Bài viết tiến hành phân tích, bình luận một số tình huống thực tế về đạo đức và ứng xử của luật sư trong mối quan hệ với khách hàng và cơ quan tiến hành tố tụng.
Trang 1BÌNH LUẬN ÁN
BÌNH LUẬN MỘT SỐ TÌNH HUỐNG THỰC TẾ VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ ỨNG XỬ CỦA LUẬT SƯ TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI KHÁCH HÀNG
VÀ CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG
Đào Ngọc Lý 1
Tĩm tắt: Thời gian vừa qua, nhiều luật sư mặc dù cĩ kiến thức pháp luật cơ bản, thậm chí
cĩ học vị khá cao trong ngành luật, cĩ nhiều năm làm cơng tác pháp luật ở cơ quan tiến hành
tố tụng hoặc cơ quan nhà nước khác, khi chuyển sang hành nghề luật sư nhưng đáng tiếc đã khơng nắm vững “Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam” Thiếu kỹ năng hành nghề luật sư nên đã vi phạm và bị xử lý kỷ luật ở nhiều mức độ nặng nhẹ khác nhau, từ khiển trách, cảnh cáo, tạm đình chỉ hành nghề luật sư từ 6 tháng đến 24 tháng, đặc biệt cĩ trường hợp phải chịu hình thức xĩa tên luật sư Phạm vi bài viết này chỉ phân tích, bình luận một số tình huống thực tế về đạo đức và ứng xử của luật sư trong mối quan hệ với khách hàng
và cơ quan tiến hành tố tụng.
Từ khĩa: đạo đức luật sư, ứng xử luật sư, quan hệ với khách hàng, cơ quan tiến hành tố tụng
Nhận bài: 10/05/2018; Hồn thành biên tập: 23/05/2018; Duyệt đăng: 26/07/2018.
Abstract: Over the past time, many lawyers, though having basic legal knowledge even high
education in the legal field, having many years working in the legal field in the procedure-conducting agency or other state agencies haven’t mastered “Vietnam lawyer’s code of ethics and legal profession” and lack skills of legal practice Therefore, they encountered difficulities
or violated regulations and they are given disciplinary measures at differenet level from reprimand,warning, temporary suspension of legal profession from 6 months to 24 months especially there are persons being deprived of lawyer status The article only analyzes, comments some real cases regarding to ethics and behaviour of lawyers in relation with their clients and procedure-conducting agencies.
Keywords: lawyer’s code of ethics, lawyer’s behavior, in relation with clients,
procedure-conducting agency.
Date of receipt: 10/05/2018; Date of revision: 23/05/2018; Date of approval: 26/07/2018.
Trong quá trình hành nghề, luật sư gặp
nhiều tình huống vướng mắc Những vướng
mắc hoặc sai phạm này xảy ra ở nhiều chủ thể,
thậm chí cả những luật sư cĩ kiến thức pháp
luật và bề dày kinh nghiệm nguyên là cán bộ
trong ngành cơng an, tịa án, kiểm sát, thanh
tra, giảng viên luật nhưng do thiếu kỹ năng
hành nghề, nắm khơng vững Quy tắc đạo đức
và ứng xử nghề nghiệp luật sư nên luật sư vẫn
bị chính khách hàng (của mình hoặc của đối
tác) hay các chủ thể khác (người tham gia hoặc
người tiến hành tố tụng) khiếu nại, tố cáo Cĩ
những khiếu kiện, vướng mắc rất gay gắt
quyết liệt nhưng quá trình xem xét giải quyết
nếu cĩ kiến thức chuyên sâu về pháp luật, nắm vững được Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư thì vấn đề đĩ cĩ thể vẫn được giải quyết ổn thỏa Ngược lại, cĩ những vướng mắc tuy nhỏ, thậm chí khá đơn giản nhưng nếu thiếu phương pháp và các bên thiếu thiện chí thì hậu quả đơi khi ngày càng kéo dài nặng nề khiến các bên phải tổn hại khá nhiều vật chất cũng như tinh thần
1 Một số vướng mắc trong quan hệ luật
sư với khách hàng
Bản chất quan hệ của luật sư với khách hàng là quan hệ pháp luật dân sự, được thiết lập trên cơ sở thỏa thuận bình đẳng, tự nguyện
1 Thạc sỹ, Luật sư, Giám đốc Cơng ty Luật TNHH Đào Ngọc Lý - Đồn Luật sư thành phố Hà Nội
Trang 2Số chuyên đề “Luật sư và đạo đức nghề luật sư”
của các bên Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề
nghiệp luật sư Việt Nam đã quy định khá cụ
thể, xác định tương đối rõ ràng các ranh giới
xử sự của luật sư trong quan hệ với khách
hàng từ việc nhận vụ việc của khách hàng,
tính thù lao luật sư đến thực hiện vụ việc của
khách hàng, từ chối nhận vụ việc của khách
hàng hoặc từ chối tiếp tục thực hiện dịch vụ
pháp lý, đơn phương chấm dứt thực hiện dịch
vụ, giải quyết xung đột lợi ích, giữ bí mật
thơng tin, tiếp nhận khiếu nại của khách hàng
và những việc luật sư khơng được làm trong
quan hệ với khách hàng
Vướng mắc giữa luật sư với khách hàng là
một trong những vấn đề tranh chấp thường
xảy ra và khá đa dạng, trong đĩ phổ biến nhất
là vướng mắc và tranh chấp về vấn đề thù lao
Thực tế thường gặp các biểu hiện cụ thể sau:
- Trường hợp giữa luật sư và khách hàng
thiết lập hợp đồng dịch vụ pháp lý lỏng lẻo,
thiếu những điều khoản cụ thể, cần thiết, dẫn
đến khĩ xác định một cách rành mạch, rõ nét
giới hạn quyền và nghĩa vụ của các bên
- Trường hợp cơng việc đã hồn thành,
khách hàng khơng muốn thực hiện nghĩa vụ
thanh tốn, nhất là vấn đề thưởng hoặc tính thù
lao theo % giá trị tài sản trong trường hợp đã
đạt được mục tiêu của các vụ việc dân sự, kinh
doanh thương mại
- Trường hợp chấm dứt nửa chừng việc
thực hiện hợp đồng
- Trường hợp phải thay thế luật sư này bằng
luật sư khác (trong hoặc ngồi tổ chức hành
nghề) đối với một vụ việc cụ thể
- Trường hợp luật sư đã thực hiện đúng và
đầy đủ những tác nghiệp cần thiết nhưng khi
kết thúc vụ việc thì kết quả vẫn khơng đạt
được như mong muốn của khách hàng
- Trường hợp phát sinh những sự kiện pháp
lý mới trong vụ việc
- v.v
Bởi vậy khi đàm phán và ký hợp đồng dịch
vụ pháp lý, luật sư phải giải thích rõ cho khách
hàng biết căn cứ và phương thức tính thù lao,
đồng thời xác định rõ quyền và nghĩa vụ của
các bên trong những tình huống cụ thể nhất
định Ngồi việc tuân thủ các nội dung cơ bản
theo Điều 26 Luật Luật sư, khi đàm phán và ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý cần lưu ý mơ tả
rõ ràng và đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của hai bên, dự kiến các tình huống cĩ thể phát sinh cũng như các nguyên tắc, giải pháp cụ thể để cĩ thể khắc phục, giải quyết tốt các tình huống đĩ
Thực tiễn giải quyết tranh chấp về vấn đề thù lao giữa luật sư với khách hàng rất đa dạng
và phong phú Về nguyên tắc, phải nắm vững các quy định của pháp luật liên quan đến vấn
đề tranh chấp, các nội dung đã thỏa thuận giữa các bên liên quan đến việc tranh chấp, nguyên nhân và bản chất của tranh chấp…để đưa ra những giải pháp phù hợp Trên cơ sở đĩ, cân nhắc lựa chọn người thực hiện cũng như tiến trình và cách thức giải quyết vụ việc Cần lưu
ý phải linh hoạt mềm dẻo và thiện chí để tránh phát sinh phức tạp, kéo dài
Tình huống:
Một luật sư nhận vụ việc dân sự địi nhà đất cho khách hàng theo hình thức khốn trọn gĩi, hiện ngơi nhà và thửa đất này đang
bị người khác chiếm dụng từ nhiều năm Khách hàng khơng phải trả bất kỳ chi phí nào cho luật sư ở thời điểm ký hợp đồng mà phải đợi đến khi cĩ bản án cĩ hiệu lực pháp luật, xác định nhà đất đĩ thuộc chủ quyền của khách hàng thì khi đĩ luật sư mới được hưởng mức thù lao khốn trọn gĩi là 700 triệu đồng Hợp đồng chỉ quy định ngắn gọn nội dung trên và xác định quyền và nghĩa vụ của các bên một cách khá sơ sài.
Do vậy, sau khi khách hàng ký đơn khởi kiện địi nhà đất, luật sư đã phải tự ứng tiền của mình để nộp dự phí khởi kiện cho Tịa án
và các chi phí cần thiết khác trong quá trình tham gia tố tụng (như chi phí đi lại, ăn ở, xác minh, thu thập chứng cứ ) Sau quá trình tham gia tố tụng ở cấp sơ thẩm và phúc thẩm, bản án cĩ hiệu lực pháp luật đã cơng nhận ngơi nhà và thửa đất trên thuộc chủ quyền của khách hàng Vì muốn thối thác nghĩa vụ trả tiền, nên khách hàng đã làm đơn tố cáo luật sư lợi dụng sự thiếu hiểu biết của khách hàng để trục lợi trái pháp luật, chiếm đoạt tài sản của khách hàng
Trang 3HỌC VIỆN TƯ PHÁP
Nếu là luật sư trong trường hợp này bạn sẽ
xử lý thế nào?
Đây là tình huống khơng hiếm gặp trong
thực tế
Điều đáng tiếc là khi đàm phán, soạn thảo
và ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý, luật sư đã
khơng tuân thủ đúng các quy định của Luật Luật
sư cũng như của Bộ luật dân sự nên đã tạo kẽ hở
để khách hàng khơng thực hiện nghĩa vụ đã cam
kết Ngồi các thơng tin cần thiết, luật sư phải
thơng báo cho khách hàng biết những điều
khoản quan trọng cĩ liên quan của Luật Luật sư
như Điều 24“Nhận và thực hiện vụ việc của
khách hàng” và Điều 55“Căn cứ và phương
thức tính thù lao” Do vậy, việc bàn bạc thống
nhất và xác định rõ mức thù lao, chi phí cũng
như cách thức, tiến độ trả tiền của khách hàng
trong mỗi Hợp đồng dịch vụ pháp lý phải thật cụ
thể và phù hợp với tính chất mỗi vụ việc cũng
như đặc thù của mỗi khách hàng khác nhau
Trường hợp khách hàng nổi lịng tham và
tìm cách thối thác nghĩa vụ trả tiền thì luật sư
cần bình tĩnh, khéo léo, đối thoại đàm phán
theo quy định của pháp luật cũng như Quy tắc
13 “Tiếp nhận khiếu nại của khách hàng”
thuộc Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp
luật sư Việt Nam ban hành theo Quyết định số
68/QĐ-HĐLSTQ ngày 20/7/2011 của Liên
đồn Luật sư Việt Nam Như vậy, khi phát sinh
vướng mắc hoặc tranh chấp với khách hàng,
luật sư cần giải thích cho khách hàng các
nguyên tắc và quy định của Bộ luật dân sự,
Luật Luật sư cũng như các điều khoản cụ thể
của Hợp đồng dịch vụ pháp lý mà hai bên đã
giao kết Trường hợp vẫn khơng tìm được sự
đồng thuận thì khởi kiện ra Tịa án hoặc Trọng
tài theo quy định của pháp luật
Thực tế vụ việc này, luật sư đã khởi kiện
khách hàng ra Tịa án cĩ thẩm quyền, yêu cầu
thực hiện đúng Hợp đồng dịch vụ pháp lý và sau
khi cĩ bản án, khách hàng đã trả đủ tiền cho luật
sư theo đúng nội dung hợp đồng đã ký kết
2 Một số vướng mắc trong quan hệ với
cơ quan tiến hành tố tụng
Quan hệ giữa luật sư với cơ quan tiến hành
tố tụng là mối quan hệ chủ yếu do các quy định
của pháp luật về tố tụng điều chỉnh Khi tham
gia tố tụng, luật sư phải tiếp xúc, trao đổi, làm việc với những người tiến hành tố tụng Thực chất mối quan hệ này là mối quan hệ giữa luật
sư với những người cĩ thẩm quyền như điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán Mối quan
hệ này thể hiện đặc thù vừa hợp tác vừa đấu tranh với nhau Luật sư và người tiến hành tố tụng phải nghiêm chỉnh chấp hành các quy định của pháp luật, đồng thời phải thực hiện các mục tiêu cụ thể (thường cĩ xu hướng đối lập nhau) nên phải luơn tơn trọng, hợp tác và phản biện nhau trong suốt quá trình tố tụng để xác định đúng bản chất của vụ án
Thực tiễn cho thấy, trong các hành vi ứng
xử giữa luật sư với cơ quan tiến hành tố tụng thì những vướng mắc thường gặp và phức tạp nhất là vấn đề liên quan đến việc thực hiện chức năng nhiệm vụ cĩ tính chất đối trọng, giám sát lẫn nhau Để giải quyết những vướng mắc này, luật sư phải biết vận dụng, ứng xử linh hoạt, đúng đắn khi tham gia từng giai đoạn tố tụng, đưa ra được những đề xuất, kiến nghị một các chính xác và phù hợp Đơn cử một số vướng mắc thường gặp như sau:
- Vấn đề cơ quan điều tra thơng báo bị can
từ chối luật sư
Đây là vấn đề rất thường gặp mà đơi khi thơng báo này khơng phản ánh đúng bản chất
sự việc vì thực chất bị can khơng từ chối luật
sư Vậy luật sư phải xử lý thế nào trong những trường hợp đĩ?
Tình huống:
Năm 2013, một khách hàng ở địa phương khác, cách trụ sở Cơng ty luật khoảng hơn
600 km, đến mời luật sư bảo vệ cho con gái là
bị can đang bị tam giam gần một tháng về tội
“Cưỡng đoạt tài sản” Khách hàng đề nghị luật sư khẩn trương tham gia vụ việc nên luật
sư đã giao các giấy tờ cần thiết (giấy giới thiệu, giấy mời luật sư của gia đình bị can, photocopy thẻ luật sư cĩ chứng thực) để khách hàng chuyển trực tiếp đến cơ quan điều tra Ngày hơm sau, khách hàng điện cho luật
sư là khoan hãy vào vì lãnh đạo Cơng an tỉnh này cho rằng khơng cần thiết phải cĩ luật sư tham gia Khoảng 3 tuần sau, khách hàng lại điện thoại mời luật sư tham gia vì nhận ra sự
Trang 4Số chuyên đề “Luật sư và đạo đức nghề luật sư”
thật khơng phải như vậy Ngay sau đĩ, luật sư
đã cùng khách hàng đến cơ quan điều tra để
làm việc Điều tra viên cho biết đã nhận được
đủ giấy tờ luật sư gửi từ 3 tuần trước nhưng
chưa thể cấp giấy chứng nhận cho luật sư vì
bị can từ chối luật sư Gia đình bị can cho biết
ở thời điểm này bị can đang phải nằm bệnh
xá của trại tạm giam vì cĩ dấu hiệu tai biến,
gia đình rất muốn biết thực trạng sức khỏe
của bị can hiện tại như thế nào Là luật sư
bạn xử sự thế nào trong tình huống này?
Trong trường hợp này, luật sư chỉ ra vi
phạm của cơ quan điều tra trong việc chưa
tuân thủ đúng Thơng tư 70/2011/TT-BCA
ngày 10/10/2011 của Bộ Cơng an: Trong thời
hạn khơng quá 03 ngày kể từ thời điểm nhận
được giấy tờ đăng ký của luật sư, cơ quan
điều tra phải cấp giấy chứng nhận, trường hợp
từ chối phải thơng báo bằng văn bản cho luật
sư (Điều 5) Trong vụ này, đã quá 03 tuần kể
từ thời điểm cơ quan điều tra nhận được hồ
sơ của luật sư mà khơng cĩ văn bản thơng báo
việc từ chối cấp giấy chứng nhận khiến luật
sư phải chi phí cho chuyến cơng tác (vé máy
bay, chi phí ăn ở, sinh hoạt…) nên nếu khơng
tạo điều kiện để luật sư được tiếp xúc trực tiếp
với bị can (nghe nĩi đang bị ốm nặng) thì cĩ
thể cơ quan điều tra sẽ bị khởi kiện địi bồi
thường thiệt hại ngồi hợp đồng vì đã gây
thiệt hại cho luật sư
Thực tế vụ án này, sau khi nghe luật sư trao
đổi, cơ quan điều tra đã chấp nhận cùng luật sư
vào trại tạm giam Bị can được nhận mẫu
“Giấy đăng ký mời Luật sư” do điều tra viên
chuyển đến và đã hồn tất việc trực tiếp ký mời
luật sư, nên luật sư đã cùng điều tra viên gặp bị
can tại trại tạm giam Khi thấy bị can bị ốm,
đang được chăm sĩc y tế tại nhà bệnh xá trại
tạm giam, luật sư đã viết ngay giấy đề nghị
thay đổi biện pháp ngăn chặn, nhằm tránh
những hậu quả xấu nghiêm trọng khác cĩ thể
xảy ra đối với bị can Sau vài ngày, bị can được
tại ngoại Sau đĩ, khoảng vài tháng thì Viện
kiểm sát nhân dân tỉnh đĩ cĩ Quyết định đình
chỉ điều tra đối với bị can, tổ chức xin lỗi cơng
khai và xúc tiến việc bồi thường theo Luật
Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (Bị can
đã bị tạm giam oan 48 ngày)
- Vấn đề điều tra viên hoặc kiểm sát viên vi phạm, cố tình khơng hợp tác với luật sư theo quy định của pháp luật trong vụ án hình sự.
Việc bất đồng quan điểm giữa luật sư tham gia tố tụng với điều tra viên hoặc kiểm sát viên
là điều dễ gặp trong thực tế Bởi lẽ, do đặc thù của địa vị pháp lý, các chủ thể này thường phải phản biện, đối trọng nhau nên cũng dễ phát sinh những vướng mắc, tranh chấp, thậm chí
cá biệt cĩ cả những trường hợp người tiến hành
tố tụng cĩ biểu hiện sai phạm, khơng đúng quy định của pháp luật
Luật sư tham gia tố tụng vừa phải bảo vệ tốt nhất quyền lợi của khách hàng, bảo vệ pháp chế
và sự nghiêm minh của pháp luật, đồng thời phải cĩ nghĩa vụ phối hợp tốt với cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng để phản ánh đúng sự thật khách quan của vụ án Nếu khơng nắm vững pháp luật, thiếu cẩn trọng hoặc thiếu kỹ năng hành nghề rất dễ dẫn đến vướng mắc, tranh chấp, thậm chí gây bất lợi cho quyền
và lợi ích hợp pháp của khách hàng
Tình huống
Cách đây hơn 20 năm, vụ án chỉ cĩ duy nhất một bị can (bị truy tố về tội “Tham ơ tài sản”) đã được Viện kiểm sát cấp tỉnh hồn tất
hồ sơ chuyển sang Tịa án, nhưng khơng hề
cĩ lời khai nào của bị can trong hồ sơ Đến giai đoạn này, gia đình bị can mới mời luật
sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp Sau đĩ
hồ sơ được trả về cơ quan điều tra để điều tra lại Khi tham gia hỏi cung bị can cùng điều tra viên tại trại tạm giam, luật sư phát hiện điều tra viên khơng ghi trung thực những nội dung mà bị can trả lời Điều tra viên chỉ ghi các nội dung theo định hướng của điều tra viên, cịn các nội dung khác thì khơng ghi vào bản cung Luật sư đề nghị điều tra viên ghi đúng các nội dung trả lời của bị can thì khơng được đáp ứng và điều tra viên đã tự ý dừng buổi làm việc, khơng tiến hành lấy lời khai bị can rồi tự ý bỏ về Trong tình huống này, luật
sư phải xử lý thế nào?
(Xep tiếp trang 70)