MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP TRONG VIỆC SỬ DỤNG HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ CÀ PHÊ TẠI CÔNG TY FONEXIM HCM

MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP TRONG VIỆC SỬ DỤNG HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ CÀ PHÊ TẠI CÔNG TY FONEXIM HCM I- DỰ BÁO NHU CẦU CÀ PHÊ CỦA THỊ TRƯỜNG THẾ GIỚI VÀ K

MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP TRONG VIỆC SỬ DỤNG HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ CÀ PHÊ TẠI CÔNG TY FONEXIM HCM

I- DỰ BÁO NHU CẦU CÀ PHÊ CỦA THỊ TRƯỜNG THẾ GIỚI VÀ

KHẢ NĂNG CUNG CẤP CỦA VIỆT NAM

1 Nhu cầu cà phê của thị trường thế giới:

Trong năm 2009, nhu cầu tiêu thụ cà phê toàn cầu khoảng 130 triệu bao (tăng không đáng kể - chỉ chiếm 0,6% so với năm 2008) Mỹ, Braxin và các nước Châu Âu là các quốc gia tiêu thụ cà phê lớn trên thế giới, chiếm gần 62% lượng tiêu dùng cà phê toàn cầu, nhưng tăng trưởng tại các nước này lại giảm mạnh (Mĩ: -0,9%, Bra-xin: 3,8% và các nước Châu Âu: -1,2%) Những động thái cung cầu như đã phân tích ở trên cho thấy trong năm 2009 sản lượng cà phê toàn cầu

sẽ bị thặng dư 7,6 triệu bao (tăng hơn 5 triệu bao so với dự đoán trong năm 2008) Như vậy, hàng tồn kho sẽ tăng 42 triệu túi và kéo theo tăng tỷ lệ hàng dự trữ cho tiêu dùng từ 26,7 triệu cao năm 2008 lên 32,4 triệu bao năm 2009 Ngoài những thị trường như Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Ý, Pháp, Canada, Anh là những thị trường nhập khẩu cà phê hàng đầu thế giới, năm 2009, những thị trường tiềm năng cho xuất khẩu cà phê toàn cầu được thống kê trong bảng dưới đây :

Bảng 3.1: Các thị trường tiềm năng cho xuất khẩu cà phê thế giới năm 2009

Country

Kim ngạch nhập khẩu cà phê 11 tháng năm 2008 (triệu USD)

Tăng trưởng nhập khẩu cà phê 11 tháng năm 2008 (%)

Tăng trưởng kinh tế năm

2008 (%)

Tăng trưởng kinh tế năm

2009 (%)

Nguồn: AGROINFO tổng hợp – Ghi chú: (*) dự báo của IMF

Bỉ là thị trường tiềm năng đứng đầu với kim ngạch nhập khẩu cà phê 11 tháng năm 2008 gần 1,1 tỉ USD, đống thời cũng là thị trường có tăng trưởng nhập khẩu cà phê lớn nhất (đạt 99,07% so với năm 2007) Năm 2009, tăng trưởng kinh tế của Bỉ sẽ đạt khoảng 0,2%, nhu cầu nhập khẩu cà phê sẽ tăng nhẹ cùng với sự tăng trưởng kinh tế

Rumani là thị trường nhập tiềm năng khẩu cà phê có tăng trưởng kinh tế lớn nhất trong năm 2008 với tốc độ 8,6% Năm 2009, dựa vào tốc độ tăng trưởng kinh tế (theo dự báo sẽ đạt 4,8%), thị trường Rumani được kỳ vọng sẽ là một trong những thị trường có tiềm năng rất lớn nhập khẩu cà phê của thế giới

Slovakia là một trong số ít các thị trường có tăng trưởng nhập khẩu cà phê lớn hơn 50% trong 11 tháng đầu năm 2008 Với tốc độ tăng trưởng kinh tế khá

ổn định (năm 2008 đạt 7,4%, năm 2009 dự báo đạt 5,6%), Slovakia sẽ tiếp tục là thị trường có tăng trưởng nhập khẩu cà phê lớn của thế giới năm 2009

Các thị trường tiềm năng khác (Áo, Thụy Sỹ, Thụy Điển, Hàn Quốc, Bồ Đào Nha ) được dự báo sẽ đạt tăng trưởng kinh tế dương năm 2009 và sẽ tiếp tục tăng kim ngạch nhập khẩu cà phê Đây sẽ là những thị trường xuất khẩu rất tốt

cho ngành cà phê thế giới trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm kéo theo nhu cầu tiêu dùng cà phê ở các thị trường chính đang có xu hướng giảm đi

(Trích từ ”Báo cáo thường niên ngành hàng cà phê Việt Nam 2008 và triển vọng 2009“ của Trung tâm Thông tin PTNNNT)

2 Khả năng cung cấp cà phê của Việt Nam

Dự báo khả năng cung cấp cà phê năm 2009

Theo Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA), sản lượng cà phê năm 2009 của Việt Nam ước đạt khoảng 16 triệu bao (tương đương với 960.000 tấn) Như vậy theo VICOFA, sản lượng năm 2009 sẽ giảm nhẹ khoảng 0.65% so với năm 2008 tương đương khoảng 6.300 tấn Còn theo dự báo của Hiệp hội cà phê thế giới, sản lượng cà phê của Việt Nam sẽ không giảm nhiều trong vụ 2009 do cây cà phê vẫn còn “trẻ”, trong 3 năm tới, cà phê Việt Nam sẽ cho sản lượng khoảng 18-21 triệu bao (tương đương với 1,08 – 1,26 triệu tấn)

Thực trạng ngành hàng cà phê Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Chưa bao giờ kinh doanh cà phê lại khó khăn như hiện nay Từ đầu tháng 7/2009 trở lại đây giá cà phê giao dịch trên thị trường thế giới biến động khá thất thường Giá giao dịch vào đầu tháng 7 giảm 19 USD/tấn so với ngày cuối tháng 6 nhưng vài hôm sau lại tăng trở lại 30 USD/tấn Đà tăng tiếp tục duy trì vài ngày sau đó nhưng rồi lại đột ngột giảm trở lại 12 USD/tấn

Giá cà phê hiện tại chỉ còn 1.323 USD/tấn, giảm tới 1.433 USD/tấn (giá tháng 7/2009) so với thời điểm đầu tháng 3 năm 2008 khi giá cà phê lên tới mức đỉnh là 2.757 USD/tấn Trong khi đó, ở thị trường nông thôn, một số đại

lý nhỏ đã không ngừng ngại thu gom cà phê với mức giá cao hơn từ 500 –

700 đồng/kg, khoảng 24.000 – 24.200 đồng/kg

Trước diễn biến thất thường của thị trường cà phê trên thế giới trong những ngày qua đã làm cho nhiều doanh nghiệp kinh doanh cà phê càng thêm lúng túng Theo mức giá giao dịch của ngày 2/7 là 1.323 USD/tấn thì giá tương ứng mà các doanh nghiệp thu mua trong nước phải là dưới 21.500 đồng/kg mới có lãi Đằng này, do khan hàng nên nhiều doanh nghiệp đã phải chịu lỗ tới 2.000 đồng/kg để thu gom cà phê với mức giá ngoài ý muốn là 23.500 đồng/kg

Có thể khẳng định giá cà phê trong thời gian qua không còn tuân theo quy luật cung cầu nữa mà đang bị giới đầu cơ lũng đoạn Bởi sản lượng cà phê thực tế không còn nhiều Sản lượng cà phê niên vụ 2008- 2009 của VN đạt 960.000 tấn, qua 6 tháng đầu năm đã bán đươc trên 2/3 số đó

Như vậy, lượng cà phê còn lại của Việt Nam chỉ từ 220.000 đến gần 300.000 tấn thì chưa đủ để xuất theo các hợp đồng đã ký đến thời điểm này Trong khi đó, hầu hết sản lượng cà phê của Việt Nam được bán qua khâu trung gian cho các nhà đầu cơ nước ngoài (hiện có tổng cộng 12 doanh nghiệp nước ngoài đang thu mua cà phê ở Việt Nam) chứ mới chỉ có lèo tèo vài doanh nghiệp tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường LIFFE (London) với số lượng vài ba lô hàng

Do bán qua khâu trung gian và xử lý thông tin kém, cộng thêm thiếu tính liên kết nên hồi đầu tháng 6 vừa qua, các nhà đầu cơ đã tung tin rằng giá cà phê sẽ tăng đột biến vào cuối tháng do khan hiếm hàng khiến cho nhiều doanh nghiệp Việt Nam đua nhau đầu cơ tích trữ, mạnh ai nấy làm Chỉ sau một thời gian ngắn, khi các Quỹ đầu cơ ngừng mua vào thì họ lại tung tin giá

cà phê sẽ giảm mạnh trong thời gian tới đã làm nhiều doanh nghiệp Việt Nam chới với, sợ lỗ nên bán túng, bán tháo để trả nợ

Đến nay, số lượng cà phê còn lại của niên vụ vừa qua chưa đáp ứng đủ số lượng hợp đồng đã ký với khách hàng, nhưng ngặt nỗi hầu hết số hàng này

đang bị kẹt ở trong dân Doanh nghiệp cũng chỉ là người mua đi, bán lại còn người quyết định đầu cung vẫn là người nông dân Đây cũng là một cái khó nữa khiến các doanh nghiệp Việt Nam vì thiếu khả năng tài chính và cung cách làm ăn thiếu chuyên nghiệp đang lâm vào hoàn cảnh khó khăn Giá thấp thì người dân và các đại lý nhỏ găm hàng không bán, giá cao thì doanh nghiệp thua lỗ Đó cũng là một nghịch lý

II- THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG TƯƠNG LAI NÓI CHUNG VÀ THỊ

TRƯỜNG TƯƠNG LAI CÀ PHÊ NÓI RIÊNG TẠI VIỆT NAM

1 Thị trường tương lai tại Việt Nam

 Thị trường giao sau ở Việt Nam chưa phát triển, chỉ có một số hàng hoá như ngoại tệ, vàng được các Ngân hàng thực hiện Các giao dịch về café, gạo cũng được 1 số nhà kinh doanh thực hiện trên thị trường quốc tế

 Luật chứng khoán Việt Nam cũng đã có quy định về các hình thức giao dịch giao sau, tuy nhiên trên thực tế thì vẫn chưa thể áp dụng vì chưa được hướng dẫn thực hiện cụ thể Những phương thức này chỉ có thể áp dụng khi thị trường chứng khoán Việt Nam đảm bảo các yếu tố về hạ tầng kỹ thuật, pháp lý và phát triển đến một trình độ cao hơn nhiều so với hiện nay

 Một số ngân hàng như HSBC, Standard Charter,ABN, Citi …đã có những giao dịch hoán đổi lãi suất lớn, ngoại tệ trên thị trường Việt Nam tuy nhiên về các giao dịch giao sau thì vẫn chưa thực hiện được

Ví dụ: HSBC đã cung cấp gói Swaps tiền Đồng cho một công ty đa quốc gia với số vốn lên tới 15 triệu USD trên tại trường Việt Nam Theo đó, HSBC sẽ đưa VND và nhận USD từ khách hàng, tới tháng 12/2007, HSBC sẽ đưa USD và nhận lại VND từ khách hàng Với giao dịch này, khách đã đạt được mức lãi suất cạnh tranh nhất trên thị trường nội địa cho

việc vay vốn tiền Đồng kỳ hạn 3 năm mà không chịu bất cứ một rủi ro nào về tỷ giá USD/VND

2 Thị trường tương lai cà phê

Trong những năm gần đây, giao dịch hợp đồng tương lai cũng được Nhà Nước nghiên cứu và cho áp dụng thí điểm Năm 2004, Ngân hàng Nhà Nước lần đầu tiên đã cấp cho ngân hàng Việt Nam là Ngân Hàng Techcombank được quyền giao dịch hợp đồng tương lai (Futures Contract) trên thị trường trực tiếp với các sàn giao dịch nước ngoài

Luật Thương Mại ra ngày 14/6/2005, có hiệu lực vào đầu năm 2006, đã cho phép “mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa”, bao gồm hợp đồng kỳ hạn

và hợp đồng quyền chọn Theo luật: “thương nhân VN được quyền hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa ở nước ngoài theo quy định của Chính phủ” Nghị định của Chính phủ về hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa sẽ được ban hành Đây là hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp Việt Nam mạnh dạn tham gia giao dịch trên LIFFE

Lần đầu tiên ở nước ta, loại giao dịch hợp đồng tương lai đối với mua bán cà phê được thực hiện vào ngày 6/11/2004 giữa Công ty Đầu Tư Xuất Nhập Khẩu Đắk Lắk (Inexim Dak Lak) với sàn giao dịch LIFFE (London Internationnal Financial Futures & Options Exchange) thông qua nhà môi giới Techcombank

Từ đó đến nay, đã có nhiều doanh nghiệp thực hiện phương thức mua bán này đạt hiệu quả khá cao Số lượng doanh nghiệp tham gia LIFFE chủ yếu tập trung

ở Đắk Lắk, Gia Lai, Bình Dương, TP.HCM và Hà Nội Doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp chiếm 40%, còn lại là đại lý thu mua, chế biến cà phê Tổng số lượng giao dịch tính đến nay trên 70.000 lot (5 tấn/lot), tức 350.000 tấn cà phê nhân, từ tháng 3 năm 2009, 1 lot = 10 tấn

Với mục tiêu sử dụng hợp đồng tương lai (Futures Contract) làm công cụ phòng chống rủi ro (Hedging) để tránh thua thiệt về giá cho thị trường hàng thật,

khoảng một nửa sản lượng cà phê nhân Robusta xuất khẩu trong nước đang được xuất khẩu thông qua thị trường giao dịch LIFFE Có thể nói, đây là thành công bước đầu của các doanh nghiệp Việt Nam trên đường hội nhập

Sau thời gian tham gia giao dịch tương lai kết quả đạt được là làm cho thị trường trong nước gần hơn với thị trường quốc tế về giá xuất khẩu, tạo khả năng linh hoạt trong đặt giá, phòng ngừa rủi ro cho hàng tồn kho hay hàng đã chốt giá

và tận dụng đòn bẩy tài chính, để kiếm lời

Tuy nhiên, sau thời gian tham gia thị trường Luân Đôn, sử dụng công cụ tài chính phòng ngừa rủi ro qua các hợp đồng tương lai đã xảy ra một số biến tướng như:

 Nghề mua bán hợp đồng tương lai mới du nhập vào nước ta nên còn rất mới mẻ, khả năng phân tích và tập hợp thông tin về thị trường thế giới có hạn vì thế không ít doanh nghiệp dự đoán sai giá cả tương lai nên đã chịu thua lỗ nặng Một số doanh nghiệp đã tự đứng ra làm trung gian giao dịch để thu phí bất hợp pháp từ các đối tượng không

đủ điều kiện giao dịch với Techcombank, trong khi các đối tượng chưa được khuyến cáo đầy đủ, chưa hiểu biết sâu về phương thức này

và thực sự không có cà phê, năng lực tài chính lại quá nhỏ bé so với các đại gia nước ngoài vì thế việc thua lỗ là tất yếu

 Các doanh nghiệp không xem nó như một công cụ phòng, chống rủi

ro khi thị trường biến động, mà tham gia giao dịch mang tính đầu cơ,

“đỏ, đen”, đặt lệnh mua bán khống, không có cà phê Robusta vẫn tham gia giao dịch với thị trường LIFFE (London), không có cà phê Arabica vẫn giao dịch với thị trường NYBOT (New York) Lúc đầu, giao dịch qua LIFFE chỉ có các nhà xuất khẩu cà phê, đại lý với hy vọng tránh rủi ro do biến động giá trên thị trường thế giới

Ví dụ như ở Buôn Mê Thuộc, đến mùa thu hoạch, người dân: giáo viên, viên chức, dân buôn bán tạp hoá thường bỏ tiền ra mua vài tấn

cà phê để gửi vào kho các công ty xuất khẩu chờ giá lên thì bán, xem như một hình thức tiết kiệm rất chính đáng Nhưng bây giờ nhiều người đã chuyển sang mua “hàng giấy” như kiểu bà nội trợ, ông cán

bộ hưu trí ở TP.HCM tham gia chơi chứng khoán khi thấy thị trường nóng lên cách nay hơn hai tháng Thậm chí còn xuất hiện đội ngũ cò mời gọi chơi “hàng giấy”

Tuy nhiên, do phải ký quỹ 8-10% giá hàng thật tại cùng thời điểm (gọi là margin) và mở tài khoản ngoại tệ tại Techcombank nên những người chơi “hàng giấy” lách bằng cách giao dịch qua các công ty có

đủ điều kiện đăng ký giao dịch với LIFFE thông qua ngân hàng này

Một chuyên gia cà phê thừa nhận, trong 33 doanh nghiệp tham gia giao dịch với LIFFE qua Techcombank thì gần một nửa là doanh nghiệp tư nhân và họ sẵn sàng rủ rê những người khác tham gia giao dịch Các “nhà cái” được hưởng chênh lệch phí giao dịch nộp cho Techcombank mà người chơi “hàng giấy” đóng vào

Chẳng hạn, mức phí giao dịch mà Techcombank thu cả hai chiều mua

và bán cho 1 lot là 28 USD nhưng “nhà cái” thu của người chơi 30 USD Đấy là chưa kể, càng nhiều người tham gia thì khối lượng giao dịch càng lớn và mức phí mà “nhà cái” nộp cho Techcombank càng giảm

Ví dụ: giao dịch cả hai chiều hơn 300 lot trong một tháng thì mức phí giảm xuống 26 USD/lot và hơn 800 lot mỗi tháng thì phí chỉ còn 20 USD, nhưng “nhà cái” vẫn thu đủ của người chơi “hàng giấy” 30 USD/lot

Một nhà xuất khẩu cà phê có tham gia giao dịch qua mạng cho biết, hiện nay có ít nhất 70 doanh nghiệp chuyên chơi “hàng giấy” nhưng phần lớn chưa hề trực tiếp xuất khẩu cà phê và phải chơi qua các “nhà cái” Chơi “hàng giấy” không khác gì chơi hụi, có thể vỡ nợ dây chuyền

 Các cá nhân không nắm rõ nghiệp vụ rõ nghiệp vụ tham gia thị trường giao dịch kỳ hạn Vì thị trường giao dịch cà phê quốc tế như LIFFE hay NYBOT rộng lớn rất nhiều so với thị trường nội địa Một đêm giao dịch có thể lên đến 50.000 – 70.000 lots (1 lot = 5 tấn

cà phê), trong khi mỗi tháng Việt Nam chỉ có thể xuất khẩu vài chục ngàn tấn cà phê, cao nhất là 140.000 tấn/ tháng Mức độ biến động giá

cả nhiều khi rất cao trong một phiên giao dịch, có thể trên dưới 40

-60 USD/tấn Nếu liên tục trong 3 phiên, khoảng chênh lệch lên đến 120-180 USD/tấn, chạm “stop loss”, do mức ký quỹ 8-10% trên giá trị giao dịch của doanh nghiệp và một mức quỹ duy trì với Ngân hàng để đảm bảo giá trị tài khoản trên sàn giao dịch thế giới Những biến động gần đây có lúc lên đến 100, có trường hợp lên đến 300 USD/ phiên, đây là mức nguy hiểm, do đa số các DN năng lực tài chính hạn chế Rủi ro còn cao hơn trong giao dịch với thị trường NYBOT (chuyên cà phê Arabica - ở Việt Nam số lượng rất ít)

Những cảnh báo này được đưa ra, khi công cụ phòng chống rủi ro đang bị biến tướng thành trò cờ bạc hợp pháp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ Thời gian đầu, giao dịch qua LIFFE là nhà xuất khẩu cà phê chính thống, đại lý và nếu có là nông dân Giờ đây hình thức giao dịch này trở thành “cơn sốt” ở Đắk Lắk (nhất là TP Ban Mê Thuột), đang mở rộng ra Đồng Nai, TPHCM khi ai cũng có thể tham gia (như phong trào chơi thị trường chứng khoán của người dân TPHCM, Hà Nội)

 Chỉ bỏ ra khoảng 10% giá trị trên thị trường có được 1 lot (5 tấn cà phê) dù là trên giấy Khoảng 40 doanh nghiệp tham gia giao dịch trực tiếp thị trường LIFFE nhưng có người dự đoán, con số thực tế gần gấp đôi, đa phần đều chưa trực tiếp xuất khẩu cà phê và chỉ chơi “ké” thông qua các doanh nghiệp đã đăng ký với Ngân hàng

Những doanh nghiệp hay cá nhân này đơn thuần mua vào, chờ giá lên bán ra hay giá xuống, để mua vào, nhằm kiếm lời nhanh nhất, nên rủi

ro rất cao Con số lỗ hiện nay lên đến bạc triệu USD rơi vào những đối tượng này, do không nắm rõ công cụ khi giao dịch với LIFFE hay NYBOT Trong khi, doanh nghiệp kinh doanh cà phê thực sự, kết hợp hợp đồng kỳ hạn trên LIFFE dù lợi nhuận ít, nhưng mức rủi ro thấp hơn

III- NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ HẠN CHẾ KHI THAM GIA GIAO DỊCH

HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI CỦA CÔNG TY.

Tham gia vào thị trường giao dịch tương lai từ đầu năm 2008, kết quả đạt được

đó là bảo hộ được hàng hoá của mình, tuy nhiên đang trong thời gian dò dẫm thực hiện cũng gặp rất nhiều khó khăn và hạn chế như:

1 Khó khăn

a Thời gian giao dịch theo giờ Luân Đôn có giờ mở cửa từ 16h chiều Việt Nam

và kết thúc vào nửa đêm Việc thức đêm giao dịch là một bất lợi cho các nhà kinh doanh cà phê nói chung và công ty nói riêng

b Giao dịch hàng hóa trên thị trường giao sau và sử dụng hợp đồng tương lai

để thực hiện giao dịch là một vấn đề hết sức phức tạp và còn rất mới mẻ ở Việt Nam nên cần có trình độ chuyên môn vững vàng để tham gia giao dịch

c. Giá cà phê thế giới giảm là do hoạt động giao dịch trên thị trường thế giới khá trầm lắng vì không còn hàng, việc thu mua hàng hết sức khó khăn Việt