CÁC TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG TRONG BỆNH TIM MẠCH

CÁC TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG TRONG BỆNH TIM MẠCH TS.BS.. Trình bày được các tính chất quan trọng cần khai thác và một số nguyên nhân thường gặp của triệu chứng đau ngực.. Các triệu chứng cơ

CÁC TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG

TRONG BỆNH TIM MẠCH

TS.BS Hoàng Văn Sỹ Đại học Y Dược Tp.HCM

Mục tiêu

1 Trình bày được các tính chất quan trọng cần khai

thác và một số nguyên nhân thường gặp của triệu chứng đau ngực

2 Nêu được các đặc điểm khác biệt giữa khó thở do

suy tim và khó thở do tắc nghẽn đường hô hấp

dưới

3 Trình bày và phân tích sinh lý bệnh của phù

4 Nêu và phân tích các nguyên nhân gây ra ngất

5 Nêu và phân tích nguyên nhân ho ra máu

Các triệu chứng cơ năng thường gặp

trong bệnh lý tim mạch

Các triệu chứng cơ năng thường gặp

trong bệnh lý tim mạch

Các triệu chứng cơ năng thường gặp

trong bệnh lý tim mạch

Nguyên nhân đau ngực

Thành ngực Phổi, màng phổi Tim mạch

Gan – mật – tụy Thực quản, Dạ dày

Nguyên nhân đau ngực

Nguyên nhân đau ngực đe dọa tính mạng

10 tính chất cần khai thác của đau ngực

Đau ngực do bệnh lý động mạch vành

Sự tiến triển mảng xơ vữa theo thời gian

Bọt bào Vệt mỡ Tổn thương

trung gian Xơ vữa Mảng sợi Tổn thương biến chứng

Phát triển chủ yếu bởi tích tụ lipid Cơ trơn và

collagen

Huyết khối,

tụ máu

Rối loạn chức năng nội mạc

Stary HC, et al Circulation 1995;92:1355-1374

Đau thắt ngực

Levin‘s sign

Hướng lan điển hình Các vị trí đau ngực

New York Heart Associates, nyheart.net

7 đặc điểm của đau thắt ngực do bệnh

động mạch vành

2 Lan lên cổ, hàm dưới, vai, mặt trong cánh tay, cẳng

tay (T), tới ngón tay thứ 4 và 5

3 Cảm giác nặng ngực, co thắt, bóp nghẹt, xoáy

4 Cường độ: khó chịu mơ hồ tới dữ dội

5 Thời gian từ 20 giây tới 20 phút

6 Xuất hiện khi gắng sức, xúc cảm, lạnh, sau ăn

7 Đau giảm khi nghỉ ngơi hay ngậm Nitroglycerine

dưới lưỡi

Phân biệt đau ngực do bệnh mạch vành

và không do tim

Đau do bệnh động mạch vành

Đau không do tim

Vị trí Giữa ngực, lan tỏa Khu trú ngoại vi

Hướng lan Hàm dưới, cổ, vai, đôi khi

Yếu tố giảm đau Khi nghỉ, nitrates Không giảm khi nghỉ,

chậm hay không đáp ứng với nitrates

Triệu chứng

kèm

Khó thở Hô hấp, tiêu hóa, vận

động, tâm lý

Phân loại lâm sàng đau ngực

1 Đau thắt ngực điển hình

1 Đau ngực sau xương ức với tính chất và thời gian đặc trưng

2 Khởi phát bởi gắng sức hay xúc động tâm lý

3 Giảm khi nghỉ ngơi hay khi cho nitroglycerin

2 Đau thắt ngực không điển hình

1 Có hai trong 3 đặc điểm trên

3 Đau ngực không do tim

1 Có 1 hay không có tính chất đau thắt ngực điển hình

Khó thở

 Phải để ý đến hơi thở của mình

 Khó thở: bất thường khi xuất hiện lúc ngủ

hoặc xảy ra không tương xứng với mức độ gắng sức

 BN than phiền như mệt, hụt hơi, ngộp, nặng

ngực

 Các bộ phận liên quan tới động tác thở đều

có thể gây khó thở

6 tính chất cần khai thác về khó thở

 Khởi phát đột ngột hay từ từ

 Xảy ra khi gắng sức hay lúc nghỉ

 Khó thở khi hít vào hay thở ra

 Ảnh hưởng của tư thế, môi trường, tình trạng nhiễm trùng

 Triệu chứng đi kèm: ho khan, ho đàm, ho ra máu,

ngất, đánh trống ngực, xanh tím,…

oxy,…

Nguyên nhân khó thở do tim

 Suy tim sung huyết

Cơ chế khó thở

T Nishino British Journal of Anaesthesia106(4): 463–74 (2011)

Cơ chế khó thở

T Nishino British Journal of Anaesthesia106(4): 463–74 (2011)

Cơ chế khó thở

Nguyên nhân khó thở do tim

 Khó thở khi gắng sức, nghỉ ngơi sẽ giảm

 Khó thở tư thế nằm, thường xảy ra sau 1 thời gian khó thở khi gắng sức

 Khó thở kịch phát về đêm

Khó thở khi gắng sức

 Nhu cầu oxy tăng khi gắng sức

 Nhịp tim tăng, thời gian tâm trương rút ngắn

 Máu trở về tim tăng, tăng sung huyết phổi

 Độ dàn hồi của phổi giảm

Khó thở khi nằm và kịch phát về đêm

Khó thở do suy tim trái

Khó thở do suy tim phải

Nguyên nhân khó thở do phổi

Nguyên nhân khó thở do tim-phổi

 Thuyên tắc phổi mạn tính

Khó thở không do tim-phổi

 Rối loạn chuyển hóa (toan chuyển hóa)

 Rối loạn thần kinh cơ (vd: nhược cơ…)

 Chức năng (lo lắng, hoảng loạn )

 Tiếp xúc các khí độc

 Thai kỳ

Ho đàm Ho không thường gặp và ho khan

Nặng hơn bởi nhiễm trùng hô

hấp

Thường không bị ảnh hưởng bởi

hô hấp

Nguyên nhân gây phù

Bệnh sinh của phù

 Giảm thể tích nội mạch hữu hiệu

 Yếu tố về thận

 Hệ Renin – Angiotension – Aldosterone

 Tăng áp lực thủy tĩnh

Bệnh sinh của phù

1/3 lượng nước cơ thể: khoang ngoại bào lòng mạch (25%) và mô

kẽ (75%)

Lực Starling: cân bằng giữa siêu lọc và tái hấp thu

Adapted from Bray et al 1999

 phù do viêm: đỏ, đau, ấn không lõm

Adapted from Bray et al 1999

Suy dinh dưỡng

Suy tế bào gan

Hội chứng thận

hư

Bệnh lý ruột gây mất protein

Tổn thương mao mạch

10 tính chất cần khai thác của phù

1 Vị trí phù và vị trí xuất hiện đầu tiên

2 Đối xứng hai bên

3 Khu trú ở một chi hay một vùng trên cơ thể

Dấu ấn lõm của phù

Mức độ phù

 Phù chiếm 10% tới 30% trọng lượng cơ thể

 Mức độ phù: độ sâu và thời gian mất dấu ấn lõm

1+ 2mm or less: slight pitting, no visible distortion, disappears

rapidly

2+ 2-4mm indent: somewhat deeper pit, no readably detectable

distortion, disappears in 10-25 seconds

3+ 4-6mm: pit is noticeably deep May last more than a minute

Dependent extremity looks swollen and fuller

4+ 6-8mm: pit is very deep Lasts for 2-5 minutes Dependent

extremity is grossly distorted

Guelph General Hospital Congestive Heart Failure Pathway

Mức độ phù

 Mức độ phù: độ sâu và thời gian mất dấu ấn lõm

Mức độ phù

 Mức độ phù: mức độ chung của phù

Source: http://www.unicef.org/nutrition/training/3.1/20.html

1+ Mild: Both ankles/feet

2+ Moderate: Both feet, hands, lower arms and lower legs

3+ Severe: Generalized bilateral pitting oedema, which

includes both legs, arms, feet and face

Phù toàn thân do tim

Cơ chế phù phổi và phù ngoại biên do suy tim

Cơ chế phù phổi do suy tim

• Fluid excess in pulmonary interstitium and alveoli

Phân biệt phù do thận và do tim

Vị trí Khởi phát từ mặt Phần thấp cơ thể

Tiến triển Nhanh Chậm

Đặc điểm Mềm Tương đối cứng

Dấu hiệu khác Tiểu đạm, THA, tăng

BUN, creatinin máu

Dấu hiệu suy tim: tim

to, TM cổ nổi, gan to

Phù toàn thân do thuốc

 Dãn ĐM (vasodilators)

 Tăng hấp thu Na ở thận (steroid hormone)

 Tổn thương mao mạch (interleukin-2)

Các thuốc gây phù

chế alpha giao cảm

steroids, Estrogens, Progestines

 Cyclosporin

 Liệu pháp miễn dịch: Interleukin 2, OKT3 monoclonal

antibody

Các nguyên nhân khác gây phù

không lõm

 Thai kỳ

Ngất

 Tình trạng mất tri giác do giảm tưới máu não, thường xảy ra đột ngột, thoáng qua

6 tính chất cần khai thác của ngất

1 Khởi phát đột ngột hay từ từ

2 Có tiền triệu hay không

3 Yếu tố thúc đẩy: gắng sức, sợ hãi, ho, thay đổi tư

thế

4 Có co giật hay không

5 Kéo dài bao lâu

6 Triệu chứng kèm: tái xanh, vã mồ hôi, rối loạn nhịp

Đánh giá bệnh nhân mất tri giác thoáng qua

Nguyên nhân gây ngất

Ho ra máu

 Ói ra máu: máu từ đường tiêu hóa, có lẫn thức ăn

7 tính chất cần khai thác của ho ra máu

1 Khởi phát đột ngột hay từ từ

2 Số lượng

4 Máu toàn bãi hay từng chút hay dây máu trong đàm

5 Tiến triển vài ngày, nhiều tháng

6 Dịch tiết kèm theo: không đàm, đàm trắng,…

7 Triệu chứng kèm: khó thở, đau ngực, sốt, suy kiệt,…

Nguyên nhân ho ra máu

 Tim: phù phổi cấp, hẹp 2 lá

 Khác: nhồi máu phổi, K

phổi, lao phổi, dãn phế

quản, viêm phổi,…

Nguyên nhân ho ra máu

Ho máu và ói máu

Tài liệu tham khảo

60