ĐÁNH GIÁ QUAN hệ GIỮA CÔNG NGHỆ sản XUẤT và môi TRƯỜNG một CÁCH TIẾP cận mới TRONG KIỂM SOÁT ô NHIẾM CÔNG NGHIỆP

Phương pháp luận đánh giá quan hệ giữa sản xuất và Môi trường I.1 Đánh giá công nghệ Môi trường EnTA I.1.1 Định nghĩa Đánh giá công nghệ – môi trường Environmental Technology Asessment

Trong những năm vừa qua, một xu hướng mới trong kiểm soát môi trường công nghiệp là

xu hướng “ Đánh giá công nghệ sản xuất về mặt môi trường làm cơ sở để lựa chọn công nghệ thân thiện môi trường và giải pháp kiểm soát ô nhiễm phù hợp” đã phát triển và ngày càng tỏ

rõ ưu thế trong phòng ngừa ô nhiễm từ công nghệ sản xuất

Các đối tượng sau có thể rất quan tâm tới nội dung này:

- Người ra quyết định và các nhà quản lý công nghiệp: Thực hiện các hành động bảo vệmôi trường trên một phạm vi rộng hơn nhằm tuân thủ pháp luật và tránh được các chi phíkhông cần thiết

- Người lập kế hoạch phát triển và các quan chức chính phủ: Nhằm chắc chắn rằng nhữngtác động của việc phát triển công nghệ là cơ bản và thuận lợi nhất

- Các uỷ ban, các tổ chức phi chính phủ: Nhằm chắc chắn rằng quyền lợi và trách nhiệmcủa các cá nhân và tập thể khi áp dụng công nghệ mới

- Tất cả các cá nhân và các tổ chức với cam kết về phát triển bền vững và hoạt động bảo

vệ môi trường: nhằm bảo đảm rằng các tác động môi trường là nhỏ nhất khi công nghệ mớiđược thông qua và áp dụng

4- Nội dung

I Phương pháp luận đánh giá quan hệ giữa sản xuất và Môi trường

I.1 Đánh giá công nghệ Môi trường (EnTA)

I.1.1 Định nghĩa

Đánh giá công nghệ – môi trường (Environmental Technology Asessment – EnTA) làmột quá trình bao gồm việc phân tích sự phát triển của công nghệ và hệ quả của nó, xác địnhcác thuộc tính của công nghệ nhằm tập trung vào quan hệ của nó với môi trường, thực hiện sựphát triển bền vững trên cơ sở phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội

Đánh giá công nghệ – môi trường giúp vạch định chính sách, kế hoạch, ra quyết địnhcho chính phủ, các tổ chức, cá nhân, các uỷ ban cũng như các nhà đầu tư tiến tới thống nhấtmột loại hình công nghệ có vai trò ngăn ngừa và giảm thiểu ô nhiễm môi trường đồng thờiđảm bảo phát triển về mặt kinh tế

I.1.2 Tính chất và đặc điểm

a Tính chất:

1

Là một công cụ chất lượng cao nhằm giảm thiểu yêu cầu đối với dữ liệu kỹ thuật mộtcách chi tiết Trong EnTA chứa đựng yếu tố giao tiếp nhằm đạt tới sự nhất trí trong việc raquyết định giữa chủ đầu tư và người thiết kế.

Cũng giống như sản xuất sạch hơn, EnTA quan tâm đến việc ngăn ngừa ô nhiễm vàcác vấn đề môi trường hơn là giải quyết và khắc phục chúng (giảm thiểu tại nguồn) EnTA cótính chặt chẽ cao, thể hiện qua sự hài hoà giữa điều kiện và yêu cầu của các quá trình kinh tế

kỹ thuật, môi trường được xem xét đồng thời

EnTA bao gồm việc đơn giản hoá mối quan hệ tương hỗ giữa công nghệ và môitrường và kết quả của mối quan hệ đó Xem xét ảnh hưởng môi trường của toàn bộ hệ thốngcông nghệ bao gồm cả việc sử dụng tài nguyên, nguyên liệu, chất thải trong toàn bộ vòng đờisản phẩm

b Đặc điểm:

EnTA tập trung vào công nghệ; xem xét đánh giá công nghệ dựa trên các tiêu chí vềmôi trường Đây là công cụ nhằm thiết kế theo hướng ngăn ngừa, giảm thiểu và thay thế; tậptrung vào cấp độ xí nghiệp, cơ sở sản xuất hơn là chính sách quốc gia

Việc áp dụng EnTA là tương đối đơn giản - linh hoạt và có hiệu quả cao vì nó hướngtới lợi ích của các chủ đầu tư;

EnTA là một công cụ hiệu quả - được sử dụng nhiều trong giai đoạn đầu từ khi hìnhthành ý tưởng cho dự án, còn sau khi đã triển khai dự án nó thích hợp với việc xác định cáctác động môi trường; có tính chất tổng hợp và toàn diện – chú ý đến toàn bộ chu kỳ vòng đờisản phẩm và việc triển khai trên phạm vi rộng của hệ thống công nghệ;

EnTA được xem như là một công cụ quản lý môi trường tiên phong đồng thời đâycũng là một công cụ tự nguyện không phải là công cụ pháp luật bắt buộc;

I.1.3 Mục đích của đánh giá công nghệ môi trường

Mô tả công nghệ được xem xét, đề xuất những lựa chọn thay thế có giá trị;

Mô tả các tác động môi trường (an toàn, sức khoẻ, ô nhiễm môi trường tự nhiên, xã hội….) docông nghệ sản xuất gây ra;

Đưa ra các kết quả về công nghệ, kỹ thuật phù hợp và thân thiện với môi trường nhưng vẫnđảm bảo khả năng đáp ứng yêu cầu kinh tế

I.2 Quan hệ giữa EnTA và các công cụ đánh giá quản lý môi trường khác

Đánh giá công nghệ môi trường không đề cập đến việc thay thế các công cụ khác đãđược sử dụng trước đây như: đánh giá tác động môi trường (EIA); đánh giá rủi ro môi trường(EnRA); đánh giá chu kỳ sống (LCA)… mà nó tập trung vào việc xác định và ước tính các tácđộng trực tiếp và gián tiếp đến môi trường, so sánh và kiểm tra chúng gắn liền với quá trìnhcông nghệ theo suốt chu kỳ sống của sản phẩm

Đánh giá công nghệ - môi trường có thể hỗ trợ các công cụ khác, giúp xác định mụctiêu đánh giá trước mắt và từ đó hướng tới sự hiểu biết hơn về ảnh hưởng của công nghệ đếnmôi trường Mặt khác, đánh giá công nghệ - môi trường cung cấp một công cụ hiệu quả đểxác định các thuộc tính đặc biệt của công nghệ Nó mô tả rõ ràng việc ứng dụng một cáchhiệu quả các bước của quá trình sản xuất sạch hơn (chẳng hạn như ngăn ngừa ô nhiễm vàgiảm thiểu sử dụng độc chất) và của các công cụ khác như phân tích chi phí lợi ích hay đánhgiá tác động xã hội

I.2.1 Phân tích vòng đời sản phẩm và đánh giá công nghệ môi trường

Phân tích vòng đời sản phẩm và đánh giá công nghệ môi trường đều là các công cụ cótính hệ thống để quản lý môi trường nhằm tìm hiểu rõ ràng và đánh giá những hậu quả môitrường không mong muốn do quá trình sản xuất gây ra Những hậu quả này có thể trực tiếphoặc gián tiếp, ngắn hạn hoặc lâu dài

Việc đánh giá tác động môi trường do ảnh hưởng của công nghệ thường tập trung vàođặc thù và các thuộc tính của công nghệ và thiết bị Đánh giá công nghệ môi trường sẽ đánhgiá những tác động trực tiếp do công nghệ sản xuất gây ra đối với môi trường, sức khỏe conngười, trong khi đó đánh giá vòng đời sản phẩm lại tập trung vào xem xét các tác động giántiếp gây ra các hậu quả sinh thái

Phương pháp luận về phân tích hậu quả sinh thái được bao hàm cả hai công cụ Đánhgiá công nghệ môi trường và phân tích vòng đời sản phẩm Trong giai đoạn đầu, chủ yếu xemxét những công nghệ cuối đường ống (Ví dụ: làm sạch khí thải, xử lý nước thải…) Sau đóchuyển dịch dần sang công nghệ kiểm soát phế thải và các công nghệ phát thải thấp Tuynhiên cả hai phương pháp trên đều mới chỉ đánh giá lượng chất thải phát sinh và những hậuquả đối với môi trường của các công nghệ sản xuất khác nhau tập trung vào các quy trình sảnxuất chứ chưa tính đến những phát thải gián tiếp do quá trình sản xuất trung gian hoặc do việc

sử dụng sản phẩm cuối

I.2.2 Đánh giá tác động môi trường và đánh giá công nghệ môi trường

Đánh giá tác động môi trường nhằm mục đích xác định các tác động đến môi trường,kinh tế, văn hoá, xã hội của một dự án, hoạt động phát triển từ đó đề xuất các giải pháp giảmthiểu các tác động Trong khi đó, đánh giá công nghệ môi trường nhằm lựa chọn công nghệphù hợp thân thiện với môi trường đồng thời đảm bảo phát triển về mặt kinh tế Cả hai công

cụ trên đều có chung một mục đích là chỉ ra được các tác động ảnh hưởng đến an toàn, sứckhoẻ con người, ảnh hưởng tới môi trường tự nhiên và hệ sinh thái

Bất cứ loại hình công nghệ sản xuất nào đều có những tác động đến môi trường Tuynhiên khi xác định được công nghệ hợp lý, thân thiện với môi trường thì các tác động đó sẽđược giảm đi rất nhiều Chính vì vậy, đánh giá công nghệ - môi trường là một công cụ cơ sởlàm tiền đề cho việc đánh giá tác động môi trường đồng thời nó cũng hỗ trợ việc xây dựngbáo cáo đánh giá tác động môi trường khi cần thiết phải xem xét đề xuất lựa chọn các giảipháp giảm thiểu tác động

Một điểm khác biệt nữa là đánh giá tác động môi trường là yêu cầu bắt buộc phải tuânthủ pháp luật khi tiến hành một dự án hoặc hoạt động phát triển còn đánh giá công nghệ - môitrường là một công cụ tư vấn, hỗ trợ cho các nhà đầu tư, quản lý không bắt buộc yêu cầutuân thủ pháp luật

I.2.3 Đánh giá công nghệ môi trường và sản xuất sạch hơn

Trước đây việc quản lý chất thải tập chung vào xử lý chất thải cuối đường ống, thiết

kế các thiết bị xử lý chất thải và thiết bị quản lý ô nhiễm nhằm ngăn ngừa ô nhiễm môitrường Hiện nay, xu thế chung về quản lý chất thải lại tập trung vào xử lý tại nguồn, ngănngừa và giảm thiểu ô nhiễm Trong các công cụ áp dụng để ngăn ngừa, giảm thiểu chất thảithì sản xuất sạch hơn (SXSH) đã chứng minh được hiệu quả và hoàn toàn áp dụng được chocác ngành công nghiệp ở các quy mô khác nhau

SXSH được hiểu là một cách nghĩ mới và sáng tạo về sản phẩm và quá trình sản xuất

ra sản phẩm đó bằng cách áp dụng liên tục chiến lược giảm thiểu tại nguồn sự phát sinh rachất thải SXSH là công cụ quản lý, công cụ kinh tế, công cụ môi trường đồng thời cũng làcông cụ cải thiện chất lượng sản phẩm Việc áp dụng SXSH sẽ giúp cho các doanh nghiệpgiảm chi phí sản xuất, cải thiện hiện trạng môi trường và nâng cao tính cạnh tranh của sảnphẩm Sự chuyển đổi tư duy từ xử lý cuối nguồn sang ngăn ngừa chất thải có những lợi ích

3

như giảm lượng chất thải; giảm tiêu thụ nguyên liệu dẫn đến giảm chi phí sản xuất; giảm chiphí xử lý chất thải; giảm ô nhiễm môi trường; cải thiện điều kiện làm việc; nâng cao hiệu quảcủa quá trình sản xuất.

SXSH tập chung vào xem xét các quy trình nhằm xác định nguồn gốc của chất thải,các vấn đề trong vận hành liên quan đến quy trình và những công đoạn có thể cải tiến được.Đánh giá SXSH là một tiếp cận có hệ thống để kiểm tra quá trình sản xuất hiện tại và xác địnhcác cơ hội cải thiện quá trình đó hoặc cải tiến sản phẩm Việc đánh giá SXSH cho phép tiếpcận một cách toàn diện quy trình sản xuất đang áp dụng nhằm giúp mọi người nắm được quátrình sử dụng nguyên liệu và tập chung chú ý vào các công đoạn có thể giảm được lượng chấtthải phát sinh

Khác với đánh giá công nghệ môi trường, quá trình đánh giá SXSH không chỉ đơnthuần là thay đổi công nghệ thiết bị mà còn tập chung cả vào vận hành và quản lý

Quá trình đánh giá SXSH tập trung vào: Chất thải phát sinh ở đâu? Chất thải phát sinh donguyên nhân nào và việc giảm thiểu các chất thải như thế nào?

Quá trình đánh giá công nghệ - môi trường lại tập trung xem xét: Công nghệ nào phát sinh ítchất thải? Thuộc tính của chất thải theo đặc thù từng công nghệ; lựa chọn công nghệ và thiết

bị phù hợp với môi trường

Các thay đổi theo giải pháp SXSH được chia thành các nhóm: Giảm thiểu tại nguồn;tuần hoàn; cải tiến sản phẩm Trong khi đó những thay đổi của đánh giá công nghệ - môitrường là: Ngăn ngừa ô nhiễm; thay đổi tính chất của chất thải; thay thế sản phẩm Kết quảđánh giá SXSH là danh mục các giải pháp cải thiện hiệu quả sản xuất và hiện trạng môitrường cho doanh nghiệp còn kết quả của đánh giá công nghệ - môi trường là lựa chọn đượcloại hình công nghệ phù hợp đối với doanh nghiệp đó

Đối với bất kỳ công nghệ nào (phát sinh ít hay nhiều chất thải) khi đưa vào thực tế sảnxuất đều có thể áp dụng việc đánh giá SXSH để ngăn ngừa và giảm thiểu chất thải Tuy nhiên,việc thực hiện đánh giá SXSH với một công nghệ đã được lựa chọn qua quá trình đánh giácông nghệ - môi trường sẽ đem lại hiệu quả hơn rất nhiều

Hình I.2: Các nhóm giải pháp sản xuất sạch hơn

Nguồn

Giảm chất thải tại nguồn

Quản lý nội vi

Kiểm soát quá trình

Thay đổi nguyên liệu

Cải tiến thiết bị

Thay đổi công nghệ

Bảng I.1: So sánh gi a EnTA v các công c ánh giá môi tr ữa EnTA và các công cụ đánh giá môi trường khác à các công cụ đánh giá môi trường khác ụ đánh giá môi trường khác đánh giá môi trường khác ường khác ng khác

Đánh giá công nghệ môi trường

(EnTA)

Đánh giá tác động môi trường (EIA)

Đánh giá rủi ro môi trường (EnRA)

Đánh giá chu kỳ sống

(LCA)

Sản xuất sạch hơn (CP)

Mục đích

Đánh giá ứng dụng của công nghệ

và định hướng lựa chọn công

nghệ Xây dựng mô hình công

nghệ thân thiện với môi trường

Xác định các tác động môi trường của một dự án, chính sách, kế hoạch, hành động phát triển, cung cấp

cơ sở để ra quyết định và các định hướng giảm thiểu tác động môi trường

Xác định các nguy cơ rủi

ro môi trường và sức khoẻ cộng đồng Ước tính và so sánh hậu quả môi trường khi xảy ra rủi ro, đề xuất các giải pháp ngăn ngừa.

Xác định phạm vi môi trường gắn liền với sản phẩm, quá trình hoạt động của sản phẩm theo suốt chu kỳ sống của nó

Xác định các ảnh hưởng môi trường từ quá trình sản xuất,

áp dụng các giải pháp phòng ngừa ô nhiễm tại nguồn một cách tổng hợp, sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng

Phạm vi

Chỉ ra được ảnh hưởng đến sức

khoẻ, an toàn của con người, ảnh

hưởng đến tài nguyên thiên nhiên

và hệ sinh thái, chi phí công nghệ

và lợi nhuận tài chính

Xác định các tác động đến tài nguyên thiên nhiên, hệ sinh thái và sức khoẻ con người

Đánh giá rủi ro đến môi trường và sức khoẻ cộng đồng,nguy cơ và xác xuất xảy ra rủi ro, phạm vi ảnh hưởng và giải pháp ngăn ngừa

Chỉ ra được ảnh hưởng đến an toàn và sức khoẻ cộng đồng, ảnh hưởng đến tài nguyên thiên nhiên và các hệ sinh thái

Xác định nguồn gốc phát sinh chất thải, ảnh hưởng của nó đến sức khoẻ cộng đồng, đến môi trường và các giải pháp khắc phục tại nguồn Sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng

Người khởi xướng dự án, các nhà đầu tư có liên quan

Người khởi xướng dự

án, các nhà đầu tư…

Chủ doanh nghiệp, các nhà đầu tư, quản lý dự án…

tư vấn.

Xác định các nguy hại, đánh giá liều lượng và mức độ cũng như các thuộc tính của rủi ro.

Kiểm soát chu kỳ sống của nguyên liệu năng lượng, sản phẩm và chất thải.

Tiếp cận theo hệ thống, phân tích đánh giá các công đoạn sản xuất Đề xuất, lựa chọn và phát triển các cơ hội sản xuất nhằm giảm thiểu chất thải, ngăn ngừa ô nhiễm

Thời gian

Áp dụng trong giai đoạn tiền đầu

tư, trước khi phát triển dự án.

Áp dụng trong giai đoạn ra quyết định thực hiện hoặc không thực hiện.

Tại mọi thời điểm khi cần thiết hay có người khởi xướng.

Tại mọi thời điểm khi cần thiết.

Tại mọi thời điểm khi cần thiết hay có người khởi xướng.

Không bắt buộc – thường sử dụng cho quá trình sản xuất và tiêu thụ.

Không bắt buộc – thường sử dụng cho quá trình sản xuất

và tiêu thụ và dịch vụ

12

I.3 Trình tự thực hiện đánh giá công nghệ môi trường

Công nghệ không tồn tại một cách riêng biệt mà nó bị tác động bởi quan hệ với môitrường xung quanh Ngược lại, công nghệ cũng có những tác động nhất định đến môi trườngxung quanh EnTA là một công cụ nhằm xác định một cách hệ thống mối quan hệ nhân quả giữacông nghệ và môi trường thông qua các tiêu chí như sử dụng tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễmmôi trường, sức khoẻ cộng đồng… Trình tự thực hiện đánh giá công nghệ môi trường được mô

tả bằng cụm từ “DICE” – là từ viết tắt chữ cái đầu của các hành động sau:

- D escribe: Mô tả công nghệ được đề xuất, các giải pháp giảm thiểu, ngăn ngừa, thay thế

và các yêu cầu của chúng

- I dentify: Xác định các áp lực của loại hình công nghệ đến môi trường.

- C haracterise: Đặc điểm của các tác động môi trường đó như thế nào?

- E valuate: Ước tính toàn bộ hậu quả của các tác động trong một điều kiện cụ thể

Mỗi một mặt của công nghệ có một tác động đến các khía cạnh khác nhau của môitrường Có những tác động có lợi và có những tác động có hại Đánh giá công nghệ môi trườngquan tâm đến hậu quả cuối cùng của các tác động đó Chúng thường là: sức khoẻ và an toàn củacon người, ảnh hưởng môi trường tự nhiên của địa phương, quốc gia, khu vực và toàn cầu, cáctác động đến văn hoá - xã hội cũng như việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên

Hình I.3: Các thành phần của hệ thống công nghệ có ảnh hưởng tới môi trường

Phương pháp luận về đánh giá công nghệ môi trường do John Hay đề xướng bao gồm 5 bướcđánh giá có liên quan chặt chẽ với nhau Các bước này được mô tả trong hình sau:

Hình I.4: Các bước đánh giá công nghệ môi trường

I.3.1 Chuẩn bị đánh giá công nghệ môi trường

Quá trình chuẩn bị đánh giá công nghệ - môi trường đòi hỏi phải xác định các mục tiêuđánh giá và các biện pháp để đạt được mục tiêu này Ngoài ra, cần phải có được cam kết thựchiện đánh giá của các bên liên quan cũng như việc chuẩn bị tốt về nguồn lực (tài chính, nhân lực,

kỹ thuật…) Trong đó cần quan tâm đến hai vấn đề quan trọng nhất đó là:

Xác định mục tiêu đánh giá:

Vấn đề quan trọng để bắt đầu quá trình đánh giá công nghệ môi trường là đạt được sựnhất trí về nội dung đánh giá, các yêu cầu của đánh giá Mục tiêu đánh giá, khả năng và phươngpháp đánh giá phải được minh bạch rõ ràng Việc cụ thể hoá mục tiêu nhằm nâng cao nhận thức

về yêu cầu nhiệm vụ có thể hoàn thành, sự nhất trí của tất cả các bên liên quan

Xác định nguồn lực: Để tiến hành đánh giá công nghệ - môi trường cần phải xác định và cụ thể

hoá các nguồn lực sau:

14

Chuẩn bị cho EnTA

Bước 1: Mô tả công nghệ

Bước 2: Xác định các tác động môi trường

Bước 3: Đánh giá các tác động sơ bộ

Bước 4: Lựa chọn công nghệ phù hợp

Bước 5: Kết luận và kiến nghị

Hoàn thiện EnTA

Con người: Thành lập nhóm đánh giá có đủ kỹ năng, kiến thức cần thiết để thực hiệnnhiệm vụ và mục tiêu trên.

Các thông tin liên quan đến việc đánh giá

Xây dựng kế hoạch đánh giá: Xác định nguồn tài chính, năng lực và sự đáp ứng về kỹthuật, công nghệ, thiết bị…

I.3.2 Mô tả công nghệ

Bước này bao gồm việc mô tả công nghệ được đề xuất bằng việc xác định lựa chọn côngnghệ, xác định các mục tiêu công nghệ nhằm thoả mãn yêu cầu của các nhà đầu tư Trong giaiđoạn này việc tư vấn của các nhà khoa học, các chuyên gia là rất quan trọng Để thực hiện bướcnày cần phải thu thập được các thông tin chi tiết về bản chất và chức năng của công nghệ, đặctính môi trường tự nhiên của khu vực Các mục tiêu chính của công nghệ cần đạt được cũng nhưtoàn bộ hoạt động của công nghệ cần được nêu trong phần này Ngoài ra cần có các mô tả sơ bộ

về nguyên liệu và sản phẩm của quá trình, mối quan hệ tương tác giữa công nghệ và môi trường

Giai đoạn này tập trung vào đánh giá những tác động môi trường tiềm ẩn và nhu cầu vềtài nguyên mà công nghệ gây ra Yêu cầu chi tiết về các thông tin sẽ phụ thuộc vào mục tiêuđánh giá và ảnh hưởng đến kết quả của đánh giá Phạm vi đánh giá có thể xác định bằng nhiềucách: có thể theo thời gian, theo không gian, theo vị trí địa lý, theo sự lựa chọn và ứng dụng củacông nghệ…

Xác định bản chất và chức năng của công nghệ: Cung cấp và mô tả được tên công nghệ,các chi tiết về tác dụng và hiệu quả…Xác định và mô tả đặc điểm của công nghệ: Mô tả côngnghệ có thể thực hiện theo danh mục, nghĩa là cung cấp thông tin của một công nghệ cụ thể đangtồn tại hoặc đang được đề xuất, công nghệ trong nước được cải thiện hay công nghệ nhập khẩu(nhằm mục đích xem xét sự phù hợp của công nghệ với điều kiện địa phương) hoặc là một côngnghệ mới được nghiên cứu

Mô tả và xác định nguyên liệu và sản phẩm cũng như chất thải đầu ra của công nghệ Mô

tả công nghệ một cách logic và có trình tự các chức năng và nhiệm vụ của từng công đoạn Điềunày sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến việc xác định phạm vi đánh giá và kết quả của đánh giá

Mô tả sơ đồ công nghệ: Công nghệ là sự kết hợp của nhiều thành phần khác nhau Việc

mô tả càng chi tiết sơ đồ công nghệ sẽ càng dễ dàng xác định được mối quan hệ tương tác giữacông nghệ và môi trường Ví dụ: có thể mô tả sơ đồ công nghệ theo cân bằng vật chất, theo dòngnăng lượng, theo sản phẩm và chất thải …

Kết thúc bước này, nhóm đánh giá phải hiểu được đầy đủ về chu kỳ vòng đời sản phẩm

và chất thải bao gồm đầu vào, đầu ra và các yêu cầu khác Những thông tin này cần thiết choviệc xác định các tác động môi trường tiềm ẩn Sự tham vấn của các bên hợp tác trong giai đoạnnày là rất quan trọng

I.3.3 Xác định các tác động môi trường

Bước này liên quan đến việc xác định nguyên liệu thô, năng lượng, nhân lực, cơ sở hạtầng và sự cung cấp các yêu cầu công nghệ Các dòng chất thải, chất thải nguy hại phải được xácđịnh trong giai đoạn này Các tác động môi trường và các nguy cơ tiềm ẩn kết hợp với từngthành phần trong công nghệ cũng phải được nêu ra một cách rõ ràng Toàn bộ đầu vào, đầu racủa công nghệ được quan tâm theo suốt vòng đời của nó

Hoàn thành bước này yêu cầu phải có các thông tin chi tiết từ công nghệ nhằm xác địnhcác tác động môi trường Cung cấp nguyên liệu và năng lượng đầu vào, các yêu cầu về sử dụng

tài nguyên thiên nhiên là các thông tin cần phải xác định một cách rõ ràng Việc sản xuất, lưugiữ, vận chuyển, sử dụng và thải bỏ của các chất thải và chất thải nguy hại cũng cần xác định.Các yêu cầu về nhân lực, yêu cầu về cơ sở hạ tầng, yêu cầu về cung cấp công nghệ phải được đềcập và xác định một cách chi tiết

Tất cả các vấn đề trên được nhóm đánh giá nắm bắt một cách sâu sắc cả đầu vào, đầu racũng như các yêu cầu khác của công nghệ, các ảnh hưởng đến hệ thống môi trường, chất thảicông cộng và sức khoẻ con người

Các khía cạnh của công nghệ được xem xét để xác định các áp lực môi trường bao gồmcác yếu tố liên quan đến nhu cầu nguyên liệu, năng lượng đầu vào, nguồn nhân lực…, tất cả đềuphải được xem xét trong quá trình đánh giá Ví dụ: nguyên liệu đầu vào phải được giảm xuốngtối thiểu hay nói cách khác là tăng tối đa khả năng sử dụng nguyên liệu đầu vào tạo thành sảnphẩm Đối với năng lượng và các nhu cầu khác cũng được xem xét tương tự Các yếu tố đầu rakhông phải là sản phẩm (chất thải) sẽ gây ra những tổn thất về mặt kinh tế, những tác động cóhại về mặt môi trường, sức khoẻ con người… Việc đánh giá, xem xét các yếu tố này là quantrọng và cần thiết Ví dụ: Chất thải khi được thải vào đất, nước, không khí sẽ gây ra ô nhiễm môitrường, phát sinh các chi phí gián tiếp do việc sử dụng không hiệu quả nguyên liệu và nănglượng

Lập được danh mục về nhu cầu nguyên liệu thô, năng lượng của công nghệ và xác địnhmối liên hệ của nó tới các hậu quả môi trường Lập được danh mục về chất thải và chất thảinguy hại phát sinh từ công nghệ, xác định các tác động của chúng tới môi trường Lập bảng xácđịnh các hậu quả môi trường gây ra do yêu cầu của công nghệ về cơ sở hạ tầng Lập danh mụcxác định các hậu quả môi trường gây ra do yêu cầu về cung cấp, áp dụng và triển khai côngnghệ Xác định các tác động môi trường do yêu cầu về nhân lực Xác định các tác động khác gây

ra trực tiếp bởi các khía cạnh của công nghệ

Tất cả những thông tin trên sẽ cung cấp cơ sở cho các đánh giá những tổn hại do côngnghệ gây ra đối với sức khoẻ con người, môi trường tự nhiên khu vực, môi trường toàn cầu, sửdụng tài nguyên bền vững và các tác động đến văn hoá - xã hội

I.3.4 Đánh giá lựa chọn các công nghệ

Bước này đòi hỏi việc đánh giá tập trung vào các phương pháp thay thế để đạt được cùngmột mục tiêu công nghệ Các phương pháp thay thế có thể áp dụng cho toàn bộ công nghệ (thayđổi hoàn toàn công nghệ, ứng dụng công nghệ mới) hoặc lựa chọn một vài thay đổi chi tiết củacông nghệ nhằm cải thiện các hậu quả môi trường

Việc đánh giá tập trung vào so sánh các đặc trưng công nghệ, thuộc tính của thiết bị,nguyên liệu, sản phẩm, chất thải, đánh giá chúng trong mối quan hệ với môi trường

Hoàn thành bước này yêu cầu phải xác định và mô tả một cách rõ ràng công nghệ thaythế áp dụng, ước tính các chi phí nhằm đạt được các mục tiêu công nghệ, kỹ thuật, kinh tế, môitrường…Với mỗi một loại hình công nghệ thay thế, cần phải so sánh các tác động tiềm ẩn cũngnhư các hiệu quả kinh tế Cuối cùng là lựa chọn được một công nghệ phù hợp và thân thiện vớimôi trường hơn

Trong quá trình đánh giá, việc so sánh giữa các giải pháp đôi khi gặp rất nhiều khó khăn

do các tác động tiềm ẩn có thể tương đương hoặc cùng hiệu quả Khi đó đánh giá theo phươngpháp liệt kê tác động không thể đem lại hiệu quả rõ ràng, có thể sử dụng phương pháp cho điểmđối với từng tiêu chí đánh giá để cho việc lựa chọn có hiệu quả hơn Việc xây dựng tiêu chí vàcách cho điểm phụ thuộc vào phạm vi quy mô đánh giá công nghệ và kinh nghiệm của cácchuyên gia đánh giá Có thể tham khảo phương pháp ma trận cho điểm của công cụ đánh giá tác

16

động môi trường (EIA) để làm cơ sở: Lựa chọn và xây dựng các tiêu chí: bao gồm tiêu chí 1,tiêu chí 2, tiêu chí 3… và thang điểm cho theo tầm quan trọng hoặc mức độ tác động từ công

nghệ của tiêu chí đó (có thể cho điểm từ 1 – 10 điểm hoặc đánh giá theo mức độ High – Medium

- Low) Sau khi lựa chọn được các tiêu chí, có thể gửi bản đánh giá cho các chuyên gia về công

nghệ, các nhà đầu tư hoặc thậm chí là các công nhân vận hành có kinh nghiệm để cho điểm Kếtquả tổng hợp sẽ cho thấy rõ ràng công nghệ thay thế hoặc phương pháp đề xuất được lựa chọnbằng điểm số Đây chính là cách mà chúng ta lượng hoá được các tiêu chí đánh giá lựa chọncông nghệ môi trường

I.3.5 Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp lại toàn bộ các đánh giá trong bước trên - đề xuất và xem xét sự phù hợp củacác giải pháp thay thế với nhau và đưa ra được một loại hình công nghệ tổng thể Công nghệ nàyphải có tính khả thi, có hiệu quả rõ ràng (mục tiêu công nghệ phải đạt được ít nhất là như côngnghệ ban đầu) nhưng các tác động môi trường của công nghệ này phải được giảm đến mức tốithiểu

Mức độ cụ thể và chi tiết của công nghệ đề xuất phụ thuộc rất nhiều vào cấp độ đánh giá,trình độ và năng lực hiểu biết của chuyên gia về công nghệ đó Kết thúc bước này sẽ có những

đề xuất để công nghệ có thể ứng dụng và triển khai vào thực tế

I.3.6 Hoàn thiện đánh giá công nghệ môi trường

Việc hoàn thiện các thông tin về đánh giá thể hiện sự kết thúc một vòng lặp trong quátrình đánh giá liên tục Cần phải đưa ra được các thông tin đầy đủ và chi tiết về lợi ích mục tiêu

và yêu cầu công nghệ Các phương pháp đã sử dụng trong đánh giá Các lựa chọn thay thế để đạtđược mục tiêu và các áp lực môi trường và quan hệ của nó với công nghệ cũng như các tác độngmôi trường của công nghệ ban đầu và công nghệ thay thế Trong các thông tin hoàn thiện chutrình đánh giá cũng cần nêu khả năng áp dụng công nghệ thay thế để đạt được mục tiêu và quan

hệ với các tác động môi trường, hiệu quả kinh tế của các lựa chọn thay thế Đề xuất giới thiệucác đánh giá xa hơn và thực hiện việc áp dụng các công nghệ đề xuất vào thực tế

Việc đề xuất các xem xét đánh giá tiếp theo phải bao gồm thông tin phản hồi các quyếtđịnh, yêu cầu và hành động của các chuyên gia và các nhà đầu tư; chỉnh sửa lại các đánh giá hiệntại và chuẩn bị kế hoạch và thảo luận cho các quá trình đánh giá, thay thế tiếp theo Bên cạnh đóviệc triển khai ứng dụng một cách hiệu quả công nghệ thay thế và quan trắc và giám sát việctriển khai ứng dụng và phát triển của công nghệ thay thế, cũng như các tác động môi trường củachúng là điều cần thiết

Cung cấp các thông tin bổ xung và các hướng dẫn cho các chuyên gia cũng như các nhàđầu tư; chỉnh sửa thủ tục trình tự đánh giá công nghệ môi trường phù hợp với năng lực, trình độ

và mức độ áp dụng trong thực tế và thiết lập hệ thống văn bản, trình tự báo cáo của tất cả cáchoạt động trên;

I.4 Nhận xét

Đánh giá công nghệ môi trường là phương pháp đánh giá ứng dụng nhằm định hướng lựachọn công nghệ, xem xét quan hệ của công nghệ với môi trường nhằm giảm thiểu các tác độngmôi trường và các hậu quả môi trường phát sinh từ công nghệ

So với các công cụ đánh giá, quản lý môi trường khác, đánh giá công nghệ môi trườngđược xem là một công cụ hiệu quả khi nó được áp dụng vào giai đoạn lựa chọn công nghệ chomột dự án Đối với các công nghệ đã được áp dụng triển khai thì việc ứng dụng EnTA sẽ đem lại

cơ hội cải thiện, đối mới công nghệ nhằm giảm thiểu mức độ gây ô nhiễm môi trường