Bài tập nhóm Kinh tế vi mô

Bài tập nhóm Kinh tế vi mô đạt 9 điểm HLU

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

Đề số 02: “Đánh giá thực trạng cán cân thương

mại của Việt Nam trong giai đoạn 2010 cho đến nay? Anh (chị) có nhận xét gì về chất lượng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn trên?”

HỌ VÀ TÊN: ĐINH THỊ DUNG

Hà Nội, 2020

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI 2

1 Khái niệm về cán cân thương mại 2

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại 2

3 Vai trò của cán cân thương mại đến nền kinh tế quốc gia 3

CHƯƠNG II: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÁN CÂN THƯƠNG MẠI GIAI ĐOẠN 2010 ĐẾN NAY –NHẬN XÉT CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM 3

1 Đánh giá thực trạng CCTM Việt Nam giai đoạn 2010 đến nay 3

1.1 Những thành tựu của CCTM Việt Nam đã đạt được 3

1.2 Những hạn chế và nguyên nhân của CCTM Việt Nam 2010 đến nay 4

1.2.1 Những hạn chế 4

1.2.2 Nguyên nhân 6

2 Nhận xét chất lượng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2010 đến nay 6

KẾT LUẬN 9 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

Ngày 11/01/2007 – Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), đây là sự kiện đánh dấu bước phát triển của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, mở ra một trang mới cho nền kinh tế quốc gia Tuy nhiên trong bối cảnh nền kinh tế sau 13 năm gia nhập tổ chức với những biến động khôn lường, đặc biệt là cuộc “khủng hoảng kinh tế thế giới” đã có tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế Việt Nam nói chung

và đặc biệt là cán cân thương mại nói riêng Cán cân thương mại quốc gia có vai trò quan trọng trong biểu đồ kinh tế của đất nước, nó phản ánh “sức khỏe” của nền kinh tế và có tác động không hề nhỏ tới sự phát triển của các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng như vi mô Nhận thức được tầm quan trọng, vai trò to lớn của cán cân thương mại, cũng như bản thân muốn tìm hiểu thực trạng cán cân thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2010 cho đến nay đã diễn ra như thế

nào, chính vì vậy em xin lựa chọn đề số 02: “Đánh giá thực trạng cán cân

thương mại của Việt Nam trong giai đoạn 2010 cho đến nay? Anh (chị) có nhận xét gì về chất lượng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn trên?” làm đề tài bài tập lớn

Trong quá trình làm bài do kiến thức chưa đầy đủ và còn hạn chế nên bài làm không tránh khỏi những khuyết điểm về nội dung cũng như hình thức trình bày Em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô giáo để có thể hiểu rõ hơn về vấn đề này

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI

1 Khái niệm về cán cân thương mại

Cán cân thương mại (CCTM) hay còn goi là xuất khẩu ròng, thành phần chủ yếu trong tài khoản vãng lai Thuật ngữ “cán cân thương mại” là chỉ sự chênh lệch xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa của một quốc gia trong khoảng một thời gian nhất định.

X – M > 0 thì CCTM có thặng dư X – M < 0 thì CCTM có thâm hụt X – M

= 0 thì CCTM cân bằng

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại

2.1 Nhập khẩu

Nhập khẩu có xu hướng tăng khi GDP tăng, thậm chí còn tăng nhanh hơn GDP Sự gia tăng của nhập khẩu khi GDP tăng phụ thuộc xu hướng nhập khẩu biên – phần GDP có thêm mà người dân muốn chi cho nhập khẩu Ngoài

ra, nhập khẩu phụ thuộc giá cả tương đối giữa hàng hóa sản xuất trong nước

và tại nước ngoài Nếu trong trường hợp giá cả trong nước tăng tương đối so với giá thị trường quốc tế thì nhập khẩu sẽ tăng lên và ngược lại

2.2 Xuất khẩu

Xuất khẩu được đánh giá là yếu tố tự định trong nền kinh tế, bởi xuất

khẩu chủ yếu phụ thuộc vào những gì đang diễn ra tại các quốc gia khác, xuất khẩu của nước này chính là hoạt động nhập khẩu của nước kia Chính vì vậy

nó chủ yếu phụ thuộc vào sản lượng và thu nhập của các quốc gia nhập khẩu

2.3 Ảnh hưởng của lạm phát.

Lạm phát cũng có ảnh hưởng đến CCTM quốc gia Nếu một quốc gia

có tỷ lệ lạm phát cao hơn với các quốc gia khác có quan hệ mậu dịch thì

CCTM (NX) = Xuất khẩu (X) –

Nhập khẩu (M)

CCTM sẽ thâm hụt nếu các yếu tố khác không đổi Bởi vì người tiêu dùng và các doanh nghiệp trong nước hầu như sẽ mua nhiều hàng hóa từ nước ngoài, trong khi xuất khẩu sang nước khác lại sụt giảm

2.4.Tỷ giá hối đoái.

“Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ của một nước tính bằng giá trị tiền tệ của nước khác” Chính vì vậy, khi tỷ giá đồng tiền của

một quốc gia tăng lên thì giá cả hàng hóa nhập khẩu sẽ trở nên rẻ hơn trong khi giá hàng hóa xuất khẩu lại trở nên đắt đỏ với người dân nước ngoài Vì vậy, tỷ giá đồng nội tệ tăng lên sẽ gây bất lợi cho xuất khẩu và thuận lợi cho việc nhập khẩu dẫn đến kết quả là xuất khẩu ròng giảm và ngược lại

3 Vai trò của cán cân thương mại đến nền kinh tế quốc gia.

Thứ nhất, cung cấp những thông tin liên quan đến cung cầu tiền tệ của

một quốc gia, sự thay đổi tỷ giá hối đoái của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ

Thứ hai, phản ánh khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế của một quốc

gia Thứ ba, phản ánh tình trạng cán cân vãng lai, có ảnh hưởng đến ổn định

kinh tế vĩ mô, từ đó nhà nước có thể đưa ra chính sách điều chỉnh CCTM

Thứ tư, thể hiện mức tiết kiệm, đầu tư và thu nhập thực tế Nếu CCTM bị

thâm hụt thì điều đó thể hiện quốc gia chi nhiều hơn thu nhập của mình cũng như tiết kiệm ít hơn đầu tư và ngược lại

CHƯƠNG II: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÁN CÂN

THƯƠNG MẠI GIAI ĐOẠN 2010 ĐẾN NAY – NHẬN XÉT CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA

VIỆT NAM.

1 Đánh giá thực trạng CCTM Việt Nam giai đoạn 2010 đến nay 1.1 Những thành tựu của CCTM Việt Nam đã đạt được.

Giai đoạn 2010 – 2011: Hai năm liên tiếp CCTM Việt Nam rơi vào tình

trạng thâm hụt, nguyên nhân chính gây ra sự thâm hụt này không phải là do sự giảm sút về xuất khẩu mà do nhập khẩu tăng quá nhanh Tổng kim ngạch nhập

khẩu đạt 77,3 tỷ USD năm 2010 tăng lên 97,4 tỷ USD năm 2011, tăng 25,9%

so với năm 2010 Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng lên nhưng nhìn chung cả giai đoạn thì kim ngạch nhập khẩu luôn vượt trội hơn so với kim ngạch xuất khẩu nên dẫn đến CCTM thâm hụt Đánh giá chung cho thấy CCTM Việt Nam năm

2010 và 2011 thâm hụt lần lượt là -5,1 tỷ USD và -0,4 tỷ USD

Giai đoạn 2012 – 2016: Năm 2012 CCTM của Việt Nam bất ngờ

chuyển sang trạng thái thặng dư khoảng 8,71 tỷ USD Tổng kim ngạch thương mại hai chiều 2012 đạt khoảng 220,3 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu ước đạt 114,5 tỷ USD, tăng 18,2%, trong khi kim ngạch nhập khẩu

105,8 tỷ USD, tăng 6,6% so với năm 2011 Năm 2013 thặng dư thương mại

ước đạt 8,3 tỷ USD, kim ngạch xuất, nhập khẩu đều đạt mức tăng rất cao so với năm 2012, tương ứng là 132,1 tỷ USD và 123,3 tỷ USD Thặng dư thương

mại vẫn được tiếp tục duy trì trong 3 năm liên tục là năm 2014, 2015 và năm

2016 tương ứng là 11,9 tỷ USD; 7,39 tỷ USD và 2,68 tỷ USD

Giai đoạn 2017 đến nay: Kim ngạch xuất khẩu của cả nước năm 2017 đạt 214,02 tỷ USD, tăng 21,2% và nhập khẩu là 211,10 tỷ USD Diễn biến này đã giúp CCTM của cả nước năm 2017 thặng dư 2,92 tỷ USD Bên cạnh con số tăng trưởng GDP ấn tượng 6,81%, năm 2017 cũng ghi nhận một kỷ lục mới của xuất nhập khẩu Việt Nam khi tổng mức lưu chuyển hàng hóa xuất,

nhập khẩu vượt mốc 400 tỷ USD Trạng thái thặng dư được duy trì với năm

2018 và 2019 là 7,2 tỷ USD và 9,9 tỷ USD Đối với năm 2020, ước tính 5

tháng đầu năm cán cân thương mại Việt nam xuất siêu 1,9 tỷ USD với tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu là 196,84 tỷ USD

1.2.Những hạn chế và nguyên nhân của CCTM Việt Nam 2010 đến nay 1.2.1 Những hạn chế

Thứ nhất, tiếp cận trên khía cạnh thương mại quốc tế

Kết quả CCTM mà Việt Nam đã đạt được trong giai đoạn 2010 đến nay thì nguyên nhân của CCTM bị thâm hụt tại giai đoạn 2010 – 2011 là do sự

chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu trong tường hợp xuất khẩu nhiều hơn

mà giá trị thu về của xuất khẩu thấp hơn so với giá trị của nhập khẩu, hoặc trong trường hợp cả xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng thì đó là do tốc độ tăng

xuất khẩu không bù đắp tốc độ gia tăng nhập khẩu (như năm 2010 có kim

ngạch xuất khẩu đạt 72,2 tỷ USD nhưng nhập khẩu cũng đồng thời tăng lên 77,3 tỷ USD, do vậy thâm hụt thương mại ước tính tăng lên tới 5,1 tỷ USD).

Thứ hai, sự đa dạng về mặt hàng xuất nhập khẩu còn hạn chế.

Nhìn chung trong giai đoạn 2010 đến nay thì phần lớn Việt nam vẫn xuất khẩu sang thị trường quốc tế là những mặt hàng thô, hoặc chỉ xử lý ở dạng sơ chế, từ đó làm cho trị giá xuất khẩu chưa cao Bên cạnh đó, Việt Nam tập trung nhập khẩu những mặt hàng linh kiện, máy móc từ nước ngoài nhằm phục vụ sản xuất với giá thành cao, vốn đầu tư quá lớn đối với giá trị mặt hàng trong nước sản xuất ra và xuất khẩu ra nước ngoài

Thứ ba, hoạt động xuất, nhập khẩu mang tính phụ thuộc quá lớn.

Tính đến năm 2016 Việt Nam có hoạt động xuất nhập khẩu chủ yếu sang các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản,…

(Hình 1.5) Việc Việt Nam “quá ưu tiên” xuất nhập khẩu vào những thị

trường này là mầm mống hình thành sự phụ thuộc vào nền kinh tế nước bạn quá mức Trong trường hợp các thị trường trên thế giới thay đổi, gặp rủi ro hay có khủng hoảng kinh tế thì cũng kéo theo hệ lụy là kinh tế Việt Nam cũng

bị ảnh hưởng mạnh mẽ, CCTM của nước ta có sự “chao đảo” khó kiểm soát

Thứ tư, chất lượng mặt hàng được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế.

Mặc dù chất lượng mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đã từng bước khắc phục hạn chế nâng cao chất lượng, nhưng vẫn chưa thực sự đạt được hiệu quả như mong muốn Như trong năm 2019, EU đã trả 17 lô hàng thủy sản của Việt nam vì chất lượng không đạt Chất lượng được coi là một hạn chế lớn của hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường quốc tế nếu

Nhà nước không có những chính sách nhằm thay đổi, cải tiến chất lượng sản phẩm

1.2.2 Nguyên nhân.

Thứ nhất, do ngành công nghệ hỗ trợ sản xuất của Việt Nam còn yếu

kém Việt Nam cần phải nhập nhiều nguyên vật liệu đầu vào và sản phẩm hỗ trợ từ các nước phát triển trên thế giới Theo số liệu thống kê năm 2014, nước

ta đã có kim ngạch nhập khẩu 1 tỷ USD các nguyên phụ liệu và sản phẩm hỗ trợ từ Trung Quốc; máy tính, linh kiện điện tử 4,5 tỷ USD;… Việc chưa chủ động được nguyên liệu đầu vào trong sản xuất đã là nguyên nhân khiến cho hoạt động nhập siêu của Việt Nam tăng lên

Thứ hai, lao động có trình độ cao ở Việt Nam không nhiều, các công ty,

doanh nghiệp thường tuyển dụng những nhân công có trình độ thấp trong khâu sản xuất Chính vì vậy dù Việt Nam là một quốc gia có điều kiện tự nhiên thuận lợi, có khả năng cung cấp nguyên liệu thô đầu vào là rất lớn, nhưng kinh nghiệm của nhân công không cao cho nên những nguyên liệu ít được tinh chế mà chủ yếu sản phẩm sợ chế hoặc xuất khẩu thô Vì thế mà nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu không lớn

Thứ ba, việc kiểm soát hoạt động buôn lậu thương mại của Nhà nước

vẫn còn bất cập, phát sinh chênh lệch về số liệu xuất nhập khẩu theo hướng

ngày càng bất lợi cho Việt Nam Ví dụ, theo số liệu của cơ quan thống kê

Trung Quốc, năm 2014 cho thấy Việt Nam nhập siêu từ nước này lên tới 43,7

tỷ USD, trong khi Tổng cục Thống kê Việt Nam công bố chỉ 28,9 tỷ USD Yếu tố đầu tiên làm chênh lệch số liệu thống kê giữa 2 nước là buôn lậu và gian lận thương mại Chính vì sự chênh lệch trên đã tác động vào CCTM Việt Nam rất lớn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế đất nước

2 Nhận xét chất lượng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2010 đến nay

Giai đoạn 2010 đến nay là giai đoạn tăng trưởng vượt bậc của kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu Việt Nam Đánh dấu bằng những thành tựu đáng chú ý về cán cân thương mại qua các năm Chúng ta không thể phủ nhận chất lượng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt nam trong giai đoạn 2010 đến nay đang trên đà phát triển, cải tiến về chất lượng, cụ thể:

Về xuất khẩu:

“Chất lượng thị trường xuất khẩu” ngày một tăng lên: Nếu năm 2011, Việt Nam chỉ có 24 thị trường xuất khẩu, đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD (trong

đó có 3 thị trường trên 10 tỷ USD) thì đến năm 2018, có 31 thị trường xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD (4 thị trường đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, 7 thị trường trên 5 tỷ USD) Như vậy, việc quy mô thị trường xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được mở rộng chứng tỏ: Việt Nam đã và đang nâng cao được chất lượng sản phẩm phục vụ cho hoạt động xuất khẩu, đáp ứng được yêu cầu của các nước trên thế giới, thu được nhiều ngoại tệ

Khả năng cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu của Việt nam ra thị trường các nước đã có những khởi sắc nhất định Những nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ đạo trị GDP cao như dệt may, điện thoại, sắt thép, nông sản,… đặc biệt như nhóm điện thoại, linh kiện điện tử có sản lượng tăng vượt bậc theo các năm Năm 2018 trị giá xuất khẩu nhóm hàng này đạt 49,08 tỷ USD; nhóm dệt may xuất khẩu sang thị trường khó tính như Hoa Kỳ cũng tăng đáng kể, đạt 13,7 tỷ USD; Hàn Quốc 3,3 tỷ USD; Nhật bản đạt 3,81 tỷ USD; nhóm nông sản đạt 17,8 tỷ USD Tóm lại, dựa vào sự tăng trưởng nhanh về kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian qua có thể thấy chất lượng mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao, góp phần làm tăng sản lượng xuất khẩu, tạo nền móng để Việt Nam có thể cạnh tranh với các nước trên thế giới

về mặt hàng xuất khẩu của quốc gia

Thời gian qua các doanh nghiệp ngày càng chủ động tham gia tìm kiếm thị trường, tích cực hội nhập, qua đó khẳng định chủ trương đúng đắn trong

việc mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước Theo Tổng cục Hải quan, năm 2018 có 85,6 nghìn doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu hàng hóa, trong khi năm 2017 chỉ có 79,8 nghìn doanh nghiệp Ước tính đến năm

2020, Việt Nam sẽ có 100 nghìn doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hóa Dựa vào yếu tố Việt Nam ngày càng nâng cao được chất lượng sản phẩm, đáp ứng ngày càng tốt yêu cầu của thị trường quốc tế, chính vì vậy mà nhà nước “tự tin” để khai thác mở rộng thêm thị trường mới Nâng cao kim ngạch xuất khẩu Việt Nam ra thế giới nhằm thu lợi nhuận cao từ hoạt động xuất khẩu

Về nhập khẩu:

Mặc dù nước ta đã và đang có CCTM thặng dư theo các năm nhưng hoạt động nhập khẩu cũng cần đảm bảo chất lượng đầu vào sao cho đảm bảo chất lượng

Hoạt động nhập khẩu được thông qua khâu kiểm duyệt hàng hóa ngày càng thắt chặt hơn trước khi đưa ra thị tường tiêu thụ đến tay người tiêu dùng Thông qua đó thấy được chất lượng nhập khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng lên, nhà nước thực sự quan tâm đến việc đảm bảo chất lượng đầu vào với những mặt hàng nhập khẩu Ngoài ra các Bộ liên ngành đã đẩy mạnh trách nhiệm của mình trong việc thực hiện nhiệm vụ nhằm đảm bảo chống lại những gian lận thương mại diễn ra trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt là với những mặt hàng xuất khẩu liên quan đến dây truyền sản xuất, máy móc, linh kiện, đã được nhà nước ta quản lý nghiêm ngặt

Nhà nước hay các doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu thị trường nhập khẩu để đảm bảo chất lượng hàng nhập khẩu đám ứng được yêu cầu đòi hỏi của hệ thống sản xuất tiên tiến hiện đại Không còn hiện trạng nhập khẩu tràn lan không rõ mục đích nhằm tiêu tốn vốn đầu tư của nhà nước, đẫn đến thâm hụt CCTM quốc gia Ngoài ra còn nghiên cứu, tìm hiểu thị hiếu, nhu cầu người dân về mặt hàng cần thiết Từ đó sẽ ra quyết định để lựa chọn thị trường cũng như mặt hàng để nhập khẩu