề cập đến vấn đề này Tuy nhiên cũng đó cú một số đề tài khoa học,một số công trỡnh nghiờn cứu đề cập đến vấn đề: Đổi mới phương thức lónhđạo của Đảng trong công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia; Đảng lónhđạo đối với một số lĩnh vực trọng yếu và Thành ủy Vĩnh Yờn, Tỉnh VĩnhPhỳc lónh đạo cải cách hành chính Nhà nước trong giai đoạn hiện nay…
2.1 Các đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp bộ đó nghiệm thu
- Đề tài cấp nhà nước KX.05.09: “Đặc điểm, nội dung, phương thức lónh đạo của Đảng đối với một số lĩnh vực trọng yếu” Nhóm tác giả của đề
tài này chọn nghiên cứu đặc điểm, nội dung, phương pháp lónh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam trên bốn lĩnh vực chủ yếu, đó là: Lĩnh vực an ninh - quốcphũng; lĩnh vực kinh tế; lĩnh vực tư tưởng - lý luận; lĩnh vực văn hóa - xó hội.Thành tựu nổi bật là lần đầu tiên có một nhóm các nhà khoa họcViệt Nam đisâu tỡm hiểu, hệ thống húa về mặt lý luận nội dung, phương thức lónh đạocủa Đảng trên một số lĩnh vực hết sức quan trọng của đời sống xó hội Chỉ rừmối quan hệ giữa đặc điểm của đối tượng lónh đạo với nội dung và phươngthức lónh đạo của chủ thể lónh đạo…
Trang 5- Đề tài khoa học cấp Bộ: “Đổi mới phương thức lónh đạo của Đảng đối với tri thức nước ta giai đoạn hiện nay” của Học viện Chớnh trị - Hành chớnh
quốc gia Hồ Chớ Minh, năm 2007, đó nghiờn cứu khỏ kỹ về phương thứclónh đạo và đổi mới phương thức lónh đạo của Đảng đối với một tầng lớp xóhội hết sức đặc thù, đó là tầng lớp trí thức nước ta thời kỳ công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Nhóm tác giả của đề tài này đi sâu nghiên cứu nhữngnội dung của phương pháp lónh đạo và quá trỡnh đổi mới các nội dung củaphương thức lónh đạo của Đảng…
2.2 Các sách, luận văn, luận án đó cụng bố
- PGS Lê Văn Lý (chủ biờn), Sự lónh đạo của Đảng trên một số lĩnh vực trọng yếu trong đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xó hội, an ninh - quốc phũng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999 Cuốn sách này được biên
tập từ tổng quan đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.05.09 nói trên Đây là sảnphẩm của đề tài đó được xó hội húa, cuốn sỏch được đánh giá khá cao
- PGS Trần Đỡnh Huỳnh (chủ biờn), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công cuộc cải cách hành chính nước ta hiện nay, Nxb Lao động, 2008.
Cuốn sách đó gúp phần phục vụ cụng tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập ởbậc đại học, sau đại học, nhất là ở những cơ sở đào tạo chuyên viên hànhchính trỡnh độ cao, đồng thời giúp cho cấp ủy Đảng, chính quyền nghiên cứu
đề ra đường lối chính sách về cải cách hành chính nhà nước hiện nay
- PGS,TS Nguyễn Văn Vĩnh, Đảng lónh đạo nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước phỏp quyền ở Việt nam hiện nay, Nxb Lý luận chớnh trị,
Hà Nội, 2007
- Nguyễn Minh Sơn, Thành ủy Vĩnh Yờn, Tỉnh Vĩnh Phỳc lónh đạo Cải cách hành chính Nhà nước trong giai đoạn hiện nay” của Học viện Chính trị
- Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, do TS Ngô Huy Tiếp hướng dẫn, năm
2009, đó nghiờn cứu khỏ kỹ về phương thức lónh đạo và đổi mới phươngthức lónh đạo của Đảng đối với công tác cải cách hành chính Tác giả của đề
Trang 6tài này đi sâu nghiên cứu với mong muốn góp phần cùng Đảng bộ, nhân dânThành phố Vĩnh Yên xây dựng một thành phố văn minh, hiện đại…
2.3 Cỏc bài bỏo, tạp chớ cú liờn quan
- Nguyễn Thanh Nga, Nhỡn lại những bước cải cách hành chính trong lĩnh vực thương mại, Tạp chớ Cộng sản, số thỏng 01, 2008.
- Trần Văn Tuấn (Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ),
Tiếp tục thực hiện chương trỡnh tổng thể cải cỏch hành chớnh trong tỡnh hỡnh hiện nay, Tạp chớ Cộng sản, số 21 (189), 2009.
- Hồ Đức Thành, Cỏn bộ với cụng tỏc cải cỏch hành chớnh, Tạp chí Tổ
chức Nhà nước, số tháng 5, 2009
- Lê Hoài Trung (Phó Giám Đốc Sở Nội Vụ Thành phố Hồ Chí Minh),
Thực hiện Đề án 30 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính ở Thành phố Hồ Chí Minh, Bỏo Tuổi trẻ, số thỏng 3, 2010
2.4 Các chỉ, thị nghị quyết của Đảng và Nhà nước liên quan đến đề tài
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóaVII về "Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hũa xó hội chủnghĩa Việt Nam trọng tõm là cải cỏch một bước nền hành chính nhà nước"
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X về đẩy mạnh CCHC, nângcao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ mỏy nhà nước
- Nghị quyết số 38/CP ngày 05/4/1994 của Chính phủ về cải cách một bướcthủ tục hành chính trong việc giải quyết cụng việc của cụng dõn và tổ chức
- Nghị định số 20/2008/NĐ-CP ngày 14/2/2008 của Chính phủ về tiếpnhận, xử lý, phản ánh kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chớnh
- Quyết định số 136/QĐ-TTg ngày 17/9/2001 của Thủ tướng Chính phủ phêduyệt chương trỡnh tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001-2010 (ban hành kèmtheo Quyết định số 136/QĐ-TTg ngày 17/9/2001 của Thủ tướng Chính phủ)
- Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg ngày 04/9/2003 của Thủ tướngChính phủ về việc ban hành quy chế thực hiện "Một cửa" tại cơ quan hànhchính ở địa phương
Trang 7- Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 của Thủ tướng Chínhphủ ban hành thực hiện quy chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại cơquan HCNN ở địa phương.
- Quyết định số 129/2007/QĐ-TTg ngày 02/6/2007 của Thủ tướngChính phủ ban hành quy chế văn hóa công sở tại các cơ quan HCNN
- Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 phê duyệt "Đề án Đơngiản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nước giai đoạn2007-2010", Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X) về "Đẩy mạnh cải cỏch hànhchớnh, nõng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý bộ mỏy nhà nước"
- Quyết định số 07 về kế hoạch thực hiện Đề án 30, đưa ra một hệ thốnggiải pháp tổng thể, công khai, minh bạch nhằm thống kê, rà soát, đơn giản hóathủ tục hành chính
3 Muùc ủớch nhiệm vụ nghieõn cửựu cuỷa luaọn vaờn
3.1 Mục đích
Muùc ủớch cuỷa luận văn nghiên cứu làm rừ cơ sở lý luận, thực tiễn sựlónh đạo của Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đối với cải cáchhành chính nhà nước trên địa bàn Quận Trên cơ sở đó đề xuất phương hướng vànhững giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường sự lónh đạo của Quận ủy đối với cảicách hành chính nhà nước cấp Quận ở Thành phố Hồ Chớ Minh hiện nay
3.2 Nhiệm vụ nghiờn cứu Luận văn
- Làm rừ quan niệm, nhiệm vụ, đặc điểm cải cỏch hành chính của Thànhphố Hồ Chí Minh và nội dung, phương thức lónh đạo cải cỏch hành chớnhcủa Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh
- Đánh giá đúng thực trạng cải cách hành chính và sự lónh đạo cải cách hànhchính của Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh hiện nay, chỉ rừ nguyờnnhõn của thực trạng và rỳt ra những kinh nghiệm bước đầu từ thực trạng đó
- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao năng lực và hiệu quảlónh đạo của Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh đối với cải cáchhành chính nhà nước trên địa bàn quận trong giai đoạn hiện nay
Trang 84 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiờn cứu là: " Quận ủy ở Thành uỷ Thành phố Hồ Chớ Minh lĩnh đạo cải cách hành chính nhà nước giai đoạn hiện nay” từ năm 2001 -2010.
Nghiên cứu phương hướng và giải phỏp nõng cao năng lực lĩnh đạo cảicỏch hành chính của Quận ủy đến 2020
5 Cơ sở lý luaọn, thực tiển vaứ phửụng phaựp nghiẽn cửựu
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận cuỷa chuỷ nghúa Maực Lẽnin, tử tửụỷng Hồ Chớ Minh, ủửụứng loỏi chớnh saựch cuỷa ẹaỷng vaứNhaứ nửụực ta về caỷi caựch haứnh chớnh nhaứ nửụực,…
Ngồi phửụng phaựp luận của chuỷ nghúa Maực-Lẽnin, tử tửụỷngHồ Chớ Minh, đề tài sử dụng các phương pháp nghiẽn cửựu chuyờn ngànhnhư: Phửụng phaựp heọ thoỏng, thoỏng kẽ, phãn tớch, toồng hụùp, sosaựnh, lũch sửỷ vaứ moọt soỏ phửụng phaựp khaực
6 Đĩng gĩp về khoa học và ý nghĩa thực tế của luận văn
Luận văn bước đầu làm rừ cơ sở lý luận, thực tiễn sự lĩnh đạo của Quận
ủy đối với cải cách hành chính nhà nước cấp quận ở Thành phố Hồ Chí Minhhiện nay, từ đĩ đề xuất những giải pháp chủ yếu nâng cao năng lự lĩnh đạocủa Quận ủy đối với cải cách hành chính nhà nước hiện nay
Kết quả nghiên cứu của luận văn cĩ thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ sởđào tạo cán bộ về cải cách hành chính nhà nước cấp quận, huyện…
7 Keỏt caỏu cuỷa luaọn vaờn
Ngoaứi phần mụỷ ủầu, keỏt luaọn, danh múc taứi lieọu tham khaỷo
và phụ lục, luaọn vaờn gồm 3 chửụng, 6 tiết
Chửụng 1: Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lĩnh đạo cải
cách hành chính nhà nước hiện nay - Nhửừng vaỏn ủề lyự luaọn và thực tiễn
Chửụng 2: Quận ủy ụỷ Thành uỷ Thành phoỏ Hồ Chớ Minh lĩnh đạo
cải cách hành chính nhà nước - Thửùc tráng, nguyờn nhõn và kinh nghiệm
Chửụng 3: Phửụng hửụựng vaứ những giaỷi phaựp tăng cường sự lĩnh
đạo của Quận ủy ụỷ Thành ủy Thaứnh phoỏ Hồ Chớ Minh đối với caỷicaựch haứnh chớnh nhà nước giai đoạn hiện nay
Chửụng 1
Trang 9QUẬN ỦY Ở THÀNH ỦY THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC HIỆN NAY - NHệếNG VẤN ẹỀ
LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 KHÁI QUÁT VỀ CÁC QUẬN, QUẬN ỦY VÀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở CÁC QUẬN HIỆN NAY
1.1.1 Khaựi quỏt về cỏc quận và chớnh quyền quận ở Thành phố Hồ Chớ Minh
* Quỏ trỡnh hỡnh thành và phỏt triển của cỏc quận ở Thành phố Hồ Chớ Minh:
+ Thời chỳa Nguyễn và nhà Nguyễn
Năm 1623, Chỳa Nguyễn sai một phỏi bộ tới yờu cầu vua Chey Chettha
II cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài Gũn) và Kas Krobei (Bến Nghộ).Đây là vùng rừng rậm hoang vắng nhưng cũng là địa điểm qua lại và nghỉngơi của thương nhân Việt Nam đi Cao Miờn và Xiờm La Cùng khi đĩ,người Việt bắt đầu tập trung sinh sống tại xung quanh hai đồn này Chẳng baolâu, hai đồn thu thuế trở thành trung tâm của khu thị tứ trên bến dưới quyền,cơng nghiệp và thương nghiệp sầm uất
Năm 1698, chỳa Nguyễn cử Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam,thiết lập chính quyền, các đơn vị hành chánh, chia đặt tỉnh lỵ v.v., chính thứcxác lập chủ quyền của Đại Việt trên vùng đất mới Nguyễn Hữu Cảnh lấy xứĐồng Nai làm huyện Phước Long và xứ Sài Gũn làm huyện Tõn Bỡnh, đặt rahai dinh Trấn Biên (Biên Hồ) và Phiên Trấn (Gia Định) [42], cho quan vàocai trị Từ đĩ, xứ Sài Gũn trở thành huyện Tõn Bỡnh và huyện sở đặt ở làngTân Khai, là trụ sở của dinh Phiên Trấn Những xĩm làng đầu tiên của SàiGũn là xúm Hũa Mỹ (tức xĩm Thủy Trại, gần đường Cường Để), xĩm TânKhai (đường mé sơng khoảng cầu Mống), xĩm Long Điền, xĩm Than, xĩmBàu Sen (cây Mai), xĩm Phú Giáo, xĩm Lũ Bỳn, xúm Cõy Củi, xúm Rẫy Cải,
Trang 10xúm Ụ Ghe Sài Gũn trở thành một thị trấn đông đúc với hơn một vạn dõn và
là thủ phủ của dinh Phiờn Trấn Thanh Hà là xó đầu tiên của người Hoa ở,vùng Đồng Nai và Minh Hương là xó đầu tiên của người Hoa tại Tân Bỡnh.Năm 1790, chúa Nguyễn Phúc Ánh cho đắp thành Gia Định ở làng TânKhai, lập Gia Định Kinh, làm nơi đóng đô của Nguyễn Ánh chống quõn TõySơn Sau khi thống nhất đất nước, năm 1802, vua Gia Long cho lập kinh đô ởHuế, đổi Gia Định Kinh lại thành Gia Định Trấn Đây là một đơn vị hànhchính quản trị cả 5 trấn Phiên An, Biên Hũa, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà
Tiên Do dễ gây ra sự nhầm lẫn về danh xưng Trấn, nên năm 1808, Gia Long
cho thành lập Gia Định Thành, một cơ quan hành chính cấp cao, thay mặthoàng đế quản trị 5 trấn Tại Bắc Hà, Gia Long cũng cho thành lập một đơn vị
hành chính tương đương là Bắc Thành [42].
Năm 1832, Minh Mạng giải tán Gia Định Thành, chia lại 5 trấn do GiaĐịnh Thành quản lý lại thành 6 tỉnh, gọi chung là Nam Kỳ Lục tỉnh Phiờn Antrấn trở thành tỉnh Phiờn An
Sau cuộc khởi nghĩa của Lê Văn Khôi, thành Quy bị phá hủy Một thànhmới nhỏ hơn gọi là thành Phụng được xây dựng Thành này không chống nổicuộc vây hóm của quõn Phỏp vài năm sau đó
+ Thời Phỏp xõm chiếm Nam Kỳ:
Người Pháp đó xõy dựng ở Sài Gũn một thành phố tao nhó và sụi độngđược mệnh danh là "Hũn ngọc Viễn Đông" hay "Paris của Phương Đông"
Trang 11Sau khi chiếm được Sài Gũn vào năm 1859, người Pháp đó gấp rỳt quyhoạch xõy dựng Sài Gũn thành một đô thị lớn nhiều chức năng (hành chánh,quân sự, kinh tế, cảng, v.v.) Ngày 11 tháng 4 năm 1861, Phó Đô đốc LộonardCharner ra nghị định xác định địa giới thành phố Sài Gũn (tiếng Phỏp: Ville
de Saigon) lúc đó: phía đông là sụng Sài Gũn, phớa bắc là rạch Thị Nghố,phớa nam là rạch Bến Nghộ, phía tây từ chùa Cây Mai đến đồn Kỳ Hũa, diệntớch 25 km² Theo đó, ngày 30 tháng 4 năm 1862, trung tá (hay đại tá?) côngbinh Coffyn đó cho soạn dự ỏn mở rộng thành phố Sài Gũn, và được thốngđốc đầu tiên của Nam Kỳ, Chuẩn đô đốc Louis Bonard Tuy nhiên, dự án nàychỉ được triển khai một thời gian ngắn thỡ bị bỏ dở Ngày 14 thỏng 8 năm
1862, Bonard lại ký Quyết định số 145 về quy định tổ chức hành chính tỉnh
Gia Định, theo đó tỉnh Gia Định (tiếng Pháp: Province de Gia-dinh) gồm 3 phủ (tiếng Phỏp: dộpartement), mỗi phủ cú ba huyện (tiếng Phỏp: arrondissement), dưới huyện có tổng, dưới tổng có xó, thụn, lý, ấp Về cơ bản
vẫn giữ cách phân chia hành chính của triều Nguyễn Địa bàn thành phố SàiGũn theo quy hoạch của Coffyn nằm trải rộng trờn cả 2 huyện Bỡnh Dương
và Tân Long, đều cùng phủ Tân Bỡnh [42]
Để điều chỉnh lại, ngày 3 tháng 10 năm 1865, quyền thống đốc Nam Kỳ,chuẩn đô đốc Pierre Roze đó ký nghị định quy định lại diện tích của thànhphố Sài Gũn chỉ cũn 3km2 (nằm gọn trong khu vực quận 1 ngày nay), đồngthời cũng quy định thành phố Chợ Lớn (tiếng Phỏp: Ville de Cholon) trongmột nghị định khác, với diện tích 1km2 (nằm gọn trong quận 5 hiện nay).Giữa 2 thành phố là cỏc thụn xó như Phú Thạnh, Thái Bỡnh, Tõn Hũa, PhướcHưng, Nhơn Giang, Tân Kiểng, An Bỡnh, An Đông, Hũa Bỡnh vẫn thuộc 2huyện Bỡnh Dương và Tân Long như cũ
Sau khi chiếm được thêm 3 tỉnh Tây Nam Kỳ, Phó Đô đốc de LaGrandiốre xóa bỏ cách phân chia địa giới hành chánh cũ của triều Nguyễn,
hủy bỏ cấp tỉnh và phủ, chia toàn cừi Nam Kỳ thành 25 arrondissement, lúc
Trang 12này được gọi là địa hạt hay quận thay cho cỏc huyện trước đây Địa bàn của
thành phố Sài Gũn và thành phố Chợ Lớn, cựng cỏc xó thụn ở giữa đều thuộc
địa hạt (hay Quận ) Sài Gũn Trước đó, de La Grandière cũng đó ban hànhnghị định số 53 ngày 4 tháng 4 năm 1867, quy định về việc "Tổ chức một ủyban thành phố Sài Gũn" [42] Sau đó, ngày 8 tháng 7 năm 1869, Chuẩn đôđốc Gustave Ohier đó ban hành nghị định số 131, cải danh Ủy ban thành phố
(tiếng Pháp: Commission municipale) thành Hội đồng thành phố (tiếng Phỏp: Conseil municipal), do một viên Đốc lý (Maire) đứng đầu Hội đồng và một số
sửa đổi chi tiết về thành phần nhân sự của Hội đồng [42]
Sài Gũn thời Phỏp thuộc với xe ngựa và những cột Morris đặc trưng Pháp
Năm 1876, Chuẩn đô đốc Victor Auguste Duperrộ, Tổng chỉ huy quõnPhỏp tại Nam Kỳ, ra nghị định phân chia toàn bộ Nam Kỳ thành 4 khu vực
hành chính lớn, gọi là circonscription administrative, mỗi khu vực ấy lại gồm nhiều tiểu khu hay hạt tham biện (arrondissement administratif) Sài Gũn là một
trong 4 khu vực hành chớnh lớn và gồm 5 hạt Sài Gũn (đến năm 1885 mới đổithành hạt Gia Định), Tõy Ninh, Thủ Dầu Một, Biờn Hũa và Bà Rịa [42]
Ngày 8 tháng 1 năm 1877, Tổng thống Phỏp Mac Mahon ra "Sắc lệnh về
tổ chức cấp thành phố của Thành phố Sài Gũn" (nguyờn văn: Dercet concernant l'organissation municipale de la Ville de Saigon), ban hành ngày
16 tháng 5 năm 1877 Theo đó, thành phố Sài Gũn được nâng cấp thành công
xó (nguyờn văn La Ville de Saigon est ộigộe en commune) Thời kỳ này, địa
Trang 13giới của thành phố Sài Gũn đó được mở rộng hơn: phía tây nam đến khu vựcCầu Ông Lónh, phớa đông bắc đến khu công viên Lê Văn Tám hiện nay [42].Ngày 20 tháng 10 năm 1879, thống đốc dân sự đầu tiên của Nam Kỳ, LeMyre de Vilers đó ký nghị định "thành lập một Hội đồng thành phố Chợ Lớn"
(nguyên văn: Institution d'un cúseil municipal à Cholon).
Ngày 13 tháng 12 năm 1880, Le Myre de Vilers lại ra nghị định
thành lập Khu Sài Gũn-Chợ Lớn (Region de Sài Gũn-Chợ Lớn), đặt dưới quyền cai trị của Giám đốc Nha Nội chính (tiếng Pháp: Directeur de l'Intộrieur) Khu Sài Gũn-Chợ Lớn bao gồm hai thành phố này và vựng
phụ cận Đến ngày 12 tháng 1 năm 1888, hai thành phố Sài Gũn và ChợLớn lại được tách ra như cũ [42]
Ngày 17 tháng 12 năm 1894, một nghị định đó mở rộng địa giới thànhphố Sài Gũn về phớa Bắc đến khu vực Hũa Hưng ngày nay Diện tích thànhphố được mở rộng hơn 4km2, thuộc địa giới của quận 1 và quận 3 ngày nay.Năm 1899, Toàn quyền Joseph Athanase Paul Doume ra nghị định đổi
tờn gọi "hạt" thành "tỉnh" (province) và chia Nam Kỳ thành 3 miền, với 20
tỉnh và 3 thành phố Sài Gũn, Chợ Lớn, thành phố tự trị Cap Saint Jacques vàCụn Đảo không thuộc tỉnh nào Thành phố Sài Gũn nằm giữa địa giới của tỉnhGia Định, cũn thành phố Chợ Lớn nằm giữa địa giới của tỉnh Chợ Lớn
Bản đồ du lịch Sài Gũn vào khoảng năm 1920.
Trang 14Đến năm 1910, hai thành phố Sài Gũn và Chợ Lớn đó được mở rộngthêm diện tích, sát nhập các xó thụn ở giữa thuộc 2 tỉnh Gia Định và ChợLớn, bắt đầu tiếp giáp nhau tại vị trí nay là đường Nguyễn Văn Cừ và NguyễnThiện Thuận Sài Gũn cũng được mở rộng về phía Nam, bao gồm cả địa bànquận 4 và một phần quận 7 ngày nay.
Ngày 27 tháng 4 năm 1931, Khu Sài Gũn-Chợ Lớn (tiếng Phỏp: Rộgion
de Saigon - Cholon) được thành lập lại theo sắc lệnh của Tổng thống Pháp.
Đứng đầu Khu Sài Gũn-Chợ Lớn là một Trưởng khu, do Toàn quyền ĐôngDương bổ nhiệm Trưởng khu là Chủ tịch Hội đồng Quản trị khu Sài Gũn-Chợ Lớn, quản trị chung cả 2 thành phố Thành phố Chợ Lớn được mở rộnghơn sát nhập thêm 1 số vùng của tỉnh Chợ Lớn, nhưng thành phố Sài Gũn thuhẹp, cắt trả khu vực từ kinh Bàu Đồn đến Kinh Tẻ (nay thuộc quộc 7) về choquận Nhà Bè Tổng diện tích của cả khu tăng lên 51 km2 Chức Đốc lý của mỗithành phố tạm thời vẫn giữ nguyờn nhưng một số quyền hạn của chức nàychuyển sang cho Trưởng khu Từ đây Sài Gũn-Chợ Lớn nhập làm một [42].Ngày 19 tháng 12 năm 1941, các văn phũng Đốc lý của 2 thành phố SàiGũn - Chợ Lớn bị giải thể Toàn Khu Sài Gũn-Chợ Lớn được chia thành 5quận cảnh sát, trông coi về an ninh trật tự, bao gồm:
Quận I (nay thuộc một phần quận 1)
Quận II (nay thuộc một phần quận 1)
Quận III
Quận IV (nay là địa bàn quận 5 và quận 8)
Quận V (nay là địa bàn thuộc quận 6)
+ Thời kỳ 1945-1954:
Khi Việt Nam độc lập (1945), nơi đây được gọi là thành phố Sài Chợ Lớn Vào ngày 23 thỏng 9 năm 1945, ở đây xảy ra trận Sài Gũn-Chợ Lớngiữa quân đội của Chính quyền Việt Nam Dõn chủ Cộng hũa với quân độiPháp được hỗ trợ bởi Anh-Ấn Sau khi tái chiếm được Đông Dương, năm
Trang 15Gũn-1948 chính quyền Pháp tại Đông Dương đó chia thành phố thành 6 quận hànhchớnh, đến năm 1952, tăng thành 7 Quận VI được thành lập từ một phần củaquận Nhà Bè thuộc tỉnh Gia Định (nay là quận 4) [42].
+ Thời kỳ 1954-1975:
Giữa những năm 1954 và 1975, sau Hiệp định Genève, Sài Gũn đượcchính quyền Việt Nam Cộng hũa xây dựng làm thủ đô Năm 1955, Thủ tướngNgô Đỡnh Diệm đó đổi tên Khu Sài Gũn-Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gũn -Chợ Lớn Sau khi trở thành Tổng thống, ngày 22 thỏng 10 năm 1956, NgôĐỡnh Diệm ký sắc lệnh số 143-NV đổi "Đô thành Sài Gũn-Chợ Lớn" thành
"Đô thành Sài Gũn" Sau đó, lại ra sắc lệnh số 74-TTP ngày 23 tháng 3 năm
1959 ấn định quy chế quản trị Sài Gũn: Tổng thống trực tiếp bổ nhiệm Đôtrưởng và các quận trưởng trong đô thành Bốn ngày sau, lại có thêm nghịđịnh số 110-NV chia lại các quận, theo đó Đô thành Sài Gũn được chia lạithành 8 quận, được đánh số từ 1 đến 8:
Quận 1: địa giới quận I cũ
Quận 2: địa giới quận II cũ
Quận 3: địa giới quận III cũ
Quận 4: địa giới thuộc quận VI cũ
Quận 5: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phớa bắc Kờnh Tàu hủ
Quận 6: một phần địa giới của quận V cũ
Quận 7: một phần địa giới của quận V cũ
Quận 8: phần địa giới thuộc quận IV cũ, phớa nam Kờnh Tàu hủ
Dưới quận là phường (có 54 phường), dưới phường là khóm
Tháng 12 năm 1966, quận 1 sát nhập thêm hai phường mới lập từ xó AnKhỏnh, thuộc quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định tách ra Tháng 1 năm 1967, haiphường mới của quận I lại tỏch ra, nhập vào với xó Thủ Thiờm của quận ThủĐức, tỉnh Gia Định kế cận, lập thành Quận 9 của Đô thành Sài Gũn
Trang 16Tháng 7 năm 1969 thành lập Quận 10, Quận 11 trên cơ sở tách một phầnQuận 5 và Quận 6 Lúc này thành phố có diện tích 71 km² với dân số khoảng
2 triệu người
Vào thập niờn 1950-60 dưới thời Tổng thống Ngô Đỡnh Diệm, Saigon
phỏt triển rực rỡ và được mệnh danh là "Hũn ngọc Viễn Đông" (The Pearl of the Far East) hay "Paris Viễn Đông" (Paris de l'Extrờme-Orient) , với một hạ
tầng cơ sở được xây dựng khá hoàn chỉnh Tuy nhiên, do chiến cuộc leo thang
từ giữa cuối thập niên 1960, chính quyền Sài gũn cựng người Mỹ đó cho xõydựng ồ ạt cỏc cụng trỡnh phục vụ chiến tranh Rồi sau đó là phong trào
"thương phế binh cắm dùi" của cựu chiến binh quốc gia vào đầu thập niên 1970,khiến cho kiến trúc Sài Gũn khụng cũn như ban đầu Tới lúc giải phóng 30thỏng 4 năm 1975, cả thành phố hoang tàn, bừa bộn, kiến trúc đường xá thay đổitùy tiện, nhà cửa phát triển tự do theo kiểu "ống hóa" [42]
+ Biến cố và mở rộng địa giới:
Ngày 30 thỏng 4 năm 1975 Quõn Giải Phúng Miền Nam tấn cụng và SàiGũn thất thủ Chớnh quyền Việt Nam Cộng hũa bị giải thể, Chớnh phủ Cỏchmạng lõm thời Cộng Hũa miền Nam Việt Nam - dưới sự lónh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam - quản lý miền Nam
Ngày 10 tháng 5 năm 1975, Hội nghị Ban Thường vụ Thành ủy Sài Gũn
- Gia Định xác định Thành phố Sài Gũn - Gia Định là một cơ cấu hành chínhthống nhất, bao gồm toàn bộ Đô thành Sài Gũn, toàn bộ tỉnh Gia Định, quậnPhỳ Hũa của tỉnh Bỡnh Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ Toànthành phố bao gồm 21 quận, trong đó:
Trang 17- 14 quận nội thành: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, Phỳ Nhuận (nguyờn
là xó Phỳ Nhuận, thuộc quận Tõn Bỡnh cũ, được tách ra và nâng cấp thànhquận), Bỡnh Hoà (nguyờn là xó Bỡnh Hũa, quận Gũ Vấp cũ), Thạnh Mỹ Tõy(nguyờn là xó Thạnh Mỹ Tõy, quận Gũ Vấp cũ);
- 7 quận ngoại thành: Thủ Đức, Nhà Bè, Bỡnh Chỏnh, Tõn Bỡnh (trừ xóPhỳ Nhuận, Gũ Vấp (trừ Bỡnh Hũa và Thạnh Mỹ Tõy), Húc Mụn, Củ Chi (gồmquận Phỳ Hũa của tỉnh Bỡnh Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ) [42].Ngày 2 thỏng 7 năm 1976, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thốngnhất đổi tên nước thành Cộng hoà Xó hội Chủ nghĩa Việt Nam đồng thời đặtlại tờn cho thành phố theo tờn của chủ tịch Hồ Chớ Minh Cho đến nay, tên
cũ Sài Gũn vẫn được sử dụng rất phổ biến, đặc biệt trong các ngữ cảnh khôngchính thức Địa bàn thành phố về cơ bản giống như nghị quyết ngày 10 tháng
5 năm 1975 của Thành ủy Sài Gũn - Gia Định và có một số điều chỉnh Cácquận ngoại thành Thủ Đức, Nhà Bè, Bỡnh Chỏnh, Húc Mụn, Củ Chi đổithành các huyện Sát nhập một phần nhỏ thuộc tỉnh Long An vào Huyện HúcMụn, sỏt nhập quận Giải thể Quận Gũ Vấp cũ và thành lập quận Gũ Vấp mớitrờn cơ sở 3 xó Hạnh Thụng, An Nhơn và Thông Tây Hội Quận Tân Bỡnh cũcũng bị giải thể và thành lập Quận Tõn Bỡnh mới trờn cơ sở xó Tõn Sơn Hũa
và Tõn Sơn Nhỡ của quận Tõn Bỡnh cũ Hai quận Bỡnh Hũa và Thạnh MỹTõy hợp lại thành quận Bỡnh Thạnh Quận 9 giải thể, trả 2 phường (đổi thành
2 xó) về huyện Thủ Đức, Quận 1 và Quận 2 nhập thành Quận 1 mới, Quận 8
và Quận 7 nhập thành Quận 8 mới Diện tích 11 quận nội thành và ven đô là142,7 km2 chia ra 267 phường Khu vực ngoại thành có 5 huyện diện tích tựnhiên 1.152,8 km2 chia ra 77 xó Ngày 28 tháng 2 năm 1978, thành phố sátnhập thêm huyện Duyờn Hải của tỉnh Đồng Nai Ngày 18 tháng 12 năm 1991,huyện đổi tên thành Cần Giờ [42]
Nghị định 03/CP ngày 6 tháng 1 năm 1997 quyết định giải thể huyệnThủ Đức để thành lập các quận Thủ Đức (trên cơ sở các xó Linh Đông, Linh
Trang 18Trung, Tam Bỡnh, Tam Phỳ, Hiệp Bỡnh Phước, Hiệp Bỡnh Chỏnh, thị trấnThủ Đức, một phần cỏc xó Hiệp Phỳ, Tõn Phỳ, Phước Long), Quận 2 (trên
cơ sở các xó An Phỳ, An Khỏnh, Thủ Thiờm, Bỡnh Trưng, Thạnh Mỹ Lợi)
và Quận 9 (trên cơ sở các xó Long Bỡnh, Long Thạnh Mỹ, Tăng NhơnPhú, Long Phước, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bỡnh, phần cũn lại củacỏc xó Tõn Phỳ, Phước Long, Hiệp Phú và Bỡnh Trưng); Huyện Nhà Bè
bị giải thể và thành lập Quận 7 (trên cơ sở các xó Tõn Quy Đông, Tân QuyTây, Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Phú Mỹ và một phần thị trấn NhàBè) và huyện Nhà Bè mới (phần cũn lại); Huyện Hóc Môn cũng bị giải thể
để thành lập Quận 12 (trên cơ sở các xó Thạnh Lộc, An Phỳ Đông, TânThới Hiệp, Đông Hưng Thuận, Tân Thới Nhất, một phần các xó TõnChỏnh Hiệp và Trung Mỹ Tõy) Toàn thành phố lỳc bấy giờ cú 17 quận, 5huyện với 303 phường, xó, thị trấn
Ngày 5 tháng 11 năm 2003, theo Nghị định 130/2003/NĐ-CP, quận TânBỡnh bị giải thể để thành lập thêm Quận Tõn Phỳ (trên cơ sở các phường 16,
17, 18, 19, 20 và một phần các phường 14, 15) và Quận Tân Bỡnh mới (phầncũn lại); Huyện Bỡnh Chỏnh cũng bị giải thể để thành lập Quận Bỡnh Tõn(trên cơ sở các xó Bỡnh Hưng Hũa, Bỡnh Trị Đông, Tân Tạo và thị trấn AnLạc) và huyện Bỡnh Chỏnh mới (phần cũn lại) [42]
Sau đợt điều chỉnh này, tính đến 2007, toàn thành phố có 19 quận và 5huyện, 259 phường, 58 xó và 5 thị trấn, với tổng diện tớch 2.095,01 km², dõn
số 6.650.942 người Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, dân sốthành phố là 7.123.340 người [42]
* Chớnh quyền quận ở thành phố Hồ Chớ Minh:
Cơ cấu tổ chức của chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh được tổ chứctheo Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp ngày 26tháng 11 năm 2003 và các văn bản quy phạm phỏp luật khỏc
Hiện nay, Thành phố Hồ Chớ Minh cú 24 Quận, huyện và 322 phường,
xó, thị trấn Trong đó cú 19 Quận, 5 huyện và 259 phường thí điểm không tổ
Trang 19chức Hội đồng nhân dân Cũn lại 58 xó và 5 thị trấn thuộc 5 huyện là chớnhquyền cú cơ cấu hoàn chỉnh
Chính quyền Quận có chức năng quản lý tập trung, thống nhất mọicông việc quản lý hành chính nhà nước ở địa phương, bảo đảm quyền làm chủcủa nhân dân và pháp chế xó hội chủ nghĩa; giỏm sỏt mọi cơ quan, tổ chức,doanh nghiệp, công dân chấp hành đúng pháp luật…
1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, vai trũ của quận ủy
1.1.2.1 Chức năng của Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh
Quận ủy có chức năng lónh đạo mọi hoạt động của hệ thống chớnh trị
và nhõn dõn trên địa bàn Quận Là cơ quan lónh đạo của Đảng bộ Quận giữahai kỳ Đại hội Quận ủy lónh đạo các lĩnh vực của đời sống xó hội, trên địabàn quận đảm bảo cho các lĩnh vực đó phát triển tốt, đạt kết quả cao theođúng cương lĩnh, đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sáchpháp luật của Nhà nước, đúng định hướng xó hội chủ nghĩa, đảm bảo chohoạt động xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thểnhân dân, các tổ chức xó hội, nghề nghiệp… của quận cú chất lượng, tổ chứchoạt động có hiệu quả
Quận ủy đề ra chủ trương, định hướng, quyết định, cụ thể hóa các chủtrương, quyết định đó; chỉ đạo, tổ chức thực hiện; kiểm tra, giám sát các tổchức đảng, đảng viên trong quá trỡnh thực hiện cỏc chủ trương, quyết địnhcủa Quận ủy; sơ kết, tổng kết rút ra bài học, kinh nghiệm để bổ sung, hoànthiện các chủ trương, nghị quyết đó
Sự lónh đạo của Quận ủy đối với từng tổ chức, từng lĩnh vực đời sống
xó hội cú nội dung và phương thức khác nhau, do mỗi tổ chức, mỗi lĩnh vựcđời sống xó hội cú những đặc điểm riêng, mỗi tổ chức có chức năng, nhiệm
vụ khác nhau Do vậy, xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ của tổ chức đó, tínhchất công việc, đặc điểm cụ thể để xác định nội dung, phương thức lónh đạo
Trang 20cho phù hợp Sự lónh đạo của Quận ủy là lónh đạo chính trị, tức là Quận ủylónh đạo các tổ chức, các lĩnh vực đời sống xó hội chủ yếu bằng chủ trương,định hướng, quyết định đảm bảo cho các tổ chức, lĩnh vực đó theo đúng địnhhướng của Đảng, đạt hiệu quả cao Cũng như phương thức lónh đạo củaĐảng, Quận ủy khụng can thiệp, khụng bao biện làm thay cụng việc của các
cơ quan Nhà nước, nhất là đối với hoạt động của UBND quận, mà quận lónhđạo, phát huy vai trũ chủ động, sáng tạo của các tổ chức hoạt động đạt hiệuquả cao và theo định hướng XHCN
Trong lónh đạo toàn diện, tất cả các lĩnh vực, lónh đạo cơ cấu tổ chức làmột lĩnh vực rất quan trọng đối với sự lónh đạo của Quận ủy, làm cơ sở đểphát triển kinh tế - xó hội
1.1.2.2 Nhiệm vụ của Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh
Điểm 1 Điều 19 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua tại Đạihội X quy định: “Cấp ủy tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi tắt làTỉnh ủy, Thành ủy); Cấp ủy quận, huyện, thị xó, thành phố trực thuộc tỉnh(gọi tắt là Huyện ủy, Quận ủy, Thị ủy, Thành ủy) lónh đạo thực hiện nghịquyết Đại hội đại biểu; nghị quyết, chỉ thị của cấp trờn”
Theo Điều lệ Đảng, hướng dẫn của Trung ương, Đảng bộ Quận cónhiệm vụ chủ yếu như sau:
Lónh đạo, quát triệt, tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toànquốc, các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, các chỉ thị, nghị quyếtcủa Bộ Chính trị, của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh trên địa bàn củaquận Bảo đảm các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên được triển khai thực tế,vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thiết thực Trong đó, tập trung lónh đạo
và tổ chức thực hiện xây dựng chỉnh đốn Đảng (Đảng ta xác định xây dựngĐảng là then chốt)
Quán triệt, tổ chức thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng bộ quận và cácnghị quyết của Quận ủy trong nhiệm kỳ Đây là nhiệm vụ rất quan trọng củaQuận ủy, tác động đến tất cả các lĩnh vực đời sống xó hội, định kỳ có đánh
Trang 21giá, kiểm điểm tỡnh hỡnh thực hiện để có giải pháp tháo gỡ khó khăn, lónhđạo hoàn thành nhiệm vụ Quận ủy thảo luận, quyết định chương trỡnh cụngtỏc của Quận ủy hàng quý, 6 thỏng, một năm và cả nhiệm kỳ.
Quận ủy lónh đạo Ủy ban nhõn dõn quận triển khai thực hiện các chủtrương, nghị quyết của quận ủy về kinh tế, văn hóa xó hội, quốc phũng anninh Lónh đạo các ban xây dựng Đảng, các cơ quan chức năng triển khaithực hiện nghị quyết của Quận ủy Thảo luận và ra nghị quyết chuyên đề vềcác tổ chức trong hệ thống chính trị trên địa bàn quận, các lĩnh vực đời sống
xó hội và lónh đạo tổ chức thực hiện các nghị quyết đó Quận ủy có nhiệm vụlónh đạo tất cả các lĩnh vực đời sống xó hội, cỏc tổ chức trong hệ thống chớnhtrị của quận
Quận ủy lónh đạo các Đảng bộ phường và các chi bộ trực thuộc thựchiện nghị quyết Đại hội Đảng bộ quận, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiệnnhiệm vụ của cấp ủy, của các chi Đảng bộ trực thuộc Tuyên truyền, giáo dụcnhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước
Chuẩn bị văn kiện, nhân sự và tổ chức Đại hội Đảng bộ Quận theo quyđịnh Kiểm tra, giám sát hoạt động của các tổ chức đảng, đảng viên trongĐảng bộ, trước hết là các tổ chức đảng trực thuộc, các đảng viên là cán bộdiện ban thường vụ quản lý trở lờn
1.1.3 Cải cỏch hành chớnh nhà nước của chính quyền quận - Quan niệm, nhiệm vụ, đặc điểm
1.1.3.1 Quan niệm về cải cách hành chính nhà nước
* Một số vấn đề cơ bản HCNN:
+ Hành chớnh:
Ở nước ta, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phốihợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, là cơ quan
Trang 22duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp Quyền tư pháp là quyền bảo vệ phápluật bằng hoạt động xét xử, công tố Quyền hành pháp là quyền chấp hànhluật và tổ chức đời sống xó hội theo phỏp luật Quyền hành phỏp bao gồm:thẩm quyền lập quy và thẩm quyền hành chớnh.
Hành chính là quyền tổ chức, điều hành các hoạt động kinh tế - xó hội,đưa pháp luật vào đời sống, nhằm giữ gỡn trật tự an ninh xó hội, phục vụ lợiớch cụng và cụng dõn, sử dụng cú hiệu quả nguồn tài chớnh và cụng sản đểphát triển đất nước một cách có hiệu quả
+ Nền HCNN (hay cũn gọi là nền hành chớnh cụng) là một hệ thốngcỏc thiết chế và tổ chức nhà nước có chức năng thực thi quyền lực nhànước thực hiện các hoạt động dịch vụ công; giữ gỡn trật tự cụng cộngnhằm tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xó hội, phục vụ lợi ớch cụng dõn.Nền hành chớnh cú vai trũ quan trọng trong đời sống chính trị, kinh tế, vănhóa, xó hội của đất nước
Nền hành chớnh cú lịch sử gắn liền với sự hỡnh thành và phỏt triển củaNhà nước Trong khoa học pháp lý - chớnh trị, hành chớnh cũn được thể hiệnbằng thuật ngữ quan liêu (bureaucracy - văn phũng, bàn giấy) với nghĩa làmột hỡnh thức quản lý chuyờn nghiệp
Như vậy, nền HCNN là thuật ngữ nhằm chỉ hệ thống các cơ quanHCNN từ Trung ương tới cơ sở gắn với hệ thống thể chế hành chính, đội ngũCBCC và hệ thống quản lý tài chớnh cụng (tài sản cụng) thực thi quyền hànhpháp để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xó hội
Cú thể mụ hỡnh húa bằng sơ đồ 1.1:
Trang 23Sơ đồ 1.1: Mụ hỡnh húa nền hành chớnh nhà nước
- Thể chế HCNN là tổng thể các quy định của Nhà nước về tổ chức,chức năng nhiệm vụ quyền hạn và thẩm quyền của các cơ quan HCNN; vềmối quan hệ của các cơ quan thuộc hệ thống HCNN với cơ quan nhà nước vàcông dân; vè chế độ công vụ, quy chế công chức Thể chế HCNN được quyđịnh bằng hệ thống văn bản pháp luật của nhà nước
- Cơ quan HCNN - bộ máy HCNN:
Cơ quan HCNN là những bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước,
cơ quan HCNN có những đặc điểm chung của cơ quan nhà nước: tổ chức
cơ cấu có thẩm quyền mang tính quyền lực - pháp lý có hiệu lực bắt buộc
đố với xó hội Đồng thời các cơ quan HCNN cũn cú những đặc điểmriêng, tạo thành một hệ thống thống nhất, theo thứ bậc, thực hiện hoạtđộng quản lý nhà nước bằng các phương thức quản lý, tổ chức điều hành
Hệ thống thể chế HCNN
Đội ngũ CBCC HCNN
Bộ mỏy HCNN
HĐND
Hệ thống tài chớnh cụng
Trang 24* Ủy ban nhõn dõn:
Theo Nghị định số 107/2004/NĐ-CP ngày 1/4/2004 của Chính phủ quyđịnh số lượng Phó Chủ tịch và cơ cấu thành viên UBND các cấp UBND cỏcquận ở Thành phố Hồ Chớ Minh được cơ cấu như sau:
- UBND quận 1: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủy viờn
- UBND quận 2: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 3: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 4: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 5: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 6: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 7: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 8: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 9: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5 ủyviờn
- UBND quận 10: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch và 5
Trang 25- UBND quận Tõn Phỳ: cú 9 thành viờn gồm 1 Chủ tịch, 3 Phú Chủ tịch
+ Cỏc Phú Chủ tịch Ủy ban nhõn dõn: Một Phú Chủ tịch phụ trỏchkhối kinh tế gồm cụng nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ; một phóchủ tịch phụ trách quản lý đô thị, xây dựng, tài nguyên môi trường; mộtPhó Chủ tịch phụ trách khối văn hóa xó hội và cỏc lĩnh vực xó hội khỏc.+ Cỏc ủy viờn UBND: Một ủy viờn phụ trỏch cụng an; một ủy viờn phụtrách quân sự; một ủy viên phụ trách văn phũng UBND; một ủy viờn phụtrỏch thanh tra; một ủy viờn phụ trỏch nội vụ (xem sơ đồ 1.2)
* Cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND:
Theo Nghị định số 14/2008/HĐ-CP ngày 4/2/2008 của Chính phủ quyđịnh các cơ quan chuyên mụn thuộc UBND huyện, quận, thị xó, thành phốthuộc tỉnh Cỏc cơ quan chuyên môn của UBND Quận gồm 12 cơ quanchuyên môn: Phũng nội vụ; phũng tư pháp; phũng tài chớnh - kế hoạch;phũng tài nguyờn và mụi trường; phũng lao động thương binh và xó hội;
Trang 26phũng văn hóa và thông tin; phũng giỏo dục và đào tạo; phũng y tế; thanhtra thành phố; văn phũng HĐND (khi cũn HĐND) và UBND; phũng kinhtế; phũng quản lý đô thị.
Trang 27Uỷ ban nhõn dõn quận
Chủ tịch
UBND
PCT phụ trỏch kinh
tế
PCT phụ trỏch VH-xH
Uỷ viờn phụ trỏch cụng an
Uỷ viờn phụ trỏch quõn sự
Uỷ viên phụ trách văn phũng
Uỷ viờn phụ trỏch thanh tra
Uỷ viờn phụ trỏch nội vụ
Phũng
TC KH
-P Tài nguyờn
& môi trường
Phũng LĐTB và XH
Phũng
VH TT
Phũng Y tế
Phũng Kinh tế
Phũng quản lý
đô thị
Văn phũng UBND
Thanh tra nhà nước
Trang 28- Cụng vụ - cụng chức:
Công vụ nhà nước là những hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụquyền hạn của cán bộ công chức trong các cơ quan nhà nước, tổ chức sựnghiệp của Nhà nước và những người khác được Nhà nước giao quyền, haynói cách khác, công vụ nhà nước là một dạng hoạt động của cán bộ công chứcnhà nước hoặc những người được trao quyền nhằm thực hiện các nhiệm vụ,chức năng nhà nước
Công chức nhà nước Việt Nam là công dân Việt Nam, được tuyển dụng,
bổ nhiệm hoặc giao giữ một công vụ thường xuyên hay được giao nhiệm vụthường xuyên trong các cơ quan nhà nước ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện,
cơ quan, đơn vị thuộc quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩquan, quân nhân chuyên nghiệp, công dân quốc phũng, cơ quan, đơn vị thuộccụng an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp được phânloại theo chức vụ chuyên môn và tương ứng là trỡnh độ đào tạo, ngành chuyênmôn, theo vị trí công tác, được xếp vào một ngạch công chức, mỗi ngạch có chứcdanh, tiêu chuẩn riêng, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước
- Tài chớnh cụng, tàn sản cụng:
+ Tài chính công là một phạm trù kinh tế gắn với thu nhập và chi tiêucủa Chính phủ Tài chính công vừa là nguồn lực để nhà nước thực hiện cácchức năng vốn có của mỡnh, vừa là công cụ để Nhà nước chi phối, điềuchỉnh các hoạt động khác của xó hội Tài chớnh cụng là cụng cụ quan trọngcủa Nhà nước để thực hiện những nhiệm vụ phỏt triển kinh tế, chớnh trị, xóhội của đất nước
Để xác định nội hàm và phạm vi của tài chính công, có thể dựa vào batiêu chi như sau:
* Sở hữu nhà nước: tài chính công là loại hỡnh tài chớnh thuộc sở hữunhà nước Nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định việc thành lập và sử dụngcác quỹ tiền tệ của mỡnh
Trang 29* Phục vụ lợi ớch cụng: tài chớnh cụng phục vụ cho cỏc lợi ớch chung,lợi ớch cụng cộng của toàn xó hội, của quốc gia hoặc của đa số.
* Không nhằm mục đích thu lợi nhuận: tài chính công được sử dụng chocác hoạt động thuộc về các chức năng vốn có của Nhà nước đối với xó hội(chức năng quản lý nhà nước và cung ứng các dịch vụ công) Việc thực hiệncác chức năng này không vỡ mục tiờu lợi nhuận
+ Từ những đặc điểm trên, cho thấy: Tài chính công là các hoạt động thu
và chi bằng tiền của Nhà nước, phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế dướihỡnh thức giỏ trị trong quỏ trỡnh hỡnh thành và sử dụng cỏc quỹ tiền tệ củaNhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng vốn có của Nhànước đối với xó hội
+ Tài sản công là nguồn lực tài chính quan trọng của đất nước: Nhànước là chủ sở hữu của mọi tài sản công, song Nhà nước không phải là ngườitrực tiếp sử dụng toàn bộ tài sản công Tài sản công được Nhà nước giao chocác cơ quan trực thuộc bộ máy nhà nước, các tổ chức kinh tế, xó hội trựctiếp quản lý, sử dụng Để thực hiện vai trũ chủ sở hữu tài sản cụng của mỡnh,Nhà nước phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với tài sản công, cótrách nhiệm bảo tồn, phát triển nguồn tài sản công một cách tiết kiệm và cóhiệu quả phục vụ cho sự phát triển đất nước
* Quan niệm về CCHC nhà nước:
- Theo Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1997, Cải cách làsửa đổi những bộ phận cũ không hợp lý cho thành mới, đáp ứng yêu cầu củatỡnh hỡnh khỏch quan
- Cải cỏch HCNN là một quỏ trỡnh phức tạp bao gồm cả cải cỏch cỏcyếu tố bờn trong của hệ thống HCNN (cơ cấu tổ chức, con người, mối quanhệ) và cải cách cà phương thức tác động của hệ thống HCNN đến tất cả cáclĩnh vực nhằm đạt được mục tiêu của sự phát triển trong các giai đoạn khácnhau
Trang 30Hoạt động của nền HCNN là quản lý xó hội trờn cỏc lĩnh vực thụng qua
hệ thống xó hội, cỏc thể chế của nền hành chớnh Tuy cú nhiều ý tưởng khácnhau trong tư duy về CCHC nhà nước, nhưng đều nhằm làm cho hoạt độngcủa nền hành chính quốc gia giảm cồng kềnh, chồng chéo nhưng hiệu lực caohơn, ít tốn kém hơn, hiệu quả hơn, gần dân hơn, trong sạch hơn, có tính cạnhtranh cao hơn, có hiệu lực
- Quan niệm về CCHC của quận:
Đảng và Nhà nước ta xác định CCHC là một nhiệm vụ rộng lớn phứctạp đũi hỏi cú tầm nhỡn bao quỏt với những giải phỏp đồng bộ kết hợp chặtchẽ CCHC với đổi mới hoạt động lập phỏp và cải cách tư pháp CCHC phảiđược tiến hành từng bước vững chắc, có trọng tâm trọng điểm, lựa chọn khâuđột phá trong từng giai đoạn cụ thể Từ những lý giải về CCHC Nhà nước nóitrên, có thể quan niệm CCHC cỏc quận ở Thành phố Hồ Chớ Minh là: "tổngthể các hoạt động của cơ quan lónh đạo và quản lý nhà nước địa phương (cấpThành phố và quận) trong việc: cải cỏch thể chế, tổ chức, bộ mỏy hành chính;cải cách tài chính công; nâng cao chất lượng đội ngũ công chức viên chức, chấtlượng công vụ; hiện đại hóa nền hành chính các quận nhằm đảm bảo cho nềnhành chính các quận đáp ứng tốt chức năng nhiệm vụ của nó"
Quan niệm trờn chỉ rừ chủ thể thực hiện CCHC gồm:
- Nội dung CCHC gồm:
Một là, cải cỏch về thể chế.
Trang 31Ban hành các văn bản pháp luật theo thẩm quyền để thi hành các thể chế
do Trung ương, tỉnh ban hành và cụ thể hóa việc thực hiện vào điều kiện cụthể của quận
Tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân Trước khi quyếtđịnh các chủ trương chính sách quan trọng phải lấy ý kiến của dân Hoạt độngcác cơ quan nhà nước chịu sự giám sát của nhân dân
Thực hiện tốt cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với việcthực hiện cơ chế "một cửa" một cửa liên thông
Hai là, cải cỏch tổ chức bộ mỏy hành chớnh.
Đây là nhiệm vụ quan trọng trong việc duy trỡ và bảo đảm sự hoạt độngnhịp nhàng của bộ mỏy hành chớnh Việc cải cách tổ chức, bộ máy đảm bảo tinhgiảm bộ máy, hạn chế sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan,nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý và điều hành của chính quyền quận
Ba là, đổi mới nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức.
Đổi mới phân cụng, phõn cấp trong cụng tỏc quản lý cỏn bộ, cụng chức.Cải cách trong chế độ tuyển dụng, sử dụng cán bộ Có chương trỡnh đào tạo bồidưỡng cán bộ, đảm bảo đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong tỡnh hỡnh mới
Bốn là, cải cỏch tài chớnh cụng.
Thực hiện tốt chế độ khoán chi gắn liền với chế độ tự chủ tự chịu tráchnhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chớnh Việc phõn cấpquản lý tổ chức và ngõn sỏch bảo đảm tính thống nhất của hệ thống tổ chức từtrên xuống dưới
Năm là, hiện đại hóa nền HCNN.
Hiện đại hóa công sở và nâng cao chất lượng quản lý, điều hành của cơquan quản lý nhà nước theo hướng hiện đại Ứng dụng tin học hóa quản lýhành chớnh ở cỏc cơ quan chuyên môn và cấp phường tạo điều kiện cải tiếnquy trỡnh làm việc nhanh gọn
1.1.3.2 Nhiệm vụ về cải cỏch hành chớnh nhà nước của quận
Trang 32Trong điều kiện hiện nay, nhiệm vụ của cải cách hành chính nhà nướcđược nêu trong chửụng trỡnh toồng theồ caỷi caựch haứnh chớnh 2001 - 2010ban haứnh theo Quyeỏt ủũnh soỏ 136/ 2001/Qẹ-TTg ngaứy 17/9/2001, ủoự
laứ xãy dửùng thaứnh cõng “moọt nền haứnh chớnh dãn chuỷ, trong sách, vửừng mánh, chuyẽn nghieọp, hieọn ủái hoaự, hoát ủoọng coự hieọu lửùc, hieọu quaỷ theo nguyẽn taộc cuỷa Nhaứ nửụực phaựp quyền xaừ hoọi chuỷ nghúa dửụựi sửù laừnh ủáo cuỷa ẹaỷng” vaứ ủaỷm baỷo xãy dửùng moọt “ủoọi nguừ caựn boọ, cõng chửực coự phaồm chaỏt vaứ naờng lửùc ủaựp ửựng yẽu cầu cuỷa cõng cuoọc xãy dửùng, phaựt trieồn ủaỏt nửụực”.
Việc xác định nhiệm vụ của cơng tác CCHC của các cấp ủy đảng vàchính quyền trong hệ thống chính trị nước ta trong những giai đoạn khác nhauthỡ cú những điểm khác nhau Trong điều kiện hiện nay, nhiệm vụ của cơngtác CCHC trước hết thể hiện ở việc hồn thành thắng lợi những mục tiêu vànội dung CCHC nhà nước tại Chương trỡnh tổng thể CCHC nhà nước giaiđoạn 2001-2010 được ban hành kèm theo Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg;bên cạnh đĩ việc xác định những nhiệm vụ chủ yếu của các cơ quan HCNN ởTrung ương và địa phương thực hiện Nghị quyết của Ban Chấp hành Trungương Đảng nhằm tiếp tục xây dựng và hồn thiện Nhà nước pháp quyềnXHCN; xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, từngbước hiện đại; đội ngũ cán bộ, cơng chức cĩ đủ phẩm chất và năng lực; hệthống các cơ quan nhà nước hoạt động cĩ hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầuphát triển nhanh và bền vững của đất nước
Theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước trên các lĩnh vựcđược phân cơng, trong thời gian tới, cơng tác CCHC ở cỏc quận của Thành phố
Hồ Chí Minh được tập trung vào những nhiệm vụ chủ yếu sau đây:
Một là, tăng cường sự lĩnh đạo của Thành ủy, Quận ủy đối với cơng tác
CCHC quận
Hai là, thực hiện đồng bộ CCHC với cải cách lập pháp, cải cách tư pháp
Trang 33Ba là, tiếp tục xõy dựng và hồn thiện hệ thống thể chế hành chớnh cấp
quận
Bốn là, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính
Năm là, xác định từ chức năng, nhiệm vụ của hệ thống các cơ quan HCNN Sỏu là, cải cỏch tài chớnh cụng
Bảy là, cải cách chế độ cơng vụ, hiện đại hĩa hành chớnh của thành phố Tỏm là, giải quyết tốt mối quan hệ giữa cơ quan HCNN với nhân dân,
huy động sự tham gia cĩ hiệu quả của nhân dân và xĩ hội vào hoạt động quản
lý của các cơ quan HCNN
Chớn là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cơ quan HCNN các cấp
và cán bộ, cơng chức đối với cơng tác CCHC
1.1.3.3 Đặc điểm cải cách hành chính nhà nước của quận hiện nay
Caỷi caựch haứnh chớnh khõng coự múc ủớch tửù thãn maứ laứnhaốm múc ủớch phúc vú, thuực đẩy sửù phaựt trieồn oồn ủũnh vaứnaờng ủoọng cuỷa toaứn xaừ hoọi, chuỷ yeỏu laứ trieồn khai thửùc hieọn 2múc tiẽu cụ baỷn: phaựt trieồn nền kinh teỏ quoỏc dãn theo ủũnh hửụựngXHCN, vaứ hoaứn thieọn nền dãn chuỷ XHCN Vỡ vaọy, caỷi caựchhaứnh chớnh coự moỏi liẽn heọ chaởt cheừ vụựi caực caực cuoọc caỷi caựckhaực nhử: caỷi caựch kinh teỏ, caỷi caựch phaựp luaọt vaứ tử phaựp, caỷicaựch heọ thoỏng chớnh trũ, vaứ trong ủiều kieọn hieọn nay phaỷi ủaởt caỷicaựch haứnh chớnh trong toồng theồ vụựi caỷi caựch kinh teỏ, caỷi caựchphaựp luaọt vaứ tử phaựp, caỷi caựch heọ thoỏng chớnh trị
Trong nhiều năm qua cải cách hành chính nhà nước của quận luơn chủđộng, tích cực đẩy mạnh cơng tác học tập, phổ biến, quán triệt tới đơng đảo cán
bộ cơng chức và luơn đặt dưới sự lĩnh đạo tồn diện của quận ủy
Hiện nay, việc triển khai thực hiện CCHC ở nhiều ngành, nhiều địaphương trong cả nước đĩ và đang đạt được nhiều kết quả tích cực Trong quátrỡnh thực hiện CCHC, mỗi ngành, mỗi địa phương đều cĩ những đặc điểm
Trang 34riêng, nổi bật và bài học kinh nghiệm nhất định phự hợp với tỡnh hỡnh thựchiện nhiệm vụ kinh tế, xó hội của từng ngành và từng địa phương.
Tại các Quận ở Thành phố Hồ Chí Minh, công tác CCHC nhà nước luônđặt dưới sự lónh đạo toàn diện và sâu sắc của Quận ủy, sự giám sát chặt chẽ
và sát sao của HĐND Quận (khi cũn HĐND), cũng như sự đồng tỡnh ủng hộcủa MTTQ, cỏc ban, ngành đoàn thể và nhân dân các Quận
Trong nhiều năm qua các Quận luôn chủ động, tích cực đẩy mạnh côngtác học tập, phổ biến, quán triệt tới đông đảo đội ngũ cán bộ, công chức, viênchức trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị và người dân từ Quận đến cơ
sở đối với các nội dung Văn kiện của Đảng, Văn kiện Hội nghị Trung ươngĐảng và những văn bản quy phạm pháp luật, chương trỡnh, kế hoạch củaChớnh phủ về CCHC, như: Nghị quyết số 38/CP ngày 04/5/1994 của Chínhphủ về "cải cách một bước thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việccủa công dân và tổ chức" và Chương trỡnh tổng thể CCHC nhà nước giaiđoạn 2001-2010 được phê duyệt tại Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày17/9/2001 của Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 94/2006/QĐ-TTg ngày27/4/2006 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "kế hoạch CCHC nhà nướcgiai đoạn 2006-2010"; Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 phê duyệt
"Đề án Đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nướcgiai đoạn 2007-2010", Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X) về "Đẩy mạnh cảicách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý bộ mỏy nhà nước" Thủtướng Chính phủ đó ban hành Quyết định số 30 về đơn giản hóa thủ tục hànhchính trờn cỏc lĩnh vực quản lý nhà nước giai đoạn 2007 - 2010(gọi tắt là đề
án 30) và Quyết định số 07 về kế hoạch thực hiện Đề án 30, đưa ra một hệthống giải pháp tổng thể, công khai, minh bạch nhằm thống kê, rà soát, đơngiản hóa thủ tục hành chính
Trang 35Nhằm lónh đạo triển khai thực hiện CCHC sâu, rộng trên địa bàn Quận,Quận ủy đó xõy dựng và ban hành Chương trỡnh hành động về đẩy mạnhCCHC, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy quản lý nhà nước với các nộidung chủ yếu, gồm:
+ Cải cỏch thể chế;
+ Cải cỏch bộ mỏy hành chớnh;
+ Đổi mới và nâng cao đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức;
+ Cải cỏch tài chớnh cụng;
+ Hiện đại hóa nền HCNN
Các nhiệm vụ CCHC trên được cụ thể hóa và thực hiện theo 3 chươngtrỡnh sau:
+ Chương trỡnh 1: Thực hiện đơn giản hóa các thủ tục hành chính trêncác lĩnh vực quản lý nhà nước;
+ Chương trỡnh 2: Thực hiện CCHC một cửa liờn thụng trờn lĩnh vực đất đai;+ Chương trỡnh 3: Xõy dựng mụ hỡnh "một cửa" theo hướng văn minhhiện đại
Các nhiệm vụ CCHC được đông đảo cán bộ, công chức, viên chức vànhân dân trong Quận nghiêm chỉnh thực hiện và đạt được nhiều kết quả tíchcực, góp phần vào sự phát triển kinh tế, xó hội của Quận, tạo điều kiện thuậnlợi để các tổ chức, công dân và doanh nghiệp được tiếp cận các dịch vụ hànhchính do cơ quan nhà nước cung ứng một cách tốt nhất
Công tác thực hiện giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửađược đẩy mạnh thực hiện tại UBND 19 quận và 259 phường trên địa bàn cỏcQuận Đến nay, việc giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa tạiUBND 19 Quận được thực hiện vẫn đạt hiệu quả tích cực trên các lĩnh vực,gồm: tư pháp - hộ tịch, lao động thương binh - xó hội, địa chính, cấp phép xâydựng, cấp phép đăng ký kinh doanh; bộ phận một cửa của UBND các phườngđược trang bị đầy đủ bàn, ghế, tủ hồ sơ, quạt điện, nước uống cho công dân
Trang 36đến giao dịch, niêm yết cơng khai các nội quy, thủ tục, hồ sơ, phí, lệ phí vàquy trỡnh, thời gian giải quyết thủ tục hành chớnh.
Trong quỏ trỡnh thực hiện CCHC, cỏc Quận ở Thành phố Hồ Chớ Minhluơn chủ động và gắn liền với cơng tác kiểm tra, nắm bắt tỡnh hỡnh để kịpthời phát hiện điều chỉnh, những mặt cũn hạn chế hoặc chưa đúng theo yêucầu cơng tác CCHC; đồng thời kịp bổ sung những nhiệm vụ mới trong CCHC
để đáp ứng yêu cầu thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách đầy đủ của cơngdân, tổ chức và doanh nghiệp trên địa bàn Quận
1.2 QUẬN ỦY LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH HAỉNH CHÍNH NHAỉ NệễÙC QUAN NIỆM, NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO
-1.2.1 Quan niệm cuỷa quận ủy lĩnh đạo caỷi caựch haứnh chớnh nhà nước
* Lĩnh đạo:
Theo Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngơn ngữ học, Hồng Phê chủ biên,xuất bản năm 1995): "Lĩnh đạo là đề ra chủ trương đường lối và tổ chức độngviên thực hiện"
Trong Đại từ điển Tiếng Việt (do Nguyễn Như í chủ biờn, xuất bản năm1998) định nghĩa như sau: "Lĩnh đạo là dẫn dắt, tổ chức phong trào theođường lối cụ thể" [41]
Thứ nhất, lĩnh đạo là hoạch định chủ trương đường lối, cĩ nghĩa là xác
định các nội dung, nhiệm vụ cần phải làm, những yêu cầu, mục đích cần đạttrong một thời kỳ hay một giai đoạn nhất định; là nêu nên các quan điểm,nguyên tắc và phương sách tiến hành để đạt được mục tiêu Tất cả đều nhằmđiều khiển, định hướng hành động cho các đối tượng lĩnh đạo trong quá trỡnhthực hiện mục đích
Trang 37Thứ hai, lónh đạo là quá trỡnh tổ chức thực hiện cỏc chủ trương đường
lối đó xỏc định Đó là quá trỡnh chủ thể lónh đạo tổ chức, dẫn dắt, động viên,hướng mọi nỗ lực của khách thể vào việc thực hiện các mục đích đó xỏc định
Ở Việt Nam, sau hai năm giành được chính quyền, trước tỡnh hỡnh lónhđạo của Đảng và của các cấp chính quyền, bộc lộ không ít những ấu trĩ, thiếusót, khuyết điểm Nhằm khắc phục tỡnh trạng đó, xây dựng phong cách lónh đạomới, khoa học, thiết thực, Chủ tịch Hồ Chí Minh đó viết tỏc phẩm "Sửa đổi lề lốilàm việc" (tháng 10/1974) Trong tác phẩm đó, Người dành hẳn một chương bàn
về "Cỏch lónh đạo" Người đưa ra quan niệm: lónh đạo đúng nghĩa là:
1- Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng ;
2- Phải tổ chức thực hiện cho đúng ;
3- Phải tổ chức sự kiểm soỏt
Theo Người, muốn lónh đạo đúng thỡ: Bất kỳ cụng việc gỡ cũng phảidựng hai cỏch lónh đạo sau đây: "Một là, liên hợp chính sách chung với sựchỉ đạo riêng Hai là, liên hợp người lónh đạo với quần chúng" Bằng nhữngchỉ dẫn trên, Hồ Chí Minh đó làm rừ khỏi niệm lónh đạo là gỡ, thế nào là lónhđạo đúng và muốn lónh đạo đúng thỡ phải làm thế nào
Trên những cơ sở lý luận trờn, về thực chất, (cú thể hiểu), lónh đạo làquá trỡnh chủ thể lónh đạo xác định chủ trương đường lối và tổ chức, hướngdẫn, động viên, huy động mọi nỗ lực, tiềm năng sáng tạo của khách thể - đốitượng lónh đạo, nhằm thực hiện thắng lợi những mục tiêu chung đó xỏc định
* Quận uỷ ở Thành uỷ Thành phố Hồ Chớ Minh lónh đạo công tác CCHC của quận:
Từ những lý giải trờn cho thấy hoạt động lónh đạo của Quận ủy ở Thành
ủy Thành phố Hồ Chớ Minh đối với CCHC trên địa bàn quận là tổng thể
những hoạt động mà Quận ủy thực hiện nhằm tác động đến quá trỡnh đổi mớikiện toàn tổ chức và hoạt động của hành chính quận, nhằm củng cố, xõy dựngnền hành chớnh thực sự của dõn, do dõn, vỡ dõn; bảo đảm quyền lực nhànước thực sự thuộc về nhân dân và không ngừng nâng cao năng lực, hiệu lực,
Trang 38hiệu quả quản lý, điều hành của hệ thống hành chính trên địa bàn quận Núimột cỏch khỏc, Quận ủy CCHC nhà nước trong giai đoạn hiện nay là phải xácđịnh rừ nội dung lónh đạo và tỡm ra những cỏch làm cụ thể, tối ưu, phù hợp vớiđặc điểm tỡnh hỡnh nhiệm vụ của từng giai đoạn cách mạng, nhằm đạt hiệu quảcao nhất cho quá trỡnh cải cỏch HCNN của bộ mỏy nhà nước quận Về mặt kháiniệm Quận uỷ lónh đạo CCHCNN quận có thể định nghĩa: "là tổng thể các hoạtđộng của quận ủy trong việc xác định nội dung phương thức lónh đạo đối vớiCCHC; tổ chức thực hiện sự lónh đạo, kiểm tra đánh giá kết quả lónh đạo; tổngkết rỳt kinh nghiệm hỡnh thành lý luận chỉ đạo những hoạt động lónh đạo tiếptheo, bảo đảm cho Quận ủy lónh đạo thành công quá trỡnh CCHC, Nhà nướctrên địa bàn quận" Khái niệm trên đây chỉ rừ: Chủ thể, đối tượng, nội dung,phương thức, quy trỡnh lónh đạo của Quận uỷ đối với CCHC nhà nước quận.Trong tính đa dạng, phong phú của những hoạt động lónh đạo đó cúquận uỷ, cú thể khái quát những nhóm công việc cụ thể chủ yếu sau đây:
Thứ nhất, nhóm công việc phục vụ cho việc hoạch định chủ trương nghị quyết lónh đạo đối với cải cách hành chính trên địa bàn quận Như việc tổ chức
quán triệt các chủ trương, nghị quyết và các chỉ thị, hướng dẫn của cấp trên; việckhảo sát nắm vững thực trặng công tác CCHC trên địa bàn quận hiện nay; việc
tổ chức, phân công soạn thảo dự thảo nghị quyết; tổ chức các cuộc họp củathường vụ, thường trực góp ý cho bản dự thảo; tổ chức cỏc cuộc họp "tư vấn"của các cán bộ lóo thành, cỏc chuyờn gia, đóng góp ý kiến cho dự thảo; việc tổchức lấy ý kiến đóng góp của Mặt trận, đoàn thể; việc sửa chữa, bổ sung hoànchỉnh dự thảo trước khi trỡnh Ban Chấp hành; việc tổ chức hội nghị Ban Chấphành cho ý kiến và thụng qua dự thảo; việc phõn cụng nhiệm vụ cho cỏc Quận
ủy viên đảm trách những công việc cụ thể để đưa nghị quyết vào cuộc sống
Thứ hai, nhúm cụng việc "tổ chức thực hiện nghị quyết" Trên cơ sở nhiệm
vụ được phân công, Quận ủy chỉ đạo, hướng dẫn lập kế hoạch thực hiện nghịquyết; đồng thời, bằng nhiều hỡnh thức, biện phỏp tuyờn truyền, quỏn triệt
Trang 39nghị quyết cho cỏc đối tượng liên quan; việc theo dừi nắm bắt tỡnh hỡnh,giỳp đỡ, xử lý các vấn đề nảy sinh trong quá trỡnh thực hiện; việc thụng báonhân rộng điển hỡnh tiờn tiến, hoặc uốn nắn, nhắc nhở chung.
Thứ ba, nhúm cụng việc giỏm sỏt, kiểm tra Như lập kế hoạch kiểm tra;
tổ chức đồn kiểm tra; chỉ đạo, hướng dẫn phát huy vai trũ HĐND, Mặt trận
và các đồn thể giám sát hoạt động của cán bộ, cơng chức và các cơ quanchức năng của UBND; việc chỉ đạo nhân dân và tổ chức phối hợp hoạt độngcủa UBKT Đảng với Thanh tra Nhà nước và Thanh tra nhân dân
Thứ tư, nhĩm cơng việc khi kết thúc kế hoạch Bao gồm việc tổ chức sơ
kết, tổng kết, rút kinh nghiệm; việc báo cáo lên cấp trên, thơng báo cho dưới
và cho quần chúng nhân dân; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ và các
cơ quan chuyên mơn của UBND
Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Quận ủy ở Thành ủy Thành phố HồChớ Minh lĩnh đạo CCHC là một tất yếu khách quan nhằm giữ vững và tăngcường sự lĩnh đạo của Đảng đối với cơng tác quản lý HCNN, vừa bảo đảm,tơn trọng và phỏt huy vai trũ của bộ mỏy hành chớnh thực hiện chức năngquản lý nhà nước ở địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của hệthống hành chính trong quản lý, điều hành phỏt triển kinh tế - xĩ hội củaquận Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lĩnh đạo CCHC nhànước trong giai đoạn hiện nay, vỡ thế cú ý nghĩa cực kỳ quan trọng
Naờm 1986, ẹái hoọi ủái bieồu toaứn quoỏc cuỷa ẹaỷng Coọng saỷnVieọt Nam lần thửự VI khụỷi xửụựng sửù nghieọp ủoồi mụựi ủaỏt nửụực,laỏy ủoồi mụựi kinh teỏ laứm tróng tãm, ủaừ táo ra bửụực chuyeồn bieỏnheỏt sửực quan tróng về kinh teỏ vaứ xaừ hoọi, ủửa ủaỏt nửụực thoaựt rakhoỷi tỡnh tráng khuỷng hoaỷng
Quan niệm cuỷa ẹaỷng Coọng saỷn Vieọt nam về caỷi caựch haứnhchớnh laứ nhaỏt quaựn tửứ ẹái hoọi VII cuỷa ẹaỷng, ủửụùc tieỏp túckhaỳng ủũnh ụỷ ẹái hoọi ẹaỷng toaứn quoỏc lần thửự VIII vaứ Hoọinghũ Ban chấp hành Trung ương lần thửự ba, thửự baỷy (khoựa VIII),
Trang 40ẹái hoọi ẹaỷng toaứn quoỏc lần thửự IX, ẹái hoọi ẹaỷng toaứn quoỏclần thửự X Caỷi caựch haứnh chớnh ủaừ trụỷ thaứnh moọt noọi dung,moọt vaỏn ủề bửực xuực ủửụùc ủề caọp ủeỏn trong caực cuoọc hópquoỏc hoọi, trong caực phiẽn hóp chớnh phuỷ, thu huựt sửù quan tãmủõng ủaỷo caực tầng lụựp nhãn dãn trong vaứ ngoaứi nửụực.
1.2.2 Noọi dung lĩnh đạo cuỷa quận ủy đối với caỷi caựch haứnh chớnh nhà nước
Với vai trũ Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam lĩnh đạo tồndiện và sâu sắc đối với CCHC nhà nước Được tổ chức theo tổ chức bộ máyhành chính, cấp ủy đảng các cấp thực hiện lĩnh đạo cơng tác này trong tồn
hệ thống chính trị của cấp, đơn vị hành chính tương ứng Là tổ chức đảng cấpQuận, Quận ủy ở Thành ủy Thành phố Hồ Chớ Minh lĩnh đạo CCHC củachính quyền quận thể hiện trên các nội dung chủ yếu sau:
Thứ nhất, quyết định quan điểm, chủ trương, giải pháp lớn, tuyên truyền,
giáo dục bảo đảm sự nhận thức sâu sắc và hành động đồng thuận trong các tổchức đảng, cán bộ, đảng viên về thực hiện CCHC Chỉ đạo sâu sát, chặt chẽviệc xây dựng các thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách phù hợp với thực tế
và chủ trương, nghị quyết của Đảng
Xuất phỏt từ yờu cầu nhiệm vụ chớnh trị của quận, tỡnh hỡnh thực tếphát triển sản xuất và đời sống xĩ hội ở địa phương, thực trạng tổ chức vàhoạt động của bộ máy hành chính của quận và căn cứ vào chủ trương, nghịquyết, chỉ thị hướng dẫn của cấp trên Quận ủy xác định những nội dung lĩnhđạo cụ thể, lựa chọn các hỡnh thức, biện phỏp tiến hành; nờu tư tưởng chỉ đạo
và những yêu cầu đạt được sao cho nội dung lĩnh đạo và các biện pháp tiếnhành phù hợp với Hiến pháp, luật, phù hợp với đặc điểm, tính chất của hệthống hành chính của quận, bảo đảm sự lĩnh đạo tồn diện và sâu sắc củaQuận ủy đối với cơng tác CCHC, vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo của bộmáy hành chính khơng can thiệp sâu vào hoạt động quản lý, điều hành của bộ