Để cụ thể hóa Nghị quyết 26, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM nay là Quyết định 1980/QĐ-TTg ngày 17/10
Trang 1DUY TRÌ, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁC TIÊU CHÍ
NÔNG THÔN MỚI
I Cơ sở lý luận và thực tiễn Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới
1 Bộ tiêu chí gắn với quan điểm, mục tiêu phát triển nông thôn
Kinh nghiệm về lý luận và thực tiễn trong phát triển nông nghiệp, nông thôn trên thế giới
đã khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của nông nghiệp, nông thôn đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của một quốc gia
Đối với Việt Nam có lợi thế so sánh về phát triển nông nghiệp trên nhiều khía cạnh về điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu, nguồn nước…) và truyền thống sản xuất nông nghiệp từ lâu đời;
từ kinh nghiệm hơn 30 năm đổi mới đã mang lại nhiều kết quả, trong đó, lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đóng vai trò rất quan trọng để đảm bảo ổn định kinh tế- xã hội (an ninh lương thực, tạo việc làm và thu nhập cho hơn 70% dân cư, là nhân tố quyết định xóa đói giảm nghèo bền vững…)
Quan điểm phát triển nông nghiệp, nông thôn của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển nông thôn toàn diện, bền vững, trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá và môi trường…Hướng đến xây dựng khu vực nông thôn đa chức năng, như: bảo vệ và phát triển tài nguyên thiên nhiên và môi trường; bảo tồn và phát triển các di sản văn hoá truyền thống, khai thác các giá trị truyền thống lịch sử; giữ vững quốc phòng và an ninh trật tự; kết hợp hài hòa của quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá, trong đó mục tiêu quan trọng là nâng cao thu nhập, cải thiện nhanh đời sống vật chất, tinh thần cho dân cư nông thôn, góp phần xóa đói giảm nghèo Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của BCH Trung ương Đảng về nông nghiệp, nông thôn, nông dân mở đầu cho một giai đoạn phát triển nông thôn ở Việt Nam, trở thành một nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2010-2020 Theo đó, phát triển nông thôn hướng đến mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hoà giữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới (NTM) Như vậy, bức tranh nông thôn Việt Nam được Nghị quyết thể hiện một cách đầy đủ, hướng đến đầu tiên là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, với vai trò chủ thể ở khu vực nông thôn
Để cụ thể hóa Nghị quyết 26, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM (nay là Quyết định
1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016), trong đó đã thể hiện được: (1) tính toàn diện và đầy đủ nhiều
khía cạnh của bức tranh nông thôn với các nhóm tiêu chí từ hạ tầng kinh tế - xã hội; phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống nhân dân; giáo dục, y tế và văn hóa; cảnh quan và môi
trường; an ninh trật tự và hành chính công; (2) sự hài hòa giữa các vùng với các chỉ tiêu cụ thể cho 7 vùng, phù hợp với điều kiện và đặc trưng của từng vùng; (3) bức tranh phát triển nông
thôn được lượng hóa, làm cơ sở cho việc xây dựng NTM trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đánh giá và công nhận đạt chuẩn NTM
Bộ tiêu chí NTM được xây dựng dựa trên nền tảng mục tiêu, định hướng về phát triển nông thôn, được cụ thể hóa dựa trên đúc kết từ thực tiễn (kinh nghiệm của các mô hình thí điểm xây dựng NTM), phân tích và xây dựng một cách khoa học các mối quan hệ về kinh tế - xã hội với các mục tiêu định lượng của các ngành, các cấp gắn với các nội dung, khía cạnh liên quan đến khu vực nông thôn Qua đó cho thấy, Bộ tiêu chí NTM là đặc trưng riêng có của Việt Nam về lý luận và thực tiễn, đồng thời thể hiện về tầm nhìn thống nhất về bức tranh nông thôn Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đất nước
Trang 22 Vai trò và đặc điểm của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới
2.1 Vai trò
- Căn cứ để xây dựng chính sách phát triển nông thôn
Một trong những mục tiêu quan trọng của Bộ tiêu chí, đó là căn cứ để xây dựng nội dung Chương trình MTQG về xây dựng NTM, là cơ sở để chỉ đạo thí điểm xây dựng mô hình NTM trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Quyết định số 800/QĐ-TTg (nay là Quyết định 1600/QĐ-TTg) của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 được xây dựng trên nền tảng: mục tiêu - nội dung gắn với Bộ tiêu chí về NTM, 11 nội dung của Chương trình được thực hiện gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng, khả năng đạt chuẩn của 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí về NTM Ngoài ra, Bộ tiêu chí trở thành cơ sở xác định các chính sách, định hướng ưu tiên trong từng thời kỳ và từng địa phương, cụ thể như giai đoạn 2010-2015 tập trung vào đầu tư, cải thiện về hạ tầng kinh tế - xã hội, nhưng bước sang giai đoạn 2016-2020 thì các chính sách có sự điều chỉnh, theo đó hướng đến sự cân đối hơn theo hướng đầu tư nhiều hơn cho phát triển sản xuất, nâng cao đời sống, thu nhập của người dân
- Cơ sở để xây dựng mục tiêu, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội:
Số huyện, xã đạt chuẩn NTM theo Bộ tiêu chí không chỉ là mục tiêu của Chương trình
MTQG xây dựng NTM, mà còn là mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các địa phương,
từ cấp tỉnh đến cấp huyện, xã Theo đó, được cụ thể thành các kế hoạch, các Đề án, Chương trình phù hợp với đặc điểm, nguồn lực của từng địa phương Ngoài ra, dựa trên Bộ tiêu chí các địa phương xác định rõ được những vướng mắc, khó khăn, tồn tại của các vấn đề, lĩnh vực phát triển nông nghiệp, nông thôn, từ đó xây dựng những giải pháp phù hợp và hiệu quả
- Vai trò điều phối, kết nối về chức năng quản lý trong nông thôn:
Bộ tiêu chí có tính bao trùm, đòi hỏi cần tổ chức phối hợp, tạo ra sự vào cuộc có hiệu quả, hiệu lực của các ngành, các cấp chính quyền trong công tác chỉ đạo, điều hành và triển khai chính sách Vai trò của các ngành: Xây dựng, Giao thông, Công Thương, Lao động thương binh
và xã hội, Văn hóa thể thao và Du lịch, Y tế, Giáo dục, Tài nguyên và Môi trường, Công An, Quân đội,…hay các tổ chức chính trị - xã hội, như: Hội phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội nông dân,
… đều được thể hiện rõ ràng và đầy đủ; đồng thời lồng ghép, đưa các tiêu chuẩn, định mức của các ngành, mục tiêu của các phong trào (Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên, lĩnh vực văn hóa, an ninh trật tự…) vào quá trình xây dựng NTM Ngoài ra, Bộ tiêu chí cũng trở thành công cụ để thực hiện vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận tổ quốc trong xây dựng NTM
- Thước đo đánh giá về kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển KT-XH, QP-AN, xây dựng, củng cố hệ thống chính trị ở nông thôn:
Bộ tiêu chí, cụ thể là kết quả về số xã (tỷ lệ) được công nhận đạt chuẩn NTM, hoặc số tiêu chí bình quân/xã trở thành thước đo đánh giá kết quả, mức độ hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của các ngành, địa phương Trở thành thước đo thể hiện mức độ thành công trong công tác chỉ đạo, điều hành của các ngành, địa phương trong thời gian qua Ngoài ra, Bộ tiêu chí còn trở thành thước đo gắn với mục tiêu hoạt động của người dân, các đoàn thể, tổ chức cộng đồng gắn với phong trào cả nước chung sức xây dựng NTM
2.2 Đặc điểm của Bộ tiêu chí về NTM
- Bộ tiêu chí thể hiện bức tranh nông thôn phù hợp với từng thời kỳ phát triển
Quyết định số 491/QĐ-TTg về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia NTM là điểm khởi đầu của bức tranh nông nông giai đoạn 2010-2020 nhằm cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 26-NQ/TW Theo đó, bức tranh nông thôn mới được cụ thể theo 19 tiêu chí, gắn với mục
Trang 3tiêu của Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020 đó là “nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với
đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”
Sau 5 năm triển khai Chương trình, những kết quả đạt được của giai đoạn 2010-2015, thực tiễn và yêu cầu của quá trình phát triển, Chính phủ đã ban hành Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020, với mục tiêu “xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững” Vấn đề nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân đã trở thành mục tiêu đầu tiên, người dân được đặt ở vị trí chủ thể, phát triển nông thôn hướng đến để nâng cao đời sống người dân; theo đó, Bộ tiêu chí quốc gia về NTM cũng được điều chỉnh theo mục tiêu này Tại Quyết định 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 về ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM đã được điều chỉnh, bổ sung, theo đó 19 tiêu chí gắn với 49 chỉ tiêu (tăng 10 chỉ tiêu so với giai đoạn 2010-2015) Nội dung điều chỉnh, bổ sung của các chỉ tiêu hướng đến vai trò chủ thể của người dân nhiều hơn, đặc biệt là gắn với các hoạt động nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân nông thôn, ví dụ như: cơ sở hạ tầng (điểm vui chơi, giải trí và thể thao cho trẻ em và người cao tuổi; hệ thống truyền thanh, loa đài đến cấp thôn…); thu nhập và đời sống (mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực đảm bảo bền vững, tỷ lệ lao động qua đào tạo…); văn hóa
- y tế - giáo dục (phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi, xây dựng cảnh quan, môi trường xanh - sạch - đẹp, an toàn…)
Ngoài ra, Bộ tiêu chí về NTM còn thể hiện quan điểm “xây dựng nông thôn mới có điểm khởi đầu, nhưng không có điểm dừng”, Bộ tiêu chí về NTM luôn được ban hành, điều chỉnh dựa trên yêu cầu về chính sách và đòi hỏi từ thực tiễn, đó là:
+ Bộ Nông nghiệp và PTNT đã định hướng để các địa phương ban hành Bộ tiêu chí cấp tỉnh về xã NTM nâng cao, nhằm giúp các xã đã hoàn thành và được công nhận xã NTM duy trì, tiếp tục nâng cao các tiêu chí, xây dựng NTM liên tục, thường xuyên, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho dân cư nông thôn
+ Bộ tiêu chí về xã NTM kiểu mẫu được ban hành theo Quyết định số 691/QĐ-TTg ngày 05/6/2018 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành tiêu chí xã NTM kiểu mẫu giai đoạn
2018-2020, là sự cụ thể hóa định hướng của Chính phủ hướng đến xây dựng NTM “chất lượng và bền vững” Bộ tiêu chí NTM kiểu mẫu hướng đến việc nâng cao đời sống người dân theo 4 trụ cột lớn gồm: (1) Sản xuất - Thu nhập - Hộ nghèo; (2) Giáo dục - Y tế - Văn hóa; (3) Môi trường; (4)
An ninh trật tự - Hành chính công
+ Trên cơ sở định hướng của Trung ương, căn cứ tình hình, điều kiện thực tế, tỉnh Thanh Hóa ban hành Bộ tiêu chí xã NTM nâng cao và bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu
- Thể hiện phần lớn sự hài hòa và phù hợp giữa các vùng, địa phương:
Bộ tiêu chí quốc gia vừa đảm bảo sự thống nhất chung ở mức độ nhất định về nội dung xây dựng NTM và chất lượng đạt NTM trong phạm vi cả nước, phù hợp với từng vùng, vừa cho phép điều chỉnh cho phù hợp với từng địa phương Bộ tiêu chí quốc gia năm 2009 đã được cụ thể hóa, triển khai thực hiện ở các vùng, miền cả nước Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn bộc lộ một số tiêu chí còn chưa phù hợp với thực tiễn đặc thù của các vùng, miền, như đối với Miền núi
Trang 4phía bắc, Đồng bằng sông cửu long và Tây Nguyên, đặc biệt là các vấn đề về cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi… Trên cơ sở đó, Bộ tiêu chí xã NTM giai đoạn 2016-2020 đã tiếp cận theo hướng sửa đổi, bổ sung một số tiêu chí NTM theo hướng không giảm chất lượng, nhưng tăng tính linh hoạt cho các địa phương Bộ tiêu chí vẫn duy trì các định mức chung theo vùng với toàn bộ 13/19 tiêu chí, 36 chỉ tiêu/6 tiêu chí, trao quyền tự chủ cho các tỉnh, thành phố đối với 13 chỉ tiêu/6 tiêu chí, đảm bảo sự phù hợp với điều kiện, bối cảnh của từng địa phương Sự điều chỉnh này hướng tới khắc phục những khó khăn, bất cập của giai đoạn 2010-2015
- Bộ tiêu chí được xây dựng theo nguyên tắc định lượng
Một trong những đặc điểm quan trọng của Bộ tiêu chí NTM đó là nguyên tắc định lượng, các chỉ tiêu, tiêu chí được định lượng hoặc được quy định cụ thể về đánh giá đạt theo hướng định lượng Sự thay đổi về Bộ tiêu chí NTM qua hai giai đoạn cho thấy, tỷ lệ tiêu chí và chỉ tiêu được định lượng đều có xu hướng tăng lên Cụ thể: Giai đoạn 2010-2015, có 12 tiêu chí có chỉ tiêu định lượng cụ thể (chiếm 61,2%), sang giai đoạn 2016-2020 tỷ lệ này tăng lên 68,4% Về các chỉ tiêu, mặc dù số lượng chỉ tiêu của Bộ tiêu chí tăng từ 39 lên 49 giữa hai giai đoạn, nhưng
tỷ lệ chỉ tiêu được định lượng cũng tăng lên, từ 44,4% giai đoạn 2010-2015 lên 46,9% giai đoạn 2016-2020
II Bộ tiêu chí NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu
Từ việc đánh giá vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn, xác định quan điểm, mục tiêu, cách thức đánh giá đạt chuẩn NTM các cấp độ trong xây dựng NTM, Chính phủ đã lần lượt ban hành bộ tiêu chí xã NTM, xã NTM nâng cao, xã NTM kiểu mẫu, huyện NTM; quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố địa phương đạt chuẩn NTM, địa phương hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020 và giao UBND cấp tỉnh trên
cơ sở bộ tiêu chí được Trung ương ban hành, căn cứ điều kiện thực tế của địa phương, ban hành
bộ tiêu chí NTM của tỉnh làm cơ sở xét, công nhận xã đạt chuẩn NTM (yêu cầu điều kiện, chỉ tiêu của tiêu chí không được thấp hơn quy định điều kiện, chỉ tiêu của bộ tiêu chí NTM do Trung ương ban hành), cụ thể:
1 Giai đoạn 2010-2015 (Giai đoạn 1):
1.1 Đối với cấp huyện: Trung ương đã quy định điều kiện huyện đạt chuẩn NTM khi có
75% số xã trong huyện đạt chuẩn NTM
1.2 Đối với cấp xã:
- Thủ tướng Chính Phủ ban hành bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM: Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009; Quyết định số 342/QĐ-491/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 (sửa đổi một số tiêu chí NTM)
- UBND tỉnh ban hành tiêu chí xã NTM trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa: Quyết định số 4296/2013/QĐ-UBND ngày 04/12/2013; Quyết định số 1076/2014/QĐ-UBND ngày 15/4/2014 (điều chỉnh tiêu chí Thu nhập)
1.3 Đối với cấp thôn, bản: Từ tình hình thực tế, Thanh Hóa là tỉnh có địa bàn miền núi rộng (11 huyện, trong đó có 7 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a của Chính phủ, có nhiều điểm tương đồng với các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta), vì vậy, cùng với việc triển khai xây dựng xã
NTM theo chỉ đạo của Trung ương, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 717/2014/QĐ-UBND ngày 17/3/2014 về quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và
tổ chức công bố “Thôn, bản đạt chuẩn NTM” trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa để các địa phương trong tỉnh thực hiện Đây là cách làm hết sức sáng tạo, được Trung ương đánh giá cao và được các tỉnh có điều kiện, hoàn cảnh tương đồng nghiên cứu, học tập kinh nghiệm để vận dụng vào thực tế của địa phương
Trang 52 Giai đoạn 2016-2020 (Giai đoạn 2):
Khắc phục những hạn chế, bất cập của bộ tiêu chí giai đoạn 1; điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu Chương trình, linh hoạt cho các địa phương, bổ sung các chỉ tiêu hướng đến vai trò chủ thể của người dân, các nội dung nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020, đồng thời, ban hành các Bộ tiêu chí ở nhiều cấp độ và mức độ, với mục tiêu, yêu cầu và điều kiện công nhận đạt chuẩn NTM đặt ra cao hơn, chi tiết hơn so với giai đoạn 1, cụ thể:
2.1 Đối với cấp huyện:
Ngày 05/4/2016, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 558/QĐ-TTg ban hành tiêu chí huyện NTM và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM Tiếp đó, ngày 30/12/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2540/QĐ-TTg quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố địa phương đạt chuẩn NTM; địa phương hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM giai đoạn 2016-2020
Trong đó, quy định huyện NTM phải thỏa mãn 4 điều kiện: Có đăng ký và được UBND tỉnh đưa vào kế hoạch thực hiện; 100% số xã trong huyện đạt chuẩn NTM; đạt 9 tiêu chí huyện NTM; không có nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng NTM Quy định thị xã, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM phải thỏa mãn 3 điều kiện: Có đăng ký và được UBND tỉnh đưa vào kế hoạch thực hiện; 100% số xã trực thuộc đạt chuẩn NTM; không có nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng NTM
2.2 Đối với cấp xã:
* Xã NTM :
- Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2016-2020: Quyết định số 1980/QĐ-TTg
ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ Trong đó, có những tiêu chí giao cho cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để quy định cụ thể cho phù hợp
- Bộ tiêu chí xã NTM tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2017-2020: Quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND ngày 03/5/2017 của UBND tỉnh
* Xã NTM nâng cao:
Trung ương giao UBND cấp tỉnh trên cơ sở định hướng xây dựng NTM nâng cao của Trung ương, căn cứ điều kiện cụ thể của địa phương, chủ động xây dựng và ban hành tiêu chí, chỉ tiêu cụ thể để xét, công nhận, công bố xã đạt chuẩn NTM nâng cao Theo đó, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định số 25/2018/QĐ-UBND ngày 10/8/2018 về tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố xã đạt chuẩn NTM nâng cao trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2018-2020
* Xã NTM kiểu mẫu: Quyết định số 691/QĐ-TTg ngày 05/6/2018 của Thủ tướng Chính
phủ về việc ban hành tiêu chí xã NTM kiểu mẫu giai đoạn 2018-2020
2.3 Đối với cấp thôn, bản (tỉnh ban hành):
- Thôn, bản NTM: Quyết định số 2392/2017/QĐ-UBND ngày 06/7/2017 của UBND tỉnh
về việc ban hành Quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố
“Thôn, bản đạt chuẩn NTM” trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2017-2020
- Thôn, bản NTM kiểu mẫu: Quyết định số 26/2019/QĐ-UBND ngày 21/8/2019 của
UBND tỉnh về việc ban hành Bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2019-2020
III So sánh nội dung các Bộ tiêu chí đã được UBND tỉnh ban hành
Trang 61 Cấp xã:
* So sánh Bộ tiêu chí xã NTM tại Quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND ngày 3/5/20217 của UBND tỉnh (giai đoạn 2016-2020) với Quyết định số 4296/QĐ-UBND ngày 4/12/2013 của UBND tỉnh (giai đoạn 2010-2015):
* Bộ tiêu chí xã NTM tại quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND có 49 nội dung/19 tiêu chí, tăng 6 nội dung so với Bộ tiêu chí xã NTM tại quyết định số 4296/QĐ-UBND (có 43 nội dung/19 tiêu chí)
* So sánh: Bộ tiêu chí xã NTM tại quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND có 15 nội dung được bổ sung một số yêu cầu chi tiết, cụ thể hơn hoặc có yêu cầu cao hơn; 07 nội dung có yêu cầu tương tự nhưng quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn; 12 nội dung khác; 13 nội dung có yêu cầu tương tự và có quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) bằng nhau; 02 nội dung có yêu cầu thấp hơn phù hợp với giai đoạn 2017-2020, cụ thể:
- 15 nội dung có bổ sung yêu cầu chi tiết và cao hơn:
+ Các nội dung thuộc tiêu chí: số 1 về Quy hoạch, số 2 về Giao thông, số 4 về Điện, số 5
về Trường học, số 11 về Hộ nghèo
+ Các nội dung: số 3.1 về diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới và tiêu chủ động;
số 6.1 về nhà văn hóa, sân thể thao xã; số 14.1 về phổ cập giáo dục các cấp; số 17.4 về việc mai táng, số 19.2 về an ninh
- 07 nội dung có quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn:
+ Các nội dungthuộc tiêu chí: số 10 về Thu nhập, số 12 về Lao động có việc làm
+ Các nội dung: số 14.2 về tỷ lệ học sinh tốt nghiệp; số 14.3 về lao động có việc làm qua đào tạo; số 15.1 về tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế; số 17.1 về nước hợp vệ sinh, nước sạch; số 17.2 về tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi trường
- 12 nội dung khác:
Các nội dung: số 3.2 về phòng chống thiên tai; số 6.2 về điểm vui chơi, giải trí và thể thao dành cho trẻ em và người cao tuổi của xã; số 8.3 về đài truyền thanh xã; số 8.4 về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý điều hành; số 13.2 về mô hình liên kết sản xuất; số 15.3 về tỷ
lệ trẻ suy dinh dưỡng; số 17.6 về nhà tắm, nhà tiêu, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh; số 17.7 chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh; số 17.8 về an toàn thực phẩm; số 18.5 về xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật; số 18.6 về bình đẳng giới; số 19.1 về quốc phòng
- 13 nội dung có yêu cầu tương tự và chỉ tiêu bằng nhau:
+ Các nội dung thuộc tiêu chí: số 9 về Nhà ở dân cư, số 16 về Văn hóa
+ Các nội dung: số 13.1 về hợp tác xã; số 15.2 về đạt tiêu chí Quốc gia về y tế; số 17.3 về cảnh quan, môi trường; số 17.5 về thu gom chất thải, nước thải; số 18.1 về cán bộ, công chức; số 18.2 về có đủ các tổ chức chính trị; số 18.3 về Đảng bộ, chính quyền đạt tiêu chuẩn “trong sạch, vững mạnh; số 18.4 về các tổ chức chính trị - xã hội đạt loại khá trở lên
- 02 nội dung có yêu cầu thấp hơn: Nội dung số 6.3 về nhà văn hóa thôn; tiêu chí số 7 về
Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn
* So sánh Bộ tiêu chí xã NTM nâng cao tại Quyết định số 25/2018/QĐ-UBND ngày 10/8/2018 của UBND tỉnh với Bộ tiêu chí xã NTM tại Quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND:
- Bộ tiêu chí xã NTM nâng cao tại quyết định số 25/2018/QĐ-UBND có 41 nội dung/15 tiêu chí (giảm 9 nội dung so với Bộ tiêu chí xã NTM tại quyết định số 1415/2017/QĐ-UBND)
Trang 7- So sánh: Bộ tiêu chí xã NTM nâng cao tại quyết định số 25/2018/QĐ-UBND có 18 nội dung có bổ sung một số yêu cầu chi tiết, cụ thể và cao hơn; 14 nội dung có yêu cầu tương tự và
có quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn; 09 nội dung khác phù hợp với xây dựng xã NTM nâng cao, cụ thể:
- 18 nội dung có bổ sung một số yêu cầu chi tiết, cụ thể và cao hơn:
+ Các nội dung thuộc các tiêu chí: số 2 về Thủy lợi, số 3 về Cơ sở vật chất văn hóa, số 4
về Nhà ở dân cư, số 14 về An ninh trật tự
+ Các nội dung: số 1.1 về đường xã; số 1.2 về đường trục thôn, bản; số 1.3 về đường ngõ, xóm; số 1.4 về đường trục chính nội đồng; số 8.1 về hợp tác xã; số 8.2 về mô hình liên kết sản xuất; số 10.1 về phổ cập giáo dục; số 11.4 về tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng; số 13.1
về nước hợp vệ sinh, nước sạch; số 13.4 về xử lý rác thải;
- 14 nội dung có yêu cầu tương tự và có quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn:
+ Các nội dung thuộc các tiêu chí: số 6 về Hộ nghèo; số 7 về Lao động có việc làm;
+ Các nội dung: số 5.1 về thu nhập bình quân đầu người; số 10.2 về tỷ lệ lao động có việc làm qua đào tạo; số 11.1 và tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế; số 12.1 về thôn, bản đạt chuẩn văn hóa; số 13.2 về cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi tường; số 13.5 về nhà tắm, nhà tiêu, bể chứa nước hợp vệ sinh;
số 13.6 về chuồng trại chăn nuôi;
- 09 nội dung khác:
+ Các nội dung thuộc tiêu chí: số 9 về Vườn hộ; số 15 về Hành chính công
+ Các nội dung: số 1.5 về đường có rãnh tiêu, thoát nước; số 5.2 về tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người; số 8.3 về tỷ lệ cơ giới hóa; số 11.2 về phòng, chống dịch bệnh; số 11.3 về
an toàn thực phẩm; số 12.2 về xã đạt chuẩn văn hóa NTM; số 13.3 về khu xử lý rác thải tập trung; số 13.7 về phân loại rác thải; số 13.8 về tỷ lệ đường trồng cây, hoa; số 13.9 về mô hình bảo vệ môi trường
2 Cấp thôn:
a So sánh Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại quyết định số 2392/2017/QĐ-UBND ngày 7/6/2017 Của UBND tỉnh so với Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại Quyết định số 717/2014/QĐ-UBND ngày 17/3/2014 của 717/2014/QĐ-UBND tỉnh:
* Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tạiquyết định số 2392/2017/QĐ-UBND có 44 nội dung/14 tiêu chí, tăng 07 nội dung so với Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại Quyết định số 717/2014/QĐ-UBND (có 37 nội dung/14 tiêu chí)
* So sánh: Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại quyết định số 2392/2017/QĐ-UBND có 09 nội dung được bổ sung một số yêu cầu chi tiết, cụ thể hơn hoặc có yêu cầu cao hơn; 08 nội dung có yêu cầu tương tự nhưng quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn; 16 nội dung có yêu cầu tương tự và có quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) bằng nhau; 07 nội dung khác với quy định tại Quyết định số 717/2014/QĐ-UBND; 04 nội dung có yêu cầu thấp hơn phù hợp với giai đoạn 2017-2020, cụ thể:
- 09 nội dung được bổ sung một số yêu cầu chi tiết, cụ thể hơn hoặc có yêu cầu cao hơn: + Các nội dung thuộc tiêu chí: số 3 về Hộ nghèo, số 5 về Giao thông, số 10 về Thủy lợi + Các nội dung: số 6.1 về phổ cập giáo dục; số 9.2 về tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi trường; số 9.4 về mai táng; số 14.3 về an ninh
- 08 nội dung có yêu cầu tương tự nhưng quy định về chỉ tiêu (mức độ đạt) cao hơn:
Trang 8+ Các nội dung thuộc tiêu chí: số 1 về Lao động có việc làm, số 2 về Thu nhập.
+ Các nội dung: số 6.2 về tỷ lệ học sinh tốt nghiệp; số 6.4 về lao động có việc làm qua đào tạo; số 7.1 về tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế; số 9.1 về nước hợp vệ sinh, nước sạch; số 9.6 về nhà tắm, nhà tiêu, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh
- 16 nội dung có yêu cầu tương tự và chỉ tiêu bằng nhau:
+ Các nội dung thuộc tiêu chí số 11 về Điện
+ Các nội dung: số 4.1 về nhà tạm, nhà dột nát; số 4.2 về nhà ở đạt chuẩn; số 7.2 về nhân viên y tế thôn, bản; số 7.5 về tỷ lệ sinh con thứ 3; số 7.6 về cân bằng giới tính; số 9.3 về cảnh quan môi trường; số 9.5 về thu gom chất thải, nước thải; chỉ tiêu số 13.1 về có đủ tổ chức chính trị; số 13.2 về Chi bộ “trong sạch, vững mạnh”; số 13.3 về các tổ chức đoàn thể; số 13.4 về việc thực hiện hương ước; số 13.5 về Nghị quyết chuyên đề về xây dựng thôn, bản NTM; số 14.2 về
an ninh; số 14.4 về tiêu chuẩn “an toàn về an ninh trật tự”
- 07 nội dung khác:
Các nội dung: số 4.3 về căn hộ sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, khoa học; số 4.4 về vườn hộ;
số 7.3 về tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi; số 8.2 hàng rào nhà văn hóa, khu thể thao thôn; số 9.8 về an toàn thực phẩm; số 13.6 về bình đẳng giới; số 14.1 về Quốc phòng
+ 04 nội dung có yêu cầu thấp hơn:
Các nội dung: số 6.3 về phong trào khuyến học, khuyến tài; số 8.1 về nhà văn hóa thôn; số 8.3 về danh hiệu “thôn/bản văn hóa”; số 9.7 về chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh môi trường
b So sánh Bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu tại quyết định số 26/2019/QĐ-UBND ngày 21/8/2019 của UBND tỉnh với Bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại Quyết định số 2392/2017/QĐ-UBND:
Cả 2 bộ tiêu chí đều có 14 tiêu chí Tuy nhiên, bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu tại quyết định số 26/2019/QĐ-UBND có 57 chỉ tiêu, tăng 13 chỉ tiêu so với bộ tiêu chí thôn, bản NTM tại quyết định số 2392/2017/QĐ-UBND (44 chỉ tiêu) Nguyên nhân là do bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu bổ sung mới 17 chỉ tiêu và không kế thừa 4 chỉ tiêu của bộ tiêu chí thôn, bản NTM, cụ thể:
- Các chỉ tiêu được bổ sung mới, gồm:
+ Nội dung 1.1 Thôn, bản có mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực của địa phương (hoạt động ổn định trong 01 năm trước khi xét)
+ Nội dung 4.3 Vườn hộ (bổ sung 3 chỉ tiêu)
+ Nội dung 4.4 Chăn nuôi
+ Nội dung 4.5 Tỷ lệ hộ gia đình có tường rào (nếu có) bằng cây xanh hoặc tường rào kết hợp hài hòa với trồng cây xanh, cây hoa
+ Nội dung 5.1 Đường trục thôn, bản (bổ sung 4 chỉ tiêu)
+ Nội dung 7.6 Không phát sinh các đối tượng mắc bệnh xã hội trong năm
+ Nội dung 8.3 Trong khuôn viên nhà văn hóa, khu thể thao thôn, bản trồng cây xanh hoặc trồng hoa hài hòa, hợp lý
+ Nội dung 8.4 Có tủ sách (trên 50 đầu sách các loại) tại nhà văn hóa thôn, bản
+ Nội dung 8.6 Tỷ lệ hộ gia đình được công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa” 3 năm liên tục theo Nghị định số 122/2018/NĐ-CP ngày 17/9/2018 của Chính phủ:
Trang 9+ Nội dung 8.8 Tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình kiểu mẫu”.
+ Nội dung 9.9 Có mô hình bảo vệ môi trường (tổ, đội, nhóm tham gia thực hiện thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn, vệ sinh đường làng ngõ xóm và các khu công cộng; câu lạc bộ, đội tuyên truyền về bảo vệ môi trường) hoạt động thường xuyên, hiệu quả, thu hút được sự tham gia của cộng đồng
+ Nội dung 14.2: Tham gia đầy đủ chương trình bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh cho các đối tượng theo kế hoạch của cấp trên; thực hiện tốt công tác phổ biến kiến thức quốc phòng - an ninh cho toàn dân; hoàn thành tốt nhiệm vụ huấn luyện, diễn tập phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn và nhiệm vụ đột xuất khác
- Các chỉ tiêu thuộc bộ tiêu chí thôn, bản NTM nhưng không kế thừa trong Bộ tiêu chí thôn, bản NTM kiểu mẫu, gồm:
+ Nội dung 4.1 Trên địa bàn thôn, bản không còn hộ gia đình ở trong nhà tạm, dột nát + Nội dung 7.4 Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên
+ Nội dung 7.5 Tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ 3 trở lên
+ Nội dung 13.3 Các tổ chức đoàn thể đều đạt loại khá trở lên
IV Kết quả thực hiện NTM theo Bộ tiêu chí NTM các cấp trên địa bàn tỉnh:
1 Kết quả thực hiện Bộ tiêu chí các cấp
Theo số liệu 30/11/2019 trước khi thực hiện sáp nhập xã theo Nghị quyết số 786 của UBTV Quốc hội, tỉnh ta có:
- Đối với cấp huyện: 06 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn NTM và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM (Yên Định, Quảng Xương, Đông Sơn, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc và TP Thanh Hóa) Trong đó, giai đoạn 2010-2015 có 01 huyện Yên Định đạt chuẩn NTM; giai đoạn 2016-2020 có
05 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn NTM, gồm: Quảng Xương, Đông Sơn, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc và
TP Thanh Hóa, cả 06 đơn vị đạt chuẩn đều thuộc khu vực đồng bằng, khu vực miền núi chưa có huyện nào được công nhận đạt chuẩn NTM Bình quân tiêu chí NTM cấp huyện đạt 5,42 tiêu chí/ huyện
- Đối với cấp xã: 367/569 xã đạt chuẩn NTM (đạt 64,5%) Trong đó: có 180 xã đạt chuẩn NTM theo bộ tiêu chí cũ, 187 xã đạt chuẩn NTM theo bộ tiêu chí mới; 02 xã đạt chuẩn NTM
nâng cao Tỷ lệ số xã đạt chuẩn của các vùng trong tỉnh có sự chênh lệch lớn, cụ thể: đồng bằng
có 310/385 xã đạt chuẩn (đạt 80,52%), miền núi có 57/184 xã đạt chuẩn NTM (đạt 30,98%);
Bình quân toàn tỉnh đạt 16,7 tiêu chí/xã (các huyện đồng bằng: 18,1 tiêu chí/xã, các huyện miền núi: 13,8 tiêu chí/xã), tăng 3,4 tiêu chí so với năm 2015 Trong đó: 367 xã đạt 19 tiêu chí (đã được công nhận đạt chuẩn NTM), 3 xã tự rà soát đạt 19 tiêu chí NTM nhưng chưa được công nhận đạt chuẩn; 50 xã đạt từ 15-18 tiêu chí; 121 xã đạt từ 10-14 tiêu chí; 28 xã đạt từ 5-9 tiêu chí; không còn xã đạt dưới 5 tiêu chí
* Kết quả thực hiện từng tiêu chí xã NTM:
+ 100% số xã đạt tiêu chí Quy hoạch
+ 78,9% số xã đạt chuẩn tiêu chí Giao thông
+ 91,7% số xã đạt chuẩn tiêu chí Thủy lợi
+ 96,7% số xã đạt tiêu chí Điện
+ 75,6% số xã đạt tiêu chí Trường học
+ 72,4% số xã đạt tiêu chí Cơ sở vật chất văn hóa
+ 80,3% số xã đạt tiêu chí Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn
Trang 10+ 97,7% số xã đạt tiêu chí Thông tin và truyền thông.
+ 90,7% số xã đạt tiêu chí Nhà ở dân cư
+ 76,3% số xã đạt tiêu chí Thu nhập
+ 75,2% số xã đạt tiêu chí Hộ nghèo
+ 98,2% số xã đạt tiêu chí Lao động có việc làm
+ 93% số xã đạt tiêu chí Tổ chức sản xuất
+ 95,8% số xã đạt tiêu chí Giáo dục và đào tạo
+ 91% số xã đạt tiêu chí Y tế
+ 85,9% số xã đạt tiêu chí Văn hóa
+ 78% số xã đạt chuẩn tiêu chí Môi trường và An toàn thực phẩm
+ 92,4% số xã đạt tiêu chí Hệ thống tổ chức CT-XH và tiếp cận pháp luật
+ 99,6% số xã đạt tiêu chí Quốc phòng An ninh
- Đối với cấp thôn: Có 937/5.401thôn, bản đạt chuẩn NTM, đạt 17,35% (trong đó có 722/2.119 thôn, bản miền núi đạt chuẩn NTM, đạt 34,07% số xã trước khi sáp nhập)
Thôn, bản NTM kiểu mẫu: 12 thôn, bản được công nhận đạt chuẩn NTM kiểu mẫu, ở các huyện: Quan Sơn, Lang Chánh, Thường Xuân, Cẩm Thủy, Thạch Thành, Hà Trung, Đông Sơn
và Hậu Lộc
2 Những kết quả tích cực
- Bộ tiêu chí NTM các cấp là công cụ tiêu chuẩn đo lường quan trọng trong công tác chỉ đạo, điều hành, tổ chức triển khai Chương trình; là căn cứ để Ban chỉ các cấp chỉ đạo, đánh giá, giám sát một cách tập trung, thống nhất và đồng bộ
- Bộ tiêu chí NTM các cấp có các chỉ tiêu cụ thể trên hầu hết các lĩnh vực đối với phát triển nông thôn; có các mức độ từ đạt chuẩn cho đến nâng cao, kiểu mẫu; áp dụng cho cấp huyện, cấp
xã và định hướng cho cấp thôn, bản ở khu vực khó khăn; các địa phương đã chủ động xây dựng tiêu chí NTM áp dụng đến từng khu dân cư, hộ gia đình và thậm chí là cả khu vườn, con đường NTM Từ thực tiễn triển khai Chương trình cho thấy, nhờ có tiêu chí NTM đã giúp các địa phương xác định được các mục tiêu phấn đấu cụ thể, rõ ràng, phù hợp với khả năng thực hiện và dành sự quan tâm hài hòa trên các lĩnh vực trong phát triển kinh tế- xã hội trên địa bàn
- Khi Chương trình NTM đã được triển khai trên phạm vi cả nước, là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, thì việc tích hợp các mục tiêu, nhiệm vụ có liên quan vào Bộ tiêu chí NTM sẽ giúp các Bộ, ngành, địa phương tăng cường được công tác theo dõi, đánh giá và tổ chức thực hiện, đặc biệt là gắn các mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp, các mục tiêu phát triển bền vững, các phong trào, cuộc vận động vào tiêu chí NTM…
- Đối với vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM, Bộ tiêu chí NTM giúp cho người dân ở mỗi địa phương nhận thức rõ về nội dung để thực hiện xây dựng NTM một cách toàn diện và có mục tiêu phấn đấu cụ thể cho hộ gia đình mình, cho thôn, cho xã mình và thực hiện vai trò giám sát của nhân dân, cộng đồng với việc triển khai xây dựng NTM
- Kết quả xây dựng NTM phản ánh qua Bộ tiêu chí tạo được sự chuyển biến toàn diện, rộng khắp, tạo bước ngoặt lớn trong phát triển nông thôn trong thời kỳ đổi mới, dần hiện thực hóa mục tiêu của Chương trình xây dựng NTM
Tốc độ của kết quả xây dựng NTM đến nay đã tăng lên đáng kể về số huyện, xã, thôn, bản đạt chuẩn NTM so với giai đoạn 1 Cụ thể: giai đoạn 1, mới có 01 huyện thì sang giai đoạn 2 đã
có thêm 05 huyện đạt chuẩn NTM; tương tự số xã tăng lên 254 xã; thôn, bản tăng lên 789 thôn