Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh sóc trăng hiện nay tt

Vấn đề đang được đặt ra một cách cấp thiết ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay, là làm thế nào để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc một cách có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng ca

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN NGUYNNnNGVInT

HÀ

LÊ THỊ TÂM

GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN

TỘC Ở TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học xã hội Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

1 Lê Thị Tâm (2017), “Một số vấn đề về giữ gìn và phát huy bản sắc

văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay”, Tạp chí Giáo dục (Số đặc

biệt tháng 7/2017), tr 277-279

2 Lê Thị Tâm (2017), “Tổ chức và quản lí các hoạt động văn hóa cơ sở

ở Sóc Trăng hiện nay - thực trạng và giải pháp”, Tạp chí Giáo dục (Số

đặc biệt Kì 2 tháng 10/2017), tr 274-276

3 Lê Thị Tâm (2018), “Một số giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn và phát

huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer ở Sóc Trăng”, Tạp chí Giáo dục và

5 Lê Thị Tâm (2018), “Sóc Trăng đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát

huy giá trị văn hóa phi vật thể vì sự phát triển bền vững”, Tạp chí Giáo dục và Xã hội (Số đặc biệt, tháng 11 năm 2018), tr.265-269

6 Hội thảo quốc gia CBPR (2019), “Phát huy đoàn kết cộng đồng trong

liên kết đạo tạo giữa các trường dạy nghề và doanh nghiệp tại Đồng Bằng Sông Cửu Long hiện nay”, tr.66 - 72

7 Lê Thị Tâm (2019), “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Khmer ở Sóc Trăng hiện nay” Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam (Số

7- 2019), tr.107-112

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bản sắc văn hóa dân tộc là sự tập hợp của những nét đặc thù, độc đáo của mỗi dân tộc; tính chất thiêng liêng, cao quý của bản sắc văn hóa dân tộc thể hiện ở đó Bản sắc văn hóa nào cũng được được hình thành trong những giai đoạn nhất định của lịch sử dân tộc, và do vậy thường được các thế hệ đi trước lưu truyền cho các thế hệ tiếp theo Xuất phát từ quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về văn hóa, về sự kế thừa có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại, Đảng và Nhà nước rất đề cao vai trò của bản sắc văn hóa dân tộc

Thực tế nhiều quốc gia cho thấy, để phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước, nhân tố thúc đẩy hoàn toàn không chỉ dựa vào yếu tố kinh

tế mà cần có sự kết hợp hài hòa của nhiều yếu tố, trong đó bản sắc văn hóa là một trong những thành phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của một quốc gia Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc chính là giữa gìn những thế mạnh, nét độc đáo, lòng tự hào, ý thức tự tôn dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc không chỉ nhấn mạnh những nét đặc sắc của dân tộc mà còn là giữ gìn những giá trị cốt lõi làm nên sức sống dân tộc đó

Sóc Trăng là một tỉnh ven biển nằm ở cửa Nam sông Hậu, thuộc đồng bằng sông Cửu Long Tỉnh có dân số và diện tích đều đứng thứ 6 trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long Sóc Trăng cũng là nơi sinh sống chủ yếu của cộng đồng ba dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa Lịch sử cư trú và tồn tại của cộng đồng các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer nơi đây có nhiều nét độc đáo và riêng biệt, gắn bó với lịch sử khai hoang, lập ấp vùng đất Sóc Trăng

Tuy nhiên, trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, những nét văn hóa độc đáo trên của các dân tộc nơi đây có nguy cơ bị mai một, do không

được chú ý giữ gìn đúng mức hoặc do không đứng vững trước sự tấn công ồ ạt của các hiện tượng văn hóa mới Chưa kể đồng bào còn phải chịu sự kích động với nhiều thủ đoạn khác nhau của các thế lực bên ngoài, các thế lực thù địch cố tình xuyên tạc, làm cho các giá trị văn hóa truyền thống bị phôi phai, biến dạng; đạo đức truyền thống bị xói mòn, sự

sa sút về tư tưởng, đạo đức, xa rời bản sắc văn hóa dân tộc

Vấn đề đang được đặt ra một cách cấp thiết ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay, là làm thế nào để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc một cách có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công cuộc phát triển kinh tế, ổn định chính trị - xã hội Xuất phát từ thực tế nêu trên,

tác giả lựa chọn đề tài “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay” làm luận án tiến sĩ

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục tiêu nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở nghiên cứu, xác định bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng, luận án đánh giá thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc đó; từ đó,

đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong quá trình phát triển

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

- Tổng quan những nghiên cứu lý luận và thực tiễn về văn hóa và bản sắc văn hóa, và về văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng

- Hệ thống hóa, lý giải và làm rõ những nội dung lý luận để xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu luận án

- Nghiên cứu văn hóa và xác định bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng

- Đánh giá thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

ở tỉnh Sóc Trăng; phát hiện những vấn đề cấp bách của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đó trong quá trình phát triển hiện nay

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy

bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong quá trình phát triển

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu: các địa phương tại tỉnh Sóc Trăng

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

- Luận án cũng sử dụng các Báo cáo của Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng, các công trình nghiên cứu triết học và ngoài triết học của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Phù hợp với phương pháp luận biện chứng duy vật, luận án sử dụng các phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp… để trình bày

và phân tích, luận giải triết học về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc Bên cạnh việc nghiên cứu định tính, phân tích và khái quát lý luận, luận án cũng chú ý sử dụng các dữ liệu và số liệu nghiên cứu trong các báo cáo chuyên môn của các ban, ngành, đoàn thể ở Trung ương và tỉnh Sóc Trăng, các nghiên cứu định lượng về văn hóa Sóc Trăng, các tài liệu văn hóa học mô tả văn hóa các dân tộc tỉnh Sóc Trăng

5 Những đóng góp mới về khoa học của luận án

Thứ nhất, luận án phân tích và đánh giá được thực trạng văn hóa

dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng

Thứ hai, luận án xác định được bản sắc văn hóa dân tộc tỉnh Sóc

Trăng trên cơ sở làm rõ đặc thù của văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng Phát hiện được những vấn đề của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng

Thứ ba, luận án đề xuất được một số quan điểm và giải pháp nhằm

giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Về ý nghĩa lý luận, luận án hệ thống hóa và phân tích chi tiết những

nội dung và những vấn đề của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp thêm nguồn tư liệu cho các

cấp chính quyền tỉnh Sóc Trăng những tư liệu và căn cứ khoa học để quản lý và hoạch định chính sách về văn hóa và phát triển

Những kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy về vấn đề triết học, văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo Luận án có 4 chương và 11 tiết:

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 4: Những quan điểm và giải pháp nhằm giữ gìn phát huy

bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Những công trình nghiên cứu về văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc

Trong những thập kỷ gần đây đề tài văn hóa, bản sắc văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều chuyên

gia, học giả, các nhà hoạch định chính sách Tiêu biểu trong số đó có các

công trình sau: Việt Nam văn hóa sử cương của Đào Duy Anh; Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam của Trần Ngọc Thêm; Giá trị truyền thống - nhân lõi và sức sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc, của Nguyễn Văn Huyên; Trần Quốc Vượng trong cuốn Cơ sở văn hóa Việt Nam…

Bên cạnh những cuốn sách, còn có những bài viết: Tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới của Vũ Ngọc Hoàng; Thực trạng đời sống văn hóa Việt Nam qua gần 30 năm đổi mới của Phạm Duy Đức; Vấn đề văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế của Phan Xuân Sơn; Toàn cầu hóa từ góc nhìn văn hóa của

Nguyễn Thị Thường

Như vậy, khảo sát các công trình nghiên cứu về bản sắc văn hóa Việt

Nam, chúng ta nhận thấy, các tác giả đã đưa ra những ý kiến luận giải về

bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, qua hơn 30 năm đổi mới, về sự ảnh hưởng của nó trong giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa

dân tộc Những nghiên cứu này đã giúp nghiên cứu sinh có một cái nhìn

tương đối toàn diện và sâu sắc về bản sắc văn hóa nói chung và bản sắc văn hóa ở Sóc Trăng nói riêng

1.2 Những công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng thực trạng và giải pháp

1.2.1 Những công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở Nam Bộ

Giá trị truyền thống Việt Nam trước thách thức của toàn cầu hóa của

Đỗ Huy; Văn hóa Khmer Nam Bộ nét đẹp trong bản sắc văn hóa Việt

Nam của Phạm Phương Hạnh; Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Khmer Tây Nam Bộ trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay của Đoàn Trung Dũng, Võ Văn Chỉ; Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của người Khmer trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay của Nguyễn Tiến Dũng; Đặc trưng tín ngưỡng tôn giáo và sinh hoạt văn hóa của các cộng đồng cư dân Nam Bộ các tác giả Ngô Văn Lệ (Chủ biên), Phan An; Phan Thị Yến Tuyết; Đình miễu & lễ hội dân gian miền Nam của Sơn

Nam.v.v

1.2.2 Những công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở Sóc TrăngLiên quan đến giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng, có thể kể đến:

Bộ lịch sử Việt Nam Khâm Định Đại Nam Hội Điển Sự Lệ; Khảo Cứu Về tỉnh Sóc Trăng của Hội Nghiên cứu Đông Dương - Trung Quốc; Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quý Đôn; Chuyên Khảo về tỉnh Sóc Trăng (Monographie de la Province de Sóc Trăng); Tìm hiểu nghệ thuật sân khấu Rô Băm của dân tộc Khmer Nam Bộ trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng của Sơn Ngọc Hoàng; Di tích lịch sử - văn hóa tỉnh Sóc Trăng do (Sở giáo dục - Đào tạo Sóc Trăng biên soạn); Lịch sử địa phương Sóc Trăng của Trần Việt Hùng; Sóc Trăng thực hiện chính sách văn hóa, giáo dục trong cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer của Phan Thuận

Những tài liệu trên đã cung cấp cho nghiên cứu sinh những tri thức

về lịch sử vùng đất Sóc Trăng, về các di tích lịch sử, văn hóa, cũng như những nét văn hóa độc đáo, đầy bản sắc của các dân tộc sinh sống tại tỉnh Sóc Trăng

1.3 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học

đã công bố và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Qua khảo sát các công trình nghiên cứu liên quan đến “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay” có thể

thấy:

Thứ nhất, trong chừng mực nhất định, một số vấn đề lý luận chung

về văn hóa, bản sắc văn hóa đã được các nhà nghiên cứu đưa ra và luận giải ở những góc độ khác nhau

Thứ hai, liên quan đến văn hóa, bản sắc văn hóa, các tác giả đã phân

tích, lý giải vấn đề bản sắc văn hóa của các dân tộc, trong xã hội hiện đại

đang bị suy giảm Những công trình nghiên cứu về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở Nam Bộ nói chung và tỉnh Sóc Trăng nói riêng

Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào thật sự chuyên sâu về Bản sắc văn hóa các dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng từ góc độ triết học Đây chính là vấn đề

còn bỏ ngỏ mà chúng tôi cần nghiên cứu, làm sáng tỏ và đưa ra những

quan điểm, giải pháp về vấn đề: “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa

dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay”

Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các tác giả, luận án tiếp tục triển khai, nghiên cứu làm rõ các vấn đề sau:

Thứ nhất, làm rõ các khái niệm văn hóa, bản sắc văn hóa, giữ gìn,

phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Thứ hai, thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc

ở tỉnh Sóc Trăng và những vấn đề đặt ra

Thứ ba, những quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn

phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY

BẢN SẮC VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC Ở TỈNH SÓC TRĂNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 2.1 Về văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc

2.1.1 Bản sắc văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc ở tỉnh

Sóc Trăng

Trên cơ sở khái niệm “văn hóa “, luận án xác định: Văn hoá là toàn

bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình thực tiễn, xã hội - lịch sử của mình, trên cả hai lĩnh vực sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần

Cụm từ “Bản sắc” có nguồn gốc từ Hán - Việt, nội dung chính là cái

gốc, cái căn bản, cái cốt lõi… còn hình thức chính là sự biểu hiện cái căn bản, cái cốt lõi, cái hạt nhân đó ra ngoài

Bản sắc văn hóa là những nét đặc trưng, độc đáo và cơ bản nhất để

nhận diện một nền văn hoá và để phân biệt nền văn hoá này với một nền

văn hoá khác

Về bản sắc văn hóa dân tộc

Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị vật chất, tinh thần tinh túy nhất, cô đọng nhất, bền vững nhất, nó thể hiện đặc tính dân tộc, cốt cách dân tộc, bản lĩnh tâm hồn, lối sống, tư duy và cả những khát vọng của dân tộc đó, là sắc thái cội nguồn, riêng biệt của mỗi dân tộc và làm cho dân tộc này không thể lẫn với dân tộc khác

2.1.2 Về giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được hiểu đó là sự lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc, kịp thời ngăn chặn ảnh hưởng xấu từ những yếu tố phản văn hóa, không phù hợp, có hại cho sự phát triển của nền văn hóa Việt Nam Còn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc được hiểu là sự thể hiện, làm cho những tinh hoa văn hóa ấy được sống động, phát triển, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát triển văn hóa, giảm nghèo, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa: quan niệm cơ bản

Văn hóa có vai trò thúc đẩy to lớn đối với sự phát triển kinh tế, chính trị của đất nước Vai trò của văn hóa thực chất là nhằm nâng cao tố chất đạo đức tư tưởng và tố chất văn hóa khoa học của toàn dân tộc, tạo ra động lực tinh thần, trí tuệ và tư tưởng cho phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội Giá trị này của văn hóa ngày càng nổi bật trong xây dựng hiện đại

hóa đất nước hiện nay

Bản sắc văn hóa dân tộc giúp con người nhận ra vẻ đẹp tinh thần, sâu xa của dân tộc Nó thể hiện tầm cao và chiều sâu của mỗi dân tộc, là yếu tố để cho thế giới hiểu rõ bản chất của dân tộc mình Khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc, tìm ra cội nguồn truyền thống không tách rời quá trình hiện đại hóa, quốc tế hóa

Tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Ngày nay, các quốc gia trên thế giới trên hành trình tìm kiếm con đường phát triển của dân tộc mình đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến

vấn đề bản sắc văn hóa Bởi vì, bản sắc văn hóa là sức mạnh nội sinh liên

kết các cộng đồng người, là cội nguồn của một dân tộc

Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ở Nam

Bộ và Sóc Trăng

Bản sắc văn hóa Nam Bộ

Theo các di chỉ khảo cổ học, cách đây hàng chục vạn năm, trên vùng đất Nam Bộ đã có người sinh sống Từ thế kỉ XVII, trên vùng đất Tây

Nam Bộ bắt đầu xuất hiện lớp cư dân mới - lưu dân Người Kinh, vùng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ Người Hoa bắt đầu di dân đến Nam Bộ từ năm 1679, khi chúa Nguyễn Phúc Tần cho các tướng “Phản Thanh phục Minh” Dương Ngạn Địch, Trần Thượng Xuyên tới Mỹ Tho, Biên Hoà và Sài Gòn để khai khẩn, định cư Người Khmer chỉ thực sự định cư ở Nam

Bộ từ đầu thế kỷ XVI Đến Nam Bộ, nơi họ chọn định cư là các vùng đất cao, tạo thành các khu vực cư trú tập trung ở Sóc Trăng, Trà Vinh, An Giang và rải rác ở các nơi khác

Khái quát bản sắc văn hóa các dân tộc ở Sóc Trăng

Nhân dân các dân tộc ở Sóc Trăng đã tạo nên các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc cả vật chất lẫn tinh thần, từ sự giao thoa văn hóa của