(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên(Luận văn thạc sĩ) Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ THANH

QUẢN LÝ GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM

THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ HƯNG YÊN,

TỈNH HƯNG YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VŨ THỊ THANH

QUẢN LÝ GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM

THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ HƯNG YÊN,

TỈNH HƯNG YÊN

Ngành Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ NGỌC

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa được sử dụng và công bố trong bất kỳ công trình

nào khác

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2020

Tác giả

Vũ Thị Thanh

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc thầy giáo TS Nguyễn Thị Ngọc -

người đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học để hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo, chuyên viên phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố, Ban Giám hiệu các trường THCS, các đồng chí giáo viên các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi có các thông tin tài liệu cần thiết để viết đề tài nghiên cứu của mình Trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài mặc dù bản thân tôi đã cố gắng rất nhiều nhưng không thể tránh khỏi thiếu sót nên tôi rất mong các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp có những phản hồi thông tin về luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2020

Tác giả

Vũ Thị Thanh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

7 Phương Pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Khái niệm quyền trẻ em, bổn phận trẻ em giáo dục quyền và bổn phận trẻ em 10

1.2.2 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em 11

1.2.3 Hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở 12

1.2.4 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm 14

1.2.5 Quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở 15

1.3 Một số vấn đề về giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 15

1.3.1 Đặc điểm tâm lý của học sinh Trung học cơ sở 15

1.3.2 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh 16

1.3.3 Mục đích giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học sơ sở 19 1.3.4 Nội dung giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm 20 1.3.5 Phương thức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm 23 1.3.6 Các lực lượng tham gia giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 26 1.4 Lý luận về quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm 28 1.4.1 Mục tiêu của quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm 28 1.4.2 Nội dung quản lí giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm trong nhà trường 29 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh Trung học cơ sở 37 1.5.1 Về nội dung giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh 37 1.5.2 Năng lực của cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên 37 1.5.3 Tính tích cực tham gia các hoạt động trải nghiệm để giáo dục quyền

và bổn phận của học sinh 38 1.5.4 Về tài chính, cơ sở vật chất phục vụ giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm 38 1.5.5 Về phía gia đình học sinh và các lực lượng xã hội khác 39 Kết luận chương 1 40

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ HƯNG YÊN, TỈNH HƯNG YÊN 41

2.1 Đặc điểm tình hình giáo dục THCS trên địa bàn Thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 41 2.2 Những vấn đề chung về khảo sát thực trạng 43 2.2.1 Mục tiêu khảo sát 43

2.2.2 Nội dung khảo sát 43 2.2.3 Đối tượng khảo sát 44 2.2.4 Phương pháp khảo sát 44 2.2 Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường Trung học cơ sở thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 45 2.2.1 Nhận thức của cán bộ quản lí và giáo viên về mục đích giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 45 2.2.2 Thực trạng nội dung giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS Thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 46 2.2.3 Thực trạng phương thức giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 49 2.2.4 Các lực lượng tham gia giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 52 2.3 Thực trạng quản lí giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường Trung học cơ sở TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 54 2.3.1 Thực trạng lập kế hoạch quản lí giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường Trung học cơ sở

TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 54 2.3.2 Thực trạng tổ chức giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường Trung học cơ sở TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 57 2.3.3 Thực trạng chỉ đạo giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường Trung học cơ sở TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 58

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm tại các trường Trung

học cơ sở TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 60

2.3.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 62

2.4 Đánh giá chung về thực trạng 65

2.4.1 Những điểm mạnh 65

2.4.2 Những điểm còn hạn chế 66

2.4.3 Nguyên nhân của thực trạng 66

Kết luận chương 2 68

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HƯNG YÊN, TỈNH HƯNG YÊN 69

3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường Trung học cơ sở TP Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 69

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 70

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 71

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 71

3.2 Biện pháp quản lí giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 72

3.2.1 Xây dựng nội dung chương trình và lập kế hoạch giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 72

3.2.2 Đổi mới chỉ đạo giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 75

3.2.3 Đổi mới kiểm tra đánh giá quả giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố

Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 77

3.2.4 Bồi dưỡng năng lực tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn liền với giáo dục quyền và bổn phận cho giáo viên 78

3.2.5 Huy động các nguồn lực phối hợp giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 80

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lí giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 82

3.4 Khảo nghiệm tính khả thi và sự cần thiết của các biện pháp đề xuất 83

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 83

3.4.2 Các bước khảo nghiệm 83

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 83

Kết luận chương 3 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87

1 Kết luận 87

2 Khuyến nghị 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

BGH : Ban giám hiệu CBQL : Cán bộ quản lý CLB : Câu lạc bộ

GD : Giáo dục GD-ĐT : Giáo dục - đào tạo

GV : Giáo viênGVCN : Giáo viên chủ nhiệm HĐTN : Hoạt động trải nghiệm

HS : Học sinh NXB : Nhà xuất bản PTDT : Phổ thông dân tộc Q&BP : Quyền và bổn phận THCS : Trung học cơ sở NGLL : Ngoài giờ lên lớp GDNGLL: Giáo dục ngoài giờ lên lớp

TB : Trung bình GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo TNTPHCM: Thiếu niên tiền phòng Hồ Chí Minh TBC : Trung bình cộng

HT : Hiệu trưởng PHHS : Phụ huynh học sinh

HĐ : Hoạt động

PH : Phụ huynh

QL : Quản lý

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Nhận thức của CBQL và GV các trường THCS thành phố

Hưng Yên về mục đích giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm 45 Bảng 2.2: Thực trạng nội dung giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 47 Bảng 2.3: Thực trạng phương thức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 49 Bảng 2.4: Thực trạng hình thức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 51 Bảng 2.5: Các lực lượng tham gia giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 53 Bảng 2.6: Thực trạng lập kế hoạch giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 55 Bảng 2.7: Thực trạng tổ chức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông

qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 57 Bảng 2.8: Thực trạng chỉ đạo giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông

qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 59 Bảng 2.9: Thực trạng kiểm tra, đánh giá giáo dục quyền và bổn phận trẻ

em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên 61

Bảng 2.10: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí giáo dục quyền

và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên theo đánh giá của giáo viên 63 Bảng 2.11: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí giáo dục quyền

và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên theo đánh giá của CBQL 64 Bảng 3.1 Mẫu xây dựng kế hoạch quản lí giáo dục quyền và bổn phận

thông qua hoạt động trải nghiệm 73 Bảng 3.2 Mẫu kế hoạch tổ chức giáo dục quyền và bổn phận thông qua

hoạt động trải nghiệm 74 Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của các biện pháp 83 Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá trình giáo dục ở nhà trường có vài trò quan trọng đến sự hình thành

và phát triển toàn diện nhân cách của học sinh Trong quá trình đó, nhà giáo dục ngoài việc cung cấp cho học sinh nội dung tri thức khoa học của các môn học theo quy định còn cần trang bị cho học sinh những kỹ năng để vững vàng trong cuộc sống và học tập tốt hơn

Học sinh cấp THCS là lứa tuổi có những thay đổi lớn với những bước phát triển nhảy vọt về cả thể chất và tinh thần, đây là lứa tuổi rất dễ chịu sự tác động của yếu tố bên ngoài trong quá trình hình thành và phát triển tâm lý, ý thức Trong giai đoạn hiện nay dưới tác động của nền kinh tế thị trường và sự giao thoa văn hóa diễn ra mạnh mẽ, học sinh dễ có những hành vi lệch chuẩn Chẳng hạn như coi trọng sự hưởng thụ từ sớm, không quan tâm, không xác định được vai trò, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình đối với gia đình, xã hội, không chú ý nhiều đến việc học tập và việc tạo lập một cuộc sống vững chắc cho bản thân Nhận thức của học sinh THCS về mọi mặt của đời sống đều khá non nớt, sức đề kháng trước các tác động xã hội của các em còn nhiều hạn chế Bản thân học sinh chưa hiểu rõ mình có những quyền gì và có bổn phận gì để định hướng hành động cho đúng Đặc biệt trong bối cảnh đời sống xã hội hiện nay, vấn đề vi phạm quyền trẻ em diễn ra theo chiều hướng phức tạp nên nhiệm

vụ giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh ở bậc THCS càng trở nên cấp thiết

Giáo dục để học sinh THCS hiểu biết về các quyền và bổn phận đã khó, khuyến khích các em thể hiện được các hành vi một cách tự giác trong học tập, lao động còn khó hơn Các em rất cần được trải nghiệm trong các hoạt động cụ thể để hình thành cảm giác tích cực từ đó có được hành vi ứng xử theo chuẩn mực Nếu được động viên, khích lệ, ủng hộ, quan tâm các em sẽ phát huy tối đa tiềm năng của mình Mặt khác học sinh THCS là lứa tuổi rất ham tìm tòi, hay

khám phá, ham thực hành, chính vì lý do này nên việc tổ chức giáo dục quyền

và bổn phận cho các em thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hết sức cần thiết và phù hợp

Việc giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh nói chung và cho học sinh THCS nói riêng trong nhiều năm nay đã được các cơ quan quản lí giáo dục từ Trung ương đến địa phương quan tâm và chỉ đạo thực hiện Tuy nhiên trên thực

tế, công tác này trong các nhà trường còn nhiều lúng túng và chưa thực sự có hiệu quả Tỉnh Hưng Yên là một trong các địa phương đã quan tâm giáo dục nội dung này từ rất sớm Trong nhiều năm qua, phòng GD-ĐT Thành phố đã xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS nhưng các hoạt động còn mang tính hình thức, chưa lồng ghép được nhiều thông qua các hoạt động trải nghiệm Giáo viên chưa có kỹ năng tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh nên trong triển khai còn thiếu tính chuyên nghiệp Vì vậy việc tổ chức hoạt động giáo dục quyền và bổn phận chưa đạt được hiệu quả mong muốn

Công tác quản lí của Hiệu trưởng nhà trường có vai trò quan trọng trong việc tổ chức cho giáo viên thiết kế được các hoạt động trải nghiệm có sự gắn kết giữa với nội dung quyền trẻ em, bổn phận trẻ em ở nhà trường Thực tế hiện nay công tác quản lí này chưa chuyên nghiệp do nhiều nguyên nhân về nhận thức cũng như năng lực thực hiện của đội ngũ Vấn đề đặt ra là cần có được hệ thống các biện pháp chỉ đạo một cách đồng bộ để công tác giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp trong nhà trường đạt được hiệu quả cao hơn

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý giáo dục quyền

và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường Trung học

cơ sở thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên” với hy vọng kết quả nghiên cứu

của đề tài sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quyền và bổn phận nói

riêng cũng như chất lượng giáo dục học sinh THCS nói chung trên địa bàn thành phố

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS Thành phố Hưng yên, tỉnh Hưng Yên, từ đó đề xuất các biện pháp quản

lí hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hoạt động quyền và bổn phận trẻ em nói riêng cũng như chất lượng giáo dục học sinh nói chung ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm

- Nghiên cứu thực trạng quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

- Đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

4.2 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh ở trường Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

5 Giả thuyết khoa học

Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em là một nội dung giáo dục có nhiều điểm khác biệt so với các nội dung giáo dục khác trong nhà trường Chất lượng

và hiệu quả của quá trình giáo dục quyền và bổn phận trẻ em phụ thuộc vào công tác quản lí của Hiệu trưởng nhà trường trong đó cần gắn hoạt động giáo dục này với hoạt động trải nghiệm để đảm bảo sự phù hợp với chương trình giáo dục nhà trường Nếu đề xuất được các biện pháp quản lí giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm mang tính đồng bộ và phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Nội dung nghiên cứu: tác giả luận văn tập trung vào nghiên cứu quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS theo tiếp cận chức năng của hoạt động quản lí

- Phạm vi khảo sát: Đề tài đã tiến hành nghiên cứu tại 15 trường THCS trên địa bàn thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên với 65 GV, 15 CBQL tại các trường trên

7 Phương Pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, hệ thống hóa… các tài liệu, các văn bản pháp quy, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, của Ngành Giáo dục và Đào tạo có liên quan đến giáo dục quyền và bổn phận trẻ em và quá trình quản lí hoạt động này để xây dựng khung lí thuyết của đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp Quan sát: quan sát học sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục nói chung và giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm nói riêng trong nhà trường

- Phương pháp Điều tra bằng phiếu hỏi trên các đối tượng CBQL thuộc

Yên Thu thập thông tin, xử lí số liệu nhằm mô tả thực trạng giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh và quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm của BGH các trường

- Phỏng vấn sâu đối với CBQL, giáo viên nhằm bổ sung, làm rõ kết quả nghiên cứu bằng bảng hỏi

- Xin ý kiến chuyên gia trong việc đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp tổ chức quản lý giáo dục Q&BP trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm do tác giả đề xuất

7.3 Phương pháp toán thống kê

- Phương pháp thống kê toán học, xử lí số liệu: sử dụng công thức toán học trong Exel để thống kê, xử lý số liệu đã thu được nhằm biện luận kết quả nghiên cứu trong đề tài

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm

Chương 2: Thực trạng quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho

học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

Chương 3: Biện pháp quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho

học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ GIÁO DỤC QUYỀN

VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

i) Một số nghiên cứu về vấn đề giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

Vấn đề quyền trẻ em được nghiên cứu bởi các tổ chức và cá nhân trong mối quan tâm chung về quyền con người bởi trẻ em cũng được xem là một con người độc lập, quyền trẻ em cũng là quyền con người có tính đến đặc điểm lứa tuổi Những nghiên cứu chính thức về quyền trẻ em được đẩy mạnh sau khi công ước quốc tế về quyền trẻ em ra đời Các vấn đề nghiên cứu tập trung xung quanh trẻ em cùng bàn luận về các quyền của trẻ em trên nhiều phương diện khác nhau

Năm 2004, Tổ chức cứu trợ trẻ em của Liên hợp quốc đã xuất bản tài liệu bàn về giảng dạy quyền con người và tổ chức thực hành tại trường tiểu học

có tên Teaching human rights: Practical activities primary an secondary schools (Dẫn theo [19]) Đây là tài liệu giúp học sinh nhận biết những quyền con người

cơ bản, đó cũng là những quyền mà trẻ em được hưởng

Giáo dục Q&BP trẻ em trên thế giới chủ yếu diễn ra trong các hoạt động song hành cùng với quá trình học tập tri thức trong nhà trường Tại các quốc gia phát triển có nhiều chính sách phục vụ trực tiếp cho các đối tượng trẻ em như trẻ em nghèo trong các khu “ổ chuột”, trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo Mặc

dù công ước quốc tế có đề cập đến nội dung quyền của trẻ em dân tộc thiểu số song do đặc điểm dân cư khác nhau nên vấn đề giáo dục và thực hiện các quyền

và bổn phận của trẻ em dân tộc thiểu số chưa được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu trên phạm vi toàn thế giới

Ở Việt Nam, những nghiên cứu về hoạt động giáo dục Q&BP trẻ em trong

đồng đã được thực hiện Trong các chương trình này có rất nhiều nhà giáo dục, nhà nghiên cứu đã quan tâm đưa ra các vấn đề về Q&BP của trẻ em, bàn luận và khởi thảo các công trình phổ biến kiến thức, nâng cao hiểu biết cho cộng đồng về các quyền của trẻ em cũng như những bổn phận mà trẻ phải thực hiện

Vũ Ngọc Bình là tác giả tiên phong trong những nghiên cứu về quyền trẻ

em và giáo dục các Q&BP trẻ em Với rất nhiều cuốn sách viết về nội dung này như: “Những điều cần biết về quyền trẻ em” của NXB Chính trị Quốc gia năm

19973 [3]; “Giới thiệu Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em” của NXB Chính trị Quốc gia năm 2002 [4]

Tác giả Trịnh Hòa Bình [2] có bài viết “Sự hiểu biết giữa gia đình và trẻ

em về vấn đề quyền trẻ em hiện nay” trong mục xã hội học thực nghiệm của tạp chí Xã hội học số 4 năm 2005 đã đưa ra kết quả của cuộc điều tra về kiến thức, thái độ và hành vi của cộng đồng về quyền trẻ em rất đáng phải lưu tâm Để đảm bảo các quyền của trẻ em và yêu cầu hợp lí về trách nhiệm của trẻ cần bắt đầu từ sự hiểu biết của cha mẹ đối với con cái trong gia đình Tuy nhiên dấu gạch nối này cần phải được định hướng lại cho phù hợp hơn, phần lớn kết quả điều tra thể hiện cha mẹ coi trọng việc cung cấp cho con cái một đời sống vật chất đảm bảo nhiều hơn việc chăm sóc cho đời sống tinh thần của đứa trẻ Như vậy liệu có đủ để đánh giá việc đảm bảo các quyền của trẻ em, hay biết cách đòi hỏi trách nhiệm phù với với con mình?

Vấn đề giáo dục Q&BP trẻ em còn nhận được sự quan tâm của các tổ chức như: quỹ nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF) và một số tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam như: PLAN, Radda Barner… đã tiến hành các chương trình giáo dục Q&BP trẻ em cho các đối tượng, đặc biệt là trẻ em thông qua các hoạt động xã hội và công tác tuyên truyền Một trong những hoạt động nổi bật để tăng cường giáo dục Q&BP trẻ em phải kể đến đó là việc mở các lớp tập huấn

về quyền trẻ em cho giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục được khởi thảo bởi tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển Radda Bernen từ năm 2000 đến 2007 Thông

qua các đợt tập huấn, giáo viên và những người làm công tác quản lí trong các

cơ sở giáo dục được trang bị đầy đủ nhận thức về các quyền trẻ em đồng thời còn được rèn luyện các kỹ năng để tổ chức thành công các hoạt động giáo dục cho học sinh tại trường [24]

ii) Một số nghiên cứu về vấn đề giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm

Xu hướng thực hiện nâng cao nhận thức của học sinh về các quyền và bổn phận của trẻ gắn với các hoạt động sống được các nhà trường quan tâm thực hiện từ lâu Ở Thụy Điển, Anh và một số nước Châu Âu, quyền trẻ em đã được đưa vào nhà trường để giáo dục học sinh Ở Pêru, Ensanvado vấn đề giáo dục quyền được đưa vào dưới hình thức ngoại khoá Ở Thái Lan và một số nước Đông Nam Á, vấn đề giáo dục quyền được đưa vào nhà trường dưới hình thức “trường học bạn hữu”, trong đó phát huy tính thân thiện và các mối quan

hệ trong nhà trường để giáo dục các quyền trẻ em cho học sinh theo tinh thần Công ước quốc tế về quyền trẻ em (dẫn theo [19])

Đối với hoạt động giáo dục Q&BP trẻ em hiện nay, tại hầu hết các nhà trường đều thực hiện theo hướng tích hợp trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hoặc trong trải nghiệm môn học ưu thế như Đạo đức…

Một trong các tác giả nghiên cứu về quyền trẻ em thông qua hoạt động giáo dục NGLL là tác giả Nguyễn Thị Việt Hà [9] Công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục các Q&BP tương ứng cho học sinh tiểu học trong các hoạt động GDNGLL ở nhà trường Đây là công trình nghiên cứu có ý nghĩa tạo ra luận cứ khoa học đi đến khẳng định vai trò của hoạt động giáo dục NGLL với nội dung giáo Q&BP trẻ em trong nhà trường

Giáo dục Q&BP trẻ em ở không chỉ diễn ra trong các nhà trường mà được thực hiện trong giáo dục xã hội thông qua các tổ chức, các chương trình giáo dục phổ biến kiến thức trên các phương tiện thông tin đại chúng Có nhiều chương trình hành động quốc gia diễn ra với sự hợp tác của nhiều tổ chức trong nước và quốc tế nhằm thực hiện các quyền của trẻ em cùng như tăng cường

giáo dục nhận thức của cộng đồng về vấn đề đảm bảo quyền trẻ em như hỗ trợ dinh dưỡng trẻ em, chăm sóc sức khỏe, các chương trình vui chơi, giải trí, các chương trình gameshow thiếu nhi Thông qua việc trải nghiệm những hoạt động này học sinh được trang bị thêm những hiểu biết về các quyền và bổn phận cơ bản của mình

iii) Những nghiên cứu về quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm

Trên thế giới, việc tổ chức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em lồng ghép với các hoạt động trải nghiệm cho học sinh còn là hình thức mới mẻ và xa lạ Tại Việt Nam hoạt động này diễn ra còn khá nhỏ lẻ và chủ yếu tại các trường học ở những thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM…

Kể từ khi chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 công bố, hoạt động trải nghiệm trở thành nội dung bắt buộc trong chương trình giáo dục Hoạt động trải nghiệm có ưu thế để lồng ghép các nội dung giáo dục khác nhau tăng

cơ hội thực hành, thực tế cho học sinh vì vậy được các nhà trường chú ý coi trọng trong tổ chức và quản lí

Tuy nhiên trên thực tế, các tác giả nghiên cứu về quản lí các nội dung giáo dục thông qua hoạt động trải nghiệm khá phong phú như: Tác giả Nguyễn Thế Trung nghiên cứu đề tài “Quản lí giáo dục giá trị sống thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở các trường THCS huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang” [27]

Tác giả Trương Khánh Thành nghiên cứu đề tài về “Quản lí giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường PTDT nội trú THCS Đại từ, Huyện Đại từ, Tỉnh Thái Nguyên” [25] Xu hướng nghiên cứu này rất phổ biến tuy nhiên hiện chưa có công trình nghiên cứu nào

về quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm Chính vì lí do đó, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài về quản lý giáo dục quyền

và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và hiệu quả của hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS trên địa bàn nghiên cứu nói riêng

1.2 Khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm quyền trẻ em, bổn phận trẻ em giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

* Quyền trẻ em

Quyền trẻ em ở đây được tiếp cận dưới góc độ quyền con người, là một

bộ phận hợp thành quyền con người Do xuất phát từ quan điểm trẻ em cũng là con người, là thành viên của xã hội và là công dân của nhà nước Các em là đối tượng đặc biệt và có những quyền nhất định, có quyền yêu cầu đảm bảo các quyền con người mà đối với trẻ em được gọi là quyền trẻ em

Theo tác giả Nguyễn Thị Ngọc: “Quyền trẻ em là những điều mà trẻ em được hưởng, được làm, được tôn trọng và thực hiện nhằm đảm bảo sự phát triển mọi mặt phù hợp với đặc điểm thể chất và trí tuệ của trẻ em, đáp ứng nhu cầu của trẻ em được luật pháp bảo hộ và cộng đồng xã hội thừa nhận” [19]

Quyền trẻ em được thừa nhận theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em và Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em gồm bốn nhóm quyền cơ bản [16]:

Nhóm quyền được sống còn: gồm các quyền như quyền được khai sinh,

có quốc tịch; quyền được sống chung với cha mẹ; quyền được chăm sóc và nuôi dưỡng; quyền được nhận làm con nuôi…

Nhóm quyền được phát triển gồm: quyền được học tập; quyền được chăm sóc sức khỏe, được hưởng các dịch vụ khám chữa bệnh; quyền được hưởng nền văn hóa của dân tộc; quyền được tự do kết giao bạn bè; quyền được sống trong hòa bình, tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa…

Nhóm quyền được bảo vệ gồm: quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm và danh dự; quyền được bảo vệ khỏi sự bóc lột lao động; quyền được bảo vệ tránh khỏi các chất ma túy; quyền được bảo vệ tránh khỏi

sự buôn bán, bắt cóc; quyền được bảo vệ bí mật riêng tư…

Nhóm quyền được tham gia gồm: quyền được tự do biểu đạt ý kiến; quyền được tự do giao kết và hội họp hòa bình…

* Bổn phận trẻ em

Bổn phận của trẻ em ở đây được tiếp cận dựa trên hai khía cạnh: Thứ nhất là bổn phận của trẻ em được luật pháp quy định là những điều mà người lớn mong muốn trẻ em thực hiện được trong ứng xử, trong nhân cách, trong mọi hoạt động, ví dụ: bổn phận yêu quê hương, đất nước, yêu đồng bào, có ý thức xây dựng, bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và đoàn kết quốc tế (trích bổn phận thứ 5 - Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em) Khía cạnh thứ hai là bổn phận trong sự nhận thức của bản thân trẻ em được hiểu là những điều mà trẻ em nhận thấy mình phải làm để những người thân xung quanh trẻ thấy hài lòng và yêu mến trẻ và được coi là con ngoan, là trò giỏi và là công dân tốt [16]

Bổn phận trẻ em được tiếp cận dựa theo Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em được quy định tại điều 21 gồm:

“Yêu quý, kính trọng, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; kính trọng thầy giáo, cô giáo; lễ phép với người lớn, thương yêu em nhỏ, đoàn kết với bạn bè; giúp đỡ người già yếu, người khuyết tật, tàn tật, người gặp hoàn cảnh khó khăn theo khả năng của mình

Chăm chỉ học tập, giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể, thực hiện trật tự công cộng và an toàn giao thông, giữ gìn của công, tôn trọng tài sản của người khác, bảo vệ môi trường

Yêu lao động, giúp đỡ gia đình làm những việc vừa sức mình

Sống khiêm tốn, trung thực và có đạo đức; tôn trọng pháp luật; tuân thủ theo nội quy của nhà trường; thực hiện nếp sống văn minh, gia đình văn hoá, tôn trọng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

Yêu quê hương, đất nước, yêu đồng bào, có ý thức xây dựng, bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa và đoàn kết quốc tế” [16]

1.2.2 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

Giáo dục Q&BP trẻ em cho học sinh là đề cập đến quá trình nhà giáo dục

tổ chức các hoạt động có mục đích hình thành cho học sinh nhận biết và có nhu cầu cũng như khả năng thể hiện các Q&BP trong đời sống

Dưới góc độ tiếp cận của đề tài này chúng tôi xác định quá trình giáo dục Q&BP trẻ em là một lĩnh vực giáo dục đặc thù trong đó có sự thống nhất

và gắn bó chặt chẽ với các mặt hoạt động giáo dục trong nhà trường Chúng tôi tiếp cận quá trình giáo dục Q&BP trẻ em cho học sinh THCS theo khái niệm sau: “Giáo dục Q&BP cho học sinh THCS là quá trình dưới vai trò chủ đạo của giáo viên giúp học sinh chuyển hóa một cách tự giác yêu cầu về việc thực hiện quyền, bổn phận của trẻ em thành nhu cầu thể hiện hành vi và thói quen phù hợp với Q&BP của học sinh trong các mối quan hệ ở nhà trường, gia đình và xã hội”

1.2.3 Hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở

Có nhiều tác giả định nghĩa về khái niệm hoạt động trải nghiệm, ví dụ

tác giả Đinh Thị Kim Thoa cho rằng: “HĐTN là hoạt động GD thông qua sự trải nghiệm và sáng tạo của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống mà nhờ đó các kinh nghiệm được tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng lực” [26] Theo tác giả Bùi Ngọc Diệp,

“HĐTN là hoạt động xã hội, thực tiễn giúp HS tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện phẩm chất năng lực; nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị, nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển bản thân; bổ trợ và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình GD thực hiện tốt nhất mục tiêu GD Hoạt động này nhấn mạnh sự trải nghiệm, thúc đẩy năng lực sáng tạo của người học và được

tổ chức một cách linh hoạt, sáng tạo” [8]

Nhìn chung, dù được diễn đạt bằng những cách khác nhau nhưng các tác giả đều thống nhất ở một điểm, coi HĐTN là hoạt động GD, tổ chức theo phương thức trải nghiệm nhằm góp phần phát triển toàn diện nhân cách HS Theo cách tiếp cận nghiên cứu đề tài này, tác giả tiếp cận theo khái niệm sau: “HĐTN ở trường THCS là hoạt động GD, đó là quá trình được tổ chức có mục đích, có kế hoạch của GV, trong đó GV xác định nội dung và cách thức tổ

chức hoạt động theo hướng tạo điều kiện để từng HS được tham gia trực tiếp và làm chủ thể của hoạt động, giúp học sinh củng cố thói quen tích cực, nền nếp trong học tập và sinh hoạt, hành vi giao tiếp ứng xử có văn hoá và tập trung hơn vào phát triển trách nhiệm cá nhân; trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng; hình thành các giá trị của cá nhân theo chuẩn mực chung của xã hội; hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong cuộc sống; biết tổ chức công việc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, có ý thức rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người lao động và lập được kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với định hướng nghề nghiệp khi kết thúc giai đoạn giáo dục cơ bản”

Nội dung Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được xây dựng dựa trên các mối quan hệ của cá nhân học sinh với bản thân, với

xã hội, với tự nhiên, với nghề nghiệp và được tổ chức thành 4 mạch hoạt động sau: Hoạt động hướng vào bản thân, Hoạt động hướng đến xã hội, Hoạt động hướng đến tự nhiên và Hoạt động hướng nghiệp

Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được thực hiện trong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học; theo quy mô nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường; với bốn loại hình hoạt động chủ yếu là Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc bộ; với sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực lượng giáo dục trong

và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên môn học, cán bộ

tư vấn tâm lí học đường, cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, cán

bộ Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, cán bộ phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Ban Giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân trong xã hội

Các phương thức hoạt động trải nghiệm, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở bậc THCS bao gồm:

Phương thức Khám phá; Phương thức Thể nghiệm, tương tác; Phương thức Cống hiến; Phương thức nghiên cứu Nội dung đánh giá chủ yếu tập

trung vào sự đóng góp của học sinh cho các hoạt động tập thể, số giờ tham gia các hoạt động và việc thực hiện có kết quả hoạt động chung của tập thể Ngoài

ra, các yếu tố như động cơ, tinh thần, thái độ, ý thức trách nhiệm, tính tích cực đối với hoạt động chung của học sinh cũng được đánh giá thường xuyên trong quá trình tham gia hoạt động Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá

và đánh giá đồng đẳng của học sinh, đánh giá của cha mẹ học sinh và đánh giá của cộng đồng; giáo viên chủ nhiệm lớp chịu trách nhiệm tổng hợp kết quả đánh giá [6]

1.2.4 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm

Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh là một nội dung giáo dục quan trọng song chưa được đưa vào thành một nội dung giáo dục riêng biệt trong nhà trường Giáo dục các quyền và bổn phận cho học sinh muốn đạt được kết quả cao cần gắn với các hoạt động sống để tăng cơ hội trải nghiệm việc thực hiện các bổn phận và quyền được hưởng của trẻ em

Trong chương trình giáo dục nhà trường hiện nay chương trình Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là nội dung giáo dục bắt buộc Nếu hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em khai thác dựa trên các ưu thế của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ góp phận chính thức hóa nội dung giáo dục quyền

và bổn phận trẻ em trong nhà trường từ đó sẽ nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục nội dung này

Theo cách tiếp cận nghiên cứu của đề tài có thể hiểu “giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm là quá trình giáo viên lựa chọn và thiết kế các nội dung giáo dục quyền trẻ em, bổn phận trẻ em trong các chủ đề hoạt động trải nghiệm có ưu thế để tổ chức hoạt động giáo dục Từ đó giúp học sinh nhận diện được các quyền và bổn phận của mình, chuyển hóa để thực hiện các bổn phận ngay trong chính hoạt động trải nghiệm được tổ chức ở nhà trường đồng thời có khả năng áp dụng vào các hoàn cảnh tương tự trong cuộc sống”

1.2.5 Quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở

* Quản lý giáo dục quyền và bổn phận trẻ em

Quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí nhà trường tới quá trình giáo dục các quyền và bổn phận cần thực hiện và những lực lượng có liên đới nhằm tổ chức

và điều hành có hiệu quả mục tiêu, nội dung giáo dục quyền trẻ em và các bổn phận mà học sinh THCS cần thực hiện góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh

* Quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học cơ sở

Đây là những tác động có mục đích, có kế hoạch của Hiệu trưởng nhà trường nhằm chỉ huy, điều hành giáo viên thiết kế, tổ chức các hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em gắn với chương trình hoạt động trải nghiệm ở trường THCS đạt được mục tiêu giáo dục quyền và bổn phận đề ra từ đó góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Dựa trên các chức năng quản lý, hoạt động quản lí giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS được thực hiện thông qua hoạt động trải nghiệm là việc chỉ đạo của Hiệu trưởng nhà trường chỉ đạo việc lập kế hoạch giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm; tổ chức chỉ đạo giáo viên thực hiện kế hoạch giáo dục đã lập và kiểm tra việc thực hiện hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh dựa trên kế hoạch

đó đồng thời xã định sự phát triển về nhận thức, thái độ và hành vi phù hợp với các quyền và bổn phận của học sinh sau khi được giáo dục từ giáo viên

1.3 Một số vấn đề về giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

1.3.1 Đặc điểm tâm lý của học sinh Trung học cơ sở

Học sinh Trung học cơ sở trong độ tuổi từ 12-15 tuổi, đây là quãng thời gian diễn ra nhưng sự thay đổi đặc biệt có sự nhảy vọt về cả thể chất và tâm lí

Do sự trưởng thành và tích lũy ở giai đoạn trước các em đã có một vị trí xã hội

mới: hoàn toàn không còn là trẻ con nhưng cũng chưa phải là người lớn Đây là giai đoạn quá độ từ trẻ con sang người lớn, là giai đoạn đặc trưng với các dấu hiệu của tuổi dạy thì ở cả nam và nữ

Đời sống tình cảm của học sinh bị chi phối bởi 2 yếu tố đó là sự cải tổ về mặt giải phẫu sinh lí dẫn đến sự phát dục (dậy thì) và hoạt động giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi, với người lớn của các em được mở rộng Trẻ quan tâm nhiều hơn đến thế giới xung quanh, có ước mơ và nhen nhóm những hoài bão

về tương lai Cuối độ tuổi THCS các em có sự rung động với bạn khác giới, xuất hiện các biểu hiện của tình yêu, tuy nhiên tình cảm mang màu sắc cảm tính bắt nguồn từ sự cảm mến những ưu điểm nổi trội của bạn khác giới

Ở lứa tuổi THCS, học sinh bắt đầu quan tâm đến hình dáng bên ngoài, những cảm xúc giới tính xuất hiện, có sự chú ý đến hành vi, cử chỉ lời nói để khẳng định sự trưởng thành của bản thân

Do sự phát triển mất cân đối của hệ cơ và hệ xương, học sinh độ tuổi này lóng ngóng, vụng về, hậu đậu Học sinh luôn cho mình là người lớn trong khi khả năng và sự phát triển của độ tuổi chưa phải là một cá nhân đã trưởng thành Tính tình xốc nổi, hiếu thắng và muốn thể hiện bản thân, đây là độ tuổi diễn ra

sự khủng hoảng mạnh trong tâm lí của học sinh

Như vậy, muốn giáo dục các em biết được mình có các quyền nào đồng thời có nghĩa vụ phải thực hiện bổn phận gì có vai trò đặc biệt quan trọng với lứa tuổi này Tuy nhiên để giáo dục có hiệu quả giáo viên phải nắm được các đặc điểm tâm sinh lí của học sinh, có sự quan tâm đúng mức đến tâm tư, nguyện vọng của các em để kịp thời có những điều chỉnh đối với những hành vi lệch lạc

1.3.2 Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh

i Đặc điểm của quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh

Quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho trẻ em là quá trình tổ chức đa dạng các loại hình hoạt động và giao lưu cho học sinh, tạo môi trường để học

sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế thông qua đó chuyển hóa một cách tự giác yêu cầu về việc thực hiện quyền, bổn phận của trẻ em thành nhu cầu thể hiện hành vi, thói quen phù hợp với quyền và bổn phận Quá trình giáo dục này mang các đặc điểm sau:

Quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh mang tính pháp luật

Thực hiện quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh hướng đến mục đích trạng bị cho học sinh những hiểu biết các quyền và bổn phận trẻ em được quy định trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em và Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em Công ước quốc tế là văn bản pháp luật tiến bộ nhất quy định những vấn đề liên quan đến trẻ em được thừa nhận trên toàn thế giới, được

cụ thể hóa trong Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở Việt Nam Việc tuân thủ, thực hiện các điều khoản trong Công ước và trong Luật được đảm bảo bằng pháp luật của Nhà nước

Quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh hướng tới thực hiện mục tiêu giáo dục cấp học

Giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh chính là quá trình thực hiện hướng tới mục tiêu thiết lập cho học sinh những hiểu biết căn bản về xã hội Tạo ra nền tảng cho sự hình thành phẩm chất đạo đức và kỹ năng để các em vững vàng hơn trong cuộc sống ở giai đoạn tiếp theo

Quá trình giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh phải đặc biệt chú ý đến đặc điểm nhân cách của các em

Để biến những điều luật, những quy định cứng nhắc trở nên dễ hiểu, dễ cảm nhận và có tác dụng giáo dục không có cách nào đem lại hiệu quả cao hơn khi được tích hợp trong các hoạt động giáo dục của nhà trường

ii Các con đường giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh trong nhà trường Giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh trong nhà trường thông qua con đường dạy học và tổ chức hoạt động giáo dục

Dạy học là một trong những con đường cơ bản để giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh Chương trình dạy học trong nhà trường hiện nay chưa biên soạn nội dung giáo dục quyền và bổn phận là một môn độc lập mà được tích hợp trong các bài học của môn Giáo dục công dân Thông qua các bài học gắn với các quyền và bổn phận giúp học sinh sẽ tăng cường nhận thức và sự hiểu biết để từ đó hình thành thái độ tích cực đồng thời biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào những tình huống cụ thể của đời sống

Hoạt động giáo dục là môt con đường ưu thế để giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh, trong thực tế chương trình giáo dục này được áp dụng ở các tiết chào cờ, tiết sinh hoạt lớp hoặc trong các hoạt động tập thể khác của trường, của lớp Hoạt động giáo dục là môi trường thuận lợi để giáo dục quyền trẻ em một cách toàn diện, có hệ thống

iii Nội dung và phương pháp giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh

* Nội dung giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh tiểu học người Tày - Nùng Hình thành cho học sinh những tri thức, hiểu biết về nội dung các quyền

và bổn phận của trẻ em đã được quy định trong các văn bản pháp luật Đó là các quyền thuộc 4 nhóm quyền trong công ước gồm quyền được sống còn, quyền được phát triển, quyền được bảo vệ, quyền được tham gia và bổn phận người con trong gia đình, học sinh ở nhà trường và bổn phận người công dân tại cộng đồng sinh sống Giáo dục cho học sinh kỹ năng thực hiện các quyền và bổn phận của mình trong học tập ở nhà trường, trong sinh hoạt gia đình và khi tham gia các hoạt động xã hội Giáo dục cho học sinh thái độ tích cực và sự tự

ý thức về việc thực hiện quyền và bổn phận của bản thân trong các mối quan hệ xung quanh Giáo dục tăng cường khả năng vận dụng sáng tạo các quyền và bổn phận của học sinh vào các tình huống khác nhau Từ đó giúp học sinh có khả năng thích nghi và thực hiện có hiệu quả các quyền và bổn phận của mình, biết bảo vệ bản thân khi bị xâm phạm

* Các phương pháp giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh tiểu học người Tày - Nùng

Quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục quyền - bổn phận cho học sinh tiểu học sử dụng tri thức văn hóa bản địa có thể được tổ chức với hai nhóm phương pháp giáo dục sau:

* Nhóm 1: Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục

Phương pháp tổ chức tọa đàm, thảo luận

Phương pháp rèn luyện các hành vi phù hợp với quyền và bổn phận thông qua các bài tập tình huống hoặc trải nghiệm qua các hoạt động văn hóa tại địa phương

Phương pháp tổ chức trò chơi

Phương pháp kể chuyện

Phương pháp hỏi - đáp giữa giáo viên và học sinh

Phương pháp giảng giải

Phương pháp giáo dục bằng tình huống và sắm vai giải quyết tình huống

1.3.3 Mục đích giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường Trung học sơ sở

Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm sẽ giúp khắc phục những hạn chế của thực trạng giáo dục trong các nhà trường đó là giúp học sinh gắn tri thức lý thuyết với thực tiễn cuộc sống Đây là phương thức giáo dục trong đó học sinh được thể nghiệm các quyền của bản thân đồng thời phải thể hiện được các hành vi phù hợp với bổn phận trong các hoạt động giáo dục Phương thức phối hợp này dựa vào những

ưu thế sau đây của hoạt động trải nghiệm:

- Nội dung hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống thực tiễn, địa phương, cộng đồng, đất nước và dễ vận dụng vào thực tế; được tích hợp từ nhiều lĩnh vực giáo dục, môn học và thiết kế thành các chủ đề mang tính chất mở và tương đối độc lập với nhau để học sinh và nhà trường lựa chọn, tổ chức thực

hiện một cách phù hợp, hiệu quả Chính trong quá trình này, các quyền bổn phận của học sinh được thể hiện theo những cách tự nhiên nên dễ hiểu, dễ nhớ,

dễ vận dụng

- Hoạt động trải nghiệm sẽ tạo môi trường học tập mới mẻ, sinh động cho học sinh, khắc sâu những quyền và bổn phận cơ bản làm cho nhận thức

toàn diện hơn, mở rộng sự hiểu biết của mình

- Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh tiếp nhận kiến thức về các quyền

và bổn phận khô cứng theo luật bằng những hình thức hoạt động sinh động, sôi nổi, mở rộng môi trường hoạt động, ít gò bó mà hiệu quả giáo dục rất tích cực, góp phần củng cố thêm kiến thức cho học sinh

- Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh thỏa mãn được nhu cầu muốn tìm hiểu, khám phá những quyền và bổn phận cơ bản trong thực tiễn cuộc sống của học sinh, đó lại chính là đặc điểm nổi bật của học sinh lứa tuổi THCS

Vì vậy, để học sinh tiếp cận với các quyền và bổn phận một cách đầy đủ, khoa học hơn thì bên cạnh với việc sử dụng phương pháp giáo dục quyền và bổn phận gắn với các tiết học trên lớp ở các môn học có ưu thế, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm để giáo dục quyền và bổn phận sẽ đem lại hiệu quả cao hơn Giúp học sinh được tiếp nhận các quyền và bổn phận của mình một cách nhẹ nhàng, chủ động hơn, đồng thời các quyền và bổn phận ấy lại được học sinh suy ngẫm, đánh giá thông qua các hoạt động trải nghiệm từ đó hiểu sâu hơn, có kỹ năng vận dụng tốt hơn trong đời sống hàng ngày, tạo sự gắn bó chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn cuộc sống

1.3.4 Nội dung giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm

Theo cách tiếp cận của khoa học giáo dục đồng thời căn cứ vào mục đích của quá trình giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm, nội dung của quá trình giáo dục được xác định là:

Một là: Hình thành cho học sinh những tri thức, hiểu biết về nội dung các quyền và bổn phận của trẻ em đã được quy định trong các văn bản pháp luật

Đó là các quyền thuộc 4 nhóm quyền trong công ước, bao gồm: quyền được sống còn, quyền được phát triển, quyền được bảo vệ, quyền được tham gia và bổn phận trẻ em bao gồm: bổn phận người con trong gia đình, người học sinh ở nhà trường và người công dân tại cộng đồng sinh sống Đối với nội dung giáo dục hình thành kiến thức cho học sinh về các quyền và bổn phận cơ bản có thể khai thác chủ yếu thông qua nội dung sau:

- Hoạt động hướng vào bản thân: trong đó tập trung vào hai loại hoạt động là khám phá bản thân và rèn luyện bản thân

- Hoạt động hướng đến tự nhiên gồm: hoạt động chăm sóc gia đình, hoạt động xây dựng nhà trường, hoạt động xây dựng cộng đồng

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường

- Hoạt động hướng nghiệp: hoạt động lựa chọn định hướng nghề nghiệp

và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp

Hai là: Giáo dục cho học sinh kỹ năng thực hiện các quyền và bổn phận của mình trong học tập ở nhà trường, trong sinh hoạt gia đình và khi tham gia các hoạt động xã hội Bởi mục tiêu mà quá trình giáo dục quyền và bổn phận trẻ em hướng tới là việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em trong các hoạt động sống thường ngày Các kỹ năng đó bao gồm: Nhóm kỹ năng xác định quyền được hưởng và bổn phận cần thực hiện; Nhóm kỹ năng thể hiện hành vi phù hợp với quyền và bổn phận trẻ em; Nhóm kỹ năng tự bảo vệ bản thân khi

bị xâm phạm các quyền được hưởng; Nhóm kỹ năng tuyên truyền, chia sẻ hiểu biết về quyền và bổn phận trẻ em

Đối với nội dung giáo dục hình thành các kỹ năng, giáo viên cần gắn với các nội dung hoạt động trải nghiệm sau:

- Hoạt động hướng vào bản thân: tập trung vào hoạt động rèn luyện bản thân

- Hoạt động hướng đến tự nhiên gồm: hoạt động chăm sóc gia đình, hoạt động xây dựng nhà trường, hoạt động xây dựng cộng đồng

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường

- Hoạt động hướng nghiệp: hoạt động rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp và hoạt động lựa chọn định hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp

Ba là: Giáo dục cho học sinh thái độ tích cực và sự tự ý thức về việc thực hiện quyền và bổn phận của bản thân trong các mối quan hệ xung quanh Mục tiêu của quá trình này là hình thành niềm tin ở học sinh về hệ thống các quyền trẻ em được quy định trong các văn bản pháp luật, hướng tới hiện thực hóa các quyền của trẻ em trong đời sống giúp học sinh cảm nhận được mình thực sự có những quyền gì, các quyền đó được thể hiện như thế nào? Để đảm bảo các quyền của bản thân học sinh phải tự ý thức về việc thực hiện bổn phận của mình, đòi hỏi sự tôn trọng của người khác đối với mình cũng đồng nghĩa với việc cần tôn trọng quyền của mọi người xung quanh

Đối với nội dung này có thể được thực hiện với các nội dung hoạt động trải nghiệm sau:

- Hoạt động hướng vào bản thân: tập trung vào hoạt động khám phá bản thân, rèn luyện bản thân

- Hoạt động hướng đến tự nhiên gồm: hoạt động chăm sóc gia đình, hoạt động xây dựng nhà trường, hoạt động xây dựng cộng đồng

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: hoạt động tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, tìm hiểu và bảo vệ môi trường

- Hoạt động hướng nghiệp: hoạt động rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp và hoạt động lựa chọn định hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp

Bốn là: Giáo dục tăng cường khả năng vận dụng sáng tạo các quyền và bổn phận của học sinh vào các tình huống khác nhau Từ đó giúp học sinh có khả năng lựa chọn và thực hiện có hiệu quả các quyền và bổn phận của mình, biết bảo vệ bản thân khi bị xâm phạm và biết tôn trọng quyền của người khác

Sự thể hiện các quyền trẻ em diễn ra trong nhiều môi trường và hoàn cảnh khác nhau dẫn đến có những quan niệm không giống nhau trong mỗi cá nhân, mỗi gia đình và tại mỗi địa phương, cùng với đó yêu cầu về bổn phận của trẻ em cũng diễn ra với những cấp độ khác nhau Quá trình giáo dục hướng tới việc trang bị cho các em những hiểu biết và những nguyên tắc hành động chung nhất song cũng cần phát triển khả năng lựa chọn, thích ứng với những tình huống đa dạng của cuộc sống

Đối với nội dung giáo dục này có thể vận dụng linh hoạt trong tất cả các nội dung hoạt động trải nghiệm với các hoạt động cụ thể Tuy nhiên hoạt động này đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt và sáng tạo các quyền trong các hoạt động giáo dục trải nghiệm ở nhà trường, gia đình và ngoài xã hội

1.3.5 Phương thức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải nghiệm

Việc tổ chức giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm có nhiều phương thức tổ chức rất đa dạng và phong phú Trong chương trình hoạt động trải nghiệm, có bốn phương thức giáo dục được thực hiện, cụ thể như sau:

- Phương thức có tính khám phá: Thực địa, thực tế, tham quan, cắm trại, trò chơi…

- Phương thức có tính thể nghiệm, tương tác: Diễn đàn, Giao lưu, Hội thảo, Sân khấu hoá, Đóng vai, Thảo luận, Trình diễn…

- Phương thức có tính cống hiến: Thực hành lao động; Hoạt động tình nguyện, nhân đạo

- Phương thức có tính nghiên cứu: Dự án, Khảo sát, Điều tra, Sáng tạo công nghệ

Đối với nội dung giáo dục các quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh THCS có thể lựa chọn từ các phương thức tổ chức hoạt động trải nghiệm một

số hình thức hoạt động phù hợp với thực tiễn giáo dục trong nhà trường THCS như sau:

- Hình thức thực tế, tham quan, cắm trại gắn với giáo dục các quyền và bổn phận nhất định: Đây là những hình thức phù hợp với đặc điểm độ tuổi học sinh THCS Để giáo dục các quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh, GV có thể thiết kế cho học sinh đến thăm quan, đi thực tế để tìm hiểu các hoàn cảnh sống khác nhau của học sinh ở các địa phương từ đó giúp các em hiểu được bản thân

có các quyền nào, đang được thụ hưởng các quyền đó ở mức độ nào từ đó phải thể hiện được bổn phận của bản thân trước những điều kiện sống hiện tại ra sao? Hoạt động cắm trại cho học sinh THCS cũng sẽ giúp các em hiểu rõ hơn các nhóm quyền như quyền được phát triển, quyền được tham gia đồng thời thể hiện được trách nhiệm của mình trong các hoạt động chung của tập thể

- Hình thức tổ chức các trò chơi có chủ đề về quyền và bổn phận trẻ em: Đối với lứa tuổi học sinh THCS, chơi trò chơi không chỉ để thỏa mãn nhu cầu giải trí mà đây còn là hình thức giáo dục phù hợp thu hút được hứng thú của các em Đối với lứa tuổi này có thể tổ chức các trò chơi giải trí để giáo dục cho học sinh các kỹ năng thể hiện quyền của mình đồng thời có thể tổ chức các trò chơi mang tính trí tuệ để trang bị thêm kiến thức về các quyền và bổn phận phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS

- Hình thức diễn đàn, giao lưu về chủ đề quyền và bổn phận trẻ em: đây

là hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em tham gia trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến, đề xuất nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của mình với đông đảo, bạn bè, nhà trường, thầy cô, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan về một vấn đề nào đó Ngoài ra đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Diễn đàn là một sân chơi rất linh hoạt, phong phú, đa dạng với các hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh THCS Thông qua hoạt động này các em có điều kiện thể nghiệm các quyền như: quyền được học tập, quyền được tham gia, quyền được phát triển đồng thời giúp các em hiểu được các bổn phận phù hợp với từng chủ đề của diễn đàn, giao lưu

- Hình thức sân khấu hóa, trình diễn những tiết mục ở các thể loại có nội dung về quyền và bổn phận trẻ em: Đây là một trong các hình thức trải nghiệm tạo được sự thu hút với học sinh và được thực hiện phổ biến ở các trường THCS Đối với nội dung giáo dục quyền và bổn phận được thực hiện bằng các hình thức này có thể thiết kế các nôi dung trực tiếp đề cập đến các quyền và bổn phận của trẻ em với các hoạt động cụ thể như thi tìm hiểu Luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; thi hiểu biết về quyền trẻ em Hoặc thiết kế các nội dung hoạt động gián tiếp đề cập đến các quyền và bổn phận trẻ em như các tiết mục kịch, văn nghệ có bao hàm ý nghĩa giáo dục phổ biến đến học sinh những hiểu biết các nội dung trên

- Các hoạt động tình nguyện, nhân đạo, thực hành lao động nâng cao hiểu biết về quyền trẻ em và những bổn phận trẻ phải thực hiện: Thông qua hình thức hoạt động này, các bổn phận cần thực hiện của học sinh được giáo dục một cách trực tiếp Học sinh khi tham gia các hoạt động tình nguyện, nhân đạo vừa có ý nghĩa giáo dục đạo đức còn giúp học sinh thấy được nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trước cộng đồng và người xung quanh Để giáo dục các bổn phận cho học sinh GV cần lựa chọn các nội dung hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, có khả năng tác động vào tư tưởng tình cảm đạo đức của lứa tuổi học sinh THCS

- Dự án hoặc các hoạt động sáng tạo có liên quan đến vấn đề quyền và bổn phận của trẻ em: Đây là hình thức hoạt động kích thích được sự nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo của học sinh THCS, để đảm bảo hiệu quả giáo dục các dự

án cần thiết thực, có ý nghĩa trong thực tiễn, gần gũi với cuộc sống của học sinh Những dự án phù hợp để giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS như: thành lập CLB quyền trẻ em để học sinh trợ giúp các thành viên đảm bảo được các quyền cơ bản của các em; dự án sáng tạo các sản phẩm tuyên truyền,

cố động nâng cao hiểu biết về thực hiện quyền trẻ em

1.3.6 Các lực lượng tham gia giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh Trung học cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm

Để giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm đạt hiệu quả cao thì mỗi trường học phải huy động và phối hợp tốt các lực lượng giáo dục, trong đó bao gồm lực lượng giáo dục trong nhà trường và lực lượng giáo dục ngoài nhà trường

1.3.6.1 Lực lượng giáo dục trong nhà trường bao gồm

* Đoàn thanh niên, Đội TNTP HCM

Tham mưu cho Hiệu trưởng thiết kế nội dung, chương trình hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho Đội viên và Đoàn viên của trường theo phương hướng được đề ra đầu năm học

Tổ chức hệ thống liên đội trong nhà trường; bồi dưỡng, huấn luyện các Chi đội trưởng nhằm thực hiện tốt công tác tuyên truyền và thực hiện kế hoạch giáo dục quyền và bổn phận mà nhà trường đã đề ra

- Tổ chuyên môn phải phối hợp tốt với các lực lượng giáo dục khác trong

và ngoài nhà trường khi thực hiện kế hoạch giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh

* Giáo viên chủ nhiệm:

Giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất lớn trong quá trình giáo dục toàn diện nhân cách học sinh Chính vì vậy việc thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm

để giáo dục các quyền và bổn phận cho học sinh phụ thuộc vào năng lực giáo dục

Giáo viên chủ nhiệm là người phối hợp chặt chẽ với giáo viên bộ môn và với các lực lượng giáo dục khác để xây dựng kế hoạch và tổ chức các hoạt động giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm một cách khoa học, mang tính khả thi cao

Giáo viên chủ nhiệm là người thực hiện xã hội hóa nguồn lực phục vụ cho các hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm chẳng hạn như việc huy động nguồn kinh phí hỗ trợ từ cha mẹ học sinh hoặc những lực lượng giáo dục khác

Giáo viên chủ nhiệm là những người gần gũi học sinh nên việc đánh giá

sự tiếp thu, trải nghiệm những quyền và bổn phận của học sinh vào đời sống thường ngày sẽ chính xác hơn Điều đó sẽ giúp cho việc kiểm tra đánh giá kết quả các hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm của học sinh được công bằng và khách quan hơn

1.3.6.2 Các lực lượng bên ngoài nhà trường

* Gia đình học sinh

- Gia đình là nơi đảm bảo các quyền cơ bản đồng thời cũng là nơi học sinh phải thể hiện trách nhiệm và nghĩa vụ phù hợp Gia đình là nơi đảm bảo điều kiện sống (quyền được sống còn), đảm bảo nhu cầu học tập (quyền được phát triển); bảo đảm sự an toàn cho trẻ (quyền được bảo vệ) Chính vì vậy gia đình có tầm quan trọng đặc biệt trong giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh

- Gia đình là nơi để các em trải nghiệm những bổn phận đã học được vào cuộc sống, môi trường gia đình lành mạnh sẽ hình thành cho học sinh niềm tin vào những giá trị học được

- Gia đình là lực lượng phối hợp giáo dục đồng thời đóng góp hiệu quả nguồn tài chính hỗ trợ các hoạt động hoạt động trải nghiệm trong nhà trường nhằm giáo dục toàn diện học sinh trong đó có giáo dục quyền và bổn phận

* Chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội

Chính quyền địa phương giữ vai trò lãnh đạo và quản lý hoạt động văn

hóa giáo dục có tính chất quyết định trong công tác xã hội hóa giáo dục ở các nhà trường Chỉ đạo các đơn vị, cơ quan chuyên môn có trách nhiệm hỗ trợ nhà

trường làm công tác giáo dục, trong đó có giáo dục quyền và bổn phận trẻ em Chẳng hạn như lực lượng công an: hỗ trợ nhà trường tổ chức các hoạt động trải

nghiệm giáo dục cho học sinh về Luật bảo vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em, bổn

phận của trẻ em theo quy định Hay các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ: hỗ trợ về cơ sở vật chất, nguồn ngân sách để trường THCS tổ chức các hoạt động

giáo dục nói chung và tổ chức các hoạt động trải nghiệm giáo dục quyền và bổn

sự phát triển toàn diện học sinh Đây là quá trình nhà quản lí tiến hành các tác động tổ chức, chỉ đạo làm cho quá trình giáo dục các quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm vận hành đồng bộ, hiệu quả để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Cụ thể mục tiêu quản lí hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em thông qua hoạt động trải nghiệm bao gồm:

- Về nhận thức: Các lực lượng giáo dục có được nhận thức đúng và đầy

đủ về tầm quan trọng của việc giáo dục quyền và bổn phận thông qua hoạt động trải nghiệm là nhằm góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo yêu cầu xã hội hiện nay Mục tiêu về nhận thức cho các lực lượng giáo dục bao gồm việc nhận thức đúng về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh THCS và ưu thế của hoạt động trải nghiệm trong tổ chức giáo dục quyền và bổn phận cho học sinh Trên cơ sở đó, họ có ý thức trong việc khai thác tối đa ưu thế của hoạt động trải nghiệm trong quá trình tổ