Lý lịch tư pháp là cơ sở pháp lý cơ bản phản ánh đúng bản chất của con người. Mục đích để nhằm quản lý sử dụng lao động và đề bạt cán bộ phù hợp. Bài viết đề cập những sai sót phổ biến trong hồ sơ lý lịch tư pháp, những thông tin liên quan của người có tiền án hình sự và từ đó đề ra các biện pháp phòng ngừa, khắc phục những sai sót trong hoạt động quản lý lý lịch tư pháp liên quan đến hộ tịch, hộ khẩu.
Trang 1NGHIÊN CỨU, TRAO ĐỔI
Luật Lý lịch tư pháp được Quốc hội khố
XII thơng qua tại kỳ họp thứ 5 ngày 17/6/2009,
cĩ hiệu lực từ ngày 01/7/2010 Nội dung lý lịch
tư pháp phản ánh án tích của người bị kết án
bằng bản án, quyết định hình sự của Tịa án đã
cĩ hiệu lực pháp luật, tình trạng thi hành án và
việc cấm cá nhân đảm nhiệm chức vụ, thành
lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong
trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã bị Tịa án
tuyên bố phá sản
Thơng tin lý lịch tư pháp về án tích bao
gồm thơng tin về cá nhân người bị kết án; tội
danh, điều khoản luật được áp dụng, hình phạt
chính, hình phạt bổ sung; nghĩa vụ dân sự trong
bản án hình sự, án phí; ngày, tháng, năm tuyên
án; Tồ án đã tuyên bản án, số của bản án đã
tuyên; tình trạng thi hành án Do vậy, lý lịch tư
pháp gắn bĩ chặt chẽ với cơng tác hộ tịch, hộ
khẩu, là cơ sở để xem xét đánh giá về nhân
thân một con người
1 Ý nghĩa, đặc điểm và quá trình cấp
phiếu lý lịch tư pháp
Lý lịch tư pháp là cơ sở pháp lý phản ánh
đúng bản chất của con người (tốt, xấu, cĩ vi
phạm, phạm tội hay khơng ) để nhằm mục
đích sử dụng lao động hợp lý, đánh giá, đề bạt
sử dụng cán bộ phù hợp Thơng qua việc quản
lý, cấp phiếu lý lịch tư pháp để cung cấp chính xác thơng tin về một người cụ thể cho các cơ quan yêu cầu Đồng thời, phát hiện kịp thời những người làm sai lệch hồ sơ để xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật Lý
lịch tư pháp cĩ các đặc điểm: một là, nĩ là văn
bản cĩ giá trị pháp lý được sử dụng trong cơng tác cán bộ, trong xuất khẩu lao động, đi ra nước ngồi với các lý do khác nhau, người nước
ngồi làm việc tại Việt Nam; hai là, nĩ liên
quan đến sinh mệnh chính trị, uy tín, danh dự của một con người cụ thể
Trong thực tiễn hiện nay vẫn cịn những bất cập về cấp phiếu lý lịch tư pháp Trách nhiệm xác định tiền án là của các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan hành chính nhà nước Tuy nhiên, rất nhiều trường hợp qua phản ánh của các địa phương, Cơng an đã yêu cầu người cĩ nhu cầu cấp phiếu lý lịch tư pháp đến Tịa án cấp tỉnh xin quyết định xĩa án tích của Tịa án Nhiều người trong quá trình đi lao động kiếm sống, làm ở các tỉnh phía Nam, ở vùng núi xa gia đình, chỉ phạm tội ít nghiêm trọng và đã xảy ra
1 Phĩ Giáo sư, Tiến sỹ, Đại tá, C42, Tổng cục Cảnh sát.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ HỘ TỊCH, HỘ KHẨU LIÊN QUAN
ĐẾN LÝ LỊCH TƯ PHÁP
Trần Văn Luyện1
Tĩm tắt: Lý lịch tư pháp là cơ sở pháp lý cơ bản phản ánh đúng bản chất của con người.
Mục đích để nhằm quản lý sử dụng lao động và đề bạt cán bộ phù hợp Bài viết đề cập những sai sĩt phổ biến trong hồ sơ lý lịch tư pháp, những thơng tin liên quan của người cĩ tiền án hình
sự và từ đĩ đề ra các biện pháp phịng ngừa, khắc phục những sai sĩt trong hoạt động quản lý
lý lịch tư pháp liên quan đển hộ tịch, hộ khẩu.
Từ khĩa: Lý lịch tư pháp, Trung tâm lý lịch tư pháp Quốc gia, Phiếu lý lịch tư pháp Nhận bài: 02/10/2016; Hồn thành biên tập:25/11/2016; Duyệt đăng: 20/12/2016
Some issues of civil status relating to judicial records
Abstract: Judicial records are the legal basis reflecting the true nature of man for the
purposes of managing human resources and accordingly promoting The paper mentions the common errors in the judicial records, the related information of persons with criminal convictions and some recommendations to prevent and correct errors in managing judicial records of civil status, and residential books.
Keywords: Judicial Record, Centre National Judicial Record, Judicial History card.
Received: Oct 02 th , 2016; Editingcompleted: Nov 25 th , 2016; Accepted for publication: Dec 20 th , 2016
Trang 2Số tháng 1/2017 - Năm thứ Mười Hai
nhiều năm trước đây, nay do yêu cầu đi xuất
khẩu lao động hoặc ra nước ngồi mà phải tự
đi vào các địa phương ở xa để xin được “Quyết
định xĩa án tích” của Tịa án thì nhiều người
quá nghèo khơng cĩ điều kiện thực hiện được
Đây thực sự là bất cập hiện nay của các cơ
quan nhà nước liên quan đến việc cấp phiếu lý
lịch tư pháp
Với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp
quyền, tất cả phục vụ nhân dân và quan trọng
hơn nữa là cải cách hành chính, thực hiện chính
sách một cửa theo Đề án 30 của Chính phủ, các
ngành Trung ương cần họp bàn thống nhất để
cĩ quy định thuận lợi nhất trong việc xác nhận
những trường hợp lao động, sinh sống ở nhiều
địa phương khác nhau mà đã cĩ tiền án
Tỉnh Thanh Hĩa và một số địa phương cĩ
kinh nghiệm xử lý vấn đề này Những người
đã cĩ tiền án nhưng mức án thấp, xảy ra đã lâu
năm và trong nhiều năm sau đĩ ở địa phương
người đĩ khơng vi phạm, thì thống nhất cho họ
viết đơn yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp, xin
xác nhận của Cơng an hoặc chính quyền địa
phương cấp xã về việc khơng vi phạm tại địa
phương từ ngày mãn hạn tù Trong những
trường hợp này thì cĩ thể coi đĩ là tài liệu để
vận dụng vào việc đương nhiên xĩa án tích, mà
khơng cần phải cĩ quyết định của Tịa án về
việc xĩa án tích2
2 Hộ tịch, hộ khẩu là thơng tin nhằm
xác định chính xác con người cụ thể trong
lý lịch tư pháp
Trong thực tiễn cuộc sống, mỗi con người
cĩ những thay đổi về hộ tịch, hộ khẩu với
những động cơ và lý do khác nhau Phần lớn
sự thay đổi là do điều kiện sống thay đổi, yêu
cầu thay đổi theo trình tự pháp lý Một số
trường hợp do sai sĩt vơ tình trong quá trình
làm giấy khai sinh, kê khai, làm chứng minh
nhân dân, hộ chiếu, hộ khẩu Ngồi ra cĩ
trường hợp do cố ý làm sai lệch trong hộ tịch,
hộ khẩu Đây là những trường hợp tiêu cực
do động cơ cá nhân nên đã cố tình điều chỉnh
hộ khẩu, hộ tịch khác với giấy khai sinh gốc
Do vậy, xác định một con người cụ thể, khi cĩ những dấu hiệu sai lệch hồ sơ cá nhân, cần kiểm tra từ nhiều nguồn tài liệu lưu giữ khác nhau Về nguyên tắc, giấy khai sinh gốc là văn bản, tài liệu cĩ giá trị pháp lý cao nhất chứng minh về ngày tháng năm sinh của một con người Để xác định thơng tin này của một con người cụ thể, cần căn cứ vào: giấy khai sinh gốc; chứng minh nhân dân; sổ hộ khẩu;
hộ chiếu
Những sai sĩt phổ biến trong hồ sơ lý lịch tư pháp
Qua nghiên cứu tổng kết cơng tác cấp phiếu lý lịch tư pháp, cĩ 5 dạng sai sĩt phổ biến sau đây:
Một là, thay ảnh bằng ảnh của người khác.
Thơng qua các thủ đoạn như hơ nĩng để bong ảnh ra, sau đĩ dán ảnh của mình vào Để ảnh được thay thế cĩ dấu nổi, đã dùng đồng xu để tạo dấu nổi3
Hai là, sửa chữa ngày, tháng, năm sinh Cĩ
thể bằng hĩa chất hoặc dùng dao lam cạo mỏng giấy Trong trường hợp này cĩ thể dùng các đèn chiếu hồng ngoại, tử ngoại hoăc đèn chiếu xiên, dùng kính phản quang để quan sát phát hiện các đặc điểm tẩy xĩa Những trường hợp nghi ngờ bị sửa chữa thì trưng cầu giám định
kỹ thuật hình sự ở Phịng kỹ thuật hình sự Cơng an cấp tỉnh hoặc viện Khoa học hình sự
để giám định nhằm xác định giấy chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu và các văn bản giấy tờ,
hộ chiếu cĩ bị tẩy xĩa hay khơng
Ba là, sửa chữa nơi cư trú: do điều kiện
sáp nhập, tách địa giới hành chính nên cũng tạo cho sự thay đổi trong hồ sơ các lần khai của cá nhân Cũng cĩ trường hợp cố ý khai sai nơi cư trú để che dấu quá khứ của mình đã cĩ
án tích
Bốn là, do tiêu cực, bỏ qua các thơng tin về
tiền án của đối tượng; bỏ qua các thơng tin về cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã của đối tượng
Năm là, khơng bổ sung kịp thời những
thơng tin liên quan về những người cĩ tiền án
2 Xem Báo cáo tổng kết cơng tác các năm 2006 - 2010 của Cục hồ sơ nghiệp vụ Cảnh sát.
3 Xem Báo cáo của Cơng an huyện Đơng anh TP.Hà Nội kết quả xác minh, giải quyết hồ sơ chứng minh nhân dân khác ảnh và vân tay.
Trang 3HỌC VIỆN TƯ PHÁP
hình sự và cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập,
quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã Trong những
năm vừa qua, một số địa phương đã phát hiện
việc tráo người trong việc làm giấy chứng
minh nhân dân Cụ thể là mượn giấy khai
sinh, hộ khẩu của người khác để làm giấy
chứng nhân dân cĩ tên, tuổi, nơi cư trú của
người khác, chỉ cĩ ảnh của mình Những
trường hợp vi phạm này chủ yếu do thiếu hiểu
biết về pháp luật hoặc lợi dụng mượn hộ khẩu
của người khác để làm giấy chứng minh nhân
dân với mục đích xin việc làm hoặc đi lao
động xuất khẩu
4 Biện pháp phịng ngừa, khắc phục
những sai sĩt trong hoạt động quản lý lý lịch
tư pháp liên quan đển hộ tịch, hộ khẩu
Một là, tăng cường giáo dục đạo đức nghề
nghiệp cho cán bộ làm cơng tác quản lý hồ sơ,
cơng tác cấp lý lịch tư pháp
Do cơ chế thị trường tác động, nhiều người
làm giàu nhanh chĩng, trong khi đĩ nhiều cán
bộ thu nhập mức lương cĩ hạn, đời sống khĩ
khăn, nên cũng dễ bị tác động tiêu cực Vì vậy,
ngồi việc quan tâm điều chỉnh lương, cải thiện
đời sống của cán bộ trực tiếp liên quan việc cấp
lý lịch tư pháp, cần chú ý giáo dục tư tưởng,
nâng cao đạo đức nghề nghiệp với truyền
thống “Đĩi cho sạch, rách cho thơm” Đồng
thời chú ý cơng tác kiểm tra, thanh tra, sớm
phát hiện những vi phạm, xây dựng phẩm chất
của người cán bộ tư pháp trong sạch, tận tụy
phục vụ nhân dân
Hai là, nâng cao kiến thức chuyên mơn
nghiệp vụ cho cán bộ quản lý lý lịch tư pháp
Hoạt động cấp lý lịch tư pháp tuy khơng
quá khĩ khăn phức tạp, nhưng địi hỏi phải
được đào tạo chuyên mơn nghiệp vụ Vì vậy,
những cán bộ mới được phân cơng làm nhiệm
vụ này cần cĩ kế hoạch gửi đi đào tạo bồi
dưỡng Ngồi đào tạo các lớp nghiệp vụ
chuyên sâu, cần phát huy tinh thần tự học và
kèm cặp, giúp đỡ lẫn nhau để hồn thành tốt
nhiệm vụ được giao
Ba là, ứng dụng rộng rãi cơng nghệ thơng
tin để nối mạng, quản lý chặt chẽ hồ sơ liên
quan đến con người, lý lịch tư pháp
Bộ Tư pháp thành lập Trung tâm lý lịch
tư pháp Quốc gia để các tỉnh nối mạng, tạo
thuận lợi việc tra cứu, vừa chống việc trĩt lọt, vừa rút ngắn thời gian để phục vụ nhân dân tốt hơn Ngồi ra, thực hiện cải cách hành chính, ứng dụng cơng nghệ thơng tin vào quản lý hồ sơ theo chỉ đạo của Chính phủ nhằm thực hiện cơ chế một cửa phục vụ nhân dân tốt hơn
Bốn là, tạo cơ chế thuận lợi để cập nhật thơng tin liên quan đến lý lịch tư pháp
Để thực hiện được việc cập nhật thơng tin
về tiền án; hoạt động phá sản; việc cấm cá nhân đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã bị Tịa án tuyên bố phá sản, cần phải xây dựng thơng tư liên ngành giữa ngành Cơng an, Tịa án, Tư pháp nhằm tạo cơ chế phối hợp đồng bộ, tránh gây phiền hà, chậm trễ
Lý lịch tư pháp phản ảnh án tích đối với người bị kết án, trích ngang lý lịch về việc cấm cá nhân đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã bị Tịa
án tuyên bố phá sản Nĩ liên quan trực tiếp đến cơng tác hộ tịch, hộ khẩu và quản lý hồ
sơ nghiệp vụ Việc tra cứu, cấp phiếu lý lịch
tư pháp, yêu cầu cán bộ cơng chức phải cĩ tính cẩn trọng, chính xác; tính nhân văn, tơn trọng đời tư của người khác; trong sạch, liêm khiết, tận tụy phục vụ nhân dân Lực lượng chuyên trách làm cơng tác quản lý hộ tịch, hộ khẩu, cơng tác cấp phiếu lý lịch tư pháp cần nắm vững nghiệp vụ, nâng cao tinh thần trách nhiệm phục vụ nhân dân, sớm phát hiện xử
lý những trường hợp vi phạm, gĩp phần bảo đảm trật tự, an tồn xã hội trong tình hình hiện nay./
Tài liệu tham khảo
1 Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014
2 Luật Cư trú năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2013
3 Luật Lý lịch tư pháp năm 2009
4 Báo cáo tổng kết cơng tác các năm 2006
-2010 của Cục hồ sơ nghiệp vụ Cảnh sát
5 Báo cáo của Cơng an huyện Đơng anh TP.Hà Nội kết quả xác minh, giải quyết hồ sơ chứng minh nhân dân khác ảnh và vân tay