VRN hoạt động để góp phần bảo vệ hệ sinh thái sông và các lưu vực sông nhằm duy trì sự đa dạng sinh học cũng như nguồn sống cho các cộng đồng ở các lưu vực sông thông qua các hoạt động c
Trang 2Sổ t
2
MỤC LỤC
Giới thiệu
Phần1: Thông tin chung
Giới thiệu về Ngân hàng Phát triển Châu Á, các hoạt động hiện nay ở Việt Nam
Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)
Các thuật ngữ và khái niệm có trong dự án của ADB thường dùng
Chính sách bảo trợ xã hội của ADB (SPS)
Phần 2: Các bước thực hiện
Câu hỏi cần trả lời trước khi bắt đầu
Quá trình giám sát một dự án do ADB tài trợ
Giai đoạn Chuẩn bị
Bước 1: Tìm hiểu dự án và chọn điểm giám sát
Bước 2: Thành lập nhóm giám sát và xây dựng kế hoạch giám sát sơ bộ
Bước 3: Thông qua các thủ tục được vào giám sát với chính quyền địa phương
Bước 4: Tiền trạm, chỉnh sửa lại kế hoạch thực hiện, xây dựng khung giám sát
Bước 5: Xây dựng bộ công cụ đánh giá và tập huấn cho nhóm giám sát
Giai đoạn Thực hiện giám sát
Bước 6: Nâng cao nhận thức cho cộng đồng và thành lập nhóm giám sát cộng đồng
Bước 7: Thu thập thông tin về việc thực thi chính sách bảo trợ xã hội của dự án
Giai đoạn Báo cáo và sử dụng kết quả
Bước 8: Tổng hợp thông tin, phân tích, đánh giá và viết báo cáo
Bước 9: Chia sẻ và kiểm chứng thông tin
Bước 10: Lập kế hoạch theo dõi sau đánh giá
Phần 3: Cách sử dụng kết quả để thực hiện vận động chính sách
Phụ lục Phụ lục1 Một số chính sách và hướng dẫn của ADB
Phụ lục 2 Một số chính sách và pháp luật liên quan của nhà nước Việt Nam
Phụ lục 3 Chủ đề tham vấn trong các dự án có yêu cầu tái định cư không tự nguyện
Phụ lục 4 Một số câu hỏi thảo luận ở các dự án có yêu cầu tái định cư không tự nguyện
Phụ lục 5 Bản kiểm phỏng vấn linh hoạt hộ gia đình
4 6 6 6 7 7 9 9 10 10 10 12 13 13 15 18 18 19 20 20 20 20 21
23 24 25 28 28
Trang 3EMP Kế hoạch quản lý môi trường
IPP Kế hoạch dân tộc bản địa
OSI Viện Xã hội Mở
PCP Chính sách Công bố Thông tin
PRA Đánh giá nhanh nông thôn
có sự tham gia của cộng đồng
SPS Tuyên bố Chính sách Bảo trợ Xã hội
XHDS Xã hội dân sự
VRN Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam
Trang 4VRN hoạt động để góp phần bảo vệ hệ sinh thái sông và các lưu vực sông nhằm duy trì
sự đa dạng sinh học cũng như nguồn sống cho các cộng đồng ở các lưu vực sông thông qua các hoạt động chia sẻ thông tin; nghiên cứu về các tác động xã hội và môi trường của các dự án xây dựng đập và các dự án phát triển khác có liên quan đến sông ngòi, tài nguyên nước, ở Việt Nam và trong khu vực đồng thời thực hiện các hoạt động vận động chính sách liên quan tới lĩnh vực này
Từ 2008 VRN đã bắt đầu thực hiện giám sát các dự án có vốn vay từ ngân hàng phát triển, một trong số đó là Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) Bước đầu, Mạng lưới đã đạt được những kết quả nhất định, với mong muốn rằng trong thời gian tới đây sẽ có nhiều tổ chức XHDS tham gia vào quá trình giám sát các dự án có nguồn vốn từ ngân hàng phát triển, tạo một liên minh có thể cùng hỗ trợ cho việc giám sát này đạt được kết quả tốt Có thể xem là những người tiên phong, chúng tôi mạnh dạn giới thiệu cuốn sổ tay hướng dẫn thực hiện giám sát chính sách bảo trợ của ADB
Cuốn Sổ tay này được xây dựng dựa trên những kinh nghiệm thực tế qua những lần thực hiện giám sát của VRN đối với các dự án ADB liên quan đến tài nguyên nước và sông ngòi Các đúc kết này có thể chưa được hoàn chỉnh hoặc còn có nhiều thiếu sót, rất mong nhận được những lời nhận xét và góp ý của độc giả Chúng tôi cũng mong muốn rằng qua những lời góp ý, cuốn sổ tay sẽ ngày càng hoàn thiện và trở thành tài liệu hay đối với các cá nhân và tổ chức quan tâm đến lĩnh vực này Khi sử dụng hoặc trích dẫn xin ghi chú là trích từ nguồn tài liệu này và mục đích không nhằm thu lợi nhuận
Cuốn sách này phản ánh hoàn toàn quan điểm của nhóm tác giả, không phản ánh quan điểm của các tổ chức tài trợ Hình ảnh trong cuốn sách được sử dụng từ Sổ tay tập huấn:
“Nghệ thuật xây dựng năng lực thúc đẩy” - RECOFTC
Ban biên tập
Trang 5Chủ đề của cuốn sổ tay này là gì?
Cuốn cẩm nang này được thiết kế cho các tổ chức XHDS thực hiện các hoạt động giám
sát chính sách bảo trợ do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tài trợ Với các bước thực
hiện được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế, chúng tôi hy vọng các tổ chức XHDS sẽ có cái
nhìn tổng quát về quy trình giám sát chính sách bảo trợ xã hội Bên cạnh đó, chúng tôi
cũng đưa ra các câu hỏi gợi ý để việc thu thập thông tin dễ dàng, hiệu quả hơn
Sử dụng cuốn sổ tay này như thế nào?
Quy trình giám sát được chia ra nhiều bước nhưng trên thực tế, các tổ chức giám sát
có thể linh động tùy vào hoàn cảnh, loại hình cần giám sát mà từng tổ chức quan tâm,
cũng như mục đích, nhóm đối tượng, kinh phí và thời gian giám sát… Có thể sử dụng
hết tất cả các bước mà chúng tôi nêu ra hoặc sử dụng rút gọn để đạt được kết quả mong
đợi của mình
Trang 6Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)
ADB là một ngân hàng phát triển đa phương thuộc
sở hữu của 67 thành viên, trong đó có 48 thành viên
trong khu vực và 19 thành viên ngoài khu vực Việt
Nam tham gia làm thành viên từ năm 19661 Công
cụ chính của ADB để trợ giúp các nước thành viên
đang phát triển là đối thoại chính sách, các hoạt
động cho vay, đầu tư cổ phần, bảo lãnh, viện trợ
không hoàn lại và hỗ trợ kỹ thuật (TA)
Kể từ năm 1993, ADB khôi phục mối quan hệ đối
tác với chính phủ Việt Nam Việt Nam không chỉ
vay từ nguồn vốn ưu đãi của Quỹ Phát triển Châu
Á (ADF) mà từ năm 2004, chính phủ Việt Nam còn
mở rộng khoản vay từ nguồn vốn vay thông thường
(OCR) của ADB ADB cũng chuyển từ các lĩnh vực
nông nghiệp, tài nguyên, dịch vụ đô thị sang các dự
án cơ sở hạ tầng (đường bộ và năng lượng) có quy
mô lớn Những khoản đầu tư từ ADB đã góp phần
giúp Việt Nam giảm nghèo, khôi phục cơ sở hạ tầng,
phát triển kinh tế và tăng trưởng bền vững hơn
ADB tiếp tục là một trong những ngân hàng cho
vay quy mô lớn nhất ở Việt Nam.Tính đến cuối năm
2012, tổng dư nợ các khoản vay của ADB cho Việt
Nam lên tới $11,966 tỷ 2
1 1966 chỉ mới miền Nam Việt Nam tham gia
2 http://www.adb.org/countries/viet-nam/main
PHẦN I: THÔNG TIN CHUNG
Giới thiệu về Ngân hàng Phát triển Châu Á, các hoạt động hiện nay ở Việt Nam
Trang 7Các thuật ngữ và khái niệm có trong dự án của ADB thường dùng:
1) Dự án: là tập hợp các hoạt động có liên quan đến nhau nhằm đạt được một hoặc một
số mục tiêu xác định, được thực hiện trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác
định dựa trên nguồn lực xác định Dự án bao gồm dự án đầu tư và dự án hỗ trợ kỹ thuật
2) Chu trình dự án: Là các bước thực hiện một dự án
Đối với chu trình dự án do ADB tài trợ, khi có những tác động từ bên ngoài vào mỗi
3) Giám sát: là quá trình theo dõi việc tuân thủ các chính sách và cam kết để phản ánh lại
ban quản lý dự án nhằm đảm bảo các vấn đề môi trường, xã hội và người dân tộc thiểu
số được thực hiện đúng và đủ như trong chính sách bảo trợ nêu ra
4) Ổn định sinh kế: đảm bảo cuộc sống cho người dân tại nơi ở mới có thể hơn hoặc bằng
nơi ở cũ Tạo việc làm và tạo thu nhập cho người dân tái định cư trong điều kiện thiếu
đất sản xuất
Chính sách bảo trợ xã hội của ADB (SPS)
Là một ngân hàng phát triển, ADB tuyên bố sứ mệnh của mình là giảm nghèo ADB xác
nhận sự bền vững về môi trường và xã hội là nền tảng của tăng trưởng kinh tế và giảm
nghèo1, vì vậy giống như nhiều ngân hàng phát triển khác, ADB đưa ra Tuyên bố Chính
sách Bảo trợ Xã hội4 là những chuẩn mực mà quốc gia thực hiện khoảnvay cần tuân thủ
để đảm bảo những thành quả của các dự án cho vay của ADB đem lại kết quả đóng góp
tốt nhất cho tiến trình giảm nghèo ở các quốc gia thực hiện khoản vay, và những thành
quả của phát triển được duy trì một cách bền vững Các chuẩn mực của ADB cần được
áp dụng đối với mọi dự án được thực hiện dựa vào khoản vay hoặc hỗ trợ từ ADB Trong
trường hợp các quốc gia thực hiện khoản vay có những chuẩn mực cao hơn, khi đó các
chuẩn mực quốc gia sẽ được áp dụng thay thế
Những cam kết của ADB và của các chính phủ thực hiện khoản vay, với những hành
động thực tế có những sự khác biệt đáng kể, và điều này đi liền với nguy cơ phát triển
không bền vững Việc theo dõi giám sát tuân thủ những quy định về bảo vệ của ADB
được ngân hàng thực hiện theo những cơ chế nội bộ theo những quy tắc và tiến trình
của ADB và thỏa thuận với chính phủ thực hiện khoản vay Tuy nhiên, các tổ chức xã hội
3 Sổ tay thực hiện (ADB Operational Manual) F1 /BP ngày 4/3/2010.
4 Tuyên bố chính sách bảo trợ Xã hội của ADB bằng tiếng Việt và Anh có thể tải về từ: http://www.adb.org/documents/
Trang 81) Yêu cầu Bảo trợ xã hội số 1: Môi trường
2) Yêu cầu Bảo trợ xã hội số 2: Tái định cư không tự nguyện
3) Yêu cầu Bảo trợ xã hội số 3: Dân tộc bản địa
Tuy nhiên, để chính sách bảo trợ xã hội được thực hiện tốt thì còn có hai chính sách đi kèm mà yêu cầu bên vay phải thực hiện là Chính sách Công bố Thông tin và Cơ chế Giải trình Trách nhiệm Trong quá trình giám sát cũng phải theo dõi xem hai chính sách này
có được thực hiện đúng và đủ không
Mục tiêu của chính sách bảo trợ xã hội của ADB bao gồm6:
i Ngăn ngừa tác động tiêu cực của các dự án đối với môi trường và người dân bị ảnh hưởng bởi dự án, nếu có thể;
ii Giảm thiểu, giảm nhẹ, và/hoặc đền bù cho các tác động tiêu cực mà dự án gây ra đối với môi trường và người dân bị ảnh hưởng, nếu không thể ngăn ngừa; và
iii Hỗ trợ bên vay/khách hàng tăng cường hệ thống bảo trợ và xây dựng năng lực quản
lý rủi ro môi trường và xã hội
Một điểm tiến bộ của Tuyên bố chính sách bảo trợ xã hội 2009 của ADB là đã bao gồm vấn đề giới, nhưng Diễn đàn các tổ chức Phi chính phủ về ADB (NGO Forum on the ADB) cho rằng, Tuyên bố này chưa bao gồm: Sự đồng thuận tự nguyên, Tham vấn trước
và được Cung cấp thông tin7 (Free Prior Informed Consent) theo Tuyên bố của Liên hiệp quốc về các quyền của người bản địa, điều 328
5 Safeguards Policy Statement 2009
6 Tuyên bố chính sách bảo trợ xã hội 2009, trang 21
7 Free Prior Informed Consent
8 Theo http://www.forum-adb.org/inner.php?sec=13&ref=extras&id=100
Trang 9PHẦN II: CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
Mục đích của tổ chức khi giám sát dự án này là gì?
Có nhiều lý do để thấy rằng việc giám sát các dự án được ADB coi trọng ADB
thành lập một Ban Đánh giá Độc lập cho các dự án, tuy nhiên họ vẫn bị lệ thuộc
vào ADB vì khoản kinh phí trả cho tư vấn lấy từ dự án do ADB cấp vốn ADB có
chính sách Công bố thông tin9 nhằm đảm bảo người dân được cung cấp thông tin
về các dự án do ngân hàng tài trợ Dù ngân hàng và chính phủ bên vay luôn hứa
thực hiện tốt các chính sách nhằm phát triển bền vững, nhưng thực tế có thể không
được như vậy Việc thực hiện giám sát độc lậptừ khối XHDS là thật sự cần thiết,
phản ánh khách quan vì việc thực hiện giám sát này không bị phụ thuộc tài chính
vào ADB Phát hiện những sai lệch trong việc tuân thủ chính sách bảo trợ và phát
hiện những điểm yếu của bản thân chính sách sẽ góp phần đảm bảo thực hiện mục
tiêu phát triển bền vững
Hoạt động giám sát nên được thực hiện vào giai đoạn nào của dự án?
Quá trình giám sát nên được thực hiện xuyên suốt cả chu trình dự án Ở giai đoạn
chuẩn bị dự án và giai đoạn thực hiện dự án có sự tham vấn lấy ý kiến và tham gia
của người dân Cả hai giai đoạn người dân được cung cấp thông tin và đóng góp ý
kiến liên quan đến ổn định cuộc sống của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi dự án Nếu
phát hiện những sai lệch hoặc tác động của dự án trong giai đoạn dự án còn đang
chuẩn bị, thì cơ hội dừng hoặc thay đổi dự án khi có những ảnh hưởng tiêu cực
đáng kể sẽ cao hơn Tuy nhiên, giai đoạn chuẩn bị dự án thông tin thường không
được công bố rộng rãi, các tổ chức XHDS ít có cơ hội tham gia giám sát, người dân
cũng thường không được cung cấp thông tin đầy đủ nên khó nhận biết được những
tác động xấu mà dự án đưa đến Chính vì vậy, thông thường XHDS thường tham
gia giám sát ở giai đoạn thực hiện dự án, mục đích giám sát làm sao để các chính
sách của ADB đưa ra được thực hiện đúng và đủ, đảm bảo sinh kế cho người dân
Tại sao tổ chức lại chọn dự án này để giám sát?
Dựa vào sự tác động của dự án đối với 3 vấn đề trong chính sách bảo trợ của ADB
đã nêu ra (Môi trường, tái định cư không tự nguyện, dân tộc bản địa) Đối với
những dự án các vấn đề được ADB đánh giá mức độ A, mức độ ảnh hưởng cao nhất,
đồng nghĩa với các chính sách bảo trợ phải được tuân thủ nghiêm ngặt
Tổ chức mong muốn thu được kết quả gì hoặc thay đổi điều gì sau khi có kết quả giám sát?
Kết quả của việc giám sát được dùng để phục vụ câu trả lời cho câu hỏi đầu tiên Kết
quả của hoạt động giám sát cần được chuyển tới đúng cán bộ và tổ chức có trách
nhiệm và thẩm quyền, để việc thực thi chính sách Bảo trợ xã hội được tốt hơn và
đạt đến mục tiêu cao nhất là phát triển bền vững
Câu hỏi cần trả lời trước khi bắt đầu
Trang 10Quá trình giám sát một dự án do ADB tài trợ chia làm ba giai đoạn:
Giai đoạn Chuẩn bị
Bước 1: Thu thập thông tin về dự án và lựa chọn điểm thực hiện việc giám sátBước 2: Thành lập nhóm giám sát và xây dựng kế hoạch giám sát sơ bộ
Bước 3: Thông qua các thủ tục xin phép với chính quyền địa phương
Bước 4: Tiền trạm, chỉnh sửa lại kế hoạch thực hiện, xây dựng khung giám sátBước 5: Xây dựng bộ công cụ đánh giá và tập huấn cho nhóm giám sát
Giai đoạn Thực hiện giám sát
Bước 6: Nâng cao nhận thức cho cộng đồng và thành lập nhóm giám sát cộng đồngBước 7: Thu thập thông tin về việc thực thi chính sách bảo trợ xã hội tại địa phương
Giai đoạn Báo cáo và sử dụng kết quả
Bước 8: Tổng hợp thông tin, phân tích, đánh giá và viết báo cáo
Bước 9: Chia sẻ và kiểm chứng thông tin
Bước 10: Lập kế hoạch theo dõi dự án sau đánh giá
1 Giai đoạn Chuẩn bị
Bước 1: Thu thập thông tin về dự án và lựa chọn điểm thực hiện việc giám sát
Chuẩn bị giám sát:
Trang 11Ở bước này, tổ chức có thể tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn như website, báo chí, các
cơ quan liên quan ở địa phương
Thông tin cơ bản Thông tin cơ bản về dự án có thể được tìm trên trang thông tin điện tử
của ADB (www.adb.org) như mục đích, mục tiêu, thời hạn, ngân sách, tiến độ, vùng dự
án, loại tài trợ (hỗ trợ kĩ thuật/cho vay/viện trợ) Bên cạnh đó, đơn vị giám sát cũng cần
tìm hiểu các chính sách của ADB, các chính sách của nước sở tại và địa phương áp dụng
đối với dự án Đối với hoạt động giám sát chính sách bảo trợ, quan trọng nhất là xác định
dự án được xếp loại gì (A, B hay C) trong các yêu cầu về Môi trường, Dân tộc bản địa
và Tái định cư bắt buộc vì mỗi loại sẽ yêu cầu mức độ giám sát và quan tâm khác nhau
Xác định Các bên liên quan Các bên liên quan có thể bao gồm chủ đầu tư, ban quản lý
dự án, đơn vị thực hiện, đơn vị tư vấn và các sở, ban, ngành ở địa phương, cộng đồng/
người dân bị ảnh hưởng Cần xác định rõ bên nào đóng vai trò, trách nhiệm và có quyền
hạn gì trong dự án Sự chồng chéo về vai trò, trách nhiệm và quyền hạn có thể gây khó
khăn trong quá trình tiếp cận và thực hiện giám sát Thông tin này có thể tìm hiểu từ
nhiều nguồn như trang thông tin điện tử của ADB, UBND tỉnh, nhà thầu và thường mất
nhiều thời gian để thu thập
Đối tượng được hưởng lợi và bị ảnh hưởng của dự án
Trong một dự án phát triển, đối tượng được hưởng lợi thường rất rộng; có những đối
tượng được hưởng lợi trực tiếp và có những đối tượng hưởng lợi gián tiếp Đối tượng
trực tiếp là đối tượng chịu tác động của dự án ngay tại thời điểm dự án được thực hiện,
chính là người dân bị tái định cư Đối tượng này cần được quan tâm nhiều nhất trong
các dự án
Một số tài liệu quan trọng như: báo cáo đánh giá tác động môi trường - xã hội/ Kế hoạch
tái định cư và phát triển dân tộc thiểu số/ phục hồi sinh kế/ kế hoạch hành động giới
(GAP)… cần phải thu thập được Sau khi có các thông tin về dự án, cần phải xác định
địa điểm đi giám sát, nguồn lực để thực hiện
Trang 12Bước 2: Thành lập nhóm giám sát và xây dựng kế hoạch giám sát sơ bộ
Nhóm giám sát nên bao gồm các thành viên từ những lĩnh vực khác nhau để có cách nhìn và phân tích đa diện về vấn đề Nhóm nên có khoảng từ 5-8 người và được phân công trách nhiệm rõ ràng Thông thường nên:
Thành phần Nhiệm vụ
1 01 Chuyên gia nghiên
cứu có chuyên môn
về Chính sách ADB
và các Luật pháp Việt Nam có liên quan
Có khả năng tổng quan, phân tích chính sách của ADB
và các Bộ Luật, Văn bản dưới Luật của Việt Nam có liên quan
2 01 Chuyên gia phát
triển cộng đồng Có khả năng xây dựng bộ công cụ PRA cho toàn bộ giám sát và đồng thời trở thành tập huấn viên cho các thành
viên trong nhóm
3 01 Đại diện của chính
quyền các cấp Có khả năng là đầu mối liên lạc ở cơ sở, là người có tiếng nói trọng lượng đối với chính quyền địa phương, là người
được cộng đồng tin cậy
4 3 – 5 thành viên nhóm Có khả năng sử dụng công cụ PRA để thu thập và xử lý
thông tin, có khả năng huy động sự tham gia của người dân
Xây dựng kế hoạch giám sát sơ bộ
TT Nội dung Kết quả mong đợi Thời gian Người thực hiện Ghi chú
1 Thu thập
các tài liệu liên quan đến dự án
Tài liệu dự án từ ADB và các văn bản dự án của địa phương, Báo cáo đánh giá tác động môi trường, kế hoạch tái định cư,
kế hoạch phụ hồi sinh kế, kế hoạch phát triển dân tộc bản địa…
Từ…
đến… Nhóm giám sát Tìm trên web-site ADB, báo
chí và các mối quan hệ
đi giám sát Bộ câu hỏi, công cụ thực hiện, phân
công công việc
dưới sự phân công của trưởng nhóm
Phân công rõ vai trò trách nhiệm của thành viên
bên liên quan
Lấy được các thông tin liên quan đến quá trình giám sát
được càng nhiều thông tin sau đó có thể chọn lọc
Trang 13Bước 3: Thông qua các thủ tục xin phép với chính quyền địa phương
Đây là bước rất dễ bỏ qua, nhưng lưu ý nó rất quan trọng cho 1 tổ chức xã hội dân sự đi
giám sát dự án có nguồn vốn vay từ ADB
Thông báo cho chính quyền địa phương (UBND tỉnh, UBND huyện, UBND xã, ban
quản lý dự án) biết kế hoạch và nội dung, thành phần và thời gian làm việc của nhóm
giám sát
Bước 4: Tiền trạm, chỉnh sửa lại kế hoạch thực hiện, xây dựng khung giám sát
Tiền trạm: Sau khi được chính quyền địa phương chấp nhận cho nhóm giám sát vào
địa phương, nhóm cần phải đi đến vùng giám sát trước để giới thiệu cách tiếp cận,
những nội dung và yêu cầu cần thiết với đại diện ban ngành, chính quyền và cộng
đồng Cần nhấn mạnh mục đích chính là giám sát các chính sách bảo trợ xã hội của dự
án đang thực hiện trên địa bàn (tìm hiểu thực tế, cung cấp thêm thông tin cho trong
phạm vi điều chỉnh của chính sách của ADB, tìm hiểu quá trình thực hiện đúng, chưa
đúng hay những khó khăn thuận lợi đối với người dân, giúp cộng đồng/địa phương có
định hướng tốt hơn để cải thiện cuộc sống, canh tác sản xuất), tuy nhiên không hứa
hẹn điều gì với họ
Chỉnh sửa lại kế hoạch sau tiền trạm: Xác định những thuận lợi, khó khăn trong quá
trình thực hiện để điều chỉnh lại kế hoạch cho sát thực tế
Xây dựng khung giám sát: Khung giám sát đưa ra một cách nhìn tổng thể về những gì mà
nhóm nghiên cứu muốn thực hiện và đạt được kết quả mong đợi, hình dung cách làm và
dự kiến nguồn lực để thực hiện
Tóm tắt Chỉ tiêu đánh giá Phương pháp Các giả định
Cuộc sống nơi
ở mới phải bằng hoặc hơn nơi ở cũ
- Chính sách môi trường hợp lý, phù hợp với điều kiện địa phương
- Đảm bảo sức khỏe và môi trường sống cho người dân sở tại
Phỏng vấn, quan sát, thảo luận nhóm, PRA (lịch
sử thôn bản, lịch mùa vụ, sơ đồ venn, bản đồ sinh thái…)
Môi trường đảm bảo không ảnh hưởng đến cuộc sống người dân (bụi, tiếng ồn, khí thải…)
Trang 14về tái định
cư không tự nguyện
- Thông tin được cung cấp đúng, đủ, kịp thời đến người bị ảnh hưởng
- Chính sách tái định
cư không tự nguyện đảm bảo công bằngđối với người dân và tuân thủ các chính sách bảo trợ đưa ra
- Đảm bảo cuộc sống
ổn định cho người dân
sở tại
Phỏng vấn, quan sát, thảo luận nhóm, PRA
Đến khu tái định cư người dân đảm bảo cuộc sống ổn định, có đất canh tác, có nghề sản xuất đảm bảo phục hồi thu nhập
MT3: Giám sát quá trình thực hiện Chính sách
về dân tộc bản địa
- Thông tin được cung cấp đúng, đủ, kịp thời đến người bị ảnh hưởng
- Chính sách dân tộc bản địa hợp lý, phù hợp với văn hóa, phong tục người dân địa phương
- Đảm bảo cuộc sống tín ngưỡng, văn hóa cho người dân sở tại
Phỏng vấn, quan sát, thảo luận nhóm, PRA
Cộng đồng người dân tộc thiểu số không
bị phá vỡ, các nét văn hóa, tập tục riêng được bảo tồn
Đầu ra/
Kết quả Chính sách môi trường
được thực hiện đúng và đủ?
Phân tích dựa trên các thông tin thu thập Xử lý số liệu và phân tích, đánh
giá
Đảm bảo các giả định đưa ra
từ MT1, MT2, MT3 đều được thực hiện tốtChính sách
tái định cư không tự nguyện được thực hiện đúng và đủ?
Phân tích dựa trên các thông tin thu thập Xử lý số liệu và phân tích, đánh
giá
Chính sách dân tộc bản địa được thực hiện đúng và đủ?
Phân tích dựa trên các thông tin thu thập Xử lý số liệu và phân tích, đánh
giá
Trang 15Hội thảo, gửi đến các bên lấy ý kiến Các bên liên quan hợp tác
Gửi thư, gặp gỡ trao đổi Gửi đến đúng địa chỉ
Bước 5: Xây dựng bộ công cụ đánh giá và tập huấn cho nhóm giám sát
Bộ công cụ được sử dụng chủ yếu dựa trên phương pháp PRA (Phương pháp đánh giá
nhanh nông thôn có sự tham gia của cộng đồng)10 1
10 Toàn bộ các công cụ này có thể download tại đường link: http://www.ctu.edu.vn/institutes/mdi/extension/V_site/
Chuyende_kn/Ext_doc/PRA/PRA_docu.pdf
Trang 16Chuẩn bị bộ câu hỏi để lấy thông tin
Nội dung đánh giá chia theo 3 yêu cầu của chính sách bảo trợ xã hội, ngoài ra sẽ lấy thêm thông tin liên quan đến quá trình cung cấp thông tin và cơ chế giải trình trách nhiệm đối với dự án đang diễn ra tại địa phương:
• Người dân có được tham gia vào việc lập kế hoạch quản lý môi trường hay
không? Mức độ tham gia của người dân trong hai hợp phần này cụ thể như thế nào?
Tái định cư không tự nguyện
Thông tin thứ cấp cần thu thập: Báo cáo đánh giá tác động xã hội của dự án, kế hoạch tái định cư
Các câu hỏi gợi ý cho việc thu thập thông tin sơ cấp:
• Bao nhiêu hộ dân bị tái định cư không tự nguyện trong dự án?
• Báo cáo đánh giá tác động xã hội có phản ánh hết những nguy cơ mà người dân
có thể gặp phải sau tái định cư hay không? Bản kế hoạch tái định cư có giải quyết được các vấn đề đã nêu trong Báo cáo đánh giá tác động xã hội hay không? Hai văn bản này có được công bố không? Công bố bằng hình thức nào? Ai là người
đã tiếp cận? Người dân đánh giá như thế nào về hai văn bản này?
• Quy trình khiếu nại, tố cáo có được phổ
biến cho người dân hay không? Đã có bao nhiêu vụ khiếu nại, tố cáo đã xảy ra trên địa bàn? Kết quả của các vụ khiếu nại, tố cáo đó? Mức độ hài lòng của người dân đối với kết quả đó?