Đây là tài liệu về một biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục môn Sinh học 8 nhằm phục vụ thi giáo viên giỏi các cấp theo yêu cầu mới từ năm 2020. Tài liệu dược biên soạn chi tiết, bám sát các yêu cầu hướng dẫn của Bộ giáo dục vấp dụng từng địa phương. Đây là giải pháp bản thân làm để thi giáo viên giỏi và đạt giải Nhì cấp huyện. Chia sẻ để các thày cô tham khảo.
Trang 1TRÌNH BÀY MỘT BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐỂ NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG GIÁO DỤC DÙNG DỰ THI GIÁO VIÊN GIỎI.
Tên biện pháp: SỬ DỤNG TRÒ CHƠI GÓP PHẦN NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 8
TRƯỜNG THCS:
NĂM HỌC: 2020 - 2021
I LÝ DO CHỌN BIỆN PHÁP
- Trong xu thế đổi mới nền giáo dục nước nhà, giáo dục THCS đang dần có những chuyển biến tích cực nhằm đạt mục tiêu chung của nền giáo dục hiện đại Cùng với đó Sinh học cũng là một trong những môn học có nhiều sự đổi mới do tính thực tiễn cao
- Thực trạng giáo viên bộ môn: Tôi cũng như các giáo viên bộ môn đã rất nỗ lực trong đổi mới phương pháp, đổi mới kiểm ra đánh giá, bồi dưỡng, phụ đạo, tổ chức các chuyên đề… nhưng chưa tìm ra được biện pháp hữu hiệu nhằm giảm số lượng và tỉ lệ học sinh yếu kém của môn học và giúp các em có hứng thú và yêu thích môn học hơn nhưng chất lượng còn thấp
- Giảm dần gianh giới các đối tượng học sinh: Giỏi, khá, yếu, kém, điều kiện gia đình, dân tộc khác nhau…
- Học sinh tiếp nhận kiến thức theo lối mòn, cầm tay chỉ việc, nghe giảng một chiều thiếu sáng tạo, chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức
- Chương trình SGK hiện hành vẫn còn nặng về kiến thức, thiếu các hoạt động hình thành kĩ năng, vận dụng kiến thức
- Nhu cầu, quyền lợi của học sinh phải được vừa học, vừa chơi
Từ những lí do trên, tôi mạnh dạn đề xuất biện pháp: “Sử dụng trò chơi góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Sinh học lớp 8 tại trường THCS năm học 2020 - 2021 với mong muốn thiết kế và đưa vào một
số trò chơi học tập giúp bài giảng trở nên sinh động, cuốn hút, học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, dễ hiểu, góp phần nâng cao chất lượng dạy học
II NỘI DUNG BIỆN PHÁP
1 Mục tiêu:
- Đưa học sinh đến với các hoạt động vui chơi, giải trí nhưng có nội dung gắn liền với bài học nhằm thay đổi động hình, chống mệt mỏi, giảm căng thẳng, giúp tăng hứng thú, tạo thói quen độc lập, chủ động, sáng tạo của học sinh
- Giúp các em củng cố, khắc sâu kiến thức đã học hoặc rút ra được một nội dung cụ thể của bài học thông qua những ấn tượng khó quên về màu sắc, hình ảnh và âm thanh sinh động của trò chơi
2 Các bước thực hiện biện pháp
Trang 2- Nguyên tắc thiết kế trò chơi:
+ Nguyên tắc vừa sức, dễ thực hiện:
+ Nguyên tắc khai thác vật liệu để thiết kế trò chơi:
Sử dụng triệt để những đồ dùng, phương tiện có sẵn (ở thư viện, đồ dùng của giáo viên, học sinh…)
Các đồ dùng dạy học tự làm khai thác từ những vật liệu gần gũi xung quanh, đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục, tính thẩm mỹ nhưng ít tốn kém
- Quy trình tổ chức trò chơi: Trò chơi học tập có thể được thực hiện
thông qua 5 bước:
+ Giới thiệu tên trò chơi
+ Phổ biến luật chơi
+ Tiến hành chơi
+ Thảo luận rút ra kiến thức
+ Đánh giá kết luận
* Bước 2: Xây dựng kế hoạch bài học (những tiết, nội dung có sử dụng
trò chơi)
Khi xây dựng kế hoạch tôi dựa trên các nguyên tắc như:
+ Lựa chọn trò chơi sao cho phù hợp với bài dạy cả về nội dung và thời lượng;
+ Xác định được mục tiêu của trò chơi đưa ra là gì?
+ Trò chơi đưa ra phải đa dạng, phong phú, có tác dụng khích lệ tinh thần học tập cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp, tránh bỏ rơi học sinh yếu kém ngoài cuộc;
+ Không chọn những trò chơi chỉ tạo được không khí vui nhộn mà lại thiếu tác dụng giáo dục về mặt phẩm chất cũng như kĩ năng học tập
Sau đây là bảng dự kiến những trò chơi sẽ được sử dụng trong chương trình dạy học sinh 8
Bảng kế hoạch tổ chức trò chơi trong chương trình dạy học sinh 8
Trang 3Tên trò
chơi – Bài
áp dụng.
Mục đích- Nội dung trò chơi
Ghi chú
Đóng vai Thông qua biểu lộ trạng thái của các vai diễn dự đoán được nội dung của bài, chương. Khởi động
Bài 6:
Phản xạ
- Mục tiêu: Học sinh bước đầu hình thành khái niệm phản xạ, nguyên nhân gây ra phản xạ
- Chuẩn bị:
+ Mẫu vật cây xấu hổ (trinh nữ) + Quà tặng: 2 tấm thiệp do học sinh tự làm (Trong dự án tái chế giấy)
- Cách chơi:
+ Giáo viên cho học sinh xác định vật mẫu đã chuẩn bị là cây xấu hổ và một bạn trong lớp
+ Quan sát và ghi nhớ đặc điểm của cây xấu hổ khi ta chạm vào, và một bạn học sinh bị cô giáo bất ngờ gọi to tên của mình
+ Chọn 2 học sinh đóng vai biểu lộ trạng thái của cơ thể trong 2 trường hợp trên
+ Các học sinh khác nhận xét, giáo viên chốt kiến thức
- Tổng kết trò chơi: Tặng cho 2 bạn giới thiệu nhanh và biểu lộ đúng nhất trạng thái của 2 trường hợp đóng vai
- Gv lấy kết quả dẫn dắt vào bài mới
Bài 27:
Tiêu hóa ở
dạ dày
- Mục tiêu: Hiểu được cấu tạo của dạ dày phù hợp với chức năng biến đổi thức ăn
- Chuẩn bị:
+ Phân vai (5 Hs) Dạ dày, G, L, P
- Cách chơi:
+ Giáo viên cung cấp thông tin khẳng định dạ dày chỉ tiêu hóa được Pr, Hs ghi nhớ thông tin + Chọn 2 học sinh đóng vai biểu lộ trạng thái
“có” hoặc “không” bị tiêu hóa bởi dạ dày với 5 thành phần thức ăn
+ Các học sinh khác nhận xét, giáo viên chốt kiến thức
Trang 4- Tổng kết trò chơi: Tặng cho 2 bạn giới thiệu nhanh và biểu lộ đúng nhất trạng thái của 4 trường hợp đóng vai
- Gv lấy kết quả dẫn dắt vào bài mới
Tiếp sức
+ Phát hiện, nhớ vị trí và gọi tên các cơ quan trên tranh vẽ, mô hình.
+ Rèn luyện tác phong nhanh nhẹn, phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trongnhóm.
+ Giáo dục ý thức tích cực và tinh thần hợp tác trong các hoạt động tập thể
Tìm hiểu kiến thức mới
Bài 16:
Tuần hoàn
máu và
lưu thông
bạch huyết
Bài 20:
Hôhấp và
các cơ
quan hô
hấp
- Mục tiêu:
+ Học sinh bước đầu nhận biết các thành phần tham gia vào tuần hoàn máu trong cơ thể
+ Nhận biết vị trí, tên các cơ quan trong hệ hô hấp
- Chuẩn bị:
+ Tranh câm: Sơ đồ cấu tạo hệ tuần hoàn máu
+ 2 tấm thẻ bài ghi chữ A và chữ B + Stick hình bông hoa
- Cách chơi:
+ Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi: Đội A và đội B
+ Giao nhiệm vụ 2 mỗi đội: Ghi tên các thành phần tham gia vào quá trình tuần hoàn máu, các
cơ quan trong hệ hô hấp
+ Mỗi đội cử 1 đại diện cầm thẻ bài của đội mình lên ghi tên của các thành phần theo số thứ tự theo yêu cầu lên bảng lớp, nếu không nhớ thêm tên cơ quan thì cầm tấm thẻ chạy về đưa cho 1 thành viên khác của đội lên viết tiếp Cứ như thế, trong vòng 3 phút đội nào ghi được tên nhiều tên bộ phận, cơ quan hơn sẽ chiến thắng
- Tổng kết trò chơi: Qua hoạt động, nhóm thắng cuộc được tặng 2 bông hoa, nhóm thua cuộc được tặng 1 bông hoa để khích lệ tinh thần tham gia của các đội
Biệt đội anh Hợp tác tích cực trong vận dụng nhanh kiến thức trả Tìm hiểu kiến
Trang 5Tên trò
chơi – Bài
áp dụng.
Mục đích- Nội dung trò chơi
Ghi chú
hùng lời các câu hỏi thông qua tranh ảnh, thông tin thu thập được. thức mới
Bài 13:
Máu và
môi
trường
trong cơ
thể
Bài 14:
Bạch cầu –
Miễn dịch
Bài 39:
Bài tiết
nước tiểu
- Mục tiêu:
+ Học sinh nắm được chức năng của huyết tương
và hồng cầu + Biết các quá trình tạo thành nước tiểu trong các đơn vị chức năng của thận
- Chuẩn bị:
+ Máy chiếu hoặc tivi kết nối internet + 2 tấm thẻ bài ghi chữ: Biệt đội I và Biệt đội II + 1 bảng nhóm cỡ A3
- Cách chơi:
+ Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi mang tên:
Biệt đội I và Biệt đội II + Mỗi đội nhận 1 bảng nhóm cỡ A3 Mỗi nhóm lần lượt ghi đáp án của từng câu hỏi ra bảng nhóm, hết thời gian 1 bạn trong từng nhóm giơ kết quả so sánh
+ Nhóm trả lời đúng và đảm bảo thời gian quy định được 10 điểm cho mỗi câu hỏi
- Tổng kết trò chơi: Đội nào ghi được nhiều điểm đội đó chiến thắng
Ghép chữ
vào hình
+ Học sinh xác định được vị trí và gọi tên các cơ quan,
hệ cơ quan trên tranh và mô hình cơ thể người.
+ Rèn luyện kỹ năng quan sát tranh, mô hình, tác phong nhanh nhẹn của học sinh.
Tìm hiểu kiến thức mới hoặc luyện tập
Bài: Bộ
xương
Bài 24:
Tiêu hoá và
các cơ
quan tiêu
hoá
Bài 25:
Tiêu hóa ở
- Mục tiêu: Học sinh ghi nhận biết:
+ Các bộ phận của các cơ quan tiêu hóa + Các bộ phận trong khoang miệng + Các thành phần cấu tạo thận
…
- Chuẩn bị:
+ Sơ đồ câm các cơ quan trong hệ tiêu hóa của cơ
Trang 6khoang miệng
Bài 38:
Bài tiết và
cấu tạo
hệ bài tiết
nước tiểu
Bài 46:
Trụ não,
tiểu não,
não trung
gian
Bài 51: Cơ
quan phân
tích thính
giác
thể người + Các tấm phiếu rời ghi tên các cơ quan trong hệ tiêu hóa của cơ thể người
+ Quà tặng: 2 chiếc bút bi (do hội phụ huynh tặng)
- Cách chơi:
+ Giáo viên treo sơ đồ câm: “Các cơ quan trong
hệ tiêu hóa của cơ thể người” lên bảng lớp
+ Học sinh thảo luận cặp đôi, ghi nhớ các bộ phận của tế bào trên hình ảnh
+ Cặp học sinh có đáp án nhanh nhất được lên bảng ghép các tấm phiếu rời vào sơ đồ câm để được đáp án đúng
- Tổng kết trò chơi: Tặng cho cặp đôi nhanh và đúng nhất 2 chiếc bút bi
Chiêc nón
kì diệu
+ Củng cố khắc sâu kiến thức của bài học, chủ đề + Rèn luyện kỹ năng quan sát, nhớ, vận dụng kiến thức Sinh học đã học của học sinh.
Củng cố -Luyện tập
Tất cả các
bài trắc
nghiệm có 4
đáp án.
- Chuẩn bị:
+ Giáo viên thiết kế trò chơi trắc nghiệm 4 đáp án chọn 1 đáp án đúng
- Cách chơi:
+ Các cá nhân trong lớp tham gia trò chơi + Cá nhân chọn câu hỏi trong tổng số câu hỏi + Luật chơi: quay nón trên đó có ghi số điểm
- Tổng kết trò chơi: Trả lời đúng câu hỏi đạt số điểm tương ứng
Hái lộc đầu
xuân
Ngôi sao
may mắn
+ Củng cố khắc sâu kiến thức của bài học, của chủ đề
+ Rèn luyện kỹ năng quan sát, nhớ, vận dụng kiến thức Sinh học đã học của học sinh.
Tất cả các
bài hỏi và
- Chuẩn bị:
+ Giáo viên thiết kế trò chơi có không quá 10 câu hỏi
Trang 7Tên trò
chơi – Bài
áp dụng.
Mục đích- Nội dung trò chơi
Ghi chú
trả lời
- Cách chơi:
+ Các cá nhân trong lớp tham gia trò chơi + Cá nhân chọn câu hỏi trong tổng số câu hỏi
- Tổng kết trò chơi: Trả lời đúng câu hỏi đạt số điểm tương ứng
* Bước 3: Tiến hành thực hiện kế hoạch:
- Dựa vào kế hoạch trên trong quá trình dạy học tôi đã đưa được các trò chơi vào các tiết học một cách phù hợp và tương đối hiệu quả Khi tổ chức trò chơi tôi luôn chú ý đến vai trò của mình là người đóng vai trò hướng dẫn là trung tâm thu hút học sinh tham gia và là trọng tài của các trò chơi Tuy nhiên tôi vẫn rất lưu ý một số vấn đề sau:
- Giáo viên phải có phong thái chững chạc, nghiêm túc nhưng lại hết sức vui vẻ, gần gũi, hoà đồng với các em
- Lời nói phải rõ ràng, dễ hiểu, ấn tượng, luôn gây tạo sự hấp dẫn và pha trộn ít hài hước trong mỗi trò chơi Nhằm tác động đến tình cảm, tâm lý và đem lại niềm vui tươi, sự hứng thú trong học tập cho học sinh
- Biết phối hợp hài hoà giữa lời nói và các động tác cần thiết (cơ mặt, tay, chân, ), để học sinh dễ dàng nắm bắt nội dung và hoá thân vào các trò chơi một cách tự nhiên
- Sau mỗi trò chơi tuyên dương, khen thưởng (nếu có) đối với đội thắng, người thắng, khích lệ, động viên các em có kết quả gần đúng hoặc chưa chính xác nhằm động viên, khích lệ tinh thần các em một cách kịp thời, kích thích sự phấn chấn, hào hứng học tập cho học sinh và giảm bớt sự căng thẳng, động viên các em còn yếu tinh thần cố gắng học tập tham gia các trò chơi tiếp theo
- Tránh việc tổ chức trò chơi quá ồn ào, náo nhiệt làm ảnh hưởng không tốt đến các lớp học bên cạnh
- Thời gian chơi trong mỗi tiết dạy không nên để quá 10 phút
*) Hướng dẫn cách chơi:
- Trước hết, giáo viên phải ổn định được các đội chơi, người chơi cho phù hợp, cân đối lực lượng
- Giới thiệu trò chơi, cách chơi: Đây là khâu rất quan trọng, giáo viên giới thiệu trò chơi một cách ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, thu hút và hấp dẫn người chơi (có những trò chơi khó thì giáo viên phải cho chơi thử trước)
Trang 83 Vai trò, tác dụng và hiệu quả.
Việc đưa trò chơi vào trong tiết học một cách bài bản có mục đích rõ ràng giúp tất cả các thành viên trong lớp sẽ có cơ hội tham gia hoạt động chủ động tìm tòi, chia sẻ, chiếm lĩnh kiến thức vào các vấn đề đưa ra trong trò chơi Các
em không còn tiếp thu kiến thức một cách thụ động theo kiểu nghe và hiểu mà chủ động, tích cực với không khí học tập hào hứng, cởi mở thân thiện, mạnh dạn, tích cực khi tham gia trò chơi Sau mỗi trò chơi các em tiếp thu kiến thức một cách chủ động, nhẹ nhàng, dễ hiểu và nắm bắt những kiến thức trọng tâm ngay trên lớp Mức độ học sinh yêu thích môn Sinh và tính tích cực trong các hoạt động học được tăng lên, nhiều học sinh rất háo hức khi đến tiết Sinh, một
số em trước kia còn rụt rè khi tham gia trò chơi thì đã chủ động và tích cực hơn với tinh thần thoải mái, nhẹ nhàng
- Phát huy khả năng quan sát, tư duy sáng tạo, hoạt động nhóm, tự tin, hợp tác
- Giáo dục học sinh tính tự giác, trung thực, sự kiên trì, tính kỷ luật và tinh thần đồng đội trong học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày
Ngoài ra, thông qua tổ chức trò chơi, giáo viên có thêm kênh thông tin nhằm đánh giá chính xác hơn phẩm chất, năng lực và sự tiến bộ của học sinh
III KẾT QUẢ.
- Về định tính:
Sau một năm áp dụng trò chơi vào các tiết học ở trường, tôi thật sự hài lòng với kết quả học tập của học sinh tại lớp mình áp dụng Tiết học trở nên sinh động, cuốn hút, xua tan được bầu không khí căng thẳng trong giờ học Đặc biệt là các trò chơi để lại cho các em ấn tượngsâu sắc thông qua màu sắc,
âm thanh, hình ảnh liên quan đến nội dung bài học, điều này giúp các em khắc sâu kiến thức ngay sau mỗi tiết học Tôi nhận thấy học sinh rất hứng thú, say mê học tập Không còn hiện tượng ngủ gật trong giờ học kể cả tiết 5, các em bước vào tiết học với tâm trạng thoải mái, thích thú Kết quả kiểm tra sau mỗi tiết học cũng cho thấy đa số các em hiểu bài, nắm được nội dung cốt lõi của bài học ngay tại lớp
- Về định lượng: Tôi dạy thực nghiệm giải pháp trên lớp 8A3 so sánh với
lớp 8A2 không áp dụng giải pháp, cùng khối lớp đại trà
Kết quả học lực cuối năm học của hai lớp: 8A3 và 8A2
Lớ
p
2
10 26,
3
21 55,
2
1 5,3 Giỏi tăng 3 em = 2,6%
Trang 9Khá tăng 4 em = 10,3%
Yếu giảm 1 em = 5,3%
8A2 38 2 10,
70,
10, 6
- Trong năm học tôi có 3 em tham gia thi giao lưu học sinh giỏi khối 6,7,8 cấp huyện tôi đạt 2 em học sinh giỏi chiếm 66,6%
IV KẾT LUẬN NỘI DUNG TRÌNH BÀY.
Một số dạng bài trong chương trình sinh học 6, 7, 8, 9 có thể áp dụng được các trò chơi trên vào phần khởi động, hình thành kiến thức mới hay luyện tập bài, chương của các khối 6 đến 9
Biện pháp này có thể được áp dụng với nhiều đối tượng học sinh, ở nhiều môn học ở trường THCS .và các trường khác trên địa bàn huyện vì ít tốn kém, dễ thực hiện, góp phần tạo hứng thú cho học sinh giúp các hoạt động học đạt kết quả cao
, ngày tháng năm 2020
Người xây dựng biện pháp
Xác nhận của BGH nhà trường
………
………
………
……….