Đối với học sinh tiểu học, nhất là đối với học sinh lớp 1, lớp 2 thì yêu cầu đọc đến đâu hiểu - cảm nhận được đến đó và đọc đọc lưu loát, trôi chảy ngay khi đọc thì quả là một điều quá k
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẬU LỘC
TRƯỜNG TIỂU HỌC MINH LỘC 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY TẬP ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 2
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC MINH LỘC 2
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ngát
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác : Trường TH Minh Lộc 2 SKKN thuộc môn: Tiếng việt
HẬU LỘC, NĂM 2017
Trang 2MỤC LỤC
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm
4
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chon đề tài:
Việc đọc giúp cho con người hiểu biết, tiếp thu nền văn minh của loài người, làm giàu tâm hồn, tình cảm, giúp cho học sinh có công cụ học tập, giao tiếp và phát triển tư duy, hình thành trong học sinh các tính chất tốt đẹp – lòng yêu cái thiện, cái đẹp Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi học sinh Nó tạo ra hứng thú, động cơ học tập các môn học khác Vì vậy, việc dạy đọc có hiệu quả là một trong các yêu cầu cần thiết
Đặc biệt trong thời đại ứng dụng công nghệ thông tin, nếu muốn giao lưu không chỉ qua sách vở, báo chí trong nước mà còn giao lưu trên mạng với toàn thế giới thì biết đọc, hiểu càng quan trọng vì nó sẽ giúp con người nắm bắt, sử dụng được các nguồn thông tin vô cùng phong phú Đọc chính là học, là tiếp thu, nhận thức, đọc để tự hiểu, biết tính toán.Vì vậy, dạy tập đọc có ý nghĩa rất quan trọng
Biết đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát, ngắt câu vừa đảm bảo được đúng ngữ pháp, ý nghĩa thông tin của tác giả muốn truyền đạt cho người nghe hiểu, nhận thức được đúng cũng là góp phần làm trong sáng ngôn ngữ Tiếng Việt
Đọc giúp các em học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Đọc cũng là công cụ để học tập các môn học khác Đồng thời tạo ra hứng thú và động cơ học tập Đọc tạo điều kiện để học sinh có khả năng
tự học, đó là một khả năng không thể thiếu được của con người trong thời đại hiện nay Đọc một cách có ý thức cũng sẽ có tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc
Qua nhiều năm giảng dạy ở lớp 2 và sự giao lưu, học hỏi các bạn đồng nghiệp, tôi nhận thấy muốn cho học sinh nói và viết đúng chính tả, trước hết, phải biết cách đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy văn bản Đối với học sinh tiểu học, nhất là đối với học sinh lớp 1, lớp 2 thì yêu cầu đọc đến đâu hiểu - cảm nhận được đến đó và đọc đọc lưu loát, trôi chảy ngay khi đọc thì quả là một điều quá khó, mà giáo viên phải là người tìm ra giải pháp tốt nhất để truyền đạt, hướng dẫn, gợi ý và làm mẫu cho học sinh, tuỳ vào từng bài, từng thể loại giáo viên tìm cách khai thác, hướng dẫn cho học sinh hiểu từng đoạn văn và cả bài để
có thể giúp học sinh đọc cho đúng Ở đây, vấn đề chính là làm thế nào để học sinh thấy được tầm quan trọng của tập đọc để các em thích, có hứng thú trong giờ học và đọc lưu loát, trôi chảy được các bài thơ, bài văn Từ những suy nghĩ
đó, trong năm học 2016 – 2017 này, tôi đã chọn sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2 ở trường Tiểu học Minh Lộc 2”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Là một giáo viên tiểu học, bản thân tôi luôn trăn trở phải làm thế nào để dạy 100% học sinh đọc đúng, đọc hiểu các văn bản được quy định trong chương trình Tiếng Việt lớp 2 và đạt được yêu cầu kiến thức, kỹ năng đã đề ra Trên cơ
sở dạy học sinh đọc đúng và hiểu các bài ứng dụng phù hợp với lứa tuổi, giáo viên còn giúp các em bước đầu mở rộng tầm nhìn ra thế giới xung quanh, rung
Trang 4cảm trước cái đẹp, trước những buồn vui, yêu ghét của con người Đồng thời hình thành ở mức đơn giản trong các em những nhận thức, tình cảm và thái độ đúng đắn của con người Việt Nam hiện đại, biết phân biệt đẹp/xấu: thiện/ác; đúng/sai; biết yêu trường lớp, thầy cô, bạn bè, quê hương, đất nước; có lòng nhân ái, có ý thức về bổn phận với ông bà cha mẹ và người thân; biết bảo vệ môi trường, sống hồn nhiên, trung thực,
Ngay từ khi bước vào lớp 1 học sinh đã được học Tiếng Việt và yêu cầu đối với học sinh ngày càng cao Ở lớp 1 chủ yếu đọc hiểu được bài văn, bài thơ ngắn có nội dung đơn giản còn việc đọc trôi chảy, lưu loát, chưa đòi hỏi cao Nhưng lên lớp 2 thì yêu cầu ngoài đọc đủ, đọc đúng còn phải đọc lưu loát, trôi chảy Vì thế việc luyện kĩ năng đọc cho học sinh là rất cần thiết và quan trọng
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng tôi áp dụng nghiên cứu là học sinh lớp 2D- Trường Tiểu học Minh Lộc 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp quan sát, điều tra;
Phương pháp luyện theo mẫu;
Phương pháp luyện tập thực hành;
Phương pháp vấn đáp gợi mở
Trang 52 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Trong trường tiểu học, tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ các kĩ năng, cũng là các yêu cầu về chất lượng của “đọc” đó là:
- Đọc đúng
- Đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy)
- Đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc)
Các kĩ năng này được hình thành trong hai hình thức đọc là: đọc thành
tiếng và đọc thầm Chúng được rèn luyện đồng thời và hỗ trợ cùng nhau Sự
hoàn thiện một trong những kĩ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kĩ năng khác
Ví dụ: Đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh, cũng như cho phép thông hiểu
nội dung văn bản Ngược lại, nếu không hiểu điều mình đang đọc thì không thể đọc lưu loát, trôi chảy Nhiều khi, khó mà nói được rạch ròi kĩ năng nào làm cơ
sở cho kĩ năng nào, nhờ đọc đúng mà hiểu đúng hay chính nhờ hiểu đúng mà đọc được đúng Vì vậy, trong dạy Tập đọc, không thể xem nhẹ yếu tố nào
Nhiệm vụ nữa của dạy Tập đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành phương pháp và thói quen làm việc với văn bản, làm việc với sách cho học sinh Làm cho sách trở thành một sự tôn sùng ngự trị trong nhà trường, đó là một trong những điều kiện để trường học thật sự trở thành trung tâm văn hoá Nói cách khác, thông qua việc dạy Tập đọc, phải làm cho học sinh thích đọc và thấy được rằng khả năng đọc là lợi ích cho các em trong cả cuộc đời, phải làm cho học sinh thấy đó là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển
Nhiệm vụ khác: vì việc đọc không thể tách rời khỏi những nội dung được đọc nên bên cạnh nhiệm vụ rèn kĩ năng đọc, giáo dục lòng yêu sách, phân môn Tập đọc còn có nhiệm vụ:
a) Làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức vừa học cho học sinh
b) Phát triển ngôn ngữ và tư duy cho học sinh
c) Giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹ cho học sinh
(Phương pháp dạy học Tiếng Việt 2 - NXBGD)
Để thực hiện tốt nhiệm vụ, mục đích của phân môn Tập đọc, sáng kiến
kinh nghiệm: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy Tập đọc cho học sinh lớp 2” giúp cho học sinh lớp 2 có kĩ năng đọc.
Qua một năm áp dụng, cùng với việc vận dụng một cách linh hoạt những đổi mới trong việc dạy môn Tập đọc, vận dụng những phương pháp và hình thức
tổ chức dạy học tôi thấy học sinh rất hứng thú học tiết Tập đọc và nhiều học sinh
đã có kĩ năng đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy ở bất cứ một bài thơ, một bài văn nào đó
Trang 62.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
2.2.1 Thực trạng.
+ Thuận lợi: Đa số học sinh ở trường Tiểu học Minh Lộc 2 nói chung và học sinh lớp 2D nói riêng, hầu hết đồ dùng học tập của các em đều được bố mẹ trang bị đầy đủ ngay từ đầu năm học, các em đều ngoan ngoãn, vâng lời cô giáo
+ Khó khăn: Học sinh đầu cấp nên kỹ năng đọc chậm, còn ê a ngắt ngứ, phát âm chưa chuẩn, bộ máy phát âm còn khiếm khuyết, ngữ điệu của từng nhân vật trong bài tập đọc chưa phù hợp Các em cũng ảnh hưởng từ gia đình, xã hội trong cách cư xử, giao tiếp: nói tiếng địa phương
2.2.2 Kết quả thực trạng
Lớp 2D của tôi phụ trách trong năm học này có 31 học sinh Ngay từ đầu năm học và qua 2 tuần đầu tôi đã tìm hiểu về kiến thức môn Tiếng Việt nói chung và trong phân môn Tập đọc nói riêng, cụ thể như sau:
Chất lượng đọc đầu năm:
Sĩ số
HS
31
Chính vì thế, để giúp các em học tốt môn Tiếng Việt nói chung, phân môn Tập đọc thì giáo viên phải quan tâm đến kĩ năng đọc của học sinh trong phân môn Tập đọc
2 3 Biện pháp giải quyết vấn đề:
Trong phân môn tập đọc tôi đã sử dụng linh hoạt 1 số phương pháp:
2.3.1 Sử dụng phương pháp quan sát, điều tra:
- Mục đích: Phương pháp này để đánh giá mức độ học tập của học sinh
thông qua giọng đọc và lời phát biểu của học sinh
- Cách thực hiện:
Giáo viên ghi chép kết quả điều tra kĩ năng đọc của từng học sinh trong năm học trước và quan sát nhận xét học sinh trong giờ học Để từ đó có cái nhìn khái quát về việc sử dụng vốn ngôn ngữ của học sinh Từ đó giáo viên dễ dàng phân loại khả năng đọc của từng học sinh trong lớp, qua đó giáo viên lập kế hoạch bồi dưỡng, giúp các em phát huy khả năng của mình trong tiết học tập đọc chẳng hạn:
Khi phân loại khả năng đọc của học sinh, giáo viên tổ chức cho học sinh luyện đọc cho phù hợp
+ Đối với học sinh đọc đúng, lưu loát, hiểu nội dung bài thì giáo viên cho các em đọc mẫu trước ở các phần: Luyện đọc từ khó, luyện đọc đoạn, đọc cả bài
…
Trang 7+ Đối với học sinh đọc ê a, đọc phát âm chưa chuẩn, ngắt nghỉ hơi chưa hợp lý thì giáo viên nhắc nhở và cho các em luyện đọc nhiều lần Khi đọc ở lớp, giáo viên cho các em luyện đọc theo, sau khi cô giáo hay học sinh đã đọc mẫu
và kèm theo lời nhận xét, tuyên dương kịp thời nhằm động viên, khuyến khích các em, giúp các em có lòng tin và tự tin hơn trong khi đọc Để tạo sự ham thích
và hứng thú khi luyện đọc, giáo viên chọn học sinh cùng đối tượng thi đọc với nhau Giáo viên cần quan tâm đến các em nhiều hơn và kèm theo lời nhận xét, tuyên dương kịp thời khi các em có tiến bộ
+ Khi phân loại khả năng đọc của từng đối tượng học sinh, giáo viên phải sắp xếp chỗ ngồi học của các em hợp lý, khoa học hơn: Những học sinh đọc tốt ngồi rải đều trong lớp để khi luyện đọc trong nhóm thì nhóm nào cũng có một hoặc hai học sinh đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát và những em này sẽ là nhóm trưởng để hỗ trợ, giúp đỡ các bạn trong nhóm mình đọc tốt hơn
2.3.2 Sử dụng phương pháp luyện theo mẫu:
- Mục đích: Sau bài Tập đọc, các em có khả năng “đọc” thành thạo.
- Cách thực hiện:
Giáo viên cần nghiên cứu bài đọc để xác định giọng đọc, cách ngắt nghỉ cụm từ, câu đến việc hiểu được ý nghĩa, tình cảm bài tập đọc để hướng dẫn cho học sinh đọc đúng và nhận ra lỗi phát âm, giọng điệu sai lệch để chữa cho các
em đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy
Đọc mẫu chính là đọc giới thiệu: Bài đọc mẫu của giáo viên chính là cái đích, mẫu hình thức rèn kỹ năng đọc mà học sinh cần đạt được Do đó, yêu cầu đọc thành tiếng của giáo viên phải đảm bảo chất lượng đọc chuẩn: Đọc đúng, rõ ràng, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanh vừa phải - để diễn đạt được đúng nội dung và tình cảm mà tác giả muốn gửi gắm trong bài Tập đọc
Ví dụ:
+ Khi dạy bài“Người thầy cũ”giáo viên giúp học sinh đọc với giọng vui
vẻ, trìu mến và ngắt hơi , nhấn giọng ở những từ ngữ có nghĩa, thể hiện tình cảm
của thầy giáo:“À / Khánh // Thầy nhớ ra rồi // Nhưng …// hình như hôm
ấy / thầy có phạt em đâu //!”
+Hay ở trong bài: Người mẹ hiền- Đọc với giọng buồn, ngắt hơi, nhấn
giọng phù hợp ở các từ ngữ trong câu:
“Thưa thầy /, hôm nay / em chưa làm bài tập //.” Thể hiện nỗi buồn của An vì
bà mất
+ Hay ở bài “ Bé Hoa”, khi đọc đoạn ba ( Bức thư Hoa viết cho bố ), giáo
viên cần giúp học sinh đọc với giọng tâm tình như Hoa đang trò chuyện vơí
bố:“Em Nụ ở nhà ngoan lắm Em ngủ cũng ngoan nữa Con hết cả bài hát ru
em rồi Bao giờ bố về Bố dạy thêm bài khác cho con Dạy bài dài dài ấy , bố nhé!”( Đọc với tốc độ vừa phải, hạ giọng ở cuối câu).
2.3.3 Sử dụng phương pháp luyện tập thực hành:
- Mục đích: Giúp các em đọc không chỉ đúng mà còn giúp các em đọc
trôi chảy, mạch lạc, lời văn thể hiện rõ ràng, từ đó giáo viên đánh giá một cách chính xác khả năng đọc của học sinh
Trang 8- Cách thực hiện:
+ Giáo viên cần chú ý đối tượng học sinh phát âm chưa chuẩn các tiếng,
từ khó cần rèn đọc đúng Lập danh sách học sinh phát âm chưa chuẩn để giúp các em phát âm đúng, chính xác
+ Giáo viên chú ý luyện học sinh phát âm tiếng khó, đặc biệt là phương ngữ địa phương thường phát âm sai trong từng bài tập đọc để học sinh luyện phát âm thật đúng, chính xác và trước hết giáo viên phải là người phát âm chuẩn
Đa số học sinh lớp 2Ddo tôi chủ nhiệm thường phát âm sai: âm đầu: d/gi,
s/x, phát âm sai dấu: ’/~ Tùy theo từng bài tập đọc, giáo viên lưu ý học sinh
phân biệt cách phát âm đúng và phát âm mẫu để hướng dẫn học sinh đọc đúng chính tả, đúng nghĩa của từ ngữ trong bài thơ, bài văn
Ví dụ: Tuỳ theo từng bài Tập đọc, giáo viên chữa phát âm sai các từ ngữ
cho học sinh:
+ Bài “Mẩu giấy vụn” học sinh thường phát âm sai ở âm s / x: “sáng sủa” đọc sai thành “xáng xủa”; “sạch sẽ” đọc sai thành “xạch xẽ”…
+ Bài “Ngôi trường mới” học sinh phát âm sai ở thanh ’/~ : “ bỡ ngỡ” thành
“ bở ngở”; “ những” thành “nhửng”…
2.3.4 Sử dụng phương pháp vấn đáp gợi mở:
- Mục đích: Sau khi đọc đúng, đọc trôi chảy, lưu loát bài Tập đọc, học
sinh còn hiểu được nội dung, ý nghĩa của bài Tập đọc
- Cách thực hiện: Giáo viên chuẩn bị trước hệ thống câu hỏi, từ ngữ để
dẫn dắt học sinh hiểu bài
Điều quan trọng để tiết Tập đọc đạt hiệu quả thì giáo viên phải có sự chuẩn bị tốt:
Trước khi lên lớp, giáo viên phải đọc bài nhiều lần để đọc tốt và hiểu thấu đáo nội dung bài đọc Giáo viên xác định được mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp dạy bài Tập đọc cả kiến thức lẫn kỹ năng
Giáo viên phải chủ động lập kế hoạch giảng dạy trên lớp theo từng bước sau:
Bước soạn bài: Giáo viên phải tìm hiểu kỹ bài tập đọc trên cơ sở phân tích, tổng hợp và hệ thống hoá để đánh giá nội dung, nghệ thuật của bài Cần thiết giáo viên có thể điều chỉnh, bớt hoặc thêm câu hỏi phù hợp với nội dung của bài Tập đọc sao cho phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình, để gợi mở,
gây hứng thú cho học sinh trong giờ học
Khi soạn giáo án giáo viên cần xem xét hệ thống câu hỏi của sách học sinh kết hợp với sách giáo viên để có sự điều chỉnh phù hợp về bài Tập đọc phù hợp với đối tượng học sinh Lựa chọn, bổ sung lại hệ thống câu hỏi, để làm rõ cách đọc, nội dung và nghệ thuật của bài
Sau đây là hệ thống câu hỏi (SGK Tiếng Việt lớp 2 tập 1) và hệ thống câu hỏi
mà tôi đã điều chỉnh trong bài “ Cây xoài của ông em”:
Câu hỏi trong sách Tiếng Việt 2
Tập 1
Câu hỏi soạn để giảng bài
* Đoạn 1:
Trang 91.Tìm những hình ảnh đẹp của cây
xoài cát?
2.Quả xoài cát chín có mùi, vị, màu
sắc như thế nào?
3.Tại sao mẹ lại chọn những
quả xoài ngon nhất bày lên bàn thờ
ông?
4.Tại sao bạn nhỏ lại cho rằng quả
xoài cát nhà mình là thứ ngon nhất ?
+ Cây xoài cát được ông trồng khi nào? + “ Lẫm chẫm” có nghĩa là gì?
Ghi từ: lẫm chẫm + Tìm từ ngữ chỉ những nét đẹp của cây xoài cát
Ghi bảng: sai lúc lỉu, quả to + Nhìn quả xoài, bạn nhỏ rất nhớ ai?
+Tưởng nhớ đến ông, mẹ bạn nhỏ làm gì?
* Đoạn 2
+ Quả xoài cát có mùi vị, màu sắc như thế nào?
Ghi bảng: đậm đà + “Đậm đà” có nghĩa là gì?
* Đoạn 3
+ Bạn nhỏ ăn xoài cát chín làm với món gì
sẽ ngon?
+ Tại sao bạn nhỏ cho rằng xoài cát nhà mình là thứ quả ngon nhất?
Để dạy thành công một bài Tập đọc, giáo viên cần phải dựa vào các câu hỏi trong sách học sinh (SHS), lựa chọn bổ sung có thể chẻ nhỏ ra, hoặc gợi ý phát biểu thêm để giảng từ, khắc sâu kiến thức cho học sinh Từ hiểu sâu được nội dung bài đọc, các em sẽ đọc đúng, đọc hay được bài Tập đọc
Bước chuẩn bị đồ dùng dạy học
Đây là bước quan trọng phục vụ cho giờ dạy, kể cả tranh ảnh và sưu tầm các câu thơ, ca dao, tục ngữ… để hỗ trợ thêm bài giảng thêm phong phú, gây hứng thú trong học tập của học sinh Giáo viên phải chịu khó sưu tầm (yêu cầu
cả học sinh cùng tham gia) những tranh ảnh, tác giả xuất xứ… của tác phẩm có liên quan đến bài học giáo viên phải suy nghĩ ghi vào giáo án, đưa ra vào lúc nào cho phù hợp để phục vụ cho mục đích tiết dạy, tận dụng tranh minh họa trong SGK và đồ dùng dạy học (ĐDDH) một cách thiết thực có hiệu quả nhất
Ví dụ: Ở bài tập đọc “ Cây xoài của ông em”, tôi sử dụng hình ảnh trực
quan: Hình hai mẹ con bạn nhỏ đi dưới cây xoài sai trĩu quả do ông bạn nhỏ trồng
Trang 10Bên cạnh sử dụng tranh ảnh phục vụ cho tiết học sinh động, tôi còn sử dụng bảng phụ viết sẵn câu, từ cần luyện đọc đúng cho học sinh
Ví dụ: Trong bài “ Cây xoài của ông em” tôi cần luyện đọc ngắt nghỉ và
nhấn giọng đúng các từ, cụm từ thì tôi sẽ viết sẵn bảng phụ nội dung: Mùa xoài nào / mẹ cũng chọn những quả chín vàng / và to nhất / bày lên bàn thờ ông.
Để khắc sâu chủ đề bài học, tôi đã sử dụng hai câu tục ngữ:
Uống nước nhớ nguồn
Ăn quả nhớ người trồng cây
làm câu kết bài
Muốn nói lên tình cảm của con cái đối với ông bà đã trồng cây xoài khi còn sống Trích dẫn câu thơ, ca dao, tục ngữ… liên quan để minh hoạ, nhằm khắc sâu hơn nữa tình cảm của con cháu đối với ông bà
Chim có tổ, người có tông
Ví dụ: Khi dạy bài tập đọc: Mẩu giấy vụn, tôi cũng đã khai thác tranh
sách giáo khoa: hình ảnh của một lớp học, có cô giáo, có học sinh nhằm kích thích hứng thú học tập cho các em