BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI Khoa kinh tế Ngoại thương KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Giáo viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thu Thuỷ Sinh viên: Lê Thị Xuân Vinh A1- CN9 Hà Nội, tháng 5/2003 MỤC LỤC TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Giáo viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thu Thuỷ .1 Hà Nội, tháng 5/2003 LỜI MỞ ĐẦU CHƯƠ NG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC Bản chất nội dung hoạt động xúc tiến thương mại 1.1 Khái niệm hoạt động XTTM 1.2 Nội dung hoạt động XTTM .6 1.2.1 Hoạt động XTTM phạm vi quốc gia quan cấp bộ, vụ 1.2.2 Hoạt động XTTM phạm vi doanh nghiệp .8 Kinh nghiệm số nư ớc trình thực chư ơng trình xúc tiến thương mại 2.1 Nhật Bản 2.1.1 Các tổ chức liên quan đến XTTM Nhật 2.1.2 Vai trị phủ Nhật Bản chương trình XTTM 11 2.1.3 Thực tiễn hoạt động XTTM Nhật 13 2.1.4 Bài học kinh nghiệm Việt Nam 15 2.2 Thuỵ Điển .16 2.2.1 Các tổ chức XTTM Thụy Điển .16 2.2.2 Quản lý điều hành hoạt động tổ chức XTTM Thuỵ Điển: 17 2.2.3 Bài học kinh nghiệm Việt Nam 20 2.3 Ailen 22 2.3.1 Các tổ chức dịch vụ XTTM Ailen .22 2.3.2 Cơng tác kiểm sốt điều chỉnh mục đích, mục tiêu hoạt động XTTM Ailen 22 2.3.3 Thực tiễn hoạt động XTTM Ailen 24 2.3.4 Bài học kinh nghiệm Việt Nam 24 CHƯƠNG II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ CỦA VIỆT NAM 25 Các tổ chức quan tham gia vào hoạt động xúc tiến th ương mại Việt Nam 25 1.1 Bộ Thương mại quan chức 25 1.2 Các tổ chức phi Chính phủ 26 1.3 Các đơn vị doanh nghiệp chuyên doanh .27 1.4 Các đơn vị không chuyên .28 Thực trạng hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 29 2.1 Thực trạng xúc tiến thương mại số ngành hàng xuất chủ đạo Việt Nam 29 2.1.1 Về kim ngạch xuất 29 2.1.2 Về thị trường xuất 30 2.2.3 Về cấu, chủng loại hàng hoá xuất 34 2.2.4 Hiệu hoạt động xúc tiến thương mại số ngành hàng .37 2.3 Đánh giá chung hoạt động xúc tiến thư ơng mại Việt Nam 41 2.3.1 Về phân công chức .41 2.3.2 Về chức khuyến khích xuất 43 2.3.3 Về chiến lược, thị trường, mặt hàng, ngành hàng 43 2.3.4 Về sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật .44 2.3.5 Về nguồn nhân lực 45 CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM 46 Định hướng mục tiêu cho hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 46 1.1 Yêu cầu công tác xúc tiến xuất cấp vĩ mô 46 1.2 Khuyến khích thành phần kinh tế 46 1.3 Thống điều tiết 47 1.4 Nắm bắt xu phát triển khoa học kỹ thuật .47 Giải pháp hoàn thiện hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 48 2.1 Nâng cao hiệu hoạt động XTTM tầm vĩ mơ 48 2.1.1 Hồn thiện sách quản lý, khuyến khích hoạt động XTTM 48 2.1.2 Hoàn thiện, tổ chức lại cấu XTTM 48 2.1.3 Xây dựng nguồn ngân sách cho hoạt động XTTM 49 2.1.4 Cung cấp, nghiên cứu thông tin thương mại phục vụ hoạt động XTTM 49 2.1.5 Nâng cao khả cạnh tranh kinh tế khuếch trương hình ảnh Việt Nam thị trường Quốc tế 51 2.2 Nâng cao hiệu hoạt động XTTM tầm vi mô 51 2.2.1 Công tác đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ 51 2.2.2 Tăng cường áp dụng khoa học kỹ thuật 52 2.2.3 Tăng cường trợ giúp quan chức 52 2.2.4 Tăng cường trợ giúp Hội đồng Tư vấn .53 2.2.5 Hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường 53 KẾT LUẬN 53 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 54 LỜI MỞ ĐẦU Nghị đại hội đảng VIII Đảng cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: Phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cơng nghiệp hố định hướng xuất Điều khẳng định giai đoạn xuất manh mún lẻ tẻ kết thúc, cần phải có chiến lược cơng nghiệp hố chiến lược thị trường rõ ràng với biện pháp tích cực hỗ trợ xuất Hoặc nói cách khác, khơng thể đẩy mạnh xuất mà khơng có sách hỗ trợ biện pháp hỗ trợ mà gọi xúc tiến xuất Xác định tầm quan trọng công tác xúc tiến thương mại (XTTM), tháng 6/1997 Bộ Thương mại định thành lập Tổ XTTM, gọi Ban XTTM Một nhiệm vụ Ban nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm nước công tác XTTM Kết nghiên cứu cho thấy, nước, việc nghiên cứu XTTM tổ chức tốt Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) cho phát hành nhiều tài liệu có liên quan bao gồm thể chế, tổ chức hoạt động nghiệp vụ, v.v Qua nghiên cứu khảo sát Ban thực cho thấy nước phát triển thành công nhờ xuất khẩu, công tác xúc tiến xuất coi trọng Các sách biện pháp xúc tiến xuất hình thành với sách cơng nghiệp hố định hướng xuất Việt Nam, thời kỳ đầu hoạt động xúc tiến xuất tự phát qui luật khách quan, chưa xếp vào mối quan tâm hàng đầu phủ, dừng dịch vụ tản mạn, khơng có định hướng kế hoạch Hiện nay, công tác xúc tiến xuất ngày trở nên cấp bách Đã đến lúc phải triển khai nghiên cứu vấn đề cách hệ thống, đồng thời nhanh chóng triển khai kết việc nghiên cứu vào sống Vấn đề nêu rộng lớn, Khố luận tơi tập trung vào việc nghiên cứu số vấn đề lý luận chung đánh giá thực trạng hoạt động xúc tiến xuất Việt Nam, sở đưa kiến nghị giải pháp khắc phục Đề tài tơi lựa chọn làm Khố luận tốt nghiệp “HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ CỦA VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP” Nội dung Khố luận ngồi phần mở đầu kết luận gồm ba chương sau: • Chương I: Khái quát chung hoạt động xúc tiến thương mại kinh nghiệm thực tiễn số nước • Chương II: Thực trạng hoạt động xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất hàng hoá Việt Nam • Chương III: Một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu công tác xúc tiến thương mại Việt Nam Do thời gian khả có hạn, đề tài tơi cịn nhiều sai sót, mong Khoa thầy, đóng góp ý kiến Tôi xin phép cảm ơn thầy, cô khoa Kinh tế Ngoại thương, khoa Quản trị kinh doanh trường Đại học Ngoại thương Hà nội truyền đạt cho kiến thức sở Tôi mong muốn gửi lời cảm ơn cô Nguyễn Thu Thuỷ giúp đỡ tận tình để tơi hồn thành khố luận Hà Nội, ngày 25/05/2003 Lê Thị Xuân Vinh CHƯƠ NG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC Bản chất nội dung hoạt động xúc tiến thương mại 1.1 Khái niệm hoạt động XTTM Trong năm gần đây, khái niệm “XTTM” nhiều người nhắc đến, Luật Thương mại nước CHXHCN Việt Nam kỳ họp XI Quốc hội Khoá thông qua ngày 10/5/1997, qui định XTTM “hoạt động tìm kiếm, thúc đẩy hội mua bán hàng hố dịch vụ thương mại” Dưới góc độ nghiên cứu khoa học “ XTTM hoạt động nghiên cứu bàn giấy, khảo sát dịch vụ liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến hành vi mua - bán, không thuộc hành vi mua - bán, mà hỗ trợ cho hành vi nhằm đem lại hiệu cao nhất” Các cơng trình nghiên cứu quốc tế cho thấy XTTM trình bao gồm nhiều khâu từ đầu tư, sản xuất lưu thơng Có thể hiểu XTTM bao gồm khâu xúc tiến đầu tư, sản xuất, tài chính, bao bì mẫu mã sản phẩm, hạ tầng sở marketing Nếu môn Marketing trang bị cho doanh nghiệp kiến thức nghệ thuật, làm để sản xuất mặt hàng có giá cạnh tranh, bán nhiều có hiệu nhất, XTTM nhằm trang bị kiến thức nghệ thuật tổ chức, thực cộng đồng doanh nghiệp phủ lĩnh vực Marketing Hay nói cách khác trang bị kiến thức cho cộng đồng doanh nghiệp Chính phủ Marketing, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ để đạt hiệu cao Dưới góc độ quản lý nhà nước, quan Chính phủ bao gồm bộ, ngành quan ngang bộ, có chức năng: • Hoạch định sách • Xúc tiến thực sách • Giám sát thực trạng việc thực sách Như vậy, XTTM ba chức quản lý nhà nước Đây điều kiện đủ để đảm bảo sách hoạch định đưa vào thực thi Nhìn từ góc độ nghiệp độ kinh doanh quốc tế, XTTM xúc tiến xuất khẩu, xúc tiến nhập phát triển thương mại nội địa Khái niệm XTTM chừng mực hiểu phát triển thương mại, nhiên XTTM thường dùng môi trường kinh doanh ổn định lành mạnh, quốc gia trải qua thời kỳ sản xuất thay nhập khẩu, bắt đầu chuyển sang sản xuất định hướng xuất Khái niệm phát triển thương mại dược dùng quốc gia trải qua giai đoạn đầu thời “sản xuất định hướng xuất khẩu”, bắt đầu giai đoạn "công nghiệp hoá đẩy mạnh xuất khẩu” Khái niệm đặt biệt phù hợp bối cảnh hội nhập quốc tế, phong phú đa dạng kinh tế đối ngoại Hoạt động XTTM bao trùm diện rộng, đơi ta có cảm giác phương hướng tìm hiểu vấn đề Do chuyên gia Trung tâm Thương mại Quốc tế chia hoạt động XTTM làm hai cấp: hoạt động XTTM phạm vi quốc gia ngành, hoạt động XTTM phạm vi doanh nghiệp 1.2 Nội dung hoạt động XTTM Hoạt động Tổ chức XTTM nước khác, phù hợp với tính chất tổ chức thành lập luật pháp nước Nếu Tổ chức XTTM phận hay Phòng, Ban quan Bộ Thương mại, phải có Nghị định Chính phủ, hay định cấp để thành lập tổ chức Thực tế số nước cho thấy tính chất tổ chức qui định hành cuả Nhà nước định hình thức khn khổ pháp lý u cầu để đảm bảo thông suốt hoạt động chức XTTM, phối hợp hoạt động XTTM với quan khác Chính phủ Khi nói đến vị trí quan XTTM máy quản lý Nhà nước, trước tiên người ta thường đề cập đến tồn hệ thống XTTM để qua thấy vị trí cuả quan máy quản lý Nhà nước Hệ thống bao gồm: • Cơ quan Chính phủ quan quản lý quan thực • Các quan phi Chính phủ: gồm phòng thương mại, hiệp hội ngành, đơn vị, tổ chức tư nhân • Các quan bán Chính phủ gồm liên minh, tổ chức kinh tế Tại nhiều nước phát triển thường bắt đầu nỗ lực XTTM sở thí điểm cách lập phận Xúc tiến xuất trực thuộc Thông thường Bộ Thương mại quan chủ quản, số đơn vị trực thuộc Bộ Kinh tế, Bộ Ngoại giao Tại nhiều nước phát triển việc xem nhẹ kênh thông tin tổ chức XTTM với quan chức phủ cấp cao liên quan nhiều tới công việc thường không đầy đủ, dẫn đến việc giảm hiệu tổ chức XTTM Tại nhiều nước phát triển việc xem nhẹ kênh thông tin tổ chức XTTM với quan chức phủ cấp cao liên quan nhiều tới cơng việc thường không đầy đủ, dẫn đến việc giảm hiệu tổ chức XTTM Các hoạt động tổ chức XTTM đảm nhiệm bao gồm: • Kiến nghị sách phát triển thương mại • Các hoạt động nhằm thúc đẩy tham gia mạnh vào hoạt động xuất nhà nhà sản xuất nước tổ chức đối thoại doanh nghiệp Chính phủ • Các hoạt động nghiên cứu nhằm xác định khối lượng sản phẩm hàng hoá cung cấp cho xuất khẩu, tiềm thách thức • Nghiên cứu thị trường thu thập thông tin thị trường nước ngồi, thị trường mặt hàng • Các dịch vụ hỗ trợ tư vấn chuyên môn cho nhà xuất khẩu: - Điều chỉnh, thiết kế phát triển sản phẩm - Đóng gói, bao bì, mẫu mã sản phẩm - Các ấn phẩm thị trường, mặt hàng, qui định thể chế, danh bạ nhà sản xuất, nhập - Phát triển nguồn nhân lực • Làm cơng tác Đại diện thương mại nước ngoài, thường cách cử đại diện phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao • Các hoạt động xúc tiến cụ thể tham dự hội chợ thương mại tổ chức phái đoàn thương mại tham quan, khảo sát thị trường nước 1.2.1 Hoạt động XTTM phạm vi quốc gia quan cấp bộ, vụ Hoạt động XTTM phạm vi quốc gia hiểu hoạt động quản lý nhà nước XTTM, hoạt động thực quan cấp Vụ tổ chức tương đương Bộ Thương mại, Bộ Công nghiệp Bộ Ngoại giao • Hoạch định chiến lược thị trường, mặt hàng, sách hỗ trợ xuất • Tham gia đàm phán tiếp cận thị trường, ký kết hiệp định thương mại song đa phương • Kế hoạch hỗ trợ xuất • Chính sách hỗ trợ tài xuất • Xây dựng chương trình quốc gia để hỗ trợ xuất XTTM • Bảo hiểm xuất • Tổ chức hệ thống quan xúc tiến xuất khẩu, phát triển thể chế • Phối hợp liên ngành việc thực chiến lược xuất • Xây dựng uy tín quốc gia, khuếch trương nhãn hiệu hàng hố "sản xuất Việt Nam” Sự can thiệp nhà nước thông qua hoạt động XTTM ngày lớn cho thấy tầm quan trọng quản lý nhà nước XTTM, nỗ lực Chính phủ dẫn đến vấn đề lợi ích cuối phải thuộc nhà xuất khẩu, bổi họ người mang lại lợi ích cho xã hội quốc gia 1.2.2 Hoạt động XTTM phạm vi doanh nghiệp Phần lớn doanh nghiệp xuất Việt Nam doanh nghiệp vừa nhỏ, thách thức từ xu tồn cầu hố khu vực hố buộc doanh nghiệp Việt Nam phải cải cách, đổi để nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp Bên cạnh hỗ trợ phủ cơng tác XTTM hoạt động XTTM thực trực tiếp doanh nghiệp như: • Tìm kiếm đầu tư • Tư vấn marketing cho doanh nghiệp • Tư vấn kinh doanh nghiệp vụ xuất nhập khẩu, toán quốc tế, vận tải, hợp đồng ngoại thương, v.v • Trợ giúp quảng cáo • Tiếp cận nguồn tài trợ xuất • Tìm kiếm hội kinh doanh • Các mẫu hợp đồng, v.v • Trợ giúp đàm phán ký kết hợp đồng • Giao nhận, vận tải bảo hiểm hàng hoá quốc tế Kinh nghiệm số nước trình thực chương trình xúc tiến thương mại 2.1 Nhật Bản 2.1.1 Các tổ chức liên quan đến XTTM Nhật Từ năm 1950 nhà nước Nhật Bản khơng cịn độc quyền ngoại thương, kinh tế Nhật sau chiến tranh khủng khoảng, ngoại tệ thiếu thốn, người Nhật bắt tay khôi phục sản xuất từ đầu Họ bắt đầu nghĩ đến xuất xúc tiến xuất khẩu, công việc đặt móng từ việc xây dựng hệ thống pháp lý liên quan đến hoạt động XTTM như: Luật kiểm sốt ngoại thương 1949, Luật bảo hiểm tín dụng xuất 1950, Luật thuế đặc biệt 1953, Luật mẫu mã hàng xuất năm 1958 Hàng loạt tổ chức xúc tiến xuất thành lập Ngân hàng xuất Nhật Bản (1950), Viện nghiên cứu Ngoại thương (1951), Hội chợ triển lãm quốc tế (1952) Sau quan cuối sát nhập số quan khác (1954) tổ chức lại thành quan Xúc tiến Ngoại thương – JETRO (1958), năm 1962 thức gọi Vụ Xúc tiến xuất khẩu, năm 1964 Vụ trở thành Cục XTTM ngày Sự hình thành phát triển Cục XTTM xuất phát từ nhu cầu thực tiễn phù hợp với phát triển chung kinh tế Nhật Bản Các chức quản lý Nhà nước bao gồm việc định hướng chiến lược kế hoạch, hướng dẫn, kiểm soát Ở nước phát triển, hai chức đầu ngày phát triển, chức thứ mờ dần điện toán hoá Do qui mơ số phận quản lý Cục xúc tiến thương mại từ chỗ phát triển lớn sau giảm dần Tuy nhiên quan trực thuộc JETRO lại phát triển mở rộng quy mô, đồng tự chủ tối đa Ngồi quan Chính phủ, Luật pháp Nhật Bản cho phép thành lập quan phi Chính phủ Nhóm thứ gồm liên minh doanh nghiệp tổ chức kinh tế Nhật Bản Các tổ chức tổ chức phi lợi nhuận, hoạt động sở lệ phí hội viên có định hướng trị Quy mơ tổ chức lớn bao gồm Viện Nghiên cứu, quỹ hợp tác phát triển Hai nội dung “vận động hành lang” cho Chính phủ đấu tranh gây ảnh hưởng với Chính phủ việc định hướng sách nhằm bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp Nhóm thứ phịng Thương mại Cơng nghiệp, hiệp hội ngành Các quan hoạt động sở phí hội viên dịch vụ Đây quan thiên hoạt động dịch vụ đại diện cho quyền lợi doanh nghiệp Hơn nữa, Chính phủ Nhật Bản thành lập Bộ Ngoại giao Bộ nhiều quan hợp tác quốc tế có liên quan đến XTTM JICA, JAIDO, OCSIDI, HÌNH SƠ ĐỒ HỆ THỐNG CÁC TỔ CHỨC LIÊN QUAN ĐẾN XTTM Ở NHẬT BẢN Các tổ chức XTTM phi Chính phủ VI Các tổ I chức XTTM Chính phủ V II IV III I Các tổ chức XTTM trực tiếp IV Các công ty dịch vụ II Các tổ chức có liên quan (Ngân hàng NT, Bảo hiểm, quan hợp tác nước ngoài) V Các Phịng TM & Cơng nghiệp, hiệp hội ngành III Các quan dịch vụ VI Liên minh tổ chức kinh tế định hướng trị Hiệp định Thương mại Việt- Mỹ thị trường Hoa Kỳ thị trường thuỷ sản quan trọng chiếm vị trí dẫn đầu với thị phần xuất tăng nhanh từ 6% năm 1998 lên 27,8% năm 2001 So với thị trường EU yêu cầu chất lượng kiểm dịch Hoa Kỳ không khắt khe thị trường EU, để mở rộng thị trường doanh nghiệp xuất thuỷ sản Việt Nam không ngừng đa dạng hoá mặt hàng tươi sống cá ngừ đại dương, cá thu, cua, cá da trơn Ngoài ra, tích cực xúc tiến mở rộng thị trường Nga, Mehico, Đông Âu tiếp tục xuất sang Mỹ sản phẩm khơng bị tính thuế cá nguyên con, cá cắt khúc, cá philê tươi, cá tẩm bột chiên chế biến sẵn ,đa dạng hoá sản phẩm chế biến xuất tôm sú, tôm càng, đùi ếch, mực, cá biển, để tăng kim ngạch xuất Năm 2003: 80 doanh nghiệp thuỷ sản sang dự hội chợ thuỷ sản lớn Mỹ tổ chức Boston từ ngày 11 – 13/3 Đây đoàn doanh nghiệp lớn từ trước đến Việt Nam dự hội chợ Mỹ, doanh nghiệp chủ động xúc tiến thương mại tìm nhu cầu thị trường mục đích đưa loại sản phẩm có khả cạnh tranh cao thị trường Mỹ Điển hình cơng ty Agifish( Cơng ty cổ phần xuất nhập thuỷ sản An Giang) mở rộng thị trường xuất đẩy mạnh tiêu thụ nội địa Ngoài việc đem 40 mặt hàng chế biến loại từ cá để phục vụ thị trường xuất khẩu, Agifish tập trung mở rộng thị trường phát triển tốt Hồng Kông, Singapo, châu Âu, Canada 2.2.4.4 Gạo xuất Theo đánh giá Tổng cục thống kê, năm 2002 xuất gạo ước đạt 3,241 trịêu tấn, giảm 13,1% so với năm trước Nhưng giá xuất gạo tăng 33,7% (56,5 USD/ tấn) so với năm 2001, nên kim ngạch xuất gạo năm 2002 tăng 16,2% (101,2 triệu USD ), lên 726 triệu USD Đây tốc độ tăng cao tốc độ tăng 4,2% theo mục tiêu đề cho năm 2002 Tính chung năm tăng 5,1%/năm, cao tốc độ tăng 4%/năm theo mục tiêu đề kế hoạch năm 2001 – 2005; tạo niềm tin việc thực mục tiêu tăng 5% năm 2003 Quốc hội định Theo dự đoán Bộ NN – PTNT, năm 2003 sản lượng thóc tăng 1-1,5% so với năm trước, lên 34,5 - 34,7 triệu Xuất gạo năm 2003 dự đoán đạt 3,8 – 4,0 triệu tấn, tăng 19 – 25% Trong dự đốn Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho thấy, vụ 2002/2003 sản lượng gạo giới sản xuất giảm gần 4% so với vụ trước, 381,70 triệu thấp nhu cầu tiêu thụ gạo giới tới 26 triệu Bn bán gạo giới năm 2003 dự đốn trì mức cao năm trước 26,6 triệu Giá gạo giới năm 2003 dự báo tăng – 10% so với năm trước Nhân tố thúc đẩy giá xuất gạo năm 2003 tăng – 10% so với năm trước tạo điều kiện nâng đỡ giá thóc gạo nước năm 2003 tiếp tục trì mức cao năm 2002 Nhu cầu gạo cho xuất tăng cao thực hợp đồng Chính phủ ký với Indonesia, Philippines, Cuba, Irắc Tuy nhiên thị trường nước phát triển gạo Việt Nam chưa đủ khả cạnh tranh với gạo Thái Lan Ấn Độ, Việt Nam đứng thứ xuất gạo giới, doanh thu bán giá chưa cao chất lượng gạo chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, người tiêu dùng Đứng trước thách thức trên, Hiệp hội xuất gạo Việt Nam cho để tăng doanh thu, vấn đề mấu chốt nâng cao chất lượng gạo thông qua công đoạn từ giống, trồng, đến thu hoạch chế biến; đồng thời tăng cường cơng tác thị trường Hiện có cơng ty tham gia vào thị trường gạo cao cấp này, Công ty Everton, Agimex- Kito Cự, Công ty Amada Green Would Các công ty khảo sát tình hình thực tế, chọn nơi có thổ nhưỡng khí hậu tương ứng, chọn giống lúa Nhật- Japonika trồng Việt Nam mà có chất lượng cao, giá thành rẻ nhiều so với gạo quốc, giá thóc Nhật khoảng 3.100 đồng qua cơng đoạn chế biến, mang thương hiệu Japonika bán từ 10-13.000 đồng Như gạo giống Nhật Bản sản xuất quốc giá thành lên tới USD/kg sản xuất Việt Nam khoảng USD/kg Theo ước tính năm có khoảng 7.000 gạo loại bán tăng lên tương lai, phần lớn số gạo dùng cho xuất số nhỏ dùng để tiêu thụ nước Hiện loại gạo Nhật Bản sản xuất Việt Nam xuất thị trường Nhật, Singapore, Hàn Quốc, Đức, Malaysia số nước Đông Nam Á khác Với số lượng gạo nhỏ thu hàng chục triệu USD kim ngạch xuất khẩu, cách làm hàng loạt công ty Thái Lan, Đài Loan áp dụng Việt Nam Ngồi gạo ra, nhiều loại nơng sản khác ví trà, rong biển, cà phê thực theo cung cách kinh doanh 2.3 Đánh giá chung hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 2.3.1 Về phân công chức Thực tế khách quan cho thấy thiếu đồng phân công tổ chức chức hệ thống XTTM Hiện Bộ Thương mại chưa có phận độc lập quản lý nhà nước xúc tiến thương mại Hệ thống XTTM Việt Nam hình thành tự phát, bao gồm quan phủ, phi phủ, liên minh doanh nghiệp Do khơng có ngân sách cho hoạt động XTTM, thiếu cán có chun mơn, thiếu máy quản lý, quan trực thuộc hoạt động lỏng lẻo, quan XTTM hoạt động chủ yếu sở dịch vụ, khơng có định hướng chiến lược chồng chéo, gây tranh cãi phân công chức Đặc biệt định Thủ tướng đưa quan đại diện kinh tế thương mại Việt Nam vào sứ quán theo xu hướng chung nước, dẫn đến nhu cầu cải cách hệ thống văn phịng đại diện nước ngồi cách Vai trị đạo cơng tác XTTM Bộ Thương mại chưa phát huy Sự tăng trưởng kim ngạch xuất nhập không gắn hẳn với công tác XTTM mà kết hàng loạt biện pháp cải tổ kinh tế nói chung Chức hoạt động phận điều hành thực phải xác định cách rõ ràng Cần phải lập phân định chi tiết chức năng, xác định cách rõ ràng trách nhiệm phạm vi hoạt động phận, phòng ban Bên cạnh cần phải xác định nội dung cơng việc phù hợp với vị trí Các nội dung cần phải đưa tiêu chuẩn trình độ chuyên môn kinh nghiệm nghiệp vị trí Cần phải lập chế phối hợp hợp lí nội tổ chức tổ chức với quan khác khu vực nhà nước tư nhân Cơ chế phối hợp Bộ phận quản lí Nhóm làm việc vấn đề cụ thể đưa Các Nhóm làm việc làm việc sở thường xuyên, tuỳ thuộc vào vấn đề cần giải Một số tổ chức XTTM có phận phát triển sản phẩm thị trường, có nhân viên phụ trách số sản phẩm nhóm sản phẩm Các nhân viên có trách nhiệm xác định khả khó khăn việc xuất sản phẩm mà họ phụ trách, giải tất vấn đề khác ảnh hưởng đến vấn đề từ khâu sản xuất khâu Marketing Sự hoạt động hiệu Hiệp hội Ngành nghề phần giảm vai trò chuyên gia sản phẩm Tổ chức XTTM, với điều kiện thiết lập củng cố chế phối hợp hợp lí tổ chức XTTM Hiệp hội Ngành nghề Các tổ chức XTTM khác lại phân biệt rõ ràng hoạt động sản xuất hoạt động marketing, sở lập hai phận riêng rẽ để phụ trách vấn đề Một phận phụ trách việc nghiên cứu phát triển sản phẩm, phận phụ trách việc nghiên cứu thị trường Bộ phận nghiên cứu phát triển sản phẩm chia thành đơn vị phụ trách mảng sản phẩm riêng biệt Bộ phận nghiên cứu thị trường chia thành đơn vị phụ trách thị trường riêng biệt Việc xây dựng cấu phân chia thị trường mặt địa lí có phần giống cấu tổ chức Phòng, Ban kinh tế Bộ Ngoại giao, phịng ban phụ trách tồn cơng việc có liên quan đến nước khu vực định Tuy nhiên, hoạt động XTTM, cần phải thấy số sản phẩm vấn đề nguồn cung cấp hàng nhập khẩu, giá cả, chất lượng quy cách phẩm chất cần thiết phải ý tới trước xem xét tới thị trường Đối với sản phẩm nhân viên tổ chức XTTM nên tập trung vào phát triển sản phẩm không nên tập trung vào nghiên cứu thị trường Trong cấu tổ chức tổ chức XTTM phải thể ưu tiên Tuy nhiên, khơng thể nói cấu hai cấu ưu việt Trong lựa chọn phương pháp áp dụng cần phải xem xét kỹ lưỡng tính đa dạng sản phẩm xuất khẩu, việc phân bổ thị trường mặt địa lí, quan hệ lịch sử với số nước chủ yếu v.v Sự thành công việc áp dụng cấu hay cấu hay phối hợp hai cấu phụ thuộc vào phối hợp nội tổ chức, trình độ chuyên môn đội ngũ nhân viên nhân tố tương tự Hầu hết tổ chức XTTM cung cấp dịch vụ thông tin thương mại, dịch vụ cung cấp để đáp ứng yêu cầu nhà sản xuất nhà xuất nước việc thông tin đầy đủ hội thị trường nước ngồi Do đó, thực tế vị trí dịch vụ cấu tổ chức tổ chức XTTM nước ta chưa hợp lý Tổ chức XTTM nước ta cần phải hỗ trợ nhiều cho giới kinh doanh vấn đề thủ tục giấy tờ, vận tải, marketing, xác định chi phí định giá quản lí chất lượng hàng hố, cải tiến sản phẩm, đóng gói, tài trợ xuất khẩu, quảng cáo, vấn đề pháp lí khác Cần lập phận chuyên môn phụ trách việc tổ chức phái đoàn thương mại tham gia vào hội chợ thương mại nước ngoài, tổ chức hội chợ cung cấp tài liệu quản cáo Bộ phận phụ trách vấn đề hội chợ thương mại phái đoàn thương mại có trí khác cấu tổ chức XTTM, tuỳ thuộc vào phạm vi tổ chức Sự tham gia tổ chức XTTM vào hoạt động cần thiết, kinh nghiệm cho thấy việc thực chương trình hội chợ phái đồn thương mại khơng có hỗ trợ tổ chức XTTM thường cản trở nỗ lực XTTM ngăn cản việc thực mục tiêu xuất đề Các văn phòng đại diện thương mại nước ngồi phải thơng qua Bộ Ngoại giao nên thường xun có chậm chễ khơng hiệu thiếu việc thơng tin liên lạc điều hành hướng dẫn trực tiếp tổ chức XTTM Bên cạnh đội ngũ nhân viên văn phịng đại diện chưa có trình độ chun mơn phù hợp nên đóng góp văn phịng cịn hạn chế 2.3.2 Về chức khuyến khích xuất Sự thiếu vắng sách khuyến khích xuất chủ đề nhiều báo, nhiều tranh luận Cho tới gần đây, Chính phủ có số sách thoả đáng thể qua Luật Khuyến khích Đầu tư Trong nước, sách thuế, tín dụng, thưởng xuất Tuy nhiên, vấn đề chỗ có Luật Thương mại đề cập trực tiếp đến hoạt động XTTM góc độ dịch vụ thương mại Chưa có văn pháp quy quy định hoạt động, tổ chức hoạt động XTTM dịch vụ phúc lợi công cộng Do đó, khơng có ngân sách thoả đáng cho hoạt động Cần có quan chức chuyên xây dựng sách khuyến khích xuất khẩu, điều phối hoạt động, đưa chiến lược XTTM, tạo nguồn lực cho hoạt động XTTM, quan Cục Vụ cấp Bộ, hội đồng thương mại cấp phủ 2.3.3 Về chiến lược, thị trường, mặt hàng, ngành hàng Nghiên cứu tiền khả thi dự án VIE/98/021 chuyên gia ITC thiếu vắng sách xuất tiêu điểm với chiến lược hỗ trợ phát triển số ngành lựa chọn Việt Nam Cho đến tận bây giờ, “chính sách xuất Việt Nam chung chung, cố gắng khuyến khích mặt hàng có khả xuất Mặc dù có cố gắng nhằm tập trung vào số lĩnh vực, nỗ lực lại thường đưa lại đạo sách mâu thuẫn nhau” Đây địi hỏi cần phải cải tiến công tác hướng dẫn, đạo hỗ trợ doanh nghiệp xuất nói riêng - có tiềm - tồn hệ thống XTTM nói chung Sự thiếu hụt sách xuất chiến lược hỗ trợ rõ ràng làm cho doanh nghiệp đầu tư thiếu tập trung hơn, rủi ro đầu tư cao (đặc biệt chiến lược thay đổi) lợi nhuận vốn đầu tư đạt mức lẽ đạt Do chưa có quan XTTM đồng nên thông tin tản mạn Hiện tượng thiếu tin thiếu thông tin cần thiết tương đối phổ biến Thông tin thương mại thường cung cấp dạng thô, chưa qua xử lý hệ thống Có hai quan có chức liên quan đến XTTM Viện Nghiên cứu thương mại Trung tâm thông tin thương mại Tuy nhiên, Viện thiếu thơng tin sản phẩm, mà Trung tâm thơng tin dừng mức thơng tin thô Hiện nay, sản phẩm hai quan gồm: Vietnamnews, Vietnam Business, Trade Review, tin thị trường, mạng intranet,…, đề tài nghiên cứu thị trường mặt hàng nước (rau quả, thịt, gạo, thuỷ sản…) Ngồi ra, số tin có giá trị khác Thời báo kinh tế, báo Đầu tư, từ thông tin vật giá v.v… thuộc Bộ, ngành khác 2.3.4 Về sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật Một thực tế sở hạ tầng, trang thiết bị kỹ thuật phương tiện nghèo nàn, lạc hậu Ở đề cập sở hạ tầng nước, đặc biệt sở vật chất phục vụ cho hoạt động XTTM đạt kết cao Thông tin hạn chế lại thu thập điều kiện hạn chế lĩnh vực hậu cần xuất sản phẩm tiếp cận kênh phân phối Theo kết khảo sát chuyên gia ITC - dự án UNDP VIE/98/021, phần lớn công ty tham gia xuất Việt Nam cho chi phí vận chuyển tốc hành (nhất ngành may mặc sản xuất giầy dép việc chuyên chở hàng mẫu cho khách hàng) cao, dịch vụ giao nhận vận chuyển cải thiện so với năm trước Việt Nam cảng nhỏ hãng tàu biển, dựa số lượng hàng hoá - vào, có đường vận chuyển trực tiếp cảng Việt Nam phần lớn thị trường xuất Phần lớn hàng xuất phải cảnh qua Hồng Kông, Nhật Bản Singapo hay chuyển lên tàu lớn tàu phải ghé qua nhiều cảng trước cập bến cuối Trong hai trường hợp, giá vận chuyển gia tăng Có điều rõ ràng hậu cần vận chuyển nước - đường sắt đường - nghèo nàn khiến phần lớn nhà sản xuất Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phịng vùng lân cận gặp phải bất lợi cạnh tranh Điều tác động tới hàng xuất hoạt động thị trường nội địa, đặc biệt thị trường nông sản - nơi thường xảy tượng dư thừa vùng lại đáp ứng thâm hụt vùng khác Hiện trạng nghèo phương tiện thông tin liên lạc vùng Việt Nam với giới vấn đề vô nan giải Sự đứt đoạn thông tin, liên lạc vùng khiến cho tình hình hoạt động, sản xuất, kinh doanh không cập nhật, trình thu thập thơng tin gặp nhiều khó khăn giao thông, thủ tục, điều kiện làm việc địa phương… Đó cản trở khơng nhỏ cho việc cung cấp thơng tin, chất lượng tính cập nhật thơng tin Mặt khác, khó khăn mang tính định điều kiện sở vật chất, phương tiện cho việc thực hoạt động XTTM Hiện nay, nguồn kinh phí cho hoạt động Để thu thập thơng tin địi hỏi phải có sở địa bàn để thu lượm thơng tin, phải có phương tiện để liên lạc phận thông tin quan địa phương phận với Điển hình sở vùng có nhu cầu đầu tư, đơn vị sản xuất kinh doanh, vùng có khu chế xuất, trung tâm kinh tế lớn, văn phịng đại diện nước ngồi để liên hệ, thu thập thông tin qua lại ngồi nước, kinh phí giao dịch, phương tiện xử lý thông tin, trang thiết bị phục vụ cho phát hành ấn phẩm, chi phí đào tạo cán cơng nhân viên… Tất hoạt động cần có nguồn tài lớn Thế nhưng, kinh phí cung cấp cho hoạt động nhỏ bé, không đảm bảo hoạt động Vấn đề trước mắt đặt phải tạo nguồn kinh phí đầy đủ để tiến hành hoạt động XTTM Thế nhưng, nguồn kinh phí chủ yếu lấy từ Ngân sách, muốn rút phải có mục đích, triển vọng, có vị quan trọng, nghĩa với cương vị phận quan trọng thúc đẩy xuất khẩu, có tính hệ thống, Nhà nước trực tiếp quản lý, phải chứng minh cho Chính phủ thấy khả triển vọng hoạt động Muốn vậy, lại đòi hỏi nguồn vốn lớn Đó vịng luẩn quẩn khó gỡ 2.3.5 Về nguồn nhân lực Chịu ảnh hưởng giáo dục thời bao cấp, phần lớn cán mang nặng lối suy nghĩ phong cách làm việc trang bị kiến thức 10 năm trước Khi đất nước bước vào thời kỳ mở cửa với bao kiến thức lạ, cán ta lúng túng khó theo kịp đổi khó kịp thời trang bị cho vốn kiến thức đầy đủ nghiệp vụ chun mơn, đáp ứng u cầu cơng việc địi hỏi Các chương trình đào tạo chưa đưa vào Việt Nam, lĩnh vực XTTM, hoạt động ngoại thương, giao dịch quốc tế v.v Chính vậy, cán ta khơng có hội tiếp cận với kiến thức chuyên môn mới, lĩnh vực để theo kịp u cầu cơng tác Điều trạng chung tất ngành, lĩnh vực kinh tế, khâu quan quản lý Do đó, việc khơng thực đúng, xác kịp thời nghiệp vụ chuyên môn điều khơng tránh khỏi Nhưng gây tượng làm sai chậm chễ, gây ách tắc hoạt động quản lý kinh doanh sản xuất Cho nên, việc thông tin bị chậm trễ, sai lệch q trình thu thập, phân tích, xử lý thơng tin cán chức Cũng theo kết khảo sát chuyên gia ITC, đại phận nhà xuất Việt Nam lúng túng việc tìm kiếm nguồn thơng tin kinh doanh thương mại đáng tin cậy nghiên cứu cung/cầu thị trường mà doanh nghiệp Việt Nam quan tâm Mặt khác, thơng tin có sẵn khơng phải doanh nghiệp biết cách xử lý hiệu Nói cách khác, doanh nghiệp Việt Nam chưa hiểu rõ giá trị chiến lược việc xử lý thông tin cho hoạt động xuất Đây vấn đề lớn cần khắc phục gấp, lạc hậu kiến thức không gây tác hại cho hoạt động XTTM mà làm nguy hại đến toàn kinh tế 2.3.6 Về hiệu công tác xúc tiến thương mại Kết điều tra 50 doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế toàn quốc, chuyên gia ITC- dự án UNDP VIE/98/021 cho thấy hầu hết doanh nghiệp phản ánh không nhận hỗ trợ thông tin, tư vấn Phòng Thương mại Bộ Thương mại nói chung Doanh nghiệp khơng có thị trường đầu ra, thiếu vốn, công nghệ thiếu kinh nghiệm quản lý Có thể hiểu, quan có nỗ lực, song hỗ trợ khó dàn trải toàn quốc, chưa phát triển tốt ngành cơng nghiệp phụ trợ Chính phủ nhìn nhận chỗ yếu kinh tế hiệu sức cạnh tranh chưa có chuyển biến tích cực (Thời kinh tế số 2/12/2002) Những tiến triển gần cho thấy lực cạnh tranh Việt Nam có tiến so với năm trước yếu phần doanh nghiệp chưa có chiến lược kinh doanh hiệu trình độ khoa học, cơng nghệ sản xuất thấp (Diễn đàn kinh tế giới) Điều gợi ý cho XTTM nghiệp toàn dân, bộ, ngành, Chính phủ địa phương Muốn cơng tác XTTM phát triển tốt, cần có điều phối sách thoả đáng Nhà nước bao gồm tổ chức hệ thống XTTM, chiến lược XTTM, nhân lực, thân doanh nghiệp cần chủ động phát huy tính sáng tạo v.v CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM Định hướng mục tiêu cho hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 1.1 Yêu cầu công tác xúc tiến xuất cấp vĩ mô Hiện Bộ Thương mại chưa có Bộ phận độc lập quản lý Nhà nước XTTM Việc cần thiết, gắn liền việc thực chức nhiệm vụ Chính Phủ giao Bộ phận phải Cục quản lý, giai đoạn cơng tác quản lý hành ngồi nội dung vạch chiến lược ngành, lập kế hoạch định hướng, tạo nguồn Ngân sách quản lý Ngân sách, cần tập trung hướng dẫn, điều phối kiểm soát quan trực thuộc, phối hợp liên ngành, tận dụng hợp tác quốc tế Có thể sau 10 năm-20 năm vai trị quản lý Cục tập trung đạo chiến lược, định hướng quản lý Ngân sách Song tình hình phát triển chung địi hỏi phải có Cục nêu Yêu cầu chung cơng tác XTTM cấp vĩ mơ là: • Tổ chức lại hệ thống quản lý Nhà nước XTTM xếp quan trực thuộc • Vạch định hướng phát triển hệ thống XTTM • Xây dựng kế hoạch trung hạn (5 năm) ngắn hạn (1 năm) cho công tác XTTM định hướng xuất • Phối hợp với quan chức năng, với Bộ Kế hoạch Đầu tư để thực xúc tiến xuất • Thu hút khuyến khích nhà nhập khẩu, nhà đầu tư, tổ chức nước chủ động XTTM với Việt Nam thơng qua việc tổ chức đồn khảo sát thị trường, sản xuất mặt hàng xuất mở văn phịng đại diện thường trú v.v, nói cách khác đơn giản hoá thủ tục cho hoạt động vào Việt Nam, cư trú ngắn hạn Việt Nam, việc mở văn phòng đại diện 1.2 Khuyến khích thành phần kinh tế Marketing mơn khoa học hình thành kinh tế thị trường nhằm hoàn thiện kinh tế thị trường Nó kết khách quan phát triển sản phẩm trí tuệ xã hội lồi người Do đó, lý thuyết thực tiễn, hoạt động XTTM hình thành cách khách quan từ tự phát, ý thức khái quát nhiều giác độ Nếu kinh tế thị trường hình thành từ xa xưa phát triển sau cách mạng cơng nghiệp, hoạt động XTTM hội chợ, quảng cáo, khuyến mãi, nghiên cứu marketing hình thành dần theo mức độ phát triển kinh tế Cho đến nay, ITC tổng kết, có tới 1200 tổ chức XTTM giới tồn Các hoạt động chủ yếu thuộc doanh nghiệp tư nhân Như vậy, xu phát triển hoạt động XTTM khái qt mang tính quy luật Từ chỗ phát triển tự phát hoạt động dịch vụ sinh lời doanh nghiệp hoạt động tập trung mang tính cộng đồng, có can thiệp Nhà nước Đến nay, xu hướng cho thấy hoạt động chuyển sang hoạt động có ý thức tư nhân hoá thuộc điều tiết nhiều thành phần kinh tế theo chế thị trường số nước Châu Âu, quan XTTM Nhà nước cổ phần hố, có trợ cấp Nhà nước thông qua dự án khn khổ chương trình phát triển kinh tế - xã hội nước Ở nước có quan XTTM đời thời gian gần đây, quan thành lập với tham gia đại diện khu vực tư nhân Như vậy, kết luận hoạt động XTTM phải tự hố, khuyến khích phát triển thành phần kinh tế 1.3 Thống điều tiết Khi kinh tế đa dạng hoá nhiều thành phần, phân công chức quan tự phát mà cần có điều tiết Nhà nước sở quy luật khách quan Trong hoạt động XTTM, vai trò điều tiết Nhà nước rõ nét Các hoạt động XTTM cần có hành lang pháp lý để hình thành phát triển, Nhà nước đóng vai trị chủ đạo Tuy nhiên, nghiệp phải toàn dân Hạ tầng sở hệ thống XTTM phải Nhà nước đảm nhiệm xây dựng từ ngân sách dành cho hoạt động phúc lợi công cộng, thuế, quỹ phát triển hoạt động kinh tế đặc biệt Khi đất nước bước sang giai đoạn công nghiệp hố đẩy mạnh xuất khẩu, sách liên quan đến hoạt động XTTM phải định hướng vào xuất Đơi có thay đổi chiến lược phát triển kinh tế Điều ảnh hưởng tới chiến lược XTTM thể rõ khu vực châu Á phải đối mặt với lốc tài tiền tệ, cơng tác XNK gặp khó khăn Để đảm bảo ổn định, tăng trưởng kinh tế Việt Nam áp dụng biện pháp đẩy mạnh cung cầu nước Công tác XTTM thực chất phải tập trung vào việc kích cầu nước, thơng qua khuyến khích đầu tư, tăng vịng quay hàng tiêu dùng cần thiết Chiến lược XTTM thay đổi cách uyển chuyển nhằm phù hợp với chiến lược kinh tế - xã hội 1.4 Nắm bắt xu phát triển khoa học kỹ thuật Trong xu hội nhập kinh tế với khu vực quốc tế, khoa học phát triển nhanh, khái niệm "thương mại quốc tế" thay đổi Hoạt động XTTM cần ăn nhập vào cộng đồng quốc tế Hiện nay, ASEAN, AFTA, WTO có tiểu ban XTTM Hoạt động thương mại bao hàm khuyến khích thương mại hàng hố, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ v.v Do đó, khái niệm phạm vi hoạt động XTTM thay đổi Nền kinh tế tri thức phát triển kéo theo thay đổi hình thức hoạt động XTTM Đặc biệt lĩnh vực quảng cáo, nghiên cứu marketing thơng tin thương mại nói chung Tất yêu cầu chi phối toàn việc hoàn thiện hệ thống XTTM kiến nghị Giải pháp hoàn thiện hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 2.1 Nâng cao hiệu hoạt động XTTM tầm vĩ mơ 2.1.1 Hồn thiện sách quản lý, khuyến khích hoạt động XTTM Như tất hoạt động kinh tế khác, muốn phát triển hoạt động XTTM, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ 10 năm trước mắt, Nhà nước ta cần có văn pháp luật đồng quy định tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quản lý, nội dung quản lý hoạt động XTTM Luật Thương mại năm 1997 giải phần vấn đề bao gồm: quan đầu mối tổ chức quản lý hoạt động XTTM, nội dung hoạt động XTTM Tuy nhiên, Luật Thương mại đời sớm, quy định hoạt động XTTM dịch vụ hội chợ thương mại, triển lãm, quảng cáo thương mại Ngay khái niệm thương mại Luật Thương mại hiểu theo khái niệm "cũ" hẹp không bao hàm thương mại dịch vụ Điều gây khó khăn cho cơng tác quản lý Cho đến nay, Bộ Thương mại Bộ Văn hố Thơng tin chưa thống để trình Chính phủ phương án hợp lý quản lý công tác quảng cáo thương mại Các văn dự thảo phủ nhận nhau, chí phủ nhận số điều Luật Thương mại Do cần có biện pháp tổng thể nhằm hồn thiện cơng tác quản lý hoạt động XTTM Việc đồng hành với việc sửa đổi Luật Thương mại, gia nhập tổ chức kinh tế quốc tế Các khái niệm hệ thống quản lý cần phù hợp với thông lệ quốc tế Trước yêu cầu khuyến khích thành phần kinh tế tham gia đẩy mạnh hoạt động XTTM, theo định hướng chung kinh tế, yêu cầu khác đặt điều kiện đủ thiết lập biện pháp hoàn thiện hệ thống XTTM, việc tự hố hoạt động XTTM Sự quản lý Nhà nước phải dựa hệ thống pháp luật đồng Các biện pháp điều tiết thơng qua cơng tác quy hoạch, kế hoạch, tài v.v Đã đến lúc phải áp dụng việc đăng ký hoạt động, giới thiệu hình thức cấp phát giấy phép hoạt động Cho đến hình thức hội chợ thương mại nước ngồi cịn địi hỏi có giấy phép, hình thức quảng cáo Việc tự hoá hoạt động XTTM, phương pháp quản lý, kiểm tra cần phải áp dụng soạn thảo pháp lệnh hoạt động hội chợ thương mại, quảng cáo Luật Thương mại sửa đổi 2.1.2 Hoàn thiện, tổ chức lại cấu XTTM Do tính chất liên ngành công tác XTTM cần thành lập Hội đồng XTTM quốc gia mà đầu mối Văn phịng Chính phủ, Bộ Kế hoạch Đầu tư Bộ Thương mại Hội đồng Thủ tướng Phó Thủ tướng Chính phủ chủ trì, thành viên Bộ trưởng kinh tế Nhiệm vụ Hội đồng đưa chương trình xây dựng mặt hàng chủ lực, thị trường điểm thống đạo thực chương trình Bộ Thương mại chịu trách nhiệm sách có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ Bộ Các đơn vị thuộc tầm vĩ mô vi mô chịu trách nhiệm trực tiếp hoạt động XTTM Phòng Thương mại Công nghiệp, Hiệp hội ngành, công ty hội chợ quảng cáo, viện nghiên cứu đóng vai trị lớn hoạt động cụ thể Trên thực tế chương trình XTTM quốc gia bao gồm nhiều khâu từ xúc tiến đầu tư, hỗ trợ tài chính, mẫu mã sản phẩm, bảo hiểm xuất khâu marketing Tuy khoá luận đề cập nhiều đến khâu Marketing xuất khẩu, song đôi lúc tách rời khâu cách riêng biệt Trên thực tế có nhiều chương trình quốc gia sản xuất dịch vụ v.v Các chương trình có mặt mạnh tập trung nhiều chuyên gia từ bộ, ngành Song mặt yếu chỗ chương trình tổ chức khơng chặt chẽ, mang tính chất lâm thời Như đề cập việc thành lập Hội đồng XTTM Quốc gia nâng cao hiệu đảm bảo tính ổn định chế hoạt động thể chế Khi chương trình quốc gia sản xuất - dịch vụ nằm đạo Hội đồng XTTM quốc gia Tuỳ theo đặc thù chương trình mà có phân cơng hoạt động ngân sách cho quan cụ thể Đối với chương trình ngắn hạn cần có kế hoạch phân cơng từ đầu năm tài Cách phân cơng giảm thiểu máy hành chính, đảm bảo phối hợp chặt chẽ bộ, ngành đẩy mạnh hoạt động XTTM tầm quốc gia 2.1.3 Xây dựng nguồn ngân sách cho hoạt động XTTM Tuy hoạt động XTTM rộng nhiều thành phần kinh tế đảm trách, nhiên sở hạ tầng hệ thống XTTM phải Nhà nước đảm nhiệm Nhất giai đoạn đầu cơng nghiệp hố, đại hố đất nước Điều hoàn toàn phù hợp với quy luật khách quan kinh tế thị trường Các nguồn ngân sách phân bổ khoản nghiệp kinh tế, hoạt động kinh tế đặc biệt để xây dựng hạ tầng sở, thơng tin, chí dành riêng cho XTTM Mặt khác nguồn kinh phí xây dựng quỹ khen thưởng xuất trích từ khoản thuế xuất v.v Các quỹ nguồn ngân sách quản lý thông qua quan đầu mối cấp Bộ, Bộ KH & ĐT Bộ Tài Chế độ sử dụng quỹ quy định thông qua thông tư liên 2.1.4 Cung cấp, nghiên cứu thông tin thương mại phục vụ hoạt động XTTM Những thông tin cần thiết để phục vụ hoạt động XTTM như: • Thơng tin đầu tư nước ngồi nước quan trọng cho doanh nghiệp, đầu tư nước ngồi nước trực tiếp góp phần mở rộng sản xuất nước, lượng hàng hoá sản xuất ngày nhiều, đa dạng phong phú chủng loại, chất lượng nâng lên, chi phí giảm cải tiến kỹ thuật, bước đáp ứng yêu cầu thị trường nước Khả bán hàng thị trường nước ngồi tăng lên • Thơng tin chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn y tế, vệ sinh an tồn thực phẩm, mơi trường phù hợp u cầu tiêu chuẩn quốc tế • Thơng tin hạ tầng sở hỗ trợ cho hoạt động xuất thị trường tiền tệ, hệ thống ngân hàng, tín dụng xuất khẩu, vận chuyển quốc tế, bảo hiểm xuất khẩu, hệ thống toán quốc tế phương thức tốn • Thơng tin tập quán thương mại, sở thích tâm lý tiêu dùng pháp luật thị trường nuớc ngồi • Các qui định quản lý hoạt động kinh doanh xuất nhập nước ngồi • Thơng tin đánh giá, dự báo biến động giá thị trường nước ngồi, biến động tỷ giá hối đối • Thông tin thiết bị, công nghệ nhằm giúp doanh nghiệp việc đổi thiết bị công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm • Thơng tin hình thức XTTM (như quảng cáo, hội chợ, triển lãm, khảo sát thị trường.v.v.)… • Thơng tin sách khuyến khích xuất Chính phủ như: thơng tin hình thức trợ cước, trợ giá vay vốn để đẩy mạnh xuất khẩu, có sách ưu tiên doanh nghiệp thâm nhập thị trường xuất sản phẩm • Thơng tin phát triển thương mại điện tử cho phép doanh nghiệp tiến hành kinh doanh toàn giới, nâng cao khả cạnh tranh doanh nghiệp, rút ngắn chu trình cung cấp hàng hố, dịch vụ, giảm chi phí, giá thành Việc nhà nước quan tâm, tài trợ hoạt động cung cấp thông tin xúc tiến xuất cần thiết nhiều nước làm, coi hỗ trợ, trợ cấp xuất nước cơng nhận q trình hội nhập kimh tế giới Thơng tin thương mại nói chung thông tin phục vụ xúc tiến xuất hạ tầng sở quan trọng cho việc đẩy mạnh xuất nâng cao lực cạnh tranh doanh nghiệp Bản thân doanh nghiệp phải trọng đầu tư cho hạ tầng sở công nghệ thơng tin, sử dụng hình thức cung cấp thông tin để nâng cao khả xử lý thu nhận thông tin 2.1.5 Nâng cao khả cạnh tranh kinh tế khuếch trương hình ảnh Việt Nam thị trường Quốc tế Khái niệm cạnh tranh hiểu khả cạnh tranh kinh tế Trên giới, nhà khoa học đưa khoảng 90 tiêu để đánh giá khả cạnh tranh kinh tế Khoá luận khơng sâu vào vấn đề đó, mà sâu vào góc độ Marketing xúc tiến xuất Muốn đẩy mạnh xuất khẩu, quốc gia phải tận dụng lợi so sánh đẩy mạnh nội lực, nâng cao sức cạnh tranh từ chất lượng hàng hoá, mặt giá, tỷ giá, hạ tầng sở phục vụ xuất v.v… việc nâng cao khả cạnh tranh kinh tế chương trình lớn nhằm đưa Việt Nam hội nhập với khu vực quốc tế, trì mức tăng trưởng cao đưa nước ta đuổi kịp nước khu vực Một nhân tố đẩy mạnh sức cạnh tranh kinh tế việc khuếch trương hình ảnh Việt Nam thị trường quốc tế Việc khuếch trương phải Chính phủ chủ trì bao gồm chiến dịch quảng cáo, khuếch trương nước nước ngồi có nội dung hấp dẫn Các chương trình phải có đầu tư tài trí tuệ Các chương trình khuếch trương thường gắn với cơng tác ngoại giao, du lịch, văn hố dùng phương tiện thông tin đại chúng đại vơ tuyến, internet chương trình phát triển tổ chức quốc tế 2.2 Nâng cao hiệu hoạt động XTTM tầm vi mô 2.2.1 Công tác đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ Phân tích chương II cho thấy, hệ thống XTTM nước ta hình thành, nhiên hoạt động tản mạn, tự phát, hiệu quả, song phần phát huy tác dụng Việc thiếu vắng chuyên gia chuyên sâu lĩnh vực XTTM đặc biệt rõ nét, lĩnh vực nghiên cứu Marketing, phân tích hội thị trường, chuyên gia tài xuất khẩu, chuyên gia sản phẩm v.v Hiện nước ta, trường đại học dạy mơn học có liên quan đến XTTM Tuy nhiên cần có hình thức bồi dưỡng chuyên sâu cho cán nghiệp vụ làm cơng tác XTTM Hình thức đào tạo đào tạo chuyên gia Ví dụ, chuyên gia thị trường cần phải biết tiếng nước đối tác sang khảo sát chỗ thị trường mặt hàng từ - tháng thị trường quan tâm Chuyên gia mặt hàng kiến thức phải nghiên cứu sâu thương phẩm học, nhận dạng đánh giá tiềm xuất khẩu, nghiên cứu marketing, nhận dạng thị trường Trước mắt tuyển chọn chuyên viên tổ chức nghiên cứu thị trường, sản phẩm, hiệp hội ngành để cử nước nghiên cứu chuyên sâu mặt hàng quan tâm Từng bước nhân rộng số lượng chuyên gia Có thể tận dụng trợ giúp kỹ thuật ITC/UNDP, JETRO, SIPPO để phát triển nguồn nhân lực Đối với doanh nghiệp, việc tổ chức bồi dưỡng kiến thức thị trường, mặt hàng, cách tiếp cận với ngân hàng, nguồn tài trợ xuất khẩu, hội kinh doanh vô cần thiết quan trọng Nếu dịch vụ tổ chức XTTM phát triển việc hướng dẫn sử dụng dịch vụ quan trọng không Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp lấy thông tin từ đâu họ cần thơng tin Vì vậy, tổ chức XTTM phải có phận đào tạo chi tiết hướng dẫn sử dụng dịch vụ riêng 2.2.2 Tăng cường áp dụng khoa học kỹ thuật Công nghệ tin học làm đảo lộn nhiều lĩnh vực đời sống xã hội Trong lĩnh vực XTTM Các công ty quảng cáo, hội chợ, quan thông tin phải đối đầu với thay đổi nhanh kỹ thuật thơng tin Do đó, cần xây dựng mơ hình Quỹ phát triển thơng tin thương mại hoạt động theo phương châm Nhà nước nhân dân xây dựng Nhà nước hỗ trợ cho dự án phát triển thông tin thương mại nhằm phát triển, nghiên cứu nhu cầu thông tin doanh nghiệp để hỗ trợ cung cấp thơng tin miễn phí Bên cạnh việc đầu tư cơng nghệ cách thoả đáng cho hoạt động XTTM, cần đảm bảo chất lượng sản phẩm thông tin, lưu trữ phát triển kho thông tin, đạt hiệu cao công tác XTTM 2.2.3 Tăng cường trợ giúp quan chức Sự đa dạng quan hỗ trợ xuất nhiều dẫn đến chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, dẫn tới việc hoạt động hiệu quan vai trị Cục XTTM quan trọng Sự điều phối, ràng buộc quan hoạt động theo định hướng chiến lược chung chức cục XTTM, khơng phải hoạt động tác nghiệp cụ thể Vì hoạt động tác nghiệp cụ thể phải quan thuộc thành phần kinh tế tham gia chơi bình đẳng Các chức nội dung hoạt động XTTM tầm vi mô cần đẩy mạnh gồm: • Đối thoại Chính phủ doanh nghiệp • Đánh giá tiềm xuất doanh nghiệp • Điều chế, thiết kế phát triển sản phẩm • Đóng gói, bao bì • Tiêu chuẩn chất lượng kiểm tra • Thơng tin thương mại • Danh bạ doanh nghiệp • Các ấn phẩm đất nước thị trường • Các phái đồn thương mại • Hội chợ triển lãm thương mại • Phát triển nguồn nhân lực Qua khảo sát nhu cầu cho thấy, tổ chức xúc tiến cần hỗ trợ doanh nghiệp nhiều dịch vụ như: • Tìm kiếm đầu vào, đầu cho doanh nghiệp • Tư vấn marketing cho doanh nghiệp • Tư vấn kinh doanh • Trợ giúp quảng cáo • Tiếp cận nguồn tài trợ • Tiếp cận hội kinh doanh • Tư vấn hợp đồng chuẩn • Hỗ trợ việc tranh chấp thị trường 2.2.4 Tăng cường trợ giúp Hội đồng Tư vấn Hiện khó khăn việc thiết lập kênh thông tin liên lạc Tổ chức XTTM với giới doanh nghiệp xuất khẩu, nhà xuất chưa tin tưởng vào khả Tổ chức XTTM việc hỗ trợ cho hoạt động xuất họ, số nguyên nhân khác Tình hình khắc phục cách hiệu thông qua việc thành lập Hội đồng tư vấn gồm thành viên lựa chọn từ nhà xuất Hội đồng tư vấn thành lập để phụ trách vấn đề liên quan đến nhóm sản phẩm cụ thể để xem xét lĩnh vực chức ảnh hưởng tới hoạt động xuất Hội đồng với tổ chức XTTM nghiên cứu vấn đề phát sinh kiến nghị giải pháp cho quan chức Cơ quan Chính phủ Hội đồng hoạt động nhóm Tư vấn cho Tổ chức XTTM vấn đề chung 2.2.5 Hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường Để tồn tại, cạnh tranh, phát triển điều kiện nay, doanh nghiệp kinh doanh quốc tế cần phải hiểu biết nắm thị trường mở rộng thị trường Các doanh nghiệp tích cực tìm kiếm đối tác thơng qua hội thảo, chuyến tham quan với giúp đỡ ngành đóng vai trị nhà tổ chức, cầu nối nhầm đạt lợi ích tương lai KẾT LUẬN Với mục tiêu chiến lược năm 2001 - 2020 là: Đẩy mạnh công nghiệp hố, đại hố, tập trung xây dựng có chọn lọc số sở công nghiệp nặng quan trọng với công nghệ cao, sản xuất tư liệu sản xuất cần thiết để trang bị trang bị lại kỹ thuật, công nghệ tiên tiến cho ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ đáp ứng nhu cầu quốc phịng, đưa đất nước khỏi tình trạng phát triển xây dựng tảng để đến năm 2020 nước ta trở thành nước công nghiệp (trích dự thảo Văn kiện trình Đại hội IX Đảng), Nhà nước ta cần có sách biện pháp cụ thể áp dụng cho thời kỳ để đảm bảo mục tiêu Thương mại phận kinh tế, chiến lược phát triển thương mại phận cần thiết Tuỳ theo yêu cầu khách quan, Nhà nước cần áp dụng chiến lược xúc tiến xuất khẩu, xúc tiến nhập hay phát triển thị trường nội địa Thực tế cho thấy, nhiều nước thành công đẩy mạnh xuất khẩu, cần thiết họ thay đổi sang chiến lược xúc tiến nhập cách uyển chuyển Trong thời kỳ đổi 10 năm gần đây, không máy móc đẩy mạnh xuất mà có chiến lược khác tương đối phù hợp Điều giúp tránh khỏi vịng xốy khủng hoảng tài châu Á vừa qua "Kích cầu" thực chất đẩy mạnh thương mại nội địa, đảm bảo tăng trưởng toàn cục Chiến lược khơng phải chiến lược xun suốt, song giải pháp cục thành công thời gian qua Tuy nhiên, để thực có hiệu quả, cần phải đẩy mạnh hoạt động XTTM, cấp vĩ mô, vĩ mô - vi mô, vi mô Trước mắt cần phải tổ chức lại hệ thống XTTM, phân công lại chức năng, phát triển mặt thể chế, vạch chiến lược, kế hoạch dài hạn trung hạn; bước nâng cấp phát triển hệ thống quan hỗ trợ thương mại, có sách hành lang pháp lý để hoạt động phát triển tốt Đặc biệt quan trọng công tác việc phát triển nhân lực Do hoạt động XTTM mang tính chất liên ngành nên cần có đội ngũ cán có kiến thức tổng hợp chuyên sâu khác Trong chế thị trường dần hình thành, hệ thống giáo dục cải cách, chương trình đào tạo thay đổi để đáp ứng yêu cầu phát triển, việc tổ chức bồi dưỡng đào tạo lại biện pháp thích hợp Trong phạm vi Khố luận tốt nghiệp này, tác giả đề cập tới khía cạnh rộng lớn liên quan đến vấn đề XTTM, song nỗ lực phần thu thập số kiến thức, kinh nghiệm số nước; mô tả đôi nét thực tiễn XTTM số giải pháp hoàn thiện Tác giả mong nhận bảo, đóng góp thầy giáo bạn DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Hướng dẫn phương pháp đánh giá chương trình xúc tiến thương mại (ICTC) 1996 Báo cáo tóm tắt cung cấp thông tin thương mại phục vụ hoạt động xúc tiến xuất doanh nghiệp Việt Nam (Bộ thương mại) 2001 Báo cáo hội thảo xúc tiến xuất rau Việt Nam sang Nhật Bản (Vietrade) tháng 8/2000 Báo cáo tổng kết tình hình thực kế hoạch năm 2001 định hướng kế hoạch năm 2002 ngành công nghiệp (Bộ công nghiệp) 12/2001 Tạp chí cơng nghiệp thương mại số 7/2003 Báo cáo thực nhiệm vụ kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2002 (Tổng công ty than Việt Nam) 12/2002 ... kiến nghị giải pháp khắc phục Đề tài tơi lựa chọn làm Khố luận tốt nghiệp “HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ CỦA VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP” Nội dung Khố luận ngồi phần... quát chung hoạt động xúc tiến thương mại kinh nghiệm thực tiễn số nước • Chương II: Thực trạng hoạt động xúc tiến thương mại hỗ trợ xuất hàng hoá Việt Nam • Chương III: Một số giải pháp nhằm tăng... chuyên .28 Thực trạng hoạt động xúc tiến thương mại Việt Nam 29 2.1 Thực trạng xúc tiến thương mại số ngành hàng xuất chủ đạo Việt Nam 29 2.1.1 Về kim ngạch xuất 29 2.1.2