(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ XUÂN TRƯỜNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS

HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Văn Hùng

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các số liệu có trong đề tài này là do tôi thu thập được trong quá trình điều tra, khảo sát Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, chưa được công bố trên bất kì phương tiện thông tin nào Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020

TÁC GIẢ

Vũ Xuân Trường

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp và gia đình

Tác giả xin chân thành cảm ơn:

Ban giám hiệu, phòng đào tạo, khoa tâm lý giáo dục trường Đại học Sư Phạm - Đại học Thái Nguyên

Đồng thời, tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, các cơ quan đoàn thể xã hội, phụ huynh học sinh trên địa bàn huyện đã nhiệt tình cộng tác, giúp đỡ, cung cấp thông tin, số liệu, cho ý kiến và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên cứu thực tế để thực hiện đề tài luận văn

Đặc biệt, tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết hơn đến Thầy giáo - TS Phạm Văn Hùng - Người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu và trực tiếp giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này

Mặc dù, tác giả đã cố gắng rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận được những lời chỉ dẫn của các thầy, cô giáo, ý kiến đóng góp trao đổi của các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Vũ Xuân Trường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TRƯỜNG THCS 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh 8

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý, giá trị sống, trải nghiệm 11

1.2.2 Hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm 16

1.3 Hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh dân tộc thiểu số thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở 18

1.3.1 Đặc điểm học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu sổ 18 1.3.2 Giáo dục giá trị sống cho học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số 19 1.3.3 Giáo dục giá trị sống qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung

học cơ sở dân tộc thiểu số 22 1.4 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải

nghiệm ở trường trung học cơ sở 28 1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở

trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 28 1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở

trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 29 1.4.3 Chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở

trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 30 1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở

trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 31 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác quản lý hoạt động giáo dục giá trị

sống thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở 34 Kết luận chương 1 38

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN 39

2.1 Vài nét về giáo dục THCS huyện Phú lương tỉnh Thái Nguyên 39 2.2 Thực trạng hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải

nghiệm ở các trường THCS huyện Phú Lương 44 2.2.1 Thực trạng về nhận thức của CBQL, GV về các giá trị sống cần giáo dục

cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS huyện Phú Lương 45 2.2.2 Thực trạng các hoạt động giáo dục giá trị sống được tổ chức thông

qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS huyện Phú Lương 46

2.2.3 Thực trạng các nội dung hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh

dân tộc thiểu số thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường

THCS huyện Phú Lương 49

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 51

2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 51

2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 53

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 54

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 56

2.4 Đánh giá 58

2.4.1 Điểm mạnh 58

2.4.2 Điểm yếu 60

2.4.3 Nguyên nhân 62

Kết luận chương 2 66

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN 67

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 67

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục đích 67

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 67

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 68

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 68

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên 69

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 77

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 77

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 77

3.4.2 Phương pháp khảo nghiệm 77

3.4.3 Đối tượng khảo nghiệm 78

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 78

Kết luận chương 3 80

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

động giáo dục GTS của BGH nhà trường 51Bảng 2.7 Kết quả đánh giá hiệu quả thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá

hoạt động giáo dục GTS thông qua hoạt động trải nghiệm cho

HS dân tộc thiểu số tại các trường THCS ở huyện Phú Lương 56

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục giá trị sống là một bộ phận quan trọng trong quá trình giáo dục phát triển nhân cách con người Nhân cách chính là tư cách và phẩm chất con người Nhân cách được thể hiện trong cách ứng xử, nói năng, là sự kết tinh của văn hóa thông qua hệ giá trị, chuẩn mực thế giới quan và nhân sinh quan, trong tình cảm, niềm tin v.v và được thể hiện trong hành vi, cách ứng xử của con người trong cộng đồng xã hội

Trong bối cảnh xu thế hội nhập, đất nước nào xây dựng và giúp cho thế

hệ trẻ có được hệ giá trị giá trị sống đúng đắn, phù hợp với thời đại mà vẫn giữ được bản sắc của dân tộc mình thì đất nước đó phát triển

Ở Việt Nam, các nhà giáo dục đã rất coi trọng việc giáo dục đạo đức thông qua việc dạy “làm người” Cho đến nay, giáo dục giá trị sống vẫn đang là nội dung được toàn xã hội, các nhà nghiên cứu giáo dục, nhà quản lý giáo dục, giáo viên, phụ huynh và học sinh quan tâm Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa; hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng thì vấn đề này càng trở nên có ý nghĩa cấp thiết

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã nêu “Giáo dục và đào tạo

có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển” Nghị quyết cũng nhấn mạnh đến mục tiêu cụ thể của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông là “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” Điều này đặt ra cho giáo

dục nói chung và bậc THCS nói riêng việc đổi mới quan niệm về quá trình giáo dục trong nhà trường Học sinh đến trường không chỉ để học tri thức mà cần học cách rèn luyện những phẩm chất đạo đức, lối sống lành mạnh, có sức khỏe,

Hiện nay, trong các nhà trường, giáo dục giá trị sống đang được lồng ghép vào chương trình học phổ thông từ bậc tiểu học cho đến trung học phổ thông, chủ đạo là môn Giáo dục công dân Các nhà trường đang triển khai nhiều hoạt động dạy giá trị sống cho học sinh mà chưa quan tâm đúng mức đến việc gắn với việc dạy các giá trị sống

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đưa các giá trị sống này vào chỉ đạo cho các nhà trường Ngày 17/2/2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 654/BGDĐT-VP về việc tập huấn cán bộ quản lý, giáo viên về giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh THCS Nội dung tập huấn gồm 3 phần:

Các kiến thức cơ bản về giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống

Phương pháp hình thức giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống

Thiết kế hoạt động giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống

Ngày 31/5/2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Kế hoạch số BGDĐT về việc tập huấn cán bộ cốt cán trường phổ thông về giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh

444/KH-Thực hiện Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục năm học 2014-2015 và công văn số 463/BGD-GDTX ngày 28/1/2015

về việc hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên; thông tư số 04/2014/TT-BGDĐT ban hành quy định quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống và hoạt động ngoài giờ chính khóa Trong “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể” (dự thảo) Bộ Giáo dục Đào tạo cũng xác định 3 phẩm chất giá trị sống cần có là: sống yêu thương, sống tự chủ, sống trách nhiệm

Ở các trường THCS, học sinh có độ tuổi từ 11 đến 15 tuổi, đang có những phát triển nhanh chóng về thể chất, trí tuệ, tâm lý và nhân cách Vì vậy,

họ là đối tượng cần được trang bị những giá trị sống Đặc biệt, đối với học sinh dân tộc thiểu số, do nhiều nguyên nhân, nên khả năng tiếp thu, tiếp cận nguồn thông tin, tri thức về giá trị sống cũng bị hạn chế hơn so với đối tượng học sinh THCS khác Trên thực tế, nhiều học sinh thiếu giá trị sống hoặc chưa hoàn thiện giá trị sống như giao tiếp, ứng xử, bảo vệ môi trường, giáo dục giới tính v.v Một số biểu hiện của việc thiếu giá trị sống đang ngày càng gia tăng như: Bạo lực học đường, quan hệ tình dục, nạo phá thai, thiếu hiểu biết và kỹ năng phòng tránh các tệ nạn xã hội; nói tục, chửi bậy, đánh nhau; thiếu ý thức bảo vệ môi trường v.v

Ở các trường THCS hiện nay chưa có chương trình, tài liệu cụ thể quy định dạy giá trị sống Các nhà trường tự chọn tài liệu, hình thức giáo dục cho học sinh Bản thân cán bộ, giáo viên chưa được đào tạo chính thức về nội dung

và phương pháp giáo dục và quản lý giáo dục giá trị sống cho học sinh THCS

Việc giáo dục và quản lý giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS là rất cần thiết, nhất

là trong bối cảnh hiện nay Với những lý do đó, chúng tôi chọn vấn đề “Quản

lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng về hoạt động giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS huyện Phú Lương; đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số nhằm nâng cao kỹ năng sống, góp phần giáo dục toàn diện cho HS

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh dân tộc thiểu số trường THCS

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng lý luận về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường THCS

- Khảo sát thực trạng hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

5 Giả thuyết khoa học

Giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong thời gian qua đã được quan tâm thực hiện, tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại, yếu kém Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý tác động tới toàn bộ các hoạt động của mọi thành viên trong các trường hướng tới việc giáo dục giá trị sống cho học sinh đồng thời liên kết được ba chủ thể nhà trường - gia đình - xã hội như các thành tố của một hệ thống thì hoạt động giáo dục giá trị sống thông

qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên sẽ đạt kết quả mong muốn Quản

lý giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm phù hợp với đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

6 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Đề tài nghiên cứu chủ thể quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương là Hiệu trưởng trường THCS

Về thời gian: Từ tháng 10 năm 2019 đến tháng 6 năm 2020

Về địa bàn khảo sát: Đề tài được nghiên cứu ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Khách thể khảo sát: Cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp hồi cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa

hệ thống lý luận về giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra (bảng hỏi): Phương pháp này được sử dụng với mục đích khảo sát nhu cầu, nhận thức, sự đánh giá của các khách thể điều tra về

sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Phương pháp phỏng vấn sâu: Phương pháp này được sử dụng với mục đích xin ý kiến của các chuyên gia, các nhà quản lý, các giáo viên có nhiều kinh nghiệm về việc xây dựng và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, đồng thời kiểm tra tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

Phương pháp quan sát: Đây là phương pháp dựa trên tri giác có chủ định nhằm xác định các đặc điểm tâm lý của học sinh qua hành vi, cử chỉ, hành động, xúc cảm của học sinh

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán học như tính điểm trung bình, tính phần trăm để xử lý các số liệu đã thu thập được từ các phương pháp khác

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH

DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TRƯỜNG THCS

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Trong bối cảnh hiện nay, khi xã hội ngày càng phát triển theo xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, xã hội hiện đại đang tồn tại với hai mặt tốt và xấu, cái xấu len lỏi khắp mọi nơi, lối sống phóng khoáng, buông thả, sự xuống cấp về đạo đức của một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên, v.v thì việc tổ chức giáo dục GTS đã trở thành một trong những vấn đề hết sức quan trọng và cấp bách Giáo dục GTS là tiếp cận giáo dục quốc tế, giáo dục con người vì cộng đồng Chính vì vậy, chương trình giáo dục GTS được triển khai từ một dự án quốc tế

từ năm 1995 do trường Đại học Brahmakumarit thực hiện để kỷ niệm 150 năm ngày thành lập Liên hợp quốc, nhằm kêu gọi sự chia sẻ cho một thế giới tốt đẹp hơn Dự án này tập trung vào 12 giá trị sống mang tính phổ quát toàn nhân loại, khẳng định lòng tin vào quyền cơ bản của con người, về phẩm chất, nhân cách giá trị của mỗi người Nội dung này đã được triển khai và áp dụng rộng rãi

ở nhiều quốc gia trên thế giới

Bước sang thế kỷ XXI, với sự hợp tác của các nhà giáo dục trên thế giới, với sự hỗ trợ của UNESCO và tài trợ của Ủy ban quốc tế và UNICEF, Tây Ban Nha đã xuất bản cuốn sách “Những giá trị sống: Một chương trình giáo dục” Chương trình này đã đưa ra những hoạt động giá trị khác nhau dựa trên kinh nghiệm và những phương pháp thực hành đối với các giáo viên và các huấn luyện viên, đối với những trẻ em và những thanh niên muốn tìm hiểu và phát triển 12 giá trị xã hội và cá nhân cơ bản Đó là: Hợp tác, tự do, hạnh phúc,

trung thực, khiêm tốn, tình yêu, hòa bình, tôn trọng, trách nhiệm, giản dị, khoan dung và đoàn kết

Cũng trong thời gian này, khủng hoảng về giá trị đã diễn ra trên toàn cầu, điều này cũng ảnh hưởng ít nhiều đến các quốc gia trên thế giới Vì thế, vấn đề này cũng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học nghiên cứu việc giáo dục giá trị sống cho thế hệ trẻ Thực tiễn giáo dục cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI cho thấy chỉ thông qua con đường giáo dục, giá trị thì mới có thể tạo nên cơ sở bền vững cho việc giải quyết khủng hoảng trong phát triển nhân cách của học sinh

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh

Ở Việt Nam, vấn đề giáo dục GTS cho thế hệ trẻ đã thu hút nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu, trong đó khoa học giáo dục có vai trò, trọng trách lớn cả về nghiên cứu lý luận và triển khai thực tiễn giáo dục GTS cho HS, sinh viên phù hợp với giáo dục trong nước cũng như những xu thế chung của thế giới

Năm 1998, nhà nghiên cứu Hà Nhật Thăng xuất bản cuốn sách “Giáo dục hệ thống giá trị đạo đức nhân văn” Tác giả coi việc trang bị cho học sinh, sinh viên nắm vững hệ thống giá trị cốt lõi là cơ sở cơ bản của nhân cách, rèn luyện để thế hệ trẻ có những hành vi tương ứng với hệ thống giá trị đạo đức nhân văn cốt lõi của dân tộc, phù hợp với xu thế biến đổi của thời đại Những kết quả nghiên cứu trên đã được vận dụng vào việc xây dựng chương trình sách giáo khoa các bậc từ tiểu học đến trung học phổ thông và được triển khai từ năm 2000 trên phạm vi cả nước

Tác giả Lục Thị Nga trong cuốn tài liệu tập huấn “Hiệu trưởng trường trung học cơ sở với vấn đề giáo dục giá trị sống - kỹ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý” (2016), đã giới thiệu ba nội dung chủ yếu là Hiệu trưởng trường trung học cơ sở với vấn đề giáo dục giá trị sống, giáo dục kỹ

năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý Tác giả khẳng định rằng, trong khuôn khổ trường học thân thiện, học sinh tích cực như hiện nay, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một trong những tiêu chí đánh giá trường học Tuy nhiên, việc giáo dục kỹ năng sống cần được bắt đầu từ việc giáo dục giá trị sống Nói khác đi, học sinh, thanh niên cần được giáo dục giá trị sống rồi sau đó là kỹ năng sống Giao tiếp ứng xử trong quản lý là kỹ năng sống quan trọng của chính nhà quản lý giáo dục Mặt khác, đó cũng là một tiêu chí trong bộ chuẩn hiệu trưởng trường phổ thông Cuốn tài liệu này được sử dụng trong các khóa tập huấn nhân rộng tới gần 3000 cán bộ quản lý trường học của 5 tỉnh và được người tham gia đánh giá tốt

Tác giả Hà Thị Lan Hương với bài báo “Giải pháp quản lý nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống” (2017) đã chỉ ra một số giải pháp quản lý của Hiệu trưởng như: Phân công 1 Phó Hiệu trưởng phụ trách công tác ngoại khóa thiết kế các chủ đề giáo dục kỹ năng sống cho phù hợp với nội dung hoạt động thực hiện chủ đề hoạt động ngoài giờ lên lớp theo công văn chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Các chủ đề giáo dục kỹ năng sống phù hợp với nội dung hoạt động

Công trình của nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Hoa, Trần Văn Tính, Vũ Phương Liên “Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông” Cuốn sách này bàn luận đến giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống trong đó giá trị sống là nền tảng, kỹ năng sống là công cụ

và phương tiện để tiếp nhận và thể hiện giá trị sống Đây là những tiền đề đưa công tác giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông vào các nhà trường mạnh mẽ, mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tác giả Phạm Thị Nga với Luận án tiến sĩ “Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh các trường trung học cơ sở trong bối

cảnh đổi mới giáo dục” đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh các trường trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục, dựa trên định hướng phát triển giáo dục của Nghị quyết Trung ương 29-NQ/TW Tác giả nghiên cứu và chỉ ra những biện pháp, cách thức thực hiện, cách chỉ đạo, lãnh đạo, kiểm tra đánh giá, huy động các lực lượng khác vào hoạt động này; cũng như những hoạt động tinh thần và vật chất nhằm hỗ trợ hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh

Qua các công trình nghiên cứu trên, có thể thấy một số những thành tựu như sau:

Thứ nhất, các công trình đã làm rõ về khái niệm giá trị, giá trị sống, xác định những giá trị sống cơ bản của con người Việt Nam và khẳng định vai trò của các giá trị đó đối với sự phát triển văn hóa, con người, đất nước Việt Nam trong giai đoạn cách mạng hiện nay; khẳng định sự cần thiết phải khai thác và phát huy giá trị đó trong sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Các tác giả đã nhận diện tổng quát nội dung giá trị văn hóa tinh thần truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam như: lòng yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, tinh thần nhân ái, khoan dung, trọng tình nghĩa, tinh thần lao động cần cù sáng tạo, truyền thống hiếu học cũng như lối ứng xử tinh tế đã được khái quát thành những giá trị sống của thế hệ trẻ hiện nay

Thứ hai, những nghiên cứu trên đã đi sâu phân tích đặc điểm tâm lý lứa tuổi THCS, đặc điểm phát triển nhân cách, khẳng định vai trò quan trọng của giá trị sống trong chương trình giáo dục, đào tạo con người Các nghiên cứu thực nghiệm đã cho thấy tính hiệu quả của các chương trình đang triển khai từ

đó giúp cho các nhà giáo dục có thể lựa chọn những phương pháp giáo dục giá trị sống thích hợp

Thứ ba, các công trình đã thực hiện việc khảo sát thực trạng giá trị sống, thực trạng giáo dục giá trị sống của học sinh các trường từ bậc tiểu học đến phổ thông Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy khía cạnh thực tiễn của việc khai

thác và giáo dục giá trị sống trong sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước nói chung, và vấn đề xây dựng nhân cách, đạo đức, lối sống của học sinh nói chung

Có thể thấy, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến vấn đề giáo dục giá trị sống, biện pháp để giáo dục giá trị sống cho học sinh Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề giáo dục giá trị sống cho học sinh dân tộc thiểu số, đối tượng học sinh phần nào thiệt thòi hơn so với các học sinh còn lại Những công trình đó là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu và triển khai đề tài giáo dục giá trị sống cho học sinh dân tộc thiểu

số nói chung và trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên nói riêng

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, giá trị sống, trải nghiệm

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý là khái niệm được hình thành từ rất lâu với sự phát triển của tri thức nhân loại cũng như nhu cầu của thực tiễn, khái niệm này ngày càng được phát triển và hoàn thiện hơn Có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm này

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa ra định nghĩa này như sau: Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [7;tr.9]

Tác giả Trần Khánh Đức cho rằng “Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu

đề ra một cách hiệu quả nhất” [8]

Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức được dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và phát triển tới mục tiêu đã định Hiểu một cách ngắn gọn thì quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra

Như vậy, quản lý là tác động có định hướng có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hệ thống đạt đến mục tiêu đã định và làm cho nó vận hành tiến lên một trạng thái mới về chất

1.2.1.2 Giá trị sống

Giá trị là một phạm trù lịch sử, phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế -

xã hội, khoa học - công nghệ, vào đặc trưng văn hóa, lịch sử … của từng cộng đồng trong từng giai đoạn lịch sử của cộng đồng đó

Giá trị sống là được hiểu là hoạt động giáo dục giúp người học hình thành và phát triển những thói quen, hành vi, thái độ tích cực, lành mạnh trong việc ứng xử các tình huống của cuộc sống cá nhân và tham gia đời sống xã hội, qua đó hoàn thiện nhân cách và định hướng phát triển bản thân tốt hơn dựa trên nền tảng các giá trị sống

Tựu chung lại, giá trị sống là những gì mà ta quý trọng, là những thứ được cá nhân nhận thức rất quan trọng, rất cần thiết, có ý nghĩa, luôn mong đợi; chúng có khả năng chi phối thái độ, xúc cảm, tình cảm, hành vi của một cá nhân trong cuộc sống hàng ngày Giá trị sống trở thành động lực để người ta nỗ lực phấn đấu, phát triển; tạo ra động cơ cho hành động, hành vi; thúc đẩy ham muốn hướng đến chân, thiện, mỹ; giải quyết tốt những mâu thuẫn của cá nhân với cộng đồng, với tự nhiên v.v

Tháng 8 năm 2006, 20 nhà giáo dục trên thế giới đã họp bàn và đưa ra 12 giá trị sống mà chúng ta cần hình thành cho trẻ là:

Hòa bình Tôn trọng Hợp tác Trách nhiệm Trung thực Giản dị Khiêm tốn

Khoan dung Đoàn kết Yêu thương

Tự do Hạnh phúc

12 giá trị sống do UNESCO đề xướng cho trẻ em toàn cầu hầu như bao quát toàn bộ những giá trị sống mà các nhà kinh điển cũng như các tác giả đương đại, trong và ngoài nước đề cập Hệ giá trị này không chỉ gìn giữ những điều quý giá có trong quá khứ của dân tộc Việt Nam, mà còn phát huy chúng trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, với sự tiến bộ nhảy vọt của khoa học công nghệ, của toàn cầu và hội nhập kinh tế quốc tế

1.2.1.3 Giáo dục giá trị sống

Giáo dục GTS cho HS là quá trình giúp HS tiếp thu, lĩnh hội những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những giá trị phổ quát của nhân loại, biến thành những giá trị đặc trưng của bản thân mỗi HS, giúp cho các em có suy nghĩ, thái độ và hành động tích cực, hiệu quả, phù hợp với bản thân và đáp ứng mong đợi của gia đình, nhà trường và xã hội

Nội dung của những GTS đối với HS cần hướng các em đến hoàn thiện nhân cách của công dân, hướng đến một thanh niên thời đại mang những giá trị tinh hoa bản sắc dân tộc như các truyền thống yêu nước, yêu thương con người, lao động cần cù, tiết kiệm v.v và những giá trị phổ quát của nhân loại, hướng đến một lối sống hài hòa giữa đời sống cá nhân trong mối quan hệ với người thân, bạn bè và cộng đồng

1.2.1.4 Hoạt động trải nghiệm

Hoạt động là phương thức tồn tại của một sự vật, hiện tượng Con người chỉ ngừng hoạt động khi không còn sự sống Theo các nhà tâm lý học, hoạt động bao gồm hai quá trình: quá trình đối tượng hóa và quá trình chủ thể hóa

Quá trình đối tượng hóa là hoạt động của con người tác động vào sự vật, hiện tượng để tạo ra sản phẩm và thay đổi thế giới Quá trình chủ thể hóa là sự

lĩnh hội những tri thức, quy luật trong quá trình hoạt động tương tác với sự vật, hiện tượng, từ đó chuyển hóa thành những kinh nghiệm cá nhân, hình thành nên nhân cách cho mình

Như vậy, thông qua hoạt động con người thiết lập, vận hành mối quan hệ của mình với thế giới và với người khác, thì đồng thời con người sáng tạo ra lịch sử, sáng tạo ra chính bản thân mình

Trải nghiệm là bản chất hoạt động của con người, bởi chính quá trình tương tác với sự vật, hiện tượng, với người khác và lĩnh hội, tư duy, rút ra kinh nghiệm cho bản thân là hoạt động trải nghiệm Trải nghiệm, dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo một vài nghĩa sau:

Trải nghiệm trong đào tạo là hệ thống kiến thức và kỹ năng có được trong quá trình giáo dục và đào tạo chính quy

Trải nghiệm là kiến thức, kỹ năng mà trẻ nhận được bên ngoài các cơ sở giáo dục, thông qua giao tiếp với nhau, với người lớn hay qua những tài liệu tham khảo không được giảng dạy trong nhà trường…

Trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những phương pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiết lập hoặc minh họa cho một quan điểm lý luận cụ thể

Hoạt động giáo dục là hoạt động do con người tổ chức theo kế hoạch, chương trình, điều hành và chịu trách nhiệm Hoạt động trải nghiệm trong giáo dục là việc tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục có định hướng, có phương pháp nhằm tạo ra môi trường để học sinh được trải nghiệm, qua đó tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng, thể hiện thái độ để hình thành năng lực

và phẩm chất

Hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các

môn học khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, kỹ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai

Hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12; ở cấp tiểu học được gọi là hoạt động trải nghiệm, ở cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông được gọi là hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

Hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi của học sinh trong các mối quan hệ với bản thân, xã hội, môi trường tự nhiên và nghề nghiệp; được triển khai qua bốn mạch nội dung hoạt động chính: Hoạt động hướng vào bản thân, hoạt động hướng đến xã hội, hoạt động hướng đến tự nhiên và hoạt động hướng nghiệp

Nội dung hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được phân chia theo hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp [31]

- Giai đoạn giáo dục cơ bản

Ở cấp tiểu học, nội dung hoạt động trải nghiệm tập trung vào các hoạt động khám phá bản thân, hoạt động rèn luyện bản thân, hoạt động phát triển quan hệ với bạn bè, thầy cô và người thân trong gia đình Các hoạt động xã hội

và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với học sinh cũng được tổ chức thực hiện với nội dung, hình thức phù hợp với lứa tuổi

Ở cấp trung học cơ sở, nội dung hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tập trung hơn vào các hoạt động xã hội, hoạt động hướng đến tự nhiên và hoạt động hướng nghiệp; đồng thời hoạt động hướng vào bản thân vẫn được tiếp tục triển khai để phát triển các phẩm chất và năng lực của học sinh

- Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp

Ngoài các hoạt động hướng đến cá nhân, xã hội, tự nhiên, nội dung hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp trung học phổ thông tập trung hơn vào hoạt động giáo dục hướng nghiệp nhằm phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp Thông qua các hoạt động hướng nghiệp, học sinh được đánh giá và tự đánh giá về năng lực, sở trường, hứng thú liên quan đến nghề nghiệp, làm cơ sở

để tự chọn cho mình ngành nghề phù hợp và rèn luyện phẩm chất và năng lực

để thích ứng với nghề nghiệp tương lai

Như vậy, hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12 Hoạt động trải nghiệm là việc học sinh tự trải nghiệm hoặc dưới sự dẫn dắt của người lớn (thầy cô giáo, cha mẹ v.v); học sinh được trực tiếp tham gia hoạt động trải nghiệm trong nhà trường, trong cuộc sống hàng ngày và xã hội Qua đó, học sinh được phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, năng lực và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của học sinh Thông qua hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển não bộ bằng cách tăng cường các kết nối của các tế bào thần kinh tạo nền tảng cho sự phát triển của chúng

1.2.2 Hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm

Hoạt động là điều kiện để hình thành và phát triển tâm lý Không có hoạt động, con người không thể phát triển tâm lý của mình cũng như cải tạo hiện thực xung quanh Hoạt động là phương thức tồn tại của con người trong thế giới Trong mối quan hệ giữa con người và thế giới, hai quá trình đối tượng hóa

và chủ thể hóa diễn ra đồng thời, thống nhất và bổ sung cho nhau

Về cơ bản, hoạt động trải nghiệm của học sinh THCS có những đặc điểm

cơ bản sau:

Thứ nhất, học sinh được thể hiện tính tích cực, chủ động sáng tạo Các hoạt động trải nghiệm của trẻ gắn liền với cuộc sống thực hàng ngày sẽ giúp cho học sinh cảm thấy thoải mái, gần gũi

Thứ hai, hoạt động trải nghiệm của học sinh mang tính tích hợp Nội dung hoạt động trải nghiệm thực tiễn rất đa dạng, tích hợp, tổng hợp kiến thức,

kĩ năng trong cuộc sống

Thứ ba, hoạt động trải nghiệm thực tiễn của học sinh rất đa dạng về hình thức như các hoạt động vui chơi, trải nghiệm thực tế cảm nhận cuộc sống, hóa thân mình vào các nhân vật v.v Mỗi một hình thức hoạt động trải nghiệm đều

có những chức năng giáo dục nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng, phong phú này mà việc giáo dục trẻ được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng, hấp dẫn, không gò bó, khô cứng, phù hợp với đặc điểm tâm

lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của học sinh

Thứ tư, hoạt động trải nghiệm, với học sinh THCS, là cách học giúp học sinh có thể tiếp nhận thông tin từ thế giới bên ngoài hiệu quả Lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người và thế giới xung quanh bằng nhiều con đường khác nhau để phát triển nhân cách mình là mục tiêu quan trọng của hoạt động học tập Trên thực tế, có những kinh nghiệm chỉ có thể lĩnh hội thông qua hoạt động trải nghiệm thực tế

Tóm lại, hoạt động giáo dục giá trị sống là những hoạt động có mục đích,

có kế hoạch nhằm giúp học sinh có những kiến thức về cuộc sống, có những thao tác, hành vi ứng xử đúng mực trong các mối quan hệ xã hội như quan hệ của cá nhân với xã hội, của cá nhân với lao động, của cá nhân với mọi người xung quanh giúp nhân cách học sinh được phát triển đúng đắn, thích ứng tốt với môi trường

Đối với học sinh, nhất là học sinh khối THCS, giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm là hoạt động nhằm trang bị những tri thức giúp học sinh hình thành những giá trị cần thiết, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của con người với môi trường sống Thông qua đó, học sinh sẽ dần hoàn thiện các giá trị sống như biết thích nghi, biết chấp nhận, hóa giải được những tác động tiêu cực trong cuộc sống xung quanh

1.3 Hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh dân tộc thiểu số thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Đặc điểm học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu sổ

Lứa tuổi HS THCS được gọi là lứa tuổi vị thành niên, gồm những em có

độ tuổi từ 11 đến 15 tuổi Đây là lứa tuổi đặc biệt trong thời kỳ phát triển của trẻ em, đánh dấu bước chuyển từ thơ ấu sang trưởng thành với những thay đổi nhanh chóng về thể chất, trí tuệ, tâm lý và nhân cách Lứa tuổi này đặt ra những thách thức không nhỏ cho cả HS và các nhà giáo dục, đòi hỏi nội dung và phương pháo giáo dục phải thay đổi cho phù hợp Ở lứa tuổi vị thành niên, những GTS chưa được hình thành đầy đủ hoặc chưa vững chắc Những thay đổi trong cuộc sống cũng như trong bối cảnh học tập, trường mới, bạn mới, môi trường học tập mới dễ tác động tới việc hình thành những GTS mới hoặc thay đổi những GTS cũ được hình thành trước đó

Học sinh THCS DTTS được chia thành 2 nhóm như sau: Nhóm thứ nhất

là HS này học tập rải rác ở các trường THCS; nhóm thứ hai là học tập trung ở trường DTNT được Nhà nước bảo đảm các điều kiện cần thiết để hoạt động, học tập tập trung, được nhà trường tổ chức nuôi dạy và sinh hoạt nội trú ở trường trong quá trình học tập Do đó, đây là một loại hình nhà trường mang tính chuyên biệt, tính chất đặc thù rõ nét với hai đặc điểm: Dân tộc và Nội trú Học tập là hoạt động chủ động của HS các trường DTNT Ngoài các giờ lên lớp học tập, số thời gian còn lại trong ngày phải được nhà trường tổ chức, hướng dẫn để HS tham gia vào các hoạt động nhằm giáo dục, rèn luyện HS theo mục tiêu đào tạo của nhà trường Một trong những hoạt động trọng tâm mang tính đặc thù của HS các trường DTNT là hoạt động tự học, tự rèn luyện Hoạt động này thể hiện tính thống nhất giữa giáo dục và tự giáo dục, giữa quá trình dạy - học và tự học

Tuy nhiên, trong hệ thống các trường DTNT có đối tượng là HS THCS chưa ổn định bền vững về tâm lí, thể chất chưa phát triển toàn diện, cho nên với

đối tượng này, nhà quản lí phải có nghệ thuật và tâm lí quản lí Tất cả những sự phát triển về thể chất đó giúp cho việc hình thành các kĩ năng, kĩ xảo của HS được thuận lợi hơn và chịu được áp lực từ việc học tốt hơn

Do tính truyền thống, gắn với tự nhiên và dựa vào tự nhiên nên hình thành trong tâm lí HS DTNT suy nghĩ rất đơn giản “không có lúa ngô thì đói, không có cái chữ có chết đâu” hoặc “không biết chữ ăn thịt gà vẫn ngon”; khi bước vào độ tuổi từ 9 - 17, các em trở thành một thành viên góp phần lao động sản xuất trong gia đình và ở độ tuổi 18 - 20 đã lập gia đình Vì vậy, đối với HS DTNT, nhu cầu học còn thấp Cùng nhiều nguyên nhân khác như kinh tế gia đình khó khăn, khoảng cách từ nhà đến trường quá xa… đã dẫn đến tình trạng các em đến tuổi nhưng không được đi học hoặc bỏ học; số HS theo học hết cấp hoặc thi vào đại học, cao đẳng rất ít Các trường DTNT được thành lập tạo thành chiếc nôi văn hóa cho con em đồng bào dân tộc thiểu số ở các tỉnh Mỗi trường trung bình có đến 13 dân tộc, mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng, góp phần tạo nên sự đa dạng trong văn hóa của tỉnh nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung HS DTNT là lớp người có vị trí chuyển tiếp, chuẩn bị đội ngũ kế thừa có trình độ, có tri thức cho các dân tộc HS DTNT là nguồn dự trữ phong phú trong các tổ chức chính trị, xã hội, gia đình; mặt khác, họ là những công dân thực thụ của đất nước với đầy đủ quyền hạn và nghĩa vụ trước pháp luật

HS DTNT là những hạt nhân tiêu biểu, xuất sắc của các dân tộc thiểu số trên địa bàn các tỉnh Vai trò xã hội của tập thể HS các trường DTNT là một tổ chức

xã hội quan trọng đối với mọi thể chế chính trị, là nguồn đào tạo cán bộ các dân tộc thiểu số kế thừa có trình độ, có tri thức

1.3.2 Giáo dục giá trị sống cho học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số

1.3.2.1 Vai trò giáo dục giá trị sống trong chương trình Giáo dục trung học cơ sở

Nền giáo dục của Việt Nam nhằm mục đích xây dựng con người toàn diện Chức năng của giáo dục không phải chỉ là xác nhận, đánh giá mức độ phát triển tâm lý của trẻ đến đâu mà chủ yếu là làm phát triển tâm lý của chúng

theo yêu cầu của xã hội, là xây dựng, hình thành con người mới, tạo ra năng lực cho mỗi người tự phát triển để sống và làm việc trong xã hội

Những phẩm chất tâm lý cần thiết của con người được hình thành dưới ảnh hưởng của kinh nghiệm xã hội con người, dưới ảnh hưởng của những điều kiện sống và hoạt động, của dạy học và giáo dục, trong những tác động có tổ chức của xã hội, gia đình và nhà trường

Giáo dục giá trị sống trong nhà trường THCS cung cấp những nguyên tắc

và những công cụ cho sự phát triển của cá nhân, với sự hiểu biết rằng mỗi cá nhân bao gồm những khía cạnh về thể chất, tinh thần, tình cảm và trí tuệ

Giáo dục giá trị sống trong nhà trường THCS cũng giúp cho HS có những hứng thú để lựa chọn những giá trị của riêng mình về xã hội, đạo đức và tinh thần, hiểu biết những phương pháp thực hành để phát triển và khắc sâu những giá trị này

Giáo dục giá trị sống giúp con người khám phá bản thân và phát triển các giá trị truyền thống của dân tộc cũng như 12 giá trị căn bản của toàn cầu

Thứ nhất, giá trị truyền thống của con người Việt Nam:

• Tinh thần yêu nước

• Yêu thương con người

• Tinh thần đoàn kết

• Tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm

Thứ hai, giá trị toàn cầu

Năm 1995, để nghiên cứu xem những giá trị phổ quát là những giá trị nào, một dự án quốc tế về giá trị sống đã được triển khai trên trên hơn 100 nước, và đã đưa ra 12 giá trị sau: Hợp tác, tôn trọng, yêu thương, tự do, hạnh phúc, khiêm nhường, khoan dung, giản dị, trách nhiệm, hoà bình, đoàn kết, trung thực

Có những giá trị sống đích thực, trở thành những giá trị chung cho nhiều người và toàn xã hội như lòng trung thực, hoà bình, tôn trọng, yêu thương, công bằng, tình bằng hữu, lòng vị tha

Không phải ai cũng nhận đúng giá trị của cuộc sống Vì vậy, học tập để nhận diện đúng đâu là giá trị đích thực của cuộc sống là điều cần thiết với tất cả mọi người

Hoạt động giáo dục GTS là vô cùng cần thiết cho học sinh nhất là trong thời điểm hiện nay

Các trường THCS cần tổ chức thực hiện một cách linh hoạt như sinh hoạt ngoại khóa hay giáo dục lồng ghép vào các môn học, hoạt động ngoài giờ lên lớp để các em được tham gia vào hoạt động thực tiễn của cuộc sống, tạo cơ hội cho các em bộc lộ suy nghĩ, tình cảm, hành vi trong công việc, chia sẻ những khó khăn và niềm vui cũng như hoàn thiện dần dần các kỹ năng thực hành một cách tự nhiên

1.3.2.2 Mục tiêu, nội dung giáo dục giá trị sống và phương thức giáo dục giá trị sống

Mục tiêu giáo dục GTS cho HS là hình thành nên những GTS của HS để

HS sống tốt đẹp hơn, làm việc chất lượng, hiệu quả hơn, đem lại lợi ích trước hết cho HS, đồng thời cho gia đình, nhà trường và xã hội

Đối với HS, cần hệ thống các giá trị phổ quát nhưng được mở rộng và nâng nội dung lên một tầm cao đáp ứng các yêu cầu thực tế của cuộc sống Nội dung GTS đối với HS cần hướng các em đến hoàn thiện nhân cách một người thanh niên thời đại mới, một nhân cách nghề nghiệp mang những giá trị tinh hoa bản sắc dân tộc và những GTS phổ quát của nhân loại, hướng đến một lối sống hài hoà, giúp cho thế hệ trẻ thực hiện được những giá trị bản thân đúng đắn và hợp thời

Các GTS cần thiết đối với HS THCS bao gồm: - Yêu quê hương, đất nước, con người Tự hào dân tộc; - Tôn trọng các giá trị bản sắc dân tộc, yêu chuộng hoà bình, hữu nghị và có xu hướng hợp tác quốc tế; - Tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm, siêng năng, chăm chỉ Luôn đoàn kết, giúp đỡ bạn bè, hoà nhã, vui vẻ và khoan dung Tôn trọng, quý trọng sản phẩm của lao động

chân tay và trí óc; - Nỗ lực học tập, ham học hỏi, rèn luyện tốt chuẩn bị kiến thức cho tương lai Tiết kiệm, giản dị phù hợp với điều kiện sống của gia đình

và sự phát triển xã hội; - Có lòng trung thực, thẳng thắn, biết giữ chữ tín; - Biết nhận lỗi và biết tha thứ, biết kiềm chế Biết quan tâm đến người khác; - Sống

có nghĩa, có tình, có đạo lí, có lòng nhân ái, biết thương yêu quý trọng con người; - Yêu quý và có trách nhiệm với gia đình, dòng họ, cộng đồng nơi ở Biết kính trọng người lớn tuổi, kính trọng ông, bà, cha mẹ, thầy cô; - Sống có ước mơ, hoài bão; - Sống chủ động, tự tin, tự giác, nghiêm túc, có ước muốn phát triển các năng lực trí tuệ, trau dồi kiến thức khoa học cơ bản, khả năng thích nghi và phát huy óc sáng tạo; - Tính tổ chức cao, có tinh thần hợp tác, biết chấp nhận sự khác biệt với mình Có kỉ luật, thực hiện tốt nội quy nhà trường; - Yêu mến, biết chăm sóc và bảo vệ môi trường sống; - Luôn tự tin trong học tập, trong giao tiếp và trong cuộc sống hàng ngày; luôn hướng đến những điều tốt đẹp, hướng đến chân - thiện - mĩ

1.3.3 Giáo dục giá trị sống qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số

Giá trị sống giúp con người khám phá bản thân và phát triển các giá trị truyền thống của dân tộc cũng như toàn cầu Không phải bất cứ ai cũng nhận diện đúng giá trị cuộc sống Học tập để nhận diện đúng đâu là giá trị đích thực của cuộc sống là điều cần thiết Vì thế, giá trị sống trở thành động lực để người

sử dụng các kiến thức đã học, vận dụng vào cuộc sống, điều khiển hành vi và ngôn ngữ cho phù hợp với các chuẩn mực xã hội, trong các mối quan hệ với thày cô, bạn bè, gia đình, thiên nhiên và với chính bản thân mình

Các trường THCS đã tổ chức thực hiện một cách linh hoạt để giảng dạy giá trị sống như sinh hoạt ngoại khóa, giáo dục lồng ghép vào các môn học, hoạt động ngoài giờ lên lớp để các em học sinh được tham gia vào hoạt động thực tiễn của cuộc sống, tạo cơ hội cho các em bộc lộ suy nghĩ, tình cảm, hành

vi trong công việc, chia sẻ những khó khăn và niềm vui cũng như hoàn thiện dần các kỹ năng để thực hành chúng một cách tự nhiên

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp THCS giúp học sinh củng cố thói quen tích cực, nền nếp trong học tập và sinh hoạt, hành vi giao tiếp ứng xử

có văn hoá và tập trung hơn vào phát triển trách nhiệm cá nhân: Trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng; hình thành các giá trị của cá nhân theo chuẩn mực chung của xã hội; hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong cuộc sống; biết tổ chức công việc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, có ý thức rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người lao động và lập được kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với định hướng nghề nghiệp khi kết thúc giai đoạn giáo dục cơ bản

Giáo dục giá trị sống là nội dung khá rộng, đòi hỏi sự tham gia của các thành viên, tổ chức đoàn thể trong nhà trường Nhà trường cũng giúp các em học sinh ghi nhớ những điều tốt đẹp nhất đến suốt đời và trang bị cho các em những kỹ năng sống thiết thực Đó là hành trang vào đời thật sự ý nghĩa đối với mỗi em học sinh

Khi tham gia hoạt động trải nghiệm, ưu thế trong giáo dục GTS cho HS,

cụ thể:

- Kiến thức thực tiễn gắn bó với đời sống, địa phương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận dụng vào thực tế

- Được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở, không yêu cầu mối liên hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm

Hình thức tổ chức:

- Đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng

- Học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm

- Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo, tổ chức các hoạt động trải nghiệm với các mức độ khác nhau (GV, phụ huynh, nhà hoạt động xã hội, chính quyền, doanh nghiệp, )

Tương tác, phương pháp: - Đa chiều

- Học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là chính Kiểm tra, đánh giá:

- Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng lực thực hiện, tính trải nghiệm

- Theo những yêu cầu riêng, mang tính cá biệt hóa, phân hóa

- Thường đánh giá kết quả đạt được bằng nhận xét

Nếu mục tiêu chủ yếu của dạy học trên lớp là phát triển trí tuệ thì mục tiêu chủ yếu của hoạt động trải nghiệm là phát triển phẩm chất Cụ thể là: hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở con người trong xã hội hiện đại thông qua những trải nghiệm thực tiễn

Các chuyên gia giáo dục cũng khẳng định, hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo, từng cá nhân HS được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của mình

Nội dung hoạt động giáo dục giá trị sống rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo

dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường… điều này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi hơn với thực tế cuộc sống, giúp các em vận dụng vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi hơn

Nội dung giá trị sống sẽ bao gồm các chuẩn mực xã hội, tiếp thu tinh hoa của quá khứ, của dân tộc, của các nhà kinh điển, của Hồ Chí Minh, nhưng mở rộng và nâng lên tầm cao mới, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống đương đại, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THCS, hòa nhập với thế giới Hệ giá trị này được tổng kết lại thành 12 giá trị cho học sinh toàn cầu: Hòa bình, tôn trọng, hợp tác, trách nhiệm, trung thực, giản dị, khiêm tốn, khoan dung, đoàn kết, yêu thương, tự do, hạnh phúc

Các giá trị này được cụ thể hóa trong từng nước, từng địa phương, tùy thuộc vào trình độ phát triển của kinh tế - xã hội, đặc trưng tâm lí, văn hóa, trình độ học vấn của học sinh ở mỗi địa phương cụ thể

Nội dung hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được xây dựng dựa trên các mối quan hệ của cá nhân học sinh với bản thân, với

xã hội, với tự nhiên, với nghề nghiệp và được tổ chức thành 4 mạch hoạt động: Hoạt động hướng vào bản thân, hoạt động hướng đến xã hội, hoạt động hướng đến tự nhiên và hoạt động hướng nghiệp

Hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được thực hiện trong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học; theo quy mô nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường với 4 loại hình hoạt động chủ yếu là: Sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục theo chủ đề và hoạt động câu lạc bộ với sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Nếu mỗi GTS được HS tự trải nghiệm, chiêm nghiệm để từ đó rút ra cho mình những kinh nghiệm sống thì đó chính là con đường hình thành một cách vững chắc những GTS phù hợp với bản thân Thông qua các hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp, mỗi hình thức trải nghiệm đều có những hình thức tổ chức, do đó, mang lại hiệu quả riêng Cụ thể như:

+ Hoạt động câu lạc bộ: là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh có chung sở thích, nhu cầu, năng khiếu v.v dưới sự định hướng của giáo viên nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với người khác CLB hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: CLB học thuật; CLB thể dục thể thao; CLB văn hóa nghệ thuật; CLB võ thuật; CLB hoạt động thực tế; CLB trò chơi dân gian

+ Diễn đàn: là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ

ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha

mẹ học sinh và những người lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn,

lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình, tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học; Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia, Đồng thời, giúp các nhà quản lý giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục

và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em

+ Sân khấu hóa (kịch, thơ, múa rối, tiểu phẩm, hát, múa…): là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lý tình huống thực tế gặp phải trong

bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện

+ Tham quan dã ngoại: là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo

+ Các cuộc thi/hội thi: là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các

cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTN

+ Hoạt động nhân đạo, tình nguyện, cộng đồng: là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh mà tới cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng định mình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức "mình vì mọi người, mọi người vì mình"

+ Tổ chức trò chơi: là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món

ăn tinh thần nhiều bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người

nói chung, đối với học sinh nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục "chơi mà học, học mà chơi"

+ Sinh hoạt theo chủ đề: một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách

Mặc dù hình thức tổ chức giáo dục GTS rất đa dạng, mỗi hình thức đều

có những ưu, nhược điểm nhất định Việc lựa chọn hình thức tổ chức sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, phù hợp với mục tiêu và nội dung đã đề ra, phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường và hoàn cảnh cụ thể của mỗi loại hình hoạt động lại phụ thuộc vào công tác quản lí Yêu cầu giáo viên và học sinh lựa chọn hình thức nào, tại sao phải lựa chọn hình thức đó là cả một vấn đề nghệ thuật trong công tác quản lí

1.4 Quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở

1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

Để việc quản lý hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS có hiệu quả, Hiệu trưởng nhà trường phải lập kế hoạch cho quá trình quản lý hoạt động giáo dục GTS cho HS Lập kế hoạch là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo dục

và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó Để thực hiện chức năng kế hoạch, Hiệu trưởng cần xác định rõ mục tiêu phát triển giáo dục từ

đó quyết định dùng những biện pháp mang tính khả thi Kế hoạch hoạt động giáo dục GTS phải được tích hợp vào kế hoạch chung của nhà trường

Chức năng lập kế hoạch có vai trò khởi đầu, định hướng cho quá trình quản lý; là cơ sở huy động tối đa các nguồn lực; là căn cứ cho việc kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện các mục tiêu

Việc xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS

là một nội dung quan trọng của công tác quản lý của Hiệu trưởng Kế hoạch xây dựng cụ thể, chi tiết, phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường sẽ giúp việc thực hiện kế hoạch dễ dàng và mang lại kết quả cao

Nội dung cơ bản của việc lập kế hoạch giáo dục GTS là:

- Xây dựng kế hoạch chung của nhà trường về hoạt động giáo dục GTS cho học sinh

- Xây dựng kế hoạch giáo dục GTS cho HS THCS theo tuần, tháng, kỳ

tố ảnh hưởng từ bên trong, bên ngoài, dự báo những biến đổi, vận hội, nguy cơ

và xác định những khó khăn, thuận lợi để xây dựng kế hoạch cho phù hợp với nhà trường, địa phương trong điều kiện thực tế, để kế hoạch có thể thực hiện thành công, đạt được mục tiêu đề ra

1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

Sau khi kế hoạch được đề ra, quản lý hoạt động giáo dục GTS theo kế hoạch đã xây dựng Tổ chức là thước đo năng lực điều hành hoạt động giáo dục GTS của Hiệu trưởng Tổ chức là quá trình Hiệu trưởng tiếp nhận, phân phối và

sắp xếp nguồn nhân lực và các nguồn lực khác theo những cách thức nhất định để thực hiện tốt các mục tiêu của hoạt động giáo dục GTS

Quá trình tổ chức nhằm hiện thực hóa các mục tiêu của hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS thông qua hoạt động trải nghiệm Quá trình này bao gồm những nội dung như sau:

- Cụ thể hóa hoạt động giáo dục GTS thành các nhiệm vụ giáo dục và các mục tiêu tương ứng

- Tổ chức thảo luận trong toàn trường về mục tiêu, yêu cầu, biện pháp thực hiện giáo dục GTS cho học sinh

- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho CBQL, giáo viên tham gia hoạt động giáo dục GTS cho học sinh

- Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các đơn vị, lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để thực hiện hoạt động giáo dục GTS cho học sinh

- Huy động nguồn nhân lực (giáo viên), cơ sở vật chất, trang thiết bi kỹ thuật phục vụ hoạt động giáo dục GTS cho học sinh

- Tổ chức thực hiện các hoạt động giáo dục GTS cho học sinh theo đúng tiến độ, dự kiến trong kế hoạch

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

Chức năng chỉ đạo trong quá trình quản lý giáo dục là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ của những người khác nhằm đạt tới các mục tiêu với chất lượng cao Trong quá trình tổ chức quản lý hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS, Hiệu trưởng thực hiện vai trò chỉ đạo của người quản lý Thực chất đó là quá trình Hiệu trưởng điều hành và hướng dẫn việc triển khai hoạt động nhằm đạt mục tiêu của quản lý trên cơ sở phát huy sức mạnh của các nguồn lực Sau khi kế hoạch giáo dục GTS cho HS THCS thông qua hoạt động trải nghiệm đã được thành lập, cơ cấu bộ máy đã được hình thành, nhân sự đã được tuyển chọn thì phải có sự lãnh đạo, chỉ đạo, dẫn dắt Lãnh đạo bao hàm việc liên hệ với các cá nhân và động viên họ hoàn thành nhiệm vụ

Chỉ đạo thực hiện trong hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS thông qua hoạt động trải nghiệm bao gồm những nội dung sau:

- Chỉ đạo CBQL, giáo viên xây dựng kế hoạch giáo dục GTS cho học sinh phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường

- Chỉ đạo triển khai các hoạt động giáo dục GTS cho HS THCS theo đúng kế hoạch đã xây dựng

- Chỉ đạo tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh của nhà trường tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc xây dựng nội dung, chương trình giáo dục GTS cho

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục giá trị sống cho học sinh ở trường trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

Quản lí việc kiểm tra đánh giá quá trình giáo dục GTS cho học sinh ở trường THCS thông qua HĐTN là việc làm rất quan trọng Bởi lẽ cách đánh giá