PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TRONG dạy học TÍCH hợp LIÊN môn ở bộ môn vật lý THCS

Thực tế cho thấy giảng dạy tích hợp liên môn đem lại lợi ích là kích thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khác nhau để có một phông kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngày càng cao của dạy học hiện nay. Bên cạnh đó học sinh hứng thú với những tiết học hơn, dễ hiểu và hiểu sâu nội dung bài học. Đặc biệt các em sẽ có những chuyển biến rõ rệt trong khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn. Việc tích cực dạy học theo hướng tích hợp liên môn giúp nâng cao chất lượng dạy học. Từ đó khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn, tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu. Đó là tính ứng dụng và thực tế của phương pháp dạy học tích hợp liên môn. Chính vì những lợi ích trên tôi đưa ra sáng kiến “PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở BỘ MÔN VẬT LÝ THCS” nhằm giúp giáo viên có thể áp dụng vào giảng dạy môn vật lý một cách sinh động, giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn vật lý và qua nhiều tiết học có sự kết hợp như vậy học sinh thêm yêu thích môn học, kết quả học tập của học sinh được nâng cao hơn.

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 của ban chấp hành trung ương khóa VIII vềnhững giải pháp chủ yếu trong giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽphương pháp giáo dục, đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thànhnếp tư duy sáng tạo cho người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến

và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tựhọc, tự nghiên cứu cho học sinh”

Cùng với sự đổi mới phát triển của đất nước, nền giáo dục Việt Nam có nhữngbiến đổi sâu sắc về mục tiêu, nội dung sách giáo khoa và cả phương pháp giáo dục,một trong những đổi mới cơ bản hiện nay là đổi mới mục tiêu dạy học ở trường phổthông THCS Ngành giáo dục đã tiến hành cải cách sách giáo khoa ở các bậc học.Sách giáo khoa mới được biên soạn trên hình thức đổi mới phương pháp dạy và họctrên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm Nhìn chung, giáo viên và học sinh đã quendần với nội dung và phương pháp mới của sách giáo khoa mới Trong đó việc đổimới phương pháp dạy học môn vật lí theo chương trình đổi mới sách giáo khoa thìhọc sinh phải chủ động tiếp thu kiến thức, đào sâu kiến thức bài học thông qua sựhướng dẫn của giáo viên, chủ yếu là thực nghiệm hơn thuyết giảng, nhằm giúp các

em tự giác học tập, độc lập suy nghĩ và tích cực học tập trên lớp và ở nhà để giúphọc sinh hiểu sâu, nhớ lâu những kiến thức đã được thầy cô giảng dạy

Vật lí học là cơ sở của nhiều ngành kĩ thuật quan trọng Sự phát triển củakhoa học vật lí gắn bó chặt chẽ và có tác động qua lại trực tiếp với sự tiến bộ củakhoa học kĩ thuật Vì thế, những hiểu biết và nhận thức về vật lí có giá trị to lớntrong đời sống và sản xuất, đặt biệt trong công cuộc xây dựng đất nước

Bên cạnh đó, môn vật lí có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêuđào tạo của trường trung học cơ sở Chương trình vật lí trung học cơ sở có nhiệm

vụ cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức vật lí cơ bản, ở trình độ này bướcđầu hình thành ở học sinh những kĩ năng cơ bản phổ thông và thói quen làm việckhoa học, góp phần tạo ra ở các em năng lực nhận thức và các phẩm chất nhân cách

mà mục tiêu giáo dục đề ra

Đổi mới phương pháp dạy nhất là tăng cường hướng dẫn học sinh thực hànhthí nghiệm, giáo viên phải làm sao phát huy tính tích cực chủ động lĩnh hội tri thứccủa học sinh Giáo viên với vai trò là người chỉ đạo giúp học sinh giải quyết vấn đềmới nảy sinh hoặc mâu thuẫn nhận thức.

Thực tế cho thấy giảng dạy tích hợp - liên môn đem lại lợi ích là kích thíchgiáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khácnhau để có một phông kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng với những đòi hỏi ngàycàng cao của dạy học hiện nay Bên cạnh đó học sinh hứng thú với những tiết họchơn, dễ hiểu và hiểu sâu nội dung bài học Đặc biệt các em sẽ có những chuyểnbiến rõ rệt trong khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn Việc tích cựcdạy học theo hướng tích hợp - liên môn giúp nâng cao chất lượng dạy học Từ đókhuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giảiquyết các tình huống thực tiễn, tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng

tự học, tự nghiên cứu Đó là tính ứng dụng và thực tế của phương pháp dạy học tíchhợp - liên môn Chính vì những lợi ích trên tôi đưa ra sáng kiến “PHÁT TRIỂNNĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở BỘMÔN VẬT LÝ THCS” nhằm giúp giáo viên có thể áp dụng vào giảng dạy môn vật

lý một cách sinh động, giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn vật lý và quanhiều tiết học có sự kết hợp như vậy học sinh thêm yêu thích môn học, kết quả họctập của học sinh được nâng cao hơn

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Cơ sở lí luận của vấn đề:

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy họcnói chung và dạy học Vật lý nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiệnđại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáodục

Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với môn Vật lý, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức

là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Tíchhợp là một khái niệm của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tửriêng rẽ thành cái toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này

Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn: làm cho quá trình học tập có ýnghĩa hơn, hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, giúp học sinh phân biệtcái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn do dự tính được những điều cần thiết cho họcsinh Quan tâm đến việc sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể: giúp học sinhhòa nhập vào thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh xác lập mối quan hệ giữa các kháiniệm đã học

Đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn: lấy học sinh làm trung tâm, địnhhướng, phân hóa năng lực học sinh, dạy và học các năng lực thực tiễn Dạy học tíchhợp liên môn giúp học sinh trở thành người học tích cực, người công dân có nănglực giải quyết tốt các tình huống có vấn đề mang tính tích hợp trong thực tiễn cuộcsống.

2 Thực trạng của vấn đề:

a) Đối với học sinh

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấpdẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho họcsinh Học các chủ đề tích hợp liên môn học sinh được tăng cường vận dụng kiếnthức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức mộtcách máy móc

Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp liên môn giúp cho học sinhkhông phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũngnhư khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

b) Đối với giáo viên

Giáo viên luôn có tinh thần sáng tạo, tìm tòi giải pháp cho học sinh thínghiệm thực hành để các em làm quen dần với khoa học, qua đó nhằm rèn thêm kĩnăng và thao tác trên dụng cụ.

Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên phải thường xuyên tìmhiểu những kiến thức của các môn học khác có liên quan đến các môn vật lý, từ đó

có sự am hiểu sâu rộng hơn về những kiến thức liên môn đó

Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên khôngcòn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạtđộng học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học, dạy học tích hợp liên môn giúpcác giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phốihợp, hỗ trợ nhau trong dạy học, từ đó giáo viên được bồi dưỡng, nâng cao kiến thức

và kĩ năng sư phạm của mình góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

3 Các biện pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề:

Để giảng dạy đạt hiệu quả trước hết giáo viên phải nắm chắc chắn chuẩnkiến thức, kỹ năng của bài học, kết hợp tìm tư liệu có liên quan (tranh, ảnh, thínghiệm mô phỏng, đoạn phim…) đến kiến thức cần tích hợp của bài học qua báođài, internet… Xác định được mục tiêu khi lồng ghép các kiến thức đó, những đơn

vị kiến thức đó phải dễ hiểu, và sự vật hiện tượng mà giáo viên giới thiệu phải nằmtrong tầm hiểu biết của học sinh, tránh trường hợp nó trở thành kiến thức trừutượng, khó hình dung, rất dễ gây sự nhàm chán cho học sinh Bằng phương phápgiảng dạy đưa những kiến thức tích hợp đơn giản, cụ thể gắn liền với cuộc sống,với địa phương, kết hợp nhắc nhở của giáo viên sẽ là một trong những yếu tố gópphần cho sự thành công cho tiết dạy có tích hợp liên môn

Thường xuyên trao đổi chuyên môn ở trong tổ nhóm và các bộ môn “liênquan” để xác định: mục tiêu dạy học, mục đích và mức độ tích hợp liên môn,phương tiện dạy học, cách thức tổ chức các hoạt động dạy học

Xây dựng quy trình và tổ chức các hoạt động dạy học cho phù hợp với đốitượng học sinh, nội dung và mức độ dạy học tích hợp liên môn đảm bảo thực hiện

được mục tiêu dạy học, được thể hiện cụ thể ở các hoạt động của học sinh, hoạtđộng của giáo viên và thời gian tổ chức cho từng hoạt động.

Trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy về tích hợp liên môn tôi đã tích hợpkiến thức liên môn vào các bài học cụ thể như sau:

3.1 Tích hợp kiến thức liên môn trong môn vật lý 6

Bài 8: TRỌNG LỰC – ĐƠN VỊ LỰC

* Môn địa lý:

- Thấy được các hiện tượng lữ quét, lũ ống … thường xảy ra ở các khu vực có địahình đồi núi dốc khi những mảng đất, đá, bùn có sự liên kết kém với bề mặt dưới

tác động của mưa, bão và tác động trực tiếp của trọng lực chúng có thể dễ dàng

trôi trượt xuống theo triền dốc và có thể cuốn trôi nhà cửa, phương tiện giao thông,người và vật nuôi … trên dòng chảy của nó và gây ra thiệt hại rất lớn

Câu hỏi: Hãy giải thích hiện tượng lũ quét, lũ ống, sạt lỡ đất khi xảy ra mưa,

bão ở các địa hình đồi núi dốc? ( Khi xảy ra mưa, bão thì ở các địa hình đồi núi dốcdưới tác động của trọng lực nên dòng nước sẽ chảy từ trên cao xuống có thể gây rahiện tượng lũ quét, lũ ống, sạt lỡ đất)

* Môn toán học:

- Học sinh vận dụng được quan hệ tỉ lệ thuận trong toán học để biết được mối liên

hệ giữa trọng lượng và khối lượng của vật : một vật có khối lượng càng lớn thì thìtrọng lượng càng lớn, mà trọng lượng của vật lại chính là cường độ của trọng lựctác dụng lên vật

Câu hỏi: Hãy giải thích hiện tượng khói bụi? (Do các hạt khói, bụi có khối

lượng rất nhỏ, vì thế trọng lực tác dụng lên chúng rất nhỏ vì thế chỉ cần sự dichuyển qua lại của các phương tiện giao thông hay có gió thì bụi và khói có thể dễdàng bốc lên, bay lơ lửng)

- Biết sử dụng êke để tìm ra mối liên hệ giữa phương thẳng đứng với phương nằmngang

Câu hỏi: Treo một dây dọi phía trên mặt nước đứng yên của một chậu nước.

Mặt nước là mặt nằm ngang Hãy dùng một thước êke để tìm ra mối liên hệ giữaphương thẳng đứng với phương nằm ngang (Phương thẳng đứng với phương nằmngang vuông góc với nhau)

* Môn sinh học:

- Học sinh thấy được tác hại của khói bụi đối với môi trường và sức khỏe của conngười Khói bụi là một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh về mắt, đường hôhấp, máu, ung thư …

Câu hỏi: Nêu tác hại của khói bụi đối với cơ thể con người? ( Khói bụi là

một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh về mắt, đường hô hấp, máu, ung thư

… đối với con người)

* Môn giáo dục công dân:

Câu hỏi: Nêu biện pháp để hạn chế hiện tượng lũ quét, lũ ống do mưa, bão

gây ra (Trồng nhiều cây xanh, nhất là những khu đất trống, đồi núi trọc)

Câu hỏi: Nêu biện pháp để hạn chế tác hại của khói bụi gây ra? (Trồng

nhiều cây xanh, làm sạch môi trường thường xuyên, không vứt rác bừa bãi …)

Bài 9: LỰC ĐÀN HỒI

* Môn toán học:

- Học sinh vận dụng được quan hệ tỉ lệ thuận trong toán học để biết được mối liên

hệ giữa độ biến dạng và lực đàn hồi của vật : một vật có độ biến dạng càng lớn thìlực đàn hồi càng lớn

Câu hỏi: Giải thích tại sao khi buộc thùng hàng lên xe mô tô, xe đạp thì khi

kéo sợi dây cao su càng căng thì buộc càng chặt? (khi kéo sợi dây cao su càng căngthì độ biến dạng của dây cao su càng lớn do đó lực đàn hồi càng lớn nên buộcthùng hàng càng chặt)

* Môn thể dục:

- Học sinh biết được những môn thể thao có ứng dụng tính chất đàn hồi của vật và

Câu hỏi: Hãy nêu một số môn thể thao có ứng dụng tính chất đàn hồi của

vật? ( Một số môn thể thao: nhảy cầu, nhảy sào, bắn cung …)

Câu hỏi: Tại sao vận động viên thể thao môn nhảy cầu lại phải nhún nhiều

lần trên tấm nhún làm bằng chất đàn hồi trước khi nhảy xuống nước? (Nhún nhiềulần để độ biến dạng của tấm nhún càng lớn khi đó lực đàn hồi của tấm nhún cànglớn, làm cho người có tung lên cao một cách nhẹ nhàng)

* Môn giáo dục công dân:

Câu hỏi: Có nên dùng súng cao su (ná cao su) để bắn chim hay không? Tại

sao? (Không, vì khi kéo dãn nhiều thì độ biến dạng của dây cao su lớn khi đó lựcđàn hồi lớn, mà độ chính xác của súng không cao nên dễ gây nguy hiểm cho mọingười xung quanh)

Bài 25: SỰ NÓNG CHẢY VÀ SỰ ĐÔNG DẶC

* Môn lịch sử:

- Biết được nhân vật lịch sử ở địa phương mình sinh sống

Câu hỏi: Quãng trường Đại Đoàn Kết ở thành phố Pleiku – Gia Lai có đúc một

tượng đồng, đó là tượng của ai? (Tượng đồng của Bác Hồ)

* Môn toán học:

- Sử dụng kiến thức toán học để chia các khoảng thời gian và nhiệt độ cho phù hợpkhi vẽ đường biễu diễn về sự nóng chảy và sự đông đặc

Câu hỏi: Từ giá trị thời gian và nhiệt độ vừa đo được hãy cho biết mỗi cạnh

ô vuông trong vở nên biểu thị tương ứng với bao nhiêu phút và bao nhiêu 0C chophù hợp? (Tùy theo giá trị đo được, giáo viên hướng dẫn học sinh cách chia saocho phù hợp)

* Môn mỹ thuật:

- Học sinh sử dụng kĩ năng vẽ để vẽ đường biễu diễn đảm bảo sạch, đẹp, chính xác

Câu hỏi: Hãy dùng bút chì và thước thẳng để vẽ đường biễu diễn về sự nóng

chảy và đông đặc

* Môn địa lý:

- Học sinh biết được ở nơi nào trên thế giới đang xảy ra hiện tượng băng tan.

Câu hỏi: Hiện tượng băng tan đang xảy ra ở đâu? ( Hiện tượng băng tan

đang xảy ra ở Bắc cực và Nam cực)

* Môn giáo dục công dân:

Câu hỏi: Do Trái Đất nóng lên nên xảy ra hiện tượng băng tan làm cho mực

nước biển dâng cao có nguy cơ nhấn chìm nhiều khu vực đồng bằng ven biển Em

có biện pháp gì để hạn chế tình trạng Trái Đất nóng lên? (Biện pháp: hạn chế lượngkhí thải ra môi trường …)

3.2 Tích hợp kiến thức liên môn trong môn vật lý 7

Bài 3: ỨNG DỤNG ĐỊNH LUẬT TRUYỀN THẲNG CỦA ÁNH SÁNG

* Môn văn học:

- GV dùng các câu thơ sau để vào bài mới:

Nhật thực qua đây bóng ngày chết vội

Đói lả Mặt Trời quả đất đơn côi

(Trích Nhật Thực của tác giả Thu Ẩn)Canh khuya thức dậy ngắm trăng thu

Nguyệt thực nên đêm tối mịt mù

(Trích Nguyệt Thực của tác giả Kim Thu)Vậy nhật thực là gì? nguyệt thực là gì? Các em sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay

* Môn địa lý:

- Biết được quy luật chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất

Câu hỏi: Cho biết quy luật chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái

Đất? (Mặt trăng quay quanh Trái đất và cả Mặt trăng cùng Trái Đất đều quay quanhMặt trời, đến một lúc nào đó cả ba vật gồm Mặt trời, Trái đất và mặt Trăng cùngnằm trên một đường thẳng.)

* Môn toán học:

Câu hỏi: Khi nào thì 3 điểm thẳng hàng? (Ba điểm thẳng hàng khi chúng

cùng thuộc một đường thẳng)

Câu hỏi: Khi nào thì Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất thẳng hàng? (Khi Mặt

Trời, Mặt Trăng và Trái Đất nằm trên cùng một đường thẳng)

Bài 8: GƯƠNG CẦU LÕM

* Môn toán học:

- Biết được hai đường thẳng song song là gì để từ đó nhận biết được đặc điểm củachùm sáng song song

Câu hỏi: Thế nào là hai đường thẳng song song? (Hai đường thẳng song

song là hai đường thẳng không có điểm chung (không giao nhau))

Câu hỏi: Thế nào là chùm sáng song song? (Chùm sáng song song gồm các

tia sáng không giao nhau trên đường truyền của chúng)

* Môn lịch sử:

- GV thông báo tiểu sử của nhà bác học Ác si mét

Ác si mét sinh vào khoảng năm 287 trước Công Nguyên, mất vào khoảngnăm 212 trước Công Nguyên, là một nhà toán học, nhà vật lý, kỹ sư, nhà phátminh, và một nhà thiên văn học người Hy Lạp, ông được coi là một trongnhững nhà khoa học hàng đầu của thời kỳ cổ đại

Năm 212 trước Công nguyên, đoàn thuyền La Mã đang vây thành Syracuse(Hy Lạp), bỗng trên mặt thành xuất hiện vô số tấm gương phản chiếu ánh nắngmặt trời, khiến đoàn thuyền bốc cháy Nhà bác học Hy Lạp Archimet đã dùnggương cầu lõm để đốt cháy tàu của kẻ địch

* Môn địa lý:

- Biết được vị trí địa lý của đất nước HiLạp

Câu hỏi: Hi Lạp thuộc châu lục nào? (Hi Lạp thuộc châu âu)

* Môn giáo dục công dân:

- GV thông báo: Mặt Trời là một nguồn năng lượng sạch và nhiều vô tận Sửdụng năng lượng Mặt Trời là một yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu việc sử

dụng năng lượng hóa thạch như dầu mỏ, than đá, khí đốt Như thế tiết kiệm đượcnguồn tài nguyên đang dần cạn kiệt, bên cạnh đó làm giảm lượng lớn khí thải

ra môi trường và bảo vệ môi trường Một cách sử dụng năng lượng Mặt Trời đólà: Sử dụng gương cầu lõm có kích thước lớn tập trung ánh sáng Mặt Trời vào mộtđiểm để đun nấu, nung chảy kim loại, sản xuất điện mặt trời

Bài 25: HIỆU ĐIỆN THẾ

* Môn lịch sử:

- Vận dụng kiến thức tìm hiểu tiểu sử của nhà bác học Alessandro Volta.

Câu hỏi: Nhà bác học phát minh ra pin điện là ai? (Nhà bác học Alessandro

Volta )

* Môn địa lý:

- Vận dụng kiến thức địa lí tìm hiểu về nước Ý.

Câu hỏi: Nhà bác học volta là một nhà vật lý người Ý Vậy nước Ý nằm ở

châu lục nào? (Nước Ý nằm ở Nam Châu Âu)

Câu hỏi: Khi các sinh vật khác bị cá chình điện, cá đuối điện phóng điện sẽ

gây ra kết quả gì? (Khi phóng điện thì cá chình điện, cá đuối điện gây tê liệt, quậtngã con mồi)

* Môn mỹ thuật:

- Vận dụng kiến thức mỹ thuật để vẽ sơ đồ mạch điện chính xác, đẹp, đúng bố cục

Câu hỏi: Cho HS quan sát tranh vẽ h25.3, yêu cầu HS vẽ sơ đồ mạch điện

hình 25.3(SGK/70)

* Môn giáo dục công dân:

- GV giới thiệu một số nguồn điện trong thực tế và nhấn mạnh hiệu điện thế trongnhà là 220V rất nguy hiểm đến tính mạng con người và các sinh vật khác nên phải

sử dụng an toàn điện

3.3 Tích hợp kiến thức liên môn trong môn vật lý 8

Bài 8: ÁP SUẤT CHẤT LỎNG

* Môn toán học:

- Học sinh xây dựng được công thức tính áp suất chất lỏng và biến đổi công thức

Câu hỏi: chứng minh công thức p = d.h từ công thức p = F/S

P

.

Câu hỏi: Em hãy đưa ra một số biện pháp sử dụng tiết kiệm nguồn nước ngọt

cho đời sống con người ( Học sinh đưa ra một số biện pháp)

* Môn sinh học:

- Biết được vai trò của nước trong quang hợp của cây xanh, trao đổi chất ở động vật

sự cần thiết của nước với đời sống sinh hoạt của con người

Câu hỏi: Em hãy cho biết vai trò của nước đối với đời sống của con người?

( Nước rất cần thiết cho sự sống của con người trong quá trình trao đổi chất và sinhhoạt hàng ngày của con người )

* Môn giáo dục công dân:

- Giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường nước

Câu hỏi: Em hãy nêu một số biện pháp bảo vệ môi trường nước?( Học sinh

tự nêu một số biện pháp bảo vệ môi trường nước)

Bài 9: ÁP SUẤT KHÍ QUYỂN

* Môn hóa học:

- Biết được thành phần hóa học của không khí và tỉ lệ phần trăm các chất khí trong

không khí

Câu hỏi: Trái Đất được bao bọc bởi lớp không khí dày hàng ngàn kilômét

gọi là khí quyển, vậy các thành phần chất khí chủ yếu trong lớp khí quyển là gì?( Thành phần chủ yếu gồm có nitơ(78,1% theo thể tích) và ôxy(20,9%), với mộtlượng nhỏ agon (0,9%), điôxít cacbon (dao động, khoảng 0,035%), hơi nước vàmột số chất khí khác

* Môn sinh học:

- GV: Giới thiệu: Do áp suất khi quyển phụ thuộc vào độ cao, càng lên cao áp suất

khí quyển càng giảm (không khí loãng) nên ở các vùng núi cao động thực vật phải thích nghi với áp suất khí quyển thấp, những người leo núi khi leo lên đỉnh núi cao

thường gây ra hiện tượng khó thở Trong máy bay khi bay lên cao phải có hệ thống

điều áp suất

* Môn địa lý:

- Sự chênh lệch áp suất gây ra các hiện tượng thời tiết như mưa, gió, bão tác độngtrực tiếp tới con người và hệ động thực vật trên trái đất

Câu hỏi: Giải thích sự tạo thành gió? (  Gió là sự dịch chuyển của các khối khí từ nơi có khí áp cao về nơi có khí áp thấp hơn Sự chênh lệch càng lớn về khí

áp thì sinh ra gió càng mạnh)

Bài 12: SỰ NỔI

* Môn văn học:

- GV dùng các câu thơ sau để vào bài mới:

Vừa ta vừa nặng hơn kim

Thế mà tàu nổi, kim chìm! Tại sao?

Để trả lời được câu hỏi trên các em tìm hiểu bài Sự Nổi

* Môn địa lý:

- Biết được vị trí địa lí của “ Biển Chết” trên thế giới

Câu hỏi: Biển chết nằm ở đâu? (Biển chết nằm trên biên giới giữa bờ tây

Israel và Jordan)

* Môn hóa học:

- Kiến thức hóa học liên quan đến tính chất vật lý của một số loại khí, nước và dầu

Câu hỏi: Tại sao khi xảy ra hiện tượng tràn dầu trên biển thì dầu nổi trên mặt

nước biển? (Vì dầu không hòa tan trong nước Khi xảy ra hiện tượng tràn dầu trênbiển do dầu có trọng lượng riêng nhỏ hơn nước biển nên dầu nổi trên mặt nước.)

* Môn sinh học:

- Kiến thức sinh học về sự trao đổi chất đối với loài cá

Câu hỏi: Khi xảy ra hiện tượng tràn dầu trên biển thì dầu nổi trên mặt nước

biển thì cá chết Tại sao cá chết? (Lớp dầu này ngăn cản việc hòa tan oxy trongnước vì vậy cá không lấy được oxy sẽ chết)

* Môn toán học:

- Sử dụng kiến thức toán học để lập luận, chứng minh

Câu hỏi: Sử dụng kiến thức môn toán chứng minh được vật nổi khi: dv < dl;vật chìm khi dv > dl; vật lơ lững khi dv = dl

+ Vật nổi khi: P < FA  dV.V < dl.V  dv < dl

+ Vật chìm khi: P > FA  dV.V > dl.V  dv > dl

+ Vật lơ lửng khi: P = FA  dV.V = dl.V  dv = dl

* Môn giáo dục công dân:

- Học sinh có ý thức bảo vệ môi trường

Câu hỏi: Nêu một số biện pháp để bảo vệ môi trường (Học sinh tự nêu một

số biện pháp)

3.4 Tích hợp kiến thức liên môn trong môn vật lý 9

Bài 19: SỬ DỤNG AN TOÀN VÀ TIẾT KIỆN ĐIỆN

* Môn toán học:

- Tích hợp với môn toán học: giáo viên nêu một số con số thống kê về các tai nạnđiện và lợi ích của việc sử dụng tiết kiệm điện

* Môn công nghệ:

- Vận dụng kiến thức công nghệ để nêu và giải thích được cơ sở của các biện pháp

an toàn khi sử dụng điện

Câu hỏi: Theo em tai nạn điện thường xảy ra do những nguyên nhân nào?

(+ Do chạm trực tiếp vào vật mang điện

+ Do vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp và trạm biến áp.+ Do đến gần dây dẫn có điện bị đứt rơi xuống đất.)

* Môn giáo dục công dân:

- Biết được các lợi ích khi sử dụng tiết kiệm điện năng

Câu hỏi: Nêu một số lợi ích khi sử dụng tiết kiệm điện năng.

(+ Giảm chi tiêu cho gia đình

+ Các dụng cụ và thiết bị điện được sử dụng lâu bền hơn

+ Giảm bớt các sự cố gây tổn hại

+ Dành phần điện năng tiết kiệm cho sản xuất

+ Giảm việc gây ô nhiễm môi trường.

+ Bảo vệ và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên.)

GV đặt vấn đề trong phần mở đầu bài:

Trong văn học và cuộc sống hàng ngày, các em thường được nghe nói “mắt

là cửa sổ tâm hồn”, hay “Giàu hai con mắt khó đôi bàn tay” đã thể hiện vai trò cực

kì quan trọng của Mắt Vậy trong môn Vật lý mắt còn được xem như một thấu kínhhội tụ và có những điểm rất đặc biệt Vậy phải làm thế nào để bảo vệ và tránh cáctật về mắt, các em sẽ tìm hiếu bài mắt cận và mắt lão

Câu hỏi: Nêu đặc điểm của mắt cận và mắt lão?

Những đặc điểm của tật cận thị: Mắt cận không nhìn rõ các vật ở xa, điểm Cv

của mắt cận ở gần mắt hơn bình thường

Những đặc điểm của mắt lão: Mắt lão nhìn rõ các vật ở xa, không nhìn rõ cácvật ở gần, điểm Cc của mắt lão ở xa mắt hơn bình thường.

* Môn công nghệ:

- Vận dụng được kiến thức về chế độ dinh dưỡng trong môn công nghệ 6 để đưa racách phòng chống tật mắt cận, mắt lão

Câu hỏi: Nêu một số loại thực phẩm tốt cho mắt? (Quả bơ, cà rốt, trứng, cải

xanh, rau chân vịt, cà chua, tỏi, cá hồi )

Bài 56: CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

* Môn địa lý:

- Biết được nước ta nằm trong đới khí hậu nhiệt đới nên nhận được rất nhiều

sự chiếu sáng của ánh sáng Mặt Trời nên người dân nước ta đã biết tận dụng tácdụng này vào công việc trong cuộc sống

Câu hỏi: Nước ta nằm trong đới khí hậu nào? (Nước ta nằm trong đới khí

hậu nhiệt đới)

* Môn sinh học:

- Hiểu được khi ánh sáng chiếu vào lá cây thì lá cây hấp thụ ánh sáng MặtTrời, khí CO2 và H2O tạo thành chất cần thiết cho cây và thải ra khí O2

Câu hỏi: Ánh sáng mặt trời có tác dụng gì đối với cây cối? (khi ánh sáng

chiếu vào lá cây thì lá cây hấp thụ ánh sáng Mặt Trời, khí CO2 và H2O tạo thànhchất cần thiết cho cây và thải ra khí O2)

- Biết được ánh sáng Mặt Trời giúp da tổng hợp được vitamin D giúp tăng cường sức đề kháng

Câu hỏi: Ánh sáng mặt trời có tác dụng gì đối với cơ thể người? (ánh sáng

Mặt Trời giúp da tổng hợp được vitamin D giúp tăng cường sức đề kháng giúp cơthể cứng cáp, khỏe mạnh)

* Môn giáo dục công dân:

- Ánh sáng mang theo năng lượng, năng lượng mặt trời là vô tận và sạch nên

- Cần tăng cường sử dụng pin mặt trời tại những nơi chưa có điều kiện sửdụng điện lưới quốc gia.

3.5 Giáo án minh họa cho bài dạy tích hợp liên môn

1 Tên hồ sơ dạy học

Chủ đề “Hiệu điện thế” môn Vật lý 7

Thông qua kiến thức các môn: Vật lý, Lịch sử, Địa lý, Toán học, Sinh học,

Mỹ thuật, công nghệ và Giáo dục công dân

2 Mục tiêu dạy học

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta thường gặp rất nhiều hiện tượng liênquan đến kiến thức vật lí Một trong những kiến thức tác động rất lớn đến các hoạtđộng của con người đó là “ Hiệu điện thế” Để góp phần vào việc giải thích cáchiện tượng liên quan đến hiệu điện thế tôi đã đề ra một số giải pháp vận kiến thứccác môn học toán, sinh, sử, địa, giáo dục công dân để giải quyết tốt các vấn đề vềhiệu điện thế trong cuộc sống

* Kiến thức.

- Biết được ở giữa hai cực của nguồn điện có sự nhiễm điện khác nhau và giữachúng có 1 hiệu điện thế

- Nêu được đơn vị của hiệu điện thế là vôn (V)

- Sử dụng được vôn kế để đo hiệu điện thế giữa hai cực để hở của pin hay acquy

và xác định rằng hiệu điện thế này (đối với pin còn mới) có giá trị bằng số vôn ghitrên vỏ pin

- Biết được tiểu sử nhà bác học đã phát minh ra pin điện và tên của ông được đặtcho đơn vị hiệu điện thế

- Giáo dục HS hiểu được sự nguy hiểm của hiệu điện thế sử dụng trong gia đình

là 220V và sử dụng an toàn điện

- Biết được một số loại sinh vật có khả năng phát ra điện

* Kỹ năng:

- Vẽ sơ đồ mạch điện, mắc mạch điện theo hình vẽ.

- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, phântích các kênh hình, kênh chữ, liên hệ thực tế

- Biết vận dụng kiến thức liên môn trong giải quyết vấn đề

* Thái độ:

- Ham hiểu biết, khám phá thế giới xung quanh

- Giáo dục ý thức sử dụng an toàn điện

- Nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liênmôn trong việc lĩnh hội kiến thức

3 Đối tượng dạy học của bài học

*Đối tượng dạy học là học sinh khối 7

bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức kiểm tra đánh giá mà giáo viên đề ra

- Thứ hai: tiết trước các em đã được học bài “Cường độ dòng điện” nên đã cơbản nắm được việc vẽ sơ đồ mạch điện và mắc sơ đồ mạch điện theo hình vẽ do đóđối với kiến thức bài “ Hiệu điện thế” do đó việc mắc sơ đồ mạch điện ở bài hiệuđiện thế sẽ được thuận lợi hơn

- Thứ 3: Đối với các môn học khác cũng vậy như môn Địa lý, Sinh học, Toánhọc… các em cũng được tìm hiểu kiến thức liên quan đến môn Vật lý Vì vậy khicần tích hợp kiến thức của một môn học nào đó vào vào bộ môn Vật lý để giảiquyết vấn đề trong bài học các em không cảm thấy bỡ ngỡ

4 Ý nghĩa của bài học