THỰC TRANG CÔNG TÁC KẾ TOÁN TSCĐ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VÀ MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

Và lẽ đương nhiên kế toán phải vào danh mục, vào sổ, vào thẻ TSCĐ để theo dõi tất cả mọi biến động về nó như khấu hao, sửa chữa, điều chuyển… Sau vài năm hết khấu hao nếu vẫn còn sử dụng

THỰC TRANG CÔNG TÁC KẾ TOÁN TSCĐ TRONG CÁC DOANH

NGHIỆP VÀ MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

I THỰC TRẠNG VỀ CHẾ ĐỘ QUẢN LÝ TSCĐ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VÀ MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

1 Về tiêu chuẩn nhận biết TSCĐ hữu hình

Tài sản cố định là những tư liệu lao động chủ yếu có giá trị lớn, thời gian sử dụng lâu Theo quy định hiện hành thì tiêu chuẩn nhận biết tài sản cố định phải thoả mãn đồng thời cả hai điều kiện về thời gian sử dụng lớn hơn 1 năm và giá trị ≥

5.000.000 đồng Song trên thực tế hiện nay nhiều tài sản do tính chất sử dụng , vai trò của chúng đối với sản xuất, chỉ nên xếp vào công cụ lao động như điện thoại di động,máy bộ đàm, bàn , tủ, cầu dao điện… nhưng chúng có giá trị lớn hơn 5 triệu đồng nên trên thực tế các doanh nghiệp đang phải xếp vào TSCĐ Và lẽ đương nhiên kế toán phải vào danh mục, vào sổ, vào thẻ TSCĐ để theo dõi tất cả mọi biến động về nó như khấu hao, sửa chữa, điều chuyển… Sau vài năm hết khấu hao nếu vẫn còn sử dụng nó lại được theo dõi trong danh mục tài sản cố định có giá trị bằng không cho tới khi thanh lý, như vậy khá phức tạp cho công tác theo dõi và kiểm tra của kế toán Vì vậy, tiêu chuẩn để nhận biết về mặt giá trị cần nghiên cứu

để sớm điều chỉnh tăng lên cho phù hợp

2 Về giá trị thu hồi ước tính TSCĐ

Giá trị thu hồi ước tính của TSCĐ là chỉ tiêu nói lên số tiền có thể thu được khi tiến hành thanh lý (hay bán) những tài sản đã hết khấu hao Một trong những đặc điểm cơ bản của TSCĐ dù là tài sản có cũ, lạc hậu, hư hỏng… tới mức nào thì vẫn còn là một lượng giá trị "cố định" có thể thu hồi được, kể cả trong trường hợp 100% hình thái vật chất của tài sản được thu hồi dưới dạng phế liệu

Mức trích khấu hao hao trung bình h ng nà ămcủa TSCĐ

=

Nguyên giá TSCĐ Thời gian sử dụng TSCĐ (số năm ước tính) Công thức xác định mức khấu hao hiện nay là:

Theo công thức xác định mức trích khấu hao trên đây không tính đến giá trị thu hồi, như vậy làm cho cách tính đơn giản hơn, loại bỏ được một yếu tố ước tính trong công thức nêu trên, nhưng theo tôi việc không đưa giá trị thu hồi vào công thức xác định khấu hao là chưa phù hợp vì:

+ Trên thực tế có rất nhiều TSCĐ khi thanh lý sẽ thu hồi được (hoặc bán được) với số tiền lớn, ví dụ như nhà cửa, ô tô…, nếu không tính tới giá trị thu hồi thì tài sản cố định đã gián tiếp làm cho mức khấu hao được hạch toán vào chi phí cao hơn thực tế

Giá trị thu hồi là cái vốn có của TSCĐ, việc sử dụng giá trị thu hồi sẽ làm cho TSCĐ không được phép khấu hao hết nguyên giá.Ví dụ như tài sản cố định có nguyên giá 105 triệu đồng, giá trị thu hồi ước tính 5 triệu, thời gian sử dụng 10 năm, mức khấu hao 1 năm là 10 triệu ((105-5)/10) sau năm thứ 10 nếu TSCĐ vẫn còn sử dụng tại doanh nghiệp thì doanh nghiệp có thể không phải trích khấu hao nhưng giá trị còn trên sổ sách kế toán vẫn là 5 triệu đồng, điều đó không những hợp lý mà còn có tác dụng tăng cường trách nhiệm quản lý của doanh nghiệp đối với TSCĐ, đồng thời nếu có hiện tượng mất mát, làm hư hỏng… TSCĐ do các yếu

tố chủ quan của con người thì sẽ dễ dàng cho việc xác định mức trách nhiệm vật chất, bắt bồi thường đối với người phạm lỗi

Việc sử dụng chỉ tiêu giá trị thu hồi còn có tác dụng trợ giúp đắc lực cho quản trị tài chính khi tiến hành công tác thanh lý TSCĐ, nó sẽ được hạch toán vào phần chi phí để so sánh với phần thu do thanh lý, giúp tài sản cố định xác định được số lãi (lỗ) hoạt động khác do thanh lý TSCĐ đem lại hợp lý hơn hiện nay

Theo chế độ kế toán của các nước tiên tiến, kể cả kế toán Mỹ, người ta vẫn đưa giá trị thu hồi vào công thức xác định mức khấu hao, ngay cả khi sử dụng các phương pháp khấu hao nhanh hay khấu hao theo sản lượng thì giá trị thu hồi được coi là một chỉ tiêu giới hạn để khống chế tổng mức khấu hao luỹ kế của TSCĐ Qua những nội dung trên thiết nghĩ ta cũng nên nghiên cứu để đưa giá trị thu hồi vào công thức tính toán xác định và trích khấu hao TSCĐ Tuy nhiên việc ước tính

giá trị thu hồi như thế nào cho hợp lý lại là một bài toán cần phải có lời giải đáp bằng cách nghiên cứu, hướng dẫn của cơ quan chức năng Nhà nước (tài chính, thuế…) và tổ chức thực hiện ở các doanh nghiệp Nếu chỉ tiêu giá trị thu hồi được

áp dụng thì công thức xác định mức khấu hao sẽ là:

Mức trích khấu hao trung bình h ng n à ăm của TSCĐ

=

Nguyên giá TSCĐ _ Giá trị thu hồi(ước tính) Thời gian sử dụng TSCĐ (số năm ước tính)

3 Quản lý TSCĐ đã khấu hao hết nguyên giá

Số lượng cũng như tỷ trọng TSCĐ đã khấu hao hết nguyên giá mà vẫn sử dụng được trong các doanh nghiệp ngày càng cao, điều đó chứng tỏ rằng phương pháp khấu hao được áp dụng và việc tổ chức công tác kế toán để xác định mức khấu hao là chưa phù hợp Nhiệm vụ của các nhà quản trị là làm sao cho thời gian

sử dụng TSCĐ ước tính để trích khấu hao càng sát tới thời gian sử dụng thực càng tốt

Trên thực tế hiện nay có những doanh nghiệp số TSCĐ đã khấu hao hết nguyên giá vẫn còn sử dụng chiếm tới 55-60% trong tổng số TSCĐ (tính theo nguyên giá) và xu hướng là tỷ trọng này ngày càng lớn Và chính trong doanh nghiệp có tỷ trọng TSCĐ đã hết khấu hao vẫn tham gia vào sản xuất lớn mà không phải trích khấu hao, thì đương nhiên chỉ tiêu mức khấu hao hàng năm sẽ nhỏ, điều không hợp lý này sẽ dẫn tới cơ cấu chi phí về giá thành sẽ thay đổi…gây khó khăn lớn cho việc phân tích hoạt động kinh tế bởi vì khi tính các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất có liên quan đến TSCĐ như: số vòng quay của TSCĐ, tỷ suất lợi nhuận tính trên toàn tài sản … sẽ không được chính xác, số liệu phân tích kém ý nghĩa kinh tế

Trong tương lai nếu các giải pháp đã nêu ở các mục trên đây được áp dụng thì

nó sẽ góp phần giảm thiểu số lượng TSCĐ có giá trị còn lại bằng không ở trong các doanh nghiệp Còn hiện tại để quản lý và khai thác có hiệu quả đối với những

TSCĐ đã khấu hao hết nguyên giá mà vẫn còn đang sử dụng, các doanh nghiệp cần thực hiện tốt các nội dung sau đây:

+ Tổ chức kiểm kê đánh giá lại thực trạng của những TSCĐ đã hết khấu hao, nếu tài sản nào còn sử dụng tốt tăng cường chế độ quản lý hiện vật, tăng công suất

sử dụng và sớm có kế hoạch thay thế

+ Mạnh dạn nhuợng bán, thanh lý những tài sản đã lạc hậu hoặc hiệu quả sử dụng kém Vì nếu cứ cố kéo dài mãi việc sử dụng những tài sản này sẽ tốn kém nhiều chi phí sửa chữa, có nguy cơ mất an toàn lao động, sản phẩm do chúng tạo ra không đảm bảo chất lượng và có thể doanh nghiệp bị tụt hậu, kém khả năng cạnh tranh do mất cơ hội để đầu tư trang thiết bị những loại TSCĐ mới có công nghệ hiện đại, kỹ thuật tiên tiến

+ Đưa nội dung phản ánh thực trạng về mặt kỹ thuật, công nghệ, tính năng, tác dụng của những TSCĐ đã khấu hao hết nguyên giá hiện có tại doanh nghiệp vào trong báo cáo thuyết minh tài chính hàng năm Tổ chức các hội nghị phân tích đánh giá hiệu quả của việc tiếp tục sử dụng hay không sử dụng những tài sản này

để có quyết định kịp thời

4 Quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ

Đối với việc trích khấu hao tài sản cố định (KHTSCĐ), các doanh nghiệp hiện nay ứng xử khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của mình Một số doanh nghiệp trong ngành dệt, giấy, vận chuyển chất lỏng bằng lòng ống… đề nghị kéo dài thời gian KHTSCĐ nhưng ngược lại, đối với máy móc thiết bị điện tử và phần mềm tin học thì các doanh nghiệp có xu hướng muốn khấu hao nhanh hơn so với quy định hiện hành Dựa vào ba tiêu thức để xác định thời gian KHTSCĐ là tuổi thọ kỹ thuật của TSCĐ theo thiết kế; hiện trạng tài sản có; và mục đích, hiệu suất

sử dụng ước tính của TSCĐ thì các kiến nghị của các doanh nghiệp này âu cũng là hợp lý

Bên cạnh đó, trên thực tế doanh nghiệp Nhà nước đã phải vay nợ để trang bị TSCĐ Nếu áp dụng theo khung quy định hiện hành thì nhiều khi doanh nghiệp không tìm ra nguồn để trả nợ thời hạn bởi vì thời hạn trả nợ và thời gian khấu hao không trùng nhau Xét về bản chất KHTSCĐ thì việc cho phép khấu hao nhanh để trả nợ là không hợp lý song lại hợp tình bởi nó khuyến khích những doanh nghiệp

dám đầu tư vào đổi mới TSCĐ, hiện đại hoá công nghệ sản xuất Vì thế Nhà nước

có thể mở thêm một lối nhỏ cho các doanh nghiệp được khấu hao nhanh thêm một mức nào đó giúp họ tạo được nguồn trả nợ Tất nhiên, nếu doanh nghiệp nào có nguồn thì cứ theo khung sẵn có mà vận dụng hoặc khấu hao nhanh hơn Nhưng có câu hỏi đặt ra là: "Như vậy có bất công bằng trong cạnh tranh hay không?" Tất nhiên, nếu chúng ta làm như vậy sẽ gây ra phần nào sự bất công bằng trong cạnh tranh nhưng có thể đạt được mục đich rất lớn là: khuyến khích các doanh nghiêp mạnh dạn đầu tư vào những TSCĐ hiện đại, từ đó nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí nhưng lại nâng cao được chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh với sản phẩm ngoại nhập, một mục tiêu rất quan trọng của đường lối phát triển kinh tế của nước ta hiên nay

Mặt khác, theo chế độ hiện hành, doanh nghiệp cần thực hiện việc quản lý, theo dõi các TSCĐ được giao quản lý như đối với các TSCĐ dùng trong hoạt động kinh doanh Để dám dùng, tính đủ, nếu các TSCĐ này có tham gia vào hoạt động kinh doanh thì trong thời gian TSCĐ tham gia vào hoạt động kinh doanh , doanh nghiệp phải thực hiện tính và trích khấu hao vào chi phí kinh doanh của doanh nghiệp Tuy nhiên, hiện nay, chế độ chưa quy định việc phân bổ nguồn từ số tiền KHTSCĐ tạm dùng ra sao Vì vậy, tiền khấu hao nên được phân bổ theo nguồn TSCĐ, cụ thể như sau:

- Đối với những TSCĐ thuộc dự trữ Nhà nước giao cho doanh nghiệp giữ hộ

và những TSCĐ phục vụ nhu cầu chung toàn xã hội, không phục vụ cho hoạt động kinh doanh của riêng doanh nghiệp mà Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý thì số tiền khấu hao nộp Ngân sách Nhà nước

- Đối với TSCĐ phục vụ cho các hoạt động phúc lợi trong doanh nghiệp thì số tiền khấu hao được hạch toán tăng quỹ phúc lợi của doanh nghiệp

Bên cạnh các vấn đề trên, việc tính toán nguyên giá TSCĐ thuê tài chính cũng có thể thay đổi phù hợp hơn với thực tế Đối với các TSCĐ thuê tài chính, liệu có nên tính nguyên giá TSCĐ loại này căn cứ vào số tiền thuê hàng năm trên hợp đồng thuê mua không? hay lấy ngay nguyên giá thực tế mà các công ty cho thuê hạch toán thì sẽ đơn giản hơn nhiều Bản thân các công ty cho thuê khi có được TSCĐ họ đã phải xác định nguyên giá TSCĐ đó Các doanh nghiệp thuê

TSCĐ sẽ phải trả tiền theo hợp đồng thuê mua và căn cứ vào số tiền này doanh nghiệp có thể hoàn toàn tính được nguyên giá TSCĐ sau khi hiện tại hoá các đồng tiền phải chi trả đã loại trừ các chi phí không liên quan trực tiếp đến TSCĐ Song

có lẽ sẽ đơn giản hơn rất nhiêù nếu trong hợp đồng thuê mua có thêm một dòng về nguyên giá TSCĐ mà bên cho thuê đã được chấp nhận hạch toán, bên thuê hạch toán luôn theo

II Ý KIẾN VỀ KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ MỘT SỐ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

1 Cần xây dựng những nguyên tắc kế toán nền tảng làm cơ sở cho các quy định hạch toán cụ thể

Nguyên tắc kế toán nền tảng: là những nguyên tắc làm cơ sở lý luận xây dựng các quy định hạch toán chi tiết Ví dụ trong chuẩn mực kế toán quốc tế về TSCĐHH số 16, điều kiện ghi nhận tài sản có thể được xem là một nguyên tắc kế toán nền tảng Tài sản chỉ được phép ghi nhận khi và chỉ khi nó có thể mang lại lợi ích kinh tế tương lai cho doanh nghiệp và nguyên giá có thể được xác định một cách đáng tin cậy Điều kiện "có thể đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanh nghiệp" nêu ra trong nguyên tắc này đã đưa ra cơ sở lý luận tổng quát phân biệt giữa chi phí và tài sản Sau đó dựa trên nguyên tắc này, các quy định hạch toán chi tiết như các thành phần của nguyên giá đối với từng trường hợp sẽ được xây dựng cụ thể

Sự thiếu vắng những nguyên tắc kế toán làm nền trong quy định kế toán TSCĐ hiện nay ở các nội dung như điều kiện ghi nhận tài sản, xác định nguyên giá, khấu hao…đã dẫn đến mâu thuẫn tất yếu đang tồn tại đó là: các quy định quá

đi sâu vào chi tiết, tiểu tiết đồng thời trong một số trường hợp lại quy định không

rõ ràng, đầy đủ và không phản ánh hết nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong thực tế Chúng ta có thể thấy rõ điều này qua điều kiện ghi nhận TSCĐ TSCĐ được ghi nhận căn cứ vào thời gian sử dụng (1 năm trở lên) và giá trị tối thiểu của tài sản (5 triệu đồng trở lên) Giới hạn chi tiết như thế về thời gian sử dụng và giá trị tối thiểu của tài sản sẽ không thể phù hợp hoàn toàn đối với mọi doanh nghiệp và thời điểm ghi nhận Sự đa dạng về loại hình doanh nghiệp, quy mô hoạt động cũng như

sự thay đổi về thời giá đặt ta yêu cầu khác nhau về giá trị tài sản Ví dụ, một tài sản

có thể được xem là nên ghi nhận TSCĐHH ở một tổ hợp sản xuất thủ công nghiệp

nhỏ, nhưng đối với một công ty dầu khí lớn thì có thể chỉ đáng được xem là giá trị công cụ, dụng cụ phân bổ thẳng vào chi phí sản xuất trong kỳ

Nếu điều kiện ghi nhận tài sản chúng ta đã quy định quá chi tiết, ở một số nội dung hạch roán khác như thành phần của nguyên giáTSCĐ hữu hình thành phần gồm những loại nào được phép ghi nhận? Phương pháp xử lý đối với các chi phí hành chính, chi phí tiền hoạt động, lỗ trong giai đoạn trước khi đưa tài sản vàohoạt động như dự kiến?… ngoài ra cũng theo quy định hiện hành, doanh nghiệp còn có một chọn lựa quá rộng cách thức hạch toán chi phí sửa chữa lớn TSCĐ: trích trước, vốn hoá(phân bổ dần) hoặc hạch toán thẳng vào lỗ lãi trong kỳ Quy định không đầy đủ và cụ thể như vừa nêu sẽ dẫn đến tình trạng vận dụng tuỳ tiện do có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau và làm cho thông tin trên báo cáo tài chính mất khả năng so sánh

Trước tình hình phát triển ngày càng đa dạng và phức tạp của các nghiệp vụ kinh tế liên quan như mua bán quyền sở hữu công nghệ, hạch toán các xáo động lớn về giá trị các loại tài sản (ví dụ nhà đất, các mặt hàng đòi hỏi công nghệ cao) trên thị trường…tình trang chưa xây dựng những nguyên tắc kế toán nền tảng cùng với mâu thuẫn giữa quá chi tiết nhưng không đầy đủ của các quy định kế toán hiện nay sẽ ngày càng gây nhiều khó khăn và trở ngại cho hoạt động của các doanh nghịêp đồng thời ảnh hưởng đến mức độ hiệu quả của kiểm soát nhà nước Do đó các quy định kế toán hiện hành cần phải cấp thiết được cập nhật và điều chỉnh thích hợp Vấn đề là cần phải điều chỉnh như thế nào?

Để tránh đi lại con đường dài nhiều năm xây dựng , phát triển và hoàn thiện các quy định hạch toán kế toán của các nước trên thế giới, chúng ta có thể tham khảo, tiếp thu chọn lọc cơ sở hạch toán của chuẩn mực kế toán quốc tế (được trình bày trong phần Khuôn mẫu và trong từng chuẩn mực cụ thể) Từ đó kết hợp với điều kiện kinh tế, pháp lý đặc thù của Việt Nam chúng ta sẽ xây dựng các quy định hạch toán chi tiết cho thật phù hợp Và các quy định hạch toán chi tiết này cũng phải cần được theo dõi, điều chỉnh cập nhật nhằm theo kịp sự phát triển đa dạng của hoạt động kinh tế

2 Cần nhận thức đúng về mục đích và đối tượng sử dụng báo cáo tài sản chính

Mặc dù trong lời giới thiệu hệ thống kế toán mới của Việt Nam, Bộ tài chính

có ghi: "Hệ thống kế toán mới của Việt Nam ban hành đã được nhận thức mới về đối tượng sử dụng thông tin kế toán, cho nên đã xây dựng theo phương châm dễ làm, dễ hiểu, minh bạch, công khai, dễ kiểm tra, kiểm soát…" nhưng thực tế trong phần lớn các quy định hạch toán tài sản cố định như chính sách khấu hao, trao đổi tài sản, các trường hợp thay đổi chính sách kế toán về khấu hao, đánh giá lại tài sản

…hệ thống kế toán chỉ yêu cầu phải chú thích trên báo cáo tài chính cho những đối tượng sử dụng khác Điều này chứng tỏ rằng các quy định kế toán vẫn mang nhiều ảnh hưởng của cơ chế quản lý tập trung, cho rằng Nhà nước là người chủ yếu sử dụng báo cáo tài chính Chuyển sang nền kinh tế thị trường và sắp tới là thị trường chứng khoán, đối tượng sử dụng báo cáo tài chính ngày nay đã mở rộng bao gồm: ngân hàng, nhà đầu tư, chủ nợ, cổ đông… họ có quyền yêu cầu được cung cấp đầy

đủ thông tin kế toán có chất lượng nhằm thực hiện quyết định kinh doanh Sự trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính không chỉ yêu cầu về chất lượng của số liệu,

mà còn nằm ở sự tiết lộ đầy đủ nội dung những vấn đề hạch toán quan trọng, có ảnh hưởng trọng yếu đến quyết định kinh doanh của nhà đầu tư

Nhận thức rõ điều này, hệ thống kế toán yêu cầu các doanh nghiệp chú thích đầy đủ các thông tin như:

- Phương pháp khấu hao, tỷ lệ khấu hao, thời gian sử dụng của từng nhóm tài sản

- Bảng chi tiết trình bày tình hình TSCĐ trong kỳ báo cáo bao gồm: tài sản mua, thanh lý, thụ đắc từ hoạt động sát nhập doanh nghiệp, đánh giá lại tài sản, khấu hao trong kỳ, chênh lệnh tỷ giá do chuyển đổi báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nước ngoài và các biến động khác

- Tài sản được đem thế chấp, đảm bảo, bị hạn chế quyền sử dụng, các cam kết mua tài sản …

- Đối với trường hợp đánh giá lại tài sản cần chú thích những thông tin như:

cơ sở sử dụng đánh giá tài sản, ngày đánh giá, người đánh giá chuyên môn liên quan, những hạn chế (nếu có) của các cổ đông về việc sử dụng chênh lệch đánh giá lại tài sản…

3 Cần giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu báo cáo theo cơ quan thuế và sự trình bày trung thực hợp lý tình hình hoạt động của doanh nghiệp theo quan điểm của kế toán:

- Nếu mục tiêu của các cơ quan thuế là chống các hành vi trốn thuế bằng thủ thuật ghi giảm lợi tức của doanh nghiệp, quan điểm của kế toán luôn thận trọng việc xác định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nghĩa là luôn cảnh giác việc tăng khống doanh thu, giảm khống lợi tức Mâu thuẫn này luôn tồn tại giữa báo cáo quyết toán thuế và báo cáo tài chính của doanh nghiệp, càng dễ trở nên khó giải quyết khi trong tình hình Việt Nam hiện nay 2 báo cáo này là một Chính vì vậy hiện nay với các quy định hạch toán còn chưa được cụ thể, không đầy

đủ như về chi phí sửa chữa TSCĐ hữu hình, thành phần nguyên giá của tài sản vô hình: chi phí bằng phát minh sáng chế… đã và đang tạo rất nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp Tuân thủ một cách chặt chẽ quan điểm thận trọng , doanh nghiệp chỉ được phép ghi nhận tài sản chỉ khi có cơ sở dự đoán đáng tin cậy là chi phí này

sẽ tạo ra được lơị nhuận trong tương lai cho doanh nghiệp, còn nếu không phải hạch toán chi phí này vào chi phí trong kỳ Việc làm này lại gặp phải nhiều khó khăn từ quan điểm quết toán thuế của cơ quan thuế

Do dó tìm ra sự thống nhất một cách tương đối và hợp lý giữa quan điểm của

cơ quan thuế và quan điểm thận trọng của kế toán là cơ sở quan trọng xây dựng cách thức hạch toán chi tiết cho từng loại chi phí phát sinh liên quan đến tài sản, vốn hoá hay ghi nhận chi phí trong kỳ

4 Một số ý kiến đề xuất nhằm hoàn thiện công tác kế toán tài sản cố định.

4.1 Về đánh giá sau khi ghi nhận ban đầu

Sau khi được ghi nhận ban đầu, tài sản sản vô hình được thể hiện theo giá trị

đã được đánh giá lại Đó là giá trị hợp lý của tài sản vào ngày đánh giá lại trừ đi bất

kỳ khoản khấu hao luỹ kế cũng như bất kỳ khoản lỗ do giảm giá TS nào đó phát sinh sau đó

Giá trị hợp lý phải được xác định thông qua tham khảo giá thị trường hoạt động Việc đánh giá lại phải được thực hiện đủ hợp lệ để giá trị ghi sổ của tài sản không khác biệt lớn so với giá trị được xác định bằng việc sử dụng giá trị hợp lý vào ngày lập Bảng cân đối kế toán

Mức độ thường xuyên của việc đánh giá lại TSCĐ phụ thuộc vào tính dao động của giá trị hợp lý của tài sản sau khi được đánh giá lại Nếu giá trị hợp lý của

tài sản được đánh giá lại khác biệt lớn so với giá trị còn lại, việc tiếp tục đánh giá lại là cần thiết

Nếu tài sản được đánh giá lại, việc khấu hao luỹ kế vào ngày đánh giá lại được:

- Tính lại theo tỉ lệ so với sự thay đổi về giá trị ghi sổ gộp của tài sản sao cho giá trị ghi sổ sau khi đánh giá lại bằng với giá trị được đánh giá lại;

- Hoặc được loại ra khỏi giá trị ghi sổ gộp của tài sản và giá trị thuần được tính lại theo giá trị đánh giá lại cuả tài sản

Nếu một tài sản không thể đánh giá được vì không có thị trường hoạt động cho tài sản này thì tài sản đó được hạch toán theo nguyên giá trừ đi các khoản khấu hao luỹ kế và các khoản lỗ do giảm giá tài sản

Về việc ghi chép, theo chế độ kế toán hiện hành, những khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản sản sẽ được đưa vào nguồn vốn chủ sở hữu Vì vậy, sự tăng giảm của giá trị TSCĐ sau khi đánh giá được ghi vào TK 421: "Chênh lệch đánh giá lại tài sản" sau đó mới điều chỉnh tăng giảm nguồn vốn chủ hữu Tuy nhiên, chúng ta nên theo IAS 38 (Chuẩn mực kế toán quốc tế số 38 "TSCĐVH"), khi giá trị còn lại được đánh giá giảm, thì chênh lệch này nên được coi như một khoản chi phí bởi vì sự chênh lệch này thường là do sự lạc hậu về kỹ thuật hoặc do tình hình biến động giá cả của tài sản đó trên thị trường Khi đó, lợi nhuận trên bảng Báo cáo kết quả kinh doanh sẽ giảm Như vậy, các doanh nghiệp bắt buộc phải mạnh dạn đầu tư, cải tiến TSCĐ Từ đó, sẽ nâng cao năng suất lao động cũng như chất lượng sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh đặc biệt là ở trên thị trường quốc tế

4.2 Về vấn đề TSCĐVH được tài trợ của chính phủ

Trường hợp mua TSCĐVH bằng trợ cấp của chính phủ (như quyền hạ cánh xuống sân bay, giấy phép hoặc hạn ngạch xuất khẩu…), chế độ kế toán Việt Nam ghi khác biệt rõ ràng với IAS 38 (Chuẩn mực kế toán quốc tế về TSCĐVH) Theo IAS 38 ghi:

Nợ TK tài sản vô hình;

Có Nguồn vốn chủ sỡ hữu;

Chúng ta có thể hạch toán giống như chuẩn mực kế toán quốc tế Làm như vậy sẽ tạo điều kiên tốt cho chúng ta sau này khi nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, nhất là sự ra đời sắp tới của thị trường chứng khoán