Thực trạng chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận Tổng công ty Than Việt Nam 2.1 Khái quát Tổng công ty Than Việt Nam 2.1.1 Đặc điểm trình hình thành phát triển Tổng công ty Than Việt Nam 2.1.1.1 Quá trình hình thành Tổng công ty Than Việt Nam Ngành Than Việt Nam, với lịch sử hình thành phát triển 100 năm đà có nhiều đóng góp quan trọng vào nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng bảo vệ tổ quốc giai đoạn lịch sử nào, dù khó khăn gian khổ đến đâu, ngời thợ mỏ hàng đầu, sáng tạo hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đợc giao Những đóng góp ngành Than có vị trí quan trọng giai đoạn đất n ớc vào thời kỳ công nghiệp hoá, đại hoá Từ năm 1989 ngành than đà lâm vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 1994, ngành than cha khỏi đợc khủng hoảng mà phải gặp nhiều khó khăn Thị trờng than suy giảm ngày mạnh, ngành than vốn đà thiếu nguồn tài trợ lại bị cắt giảm, nguồn ngân sách nhà nớc cấp, chí khấu hao phải nộp ngân sách Thêm vào mỏ than thu hẹp sản xuất, giảm mạnh khối lợng bốc đất đào lò, để lại hậu khó khắc phục cho năm sau Cũng giai đoạn hàng loạt đơn vị khai thác đợc cấp phép, hầu hết đơn vị đơn vị khai thác nhỏ lẻ, không đạt tiêu chuẩn, lực khai thác Hậu việc khai thác doanh nghiệp Nhà nớc trở nên vô tổ chức, doanh nghiệp Nhà nớc giành giật tài nguyên, tranh giành thị trờng lẫn đua chen xuất làm cho giá than nớc giảm xuống cách giả tạo Đặc biệt nạn khai thác than trái phép đà nảy sinh phát triển đến mức nguy hiểm dẫn đến nhiều hậu nghiêm trọng, phải kể đến: lÃng phí tài nguyên, ô nhiễm môi trờng, xáo trộn đời sống công nhân ngành Mỏ nhiều hậu khác vùng than Quảng Ninh số địa điểm khai thác nớc Trớc tình hình đó, thủ tớng Chính phủ đà ban hành Quyết định: 381/TTg ngày 27/7/1994 Chỉ thị 382/TTg ngày 28/7/1994 xắp xếp tổ chức lập lại trật tự 1 khai thác kinh doanh than, tạo sở pháp lý tiền đề cho việc thành lập TVN, đ a ngành công nghiệp Than Việt Nam sang bớc phát triển Tổng công ty Than Việt Nam đợc thành lập theo Quyết định số: 563/TTg ngày 10/10/1994 Quyết định thành lập Tổng công ty Than Việt Nam, hoạt động từ ngày 01/01/1995 theo Nghị định 13 CP ngày 27/01/1995 Chính phủ qui chế tổ chức hoạt động Và Qui chế Tài Tổng công ty Than Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định 2208 QĐ-HĐQT Tổng công ty Than Việt Nam có tên viết tắt là: Than Việt Nam (TVN) Tên giao dịch quốc tế là: Vietnam National Coal Corporation, viết tắt là: Vinacoal Tổng công ty Than Việt Nam đợc thành lập sở tổ chức lại đơn vị ngành Than thuộc Bộ Năng lợng (cũ), công ty Than Quảng Ninh (trực thuộc UBND tỉnh Quảng Ninh) đơn vị quân đội làm than Quảng Ninh (tiền thân Công Ty Đông Bắc) Điều lệ tổ chức hoạt động Tổng công ty đợc Chính phủ ban hành Nghị định 13/CP ngày 21/01/1995 đà xác định Tổng công ty có 23 đơn vị thành viên có 15 doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập; 01 đơn vị hạch toán phụ thuộc 07 đơn vị nghiệp Nh vậy, mô hình giữ nguyên Công ty than khu vực (Công ty Than Hòn Gai, Công ty Than Cẩm Phả Công ty Than Uông Bí) công ty khác trực thuộc Bộ Năng lợng trớc Từ thành lập đến nay, cấu tổ chức Tổng công ty Than Việt Nam có nhiều thay đổi để phù hợp với yêu cầu quản lý tình hình Nhìn chung, khái quát thành 04 lần xếp, điều chỉnh lại mô hình sản xuất nh sau: * Lần xếp điều chỉnh lần thứ nhất: Mô hình tổ chức TVN theo Nghị định 13/CP ngày 27/01/1995 đà bộc lộ nhiều nhợc điểm Cụ thể số mỏ có qui mô lớn, nhiều tài sản nhiều lao động lại bị hạch toán phụ thuộc vào đơn vị thành viên nên không phát huy đ ợc quyền tự chủ sản xuất kinh doanh Đồng thời, theo mô hình Công ty Than khu vực Hòn Gai, Uông Bí, Cẩm Phả trở thành cấp trung gian làm tăng chi phí quản lý có phần làm trì trệ điều hành Xuất phát từ phân tích Tổng công ty đà tham khảo ý kiến đơn vị thành viên đề nghị Chính phủ cho điều chỉnh mô hình tổ chức TVN thay cho Nghị đinh 13/CP Theo Nghị định 27/CP mô hình tổ chức Tổng công ty 2 Than gồm 46 đơn vị thành viên có 32 doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập, doanh nghiệp thành viên hạch toán phụ thuộc 11 đơn vị nghiệp thành viên * Lần xếp, điều chỉnh thứ hai: Cuối năm 1997, Tổng công ty đà đề nghị Thủ tớng Chính phủ cho tách mỏ hầm lò: Hà Lầm, Thống Nhất, Mông Dơng, Khe Chàm khỏi Công ty Than Hòn Gai, Công ty Than Cẩm Phả để chuyển thành doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập Tổng công ty; chuyển Xí nghiệp tuyển Than Hòn Gai thành doanh nghiệp hạch toán phụ thuộc Tổng công ty, chuyển công ty Than Cẩm Phả thành Công ty Xây dựng mỏ thành lập thêm Công ty Phát triển tin học Công nghệ Môi trờng, Trung tâm t vấn đầu t Than (sau đổi thành Công ty t vấn đầu t §iƯn - Than) Nh vËy, kĨ tõ ngµy 01/01/1998 vai trò trung gian công ty than khu vực không nữa, đơn vị sản xuất có điều kiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm khuôn khổ điều lệ Tổng công ty Một số đơn vị nghiệp: trờng dạy nghề bảo hiểm y tế ngành Than đà đợc Thủ tớng Chính phủ điều trực thuộc Bộ công nghiệp Bảo hiểm y tế Việt Nam * Lần xếp thứ ba: Thực hiƯn ChØ thÞ 20/TTg cđa Thđ tíng ChÝnh phđ vỊ việc đẩy mạnh xếp lại Doanh nghiệp nhà nớc Đợc chấp thuận Chính phủ, TVN tiến hành xếp lại tổ chức đơn vị thành viên nh sau: - Thực cổ phần hoá số đơn vị thành viên: cổ phần hoá công ty Phát triển công nghệ Môi trờng, cổ phần hoá Công ty Bia nớc giải khát thành Công ty Cổ phần Việt - Đức; cổ phần hoá Khách sạn Thanh Nhàn thuộc Công ty Xuất nhập Hợp tác quốc tế thành Công ty Cổ phần Thơng mại Du lịch Thanh nhàn; cổ phần hoá phận Công ty than Quảng Ninh thành Công ty Cổ phần than Tây Nam Đá Mài; Cổ phần hoá Xí nghiệp xây lắp Đông Anh thuộc Công ty Than Nội Địa thành Công ty Cổ phần Xây lắp Đông Anh - Thực xếp lại số đơn vị thành viên: Chuyển Xí nghiệp Vận tải Đa đón thợ mỏ trực thuộc Công ty Vật t Vận tải Xếp dỡ; hợp trờng dạy nghề Hòn Gai, Cẩm Phả thành trờng Hồng Cẩm; chuyển trờng dạy nghề, 03 trung tâm y tế trờng mầm non (Nhà trẻ, mẫu giáo) cho Bộ Công nghiệp quyền địa phơng quản lý 3 ``````Nh vậy, đến ngày 01/05/2000 Tổng công ty Than có 42 đơn vị thành viên, 35 đơn vị hạch toán độc lập; 03 doanh nghiệp thành viên hạch toán phụ thuộc 04 đơn vị nghiệp * Lần xếp điều chỉnh thứ t: - Thực định Thủ tớng Chính phủ, TVN đà tiếp nhận sáp nhập Tổng công ty Cơ khí Năng lợng Mỏ (gồm 05 đơn vị thành viên) vào TVN; tiếp nhận Công ty kinh doanh hàng xuÊt nhËp khÈu CÈm Ph¶ trùc thuéc UBND tØnh Qu¶ng Ninh làm thành viên TVN - Tiến hành bán 02 đơn vị là: Nhà máy bia VICCO - Sài Gòn thuộc công ty Than Miền Nam Công ty Bia nớc giải khát cho tập thể ngời lao động doanh nghiệp Cho đến nay, quy mô lĩnh vực hoạt động Tổng công ty ngày đợc mở rộng Hiện nay, TVN có 48 đơn vị thành viên, có 26 đơn vị trực tiếp sản xuất khai thác, chế biến than Thực Nghị Trung ơng III khoá IX tiếp tục xếp, đổi mới, phát triển nâng cao hiệu doanh nghiệp nhà nớc, TVN đà xây dựng phơng án tổng thể phát triển ngành Than đến năm 2010 năm Theo phơng án này, Tổng công ty chuyển sang hoạt động theo mô hình Công ty mẹ - Công ty con, có số công ty giữ nguyên hình thức sở hữu (Doanh nghiệp nhà nớc), lại phần lớn chuyển đổi hình thức sở hữu (Công ty cổ phần, công ty TNHH thành viên) TVN giữ phần chi phối số đơn vị quan trọng Về mô hình tổ chức, TVN đợc xếp hạng doanh nghiệp đặc biệt tổ chức theo mô hình Tổng công ty 91 Tổng công ty đợc quản lý HĐQT đợc điều hành TGĐ HĐQT ngời đại diện cho chủ sở hữu (Nhà nớc), có chức quản lý hoạt động Tổng công ty, chịu trách nhiệm phát triển Tổng công ty theo nhiệm vụ Nhà nớc giao Giúp việc cho HĐQT có ban kiểm soát văn phòng TGĐ điều hành: giúp việc TGĐ có số Phó TGĐ, văn phòng ban chức - Các đơn vị thành viên gồm có: 48 đơn vị thành viên, có 33 đơn vị hạch toán độc lập, 06 đơn vị hạch toán phụ thuộc 09 đơn vị nghiệp 4 Ngoài ra, Tổng công ty tham gia góp vốn, mua cổ phần 05 công ty liên doanh cổ phần Có thể khái quát mô hình tổ chức TVN hiƯn nh sau: (Phơ lơc sè 1) 2.1.1.2 Chức nhiệm vụ Tổng công ty Than ViƯt Nam TVN lµ doanh nghiƯp nhµ níc, cã t cách pháp nhân, hạch toán kinh tế tổng hợp; đợc Nhà nớc giao vốn, đất đai, tài nguyên phát triển vốn đợc giao; tự chủ tài chính, chịu TNHH dân trớc pháp luật hoạt động kinh doanh phạm vi số vốn Tổng công ty, có vốn Nhà nớc đầu t TVN chịu trách nhiệm tổ chức thăm dò, khai thác chế biến than, tổ chức mạng lới tiêu thụ than, thị trờng nội địa xuất than cho xây dựng đất nớc theo định hớng chiến lợc phát triển kinh tế - xà hội Nhà níc, theo nhiƯm vơ cđa Thđ tíng ChÝnh phđ giao cho Tổng công ty thời kỳ Tận dụng lực có, TVN thực kinh doanh đa ngành sở phát triển công nghiệp than ngành nghề đợc đăng ký kinh doanh theo qui định pháp luật TVN chịu kiểm tra, giám sát mặt tài Bộ Tài với t cách quan quản lý Nhà nớc đại diện chủ sở hữu vốn tái sản Nhà nớc doanh nghiệp theo uỷ quyền Chính phủ Đơn vị thành viên chịu kiểm tra, giám sát Tổng công ty theo nội dung đà qui định điều lệ Tổng công ty Quy chế Tổng công ty, đồng thời chịu kiểm tra giám sát quan nhà nớc hoạt động tài chính, quản lý vốn tài sản Nhà nớc 2.1.1.3 Ngành nghề kinh doanh Tổng công ty Than ViƯt Nam Ngµnh nghỊ kinh doanh chÝnh cđa Tỉng công ty tìm kiếm, thăm dò, khảo sát thiết kế, khai thác chế biến tiêu thụ than Bên cạnh đó, Tổng công ty đợc Nhà nớc cho phép kinh doanh ngành nghề sau: - Công nghiệp điện: đầu t, xây dựng, khai thác vận hành nhà máy nhiệt điện đốt than, cung cấp điện lên điện lới quốc gia - Cơ khí: sửa chữa, lắp ráp, chế tạo sản phẩm khí, xe vận tải, xe chuyên dùng, thiết bị mỏ, thiết bị điện, thiết bị chịu áp lực thiết bị công nghiệp khác - Vật liệu nổ công nghiệp: đầu t, sản xuất, cung ứng, xuất nhập loại vật liệu nổ công nghiệp, cung ứng dịch vụ khoan nổ mìn, dịch vụ liên quan đến sử dụng vật liệu nổ công nghiệp - Cảng biển, bến thuỷ nội địa vận tải đờng bộ, đờng sắt, đờng thuỷ 5 - Sản xuất cung ứng xi măng vật liệu xây dựng - Xây dựng công trình công nghiệp dân dụng, xây lắp đờng dây trạm điện - Sản xuất kinh doanh hàng tiêu dùng - Cung cấp dịch vụ đo đạc, đồ, thăm dò địa chất, t vấn đầu t, thiết kế, khoa học công nghệ, tin học, thơng mại, khách sạn, du lịch, hàng hải 2.1.2 Vị trí Tổng công ty Than ViƯt Nam nỊn kinh tÕ qc d©n Tríc TVN đợc thành lập, ngành than Việt Nam bao gồm: đơn vị sản xuất, khai thác kinh doanh than thuộc Bộ Năng lợng (cũ); đơn vị sản xuất than thuộc quân đội (nay Công ty Đông Bắc), đơn vị sản xuất kinh doanh than thuộc địa phơng (nh tỉnh Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hà Bắc ) Trên sở đơn vị này, Chính phủ đà định thành lập TVN Theo quy định Điều lệ hoạt động Tổng công ty Than Việt Nam, ban hành Nghị định 27-CP ngày 06/05/1996, TVN đợc Chính phủ giao nhiệm vụ đơn vị chủ lực hoạt động sản xuất, khai thác kinh doanh Ngành than Thật vậy, sản lợng than toàn ngành Than đến 97% TVN khai thác, số lại (khoảng 3% tổng sản lợng) đơn vị nhỏ lẻ thuộc số địa phơng thuộc số công ty gang thép quản lý, nhng sản lợng than đợc sản xuất đơn vị chủ yếu để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng đơn vị chủ quản, nguyên tắc không đợc mua bán thị trờng Thêm vào lĩnh vực kinh doanh xuất than, Tổng công ty đà thiết lập quan hệ mua bán với 30 nớc giới, sản phẩm than antraxit Hòn Gai TVN cung cấp đà có uy tín khách hàng giới Hiện toàn khối lợng than xt khÈu cđa ViƯt Nam lµ TVN thùc Với tiềm lực đủ mạnh kinh tế - kỹ thuật, với đội ngũ cán công nhân có trình độ, tay nghề cao, TVN có khả đáp ứng tốt nhu cầu than cho toàn nỊn kinh tÕ níc, gãp phÇn thùc hiƯn tèt việc đảm bảo vấn đề an ninh lợng cho qc gia Nh vËy, cã thĨ nãi TVN cã vÞ trí đặc biệt quan trọng ngành Than Việt Nam doanh nghiệp nhà nớc xơng sống ngành Than Việt Nam 2.1.3 Hoạt động sản xuất kinh doanh Tổng công ty Than Việt Nam Sau gần 10 năm hoạt động phát triển, TVN đà có đóng góp đáng kể cho kinh tế quốc dân Tuy chịu nhiều tác động từ môi trờng nhng nhìn chung hoạt 6 động sản xuất kinh doanh Tổng công ty đà có bớc phát triển bền vững ổn định, năm qua TVN đà thu đợc kết chủ yếu sau: Biểu 1: Kết tiêu SXKD chủ yếu TVN giai đoạn 1998-2002 Năm Năm Năm Năm 1.000tấn -nt-nt-nt1.000 m3 1998 13.688 11.643 10.540 2.970 40.400 1999 9.952 8.100 9.965 3.224 23.900 2000 12.200 10.800 11.520 3.250 34.100 2001 14.566 12.889 13.022 4.267 46.800 1.000 m 66 48 69 92 124 4.361 4.137 4.875 2.953 2.851 3.115 151.8 159 203 6.537 3.914 264.8 7.184 4.508 322 Chỉ tiêu Đơn vị tính 1-Than nguyên khai 2-than 3-Than tiêu thụ Trong đó: Xuất 4-Bóc đất đá 5-Đào lò chuẩn bị SX 6-Doanh thu Trong DT từ than 7-Nộp ngân sách 8-Lợi nhuận trớc thuế 9- TNBQ đầu ngời Tỷ đồng -nt-nt- Năm 2002 16.862 15.010 14.700 5.500 63.300 -nt- 60 5,7 20,279 176 301 1.000®/ng/th 897 857 1.066 1.450 1.658 Nguồn: Tổng hợp báo cáo kết SXKD hàng năm cuả TVN Qua bảng số liệu ta thấy từ năm 1998 trở TVN trì đợc nhịp độ sản xuất với sản lợng khai thác than nguyên khai trung bình 10 triệu tấn/năm Trong lịch sử phát triển ngành than từ năm 1996 trở trớc, ngành than cha sản xuất khai thác đợc vợt số 10 triệu (năm 1995 sản lơng than lầ 5,6 triệu tấn) Do với mục tiêu sản xuất than đạt 10 triệu vào năm 2000 nh Nghị Đại hội Đảng lần thứ VIII đà nêu TVN đà hoàn thành sớm so với kế hoạch đà đặt Năm 1998, sản lợng than nguyên khai đà đạt đợc 13,6 triệu với hệ số thu hồi tài nguyên đạt tới 85%; thực với lực khai thác sẵn có năm 1998, Tổng công ty khai thác 14 triệu tấn/ năm, nhiên tiêu thụ cha có điều kiện tăng lên, để giảm áp lực lợng than tồn kho, giảm cân đối giữ lợng cung cầu, Tổng công ty đà điều chỉnh sản xuất cho phù hợp với kế hoạch tiêu thụ, tập trung máy móc thiết bị cho công tác kỹ thuật (bốc đất đá, đào lò, xây dựng bản, đào lò chuẩn bị sản xuất) để gối đầu cho năm sau 7 Trong năm 1998-1999, dới tác động khủng hoảng tài tiền tệ khu vực, nhìn chung nhu cầu tiêu dùng than nớc giới tăng chậm, chí thu hẹp lại tình trạng cung đà vợt cầu, Ngành than nh ngành kinh tế khác đất nớc không tránh khỏi tác động khủng hoảng Đến năm 2000, thị trờng tiêu thụ than bắt đầu đợc khôi phục nên tình hình sản xuất Tổng công ty đà dần vào ổn định Nhìn chung nhiều khó khăn giá bán, hạn chế vốn đầu t nhng năm 2000, Tổng công ty đà hoàn thành tiêu kế hoạch đề có mức tăng trởng cao so với năm 1999 Tổng công ty đà hoàn thành tiêu kế hoạch tiêu thụ đến đâu sản xuất đến đến năm 2000 lợng than tồn kho từ năm trớc để lại đà giảm xuống khoảng 1,4 triệu than loại (trong than thành phẩm chiếm khoảng 65%), cân đối sản xuất tiêu thụ đợc cải thiện theo hớng tích cực Đối với hoạt động sản xuất than, sản xuất tăng trởng, đồng thời từ đầu Tổng công ty đà có chế điều hành để mỏ u tiên việc làm cho đơn vị ngành, hạn chế thuế năm 2000 sản xuất khí sản xuất khác (sản xuất vật liệu xây dựng, vật liệu nổ công nghiệp ) tăng Về sản xuất khí, trừ nhà máy khí Hòn Gai gặp nhiều khó khăn, đơn vị lại đều đạt mức tăng trởng Sản xt cung øng vËt liƯu nỉ c«ng nghiƯp thùc hiƯn hoàn thành 120% kế hoạch, đạt mức tăng trởng gần 30% so với năm 1999 Sản lợng than năm 2001 tiếp tục đợc tăng lên, bên cạnh nguyên nhân việc đẩy mạnh tiêu thụ nhng phải khẳng định từ năm 2001 trở Tổng công ty đà mạnh dạn đầu t ứng dụng tiến KHKT vào sản xuất nhờ suất lao động đà đợc tăng lên Tổng công ty đà đa cột chống thuỷ lực đơn giá chống thuỷ lực di động vào thí điểm số mỏ hầm lò lớn, có địa hình khai thác ổn định nh: mỏ Thống nhất, mỏ Hà lầm để dần thay gỗ chống lò từ triển khai rộng đơn vị thành viên Điều đà mở triển vọng cải thiện tiêu kinh tế kỹ thuật vầ đặc biệt kinh tế cho việc khai thác vỉa dày 10m dốc ®Õn 450; gi¶m tỉn thÊt than tõ 40% ®Õn 50% xuống 30% chí 15% đến 20%; giảm tiêu hao gỗ chống lò từ 40% đến 50% m 3/1000tÊn than xuèng cãn 10% ®Õn 15% m3/1000 tÊn than; giảm dăm gỗ lẫn than, đặc biệt làm cho lò thông thoáng hơn, an toàn hơn, lao động ngời thợ lò nặng nhọc Đặc biệt tháng 8 5/2001, Tổng công ty than đà đa máy khấu than vào thí điểm mỏ than Nam Mẫu Qua thực tế khai thác than phơng pháp đà thấy đợc u điểm suất cao, giảm đợc số lao động khai thác trực tiếp, tăng độ an toàn cho mỏ than có độ sâu lớn có khả cháy nổ cao Hiện nay, Tổng công ty có phơng pháp áp dụng rộng rÃi phơng pháp khai thác máy khấu than đơn vị thành viên có mỏ hầm lò Tổng công ty Ngoài ra,Tổng công ty áp dụng nhiều sáng kiến khoa học vào khai thác Tổng công ty đà nghiên cứu sản xuất thành công thuôc nổ ANFO chịu nớc thuốc nổ AH1 có độ an toàn cao mỏ hầm lò lộ thiên, thay cho thuốc nổ nhũ t ¬ng nhËp khÈu tõ óc Xëng s¶n xt thc nỉ với công suất 30 ngàn tấn/năm đợc trang bị công nghệ thiết bị tiên tiến đại Mỹ ấn độ, đà đáp ứng kịp thời cho nhu cầu sản xuất làm giảm chi phí cho công tác khoan nổ mìn mỏ lộ thiên Thêm vào đó, Tổng công ty đà trọng đầu t thêm phơng tiện khai thác, phơng tiện vận tải, bốc rót có trọng tải lớn từ tăng suất bóc đất đá suất khai thác than Năm 2001, đời sống thợ mỏ đà đợc nâng cao, bên cạnh việc cải thiện điều kiện lao động, Tổng công ty đà trọng vào công tác an toàn bảo hộ lao động nên thợ mỏ đà yên tâm sản xuất, gắn bó với công việc Đặc biệt thu nhập bình quân đầu ngời tăng nhanh so với năm 2000, thu nhập bình quân Tổng công ty đạt mức 1,45 triệu đồng/ ngời/ tháng, thu nhập bình quân khối sản xuất than đạt xấp xỉ 1,6 triệu đồng/tháng Tiếp tục phát huy kết đạt đợc năm 2001, nhng năm 2002 công ty bớc vào sản xuất bối cảnh có nhiều khó khăn Đặc biệt nhu cầu thị trờng nớc trở nên bÃo hoà tăng chậm, sách kích cầu Nhà nớc đà đợc áp dụng thu đợc kết bớc đầu Thêm vào ®ã, viƯc Tỉng c«ng ty tiÕp nhËn Tỉng c«ng ty Cơ khí Năng lợng & Mỏ (cũ) sát nhập theo Quyết định Thủ tớng Chính phủ gây cho TVN không khó khăn, đặc biệt Tổng công ty phải toán khoản lỗ 80 tỷ đồng Tổng công ty Cơ khí Năng lợng & Mỏ trớc để lại, đồng thời sức ép vấn đề việc làm cho gần ngàn lao động Tổng công ty Cơ khí Năng lợng & Mỏ chuyển sang Với mục tiêu An toàn - Hiệu - Phát triển, tập thể lÃnh đạo cán công nhân viên Tổng công ty đà cố gắng, nỗ lực vợt lên khó khăn, bám sát thị trờng, mạnh 9 dạn áp dụng rộng rÃi sáng kiến KHKT vào sản xuất nên đến hết năm 2002, Tổng công ty đà thu đợc kết đáng mừng Đặc biệt, Tổng công ty đà ban hành chế điều hành kế hoạch năm 2002 đà tạo điều kiện thuận lợi tạo quyền chủ động cho doanh nghiệp thành viên hoạt động sản xuất kinh doanh Cơ chế diều hành kế hoạch năm 2002 đợc hình thành theo nguyên tắc: Khoán chi phí sản xuất, tiêu thụ than, khoán doanh thu khoán lÃi định mức cho đơn vị thành viên sản xuất than; điều hành kế hoạch thị trờng nội Tổng công ty, đồng thời với quy chế quản lý cán bộ, quy chế trả lơng đà tạo động lực mạnh mẽ giải phóng sức sản xuất, đơn vị thành viên chủ ®éng tỉ chøc s¶n xt kinh doanh, tiÕt kiƯm chi phí, nâng cao hiệu sản xuất kinh doanh, công ty tự cân đối đợc hoạt động tài có lÃi, riêng Tổng công ty khí nhập đà thoát khỏi khó khăn đà tồn đọng từ nhiều năm Nhìn chung kết thúc năm 2002, tiêu sản xuất kinh doanh hoàn thành kế hoạch đề từ 10% đến 30% Về sản lợng than nguyên khai đạt 16,8 triệu tấn, 110% kế hoạch tăng 16% so với năm 2001 Hệ số thu hồi than đà đợc nâng cao (hệ số thu hồi xấp xỉ 90%), sản lợng than đạt 15 triệu tấn, 115% kế hoạch Và đặc biệt công tác tiêu thụ đợc Tổng công ty quan tâm đạo thờng xuyên, thị trờng tiêu thụ đà đợc mở rộng, khối lợng tiêu thụ nhanh (gần 15 triệu tấn/năm, tiêu thụ nớc 9,5 triệu tấn) đà tạo động lực cho sản xuất phát triển Bóc đất đá 63,3 triệu m 3, đào lò đợc 124 ngàn m tăng 32% so với năm 2001 Riêng thu nhập ngời lao động lần đà vợt qua số 1,5 triệu đồng/tháng, thu nhập sản xuất than 1,64 triệu đồng/ngời/tháng Sản xuất than phát triển đà thúc đẩy hoạt động khác phát triển theo Giá trị sản xuất khí năm 2002 đạt 252 tỷ đồng, đóng góp vào doanh thu 280 tỷ đồng, tăng 35% so với năm 2001 Sản xuất vật liệu nổ công nghiệp đạt 14 ngàn tấn, tăng 75% so với năm 2001 Giá trị sản xuất vật liệu nổ công nghiệp 207 tỷ đồng góp vào doanh thu 418 tỷ đồng đạt 141% kế hoạch Hoạt động sản xuất vật liệu xây dựng có bớc tiến Năm 2002 đà sản xuất tiêu thụ đợc 145 ngàn xi măng 23,8 triệu viên gạch loại, đạt doanh thu 108 tỷ đồng, tăng 10% so với năm 2001 Tóm lại, qua phân tích kết hoạt động sản xuất kinh doanh TVN đặc biệt hoạt động sản xuất khai thác than giai đoạn 1998 - 2002 ta thấy thị trờng có nhiều biến động đà tác động tiêu cực đến hoạt động Tổng công ty, đà làm 10 10 ợng hàng bán kỳ (trừ hàng thuộc diện ứ đọng, kém, phẩm chất) đảm bảo doanh nghiệp kinh doanh có hiệu b Thu nhập từ hoạt động đầu t tài bao gồm khoản phải thu: Từ hoạt động liên doanh, liên kết, góp vốn cổ phần, lÃi tiền gưi, l·i tiỊn cho vay ph¸t sinh tõ ngn vèn đầu t xây dựng bản, tiền lÃi trả chậm cho việc bán hàng trả góp; tiền hỗ trợ lÃi st tiỊn vay cđa Nhµ níc kinh doanh (nÕu có); thu từ hoạt động mua bán chứng khoán (công trái, trái phiếu, tín phiếu, cổ phiếu) Từ hoạt động nhợng bán ngoại tệ thu nhập chênh lệch tỷ giá nghiệp vụ ngoại tệ theo qui định chế độ tài Hoàn nhập số d khoản dự phòng giảm giá chứng khoán Tiền cho thuê tài sản doanh nghiệp cho thuê tài sản hoạt động kinh doanh thờng xuyên c Thu nhập từ hoạt động bất thờng là: khoản thu từ hoạt động kinh doanh xảy không thờng xuyên nh khoản thu: thu từ bán vật t, hàng hoá tài sản dôi thừa, bán công cụ dụng cụ đà phân bổ hết giá trị, bị h hỏng không cần sử dụng, khoản phải trả nhng không trả đợc nguyên nhân từ phía chủ nợ - Doanh nghiệp có phát sinh doanh thu ngoại tệ phải qui đổi đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch thị trờng ngoại tệ liên ngân hàng, Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam công bố thời điểm phát sinh - Toàn doanh thu kỳ phải có hoá đơn, chứng từ hợp lệ chứng minh phản ánh đầy đủ vào sổ kế toán doanh nghiệp theo chế độ kế toán hành Nghiêm cấm để khoản thu nhập sổ sách kế toán Để đánh giá đợc đầy đủ chế quản lý doanh thu Tổng công ty, ta xem xÐt biĨu tỉng hỵp doanh thu sau: 13 13 Biểu 2: Biểu tổng hợp doanh thu Tổng công ty than Việt Nam Đơn vị tính: triệu đồng Tên tiêu Năm 2000 Thực % tăng so Năm 2001 Thực % tăng so Năm 2002 Năm 2003 Thực % tăng so ớc tính với năm Doanh thu toàn ngành a.Doanh thu từ HĐSX kinh doanh - Doanh thu tõ sx than - Doanh thu ngoµi than b.Doanh thu từ hoạt động khác -Doanh thu từ hoạt động tài -Doanh thu từ hoạt động bất thờng với năm với năm 1999 17,80 20,20 9,30 46,10 81,50 -324,30 15,50 2000 34,09 32,76 26,88 43,27 404,55 -155,75 -29,98 2001 22,44 22,31 20,31 25,47 31,77 50,64 20,12 4.874.843 4.857.362 3.115.373 1.741.989 17.481 -60.395 77.876 (Nguån: Ban KÕ to¸n - Thống kê -Tài TVN) 14 14 6.536.671 6.448.470 3.952.672 2.495.798 88.201 33.672 54.529 8.003.236 7.887.016 4.755.656 3.131.360 116.220 50.722 65.498 7.622.000 7.502.000 4.619.000 2.873.000 120.000 51.000 69.000 Qua biĨu tỉng hỵp doanh thu cđa TVN cã thĨ thÊy: Tổng doanh thu toàn ngành TVN tăng lên qua năm, năm 2000 đạt 4.874.843 triệu đồng, tăng 17,8% so với năm 1999; năm 2001 đạt 6.536.671 triệu đồng, tăng 34,09% so với năm 2000; năm 2002 đạt 8.003.236 triệu đồng, tăng 22,44% so với năm 2001 Để đạt đợc thành nhờ nỗ lực toàn ngành: đẩy mạnh tiếp thị, mở rộng hệ thống phân phối than, vật liệu nổ công nghiệp, thơng mại dịch vụ du lịch đến khắp khu vực nớc, tạo thuận lợi cho khách hàng, kích thích sản xuất phát triển Đặc biệt hoạt động xuất than đà đợc đẩy mạnh trở thành yếu tố then chốt để điều chỉnh quan hệ cung cầu từ sản xuất thừa sang sản xuất đủ cho nhu cầu thị trờng, tạo lực cho ngành than Riêng năm 2003 doanh thu ớc tính giảm xuống 7.622.000 triệu đồng, nguyên nhân tình hình giới có nhiều biến động thị trờng xuất cha ổn định có xu hớng thay đổi chủng loại than khó sản xuất, chiến tranh Irắc, dịch sars nhân tố ảnh hởng đến kinh tế nớc ta nh ngành than, bên cạnh giá bán than cho số ngành sản xuất (đạm, xi măng ) cha đợc giải kịp thời Trong tổng doanh thu Tổng công ty doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh chiếm tỷ trọng 98% so với tổng doanh thu toàn ngành Trong đó, doanh thu từ sản xuất kinh doanh than chiếm tỷ trọng 60% tổng doanh thu toàn ngành Điều cho thấy, sản xuất than ngµnh mịi nhän hay lµ lÜnh vùc then chèt cđa TVN Thu từ hoạt động khác chiếm tỷ trọng nho so víi tỉng doanh thu, cao nhÊt lµ 1,57% vào năm 2003 Trong đó, thu từ hoạt động tài tăng qua năm, năm 2000 là: (-60.395) triệu đồng; năm 2001 là: 33.672 triệu đồng; năm 2002 là: 50.722 triệu đồng Điều cho thấy tình hình tài toàn ngành ngày cải thiện nhờ điều chỉnh tốt quan hệ cung cầu, nhờ hợp tác giúp đỡ nhiều đơn vị thành viên hợp tác hiệu Tổng công ty với Ngân hàng Th ơng mại 2.2.2 Nội dung chế quản lý chi phí Chi phí phát sinh năm tài Tổng công ty bao gồm chi phí đơn vị thành viên, chi phí chung Tổng công ty chi phí quan Tổng công ty (sau đà trừ chi phí hoàn chuyển nội bộ) Chi phí chung Tổng công ty gồm dịch vụ xuất than, dÞch vơ thu xÕp tÝn 15 15 dơng, kinh doanh cớc tàu, dịch vụ bán hàng cho hộ trọng điểm, chênh lệch tỷ giá ngoại tệ chi khác (nếu có) Khoản chi phí quản lý Tổng công ty bao gồm: chi tiêu cho máy Tổng công ty, trung tâm cấp cứu mỏ, chi phí thờng xuyên theo định mức Nhà nớc qui định ngân sách cấp không đủ cho đơn vị hành nghiệp nh: trung tâm y tế, trung tâm phục hồi chức năng, trung tâm đào tạo nguồn nhân lực quản lý, trờng đào tạo, Viện khoa học công nghệ Mỏ, Viện khí lợng Mỏ Chi phí quản lý Tổng công ty đợc huy động từ đơn vị thành viên, mức huy động hàng năm TGĐ xây dựng trình HĐQT phê duyệt Tổng công ty quản lý sử dụng khoản chi theo chế độ hành, số chi thực tế thấp nguồn huy động số d đợc chuyển sang năm sau để giảm vào mức trích năm sau, cao bổ sung vào mức trích năm sau * TGĐ xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật chuyên ngành chủ yếu trình HĐQT cấp có thẩm quyền phê duyệt để làm điều hành sản xuất quản lý chi phí theo qui định hành - Tổng công ty đăng ký mức lao động với lao động thơng binh xà hội sở định mức lao động đà đăng ký chế độ tiền lơng Nhà nớc qui định, TGĐ xây dựng đơn giá tiền lơng loại hình sản xuất kinh doanh, dịch vụ trình HĐQT, HĐQT phê duyệt sau có ý kiến thoả thuận văn Bộ lao động th ¬ng binh x· héi - H§QT ủ qun cho TG§ duyệt đơn giá tiền lơng cho đơn vị thành viên Trớc giao đơn giá tiền lơng cho đơn vị thành viên TGĐ trao đổi với ban chấp hành Công đoàn Tổng công ty - TGĐ xây dựng Quy chế trả tiền lơng phân phối thu nhập Tỉng c«ng ty (cã ý kiÕn tham gia ban chấp hành Công đoàn Tổng công ty) trình HĐQT ban hành + TGĐ gửi thoả thuận đơn giá tiền lơng Bộ lao động Thơng binh xà hội, cho cục thuế Tỉnh thành phố trực thuộc Trung ơng, nơi TGĐ đóng trụ sở để làm xây dựng quỹ tiền lơng thực đơn vị thành viên -TGĐ phê duyệt định mức kinh tế - kỹ thuật, định mức lao động, định mức chi phí gián tiếp (trong có chi phí quản lý công ty có đơn vị trực thuộc), quy chÕ sư dơng q tiỊn l¬ng, tiỊn thëng l¬ng đơn vị thành viên Đơn vị 16 16 thành viên phải toán sử dụng vật t chủ yếu quỹ tiền lơng hàng năm với Tổng công ty lập báo cáo tài năm *Đối với khoản chi vợt định mức đợc duyệt phải xác định trách nhiệm phơng án xử lý HĐQT uỷ quyền việc xử lý khoản chi vợt định mức (không bao gồm chi quỹ tiền lơng, chi đầu t xây dựng khoản chi có định mức Nhà nớc) ban hành nh sau: Dới 5%: Giám đốc đơn vị thành viên định xử lý; Từ 5% đến dới 10%: TGĐ định xử lý; Từ 10% trở lên HĐQT định xử lý Giám đốc, TGĐ, HĐQT chịu trách nhiệm trớc cấp trớc pháp luật định xử lý Chi phí toàn Tổng công ty đợc thể qua biĨu vµ biĨu 4: BiĨu 3: BiĨu tỉng hợp chi phí theo ngành TVN Đơn vị: triệu đồng Tên tiêu Chi phí toàn ngành a.Chi từ H§SX kinh doanh - Chi tõ sx than - Chi phí than b.Chi từ hoạt động khác -Chi từ hoạt động tài -Chi từ hoạt động bất thờng Năm 2000 Năm 2001 4.854.564 6.360.077 4.699.068 6.162.115 2.987.889 3.702.647 1.711.179 2.459.468 155.496 197.962 95.782 146.098 59.714 51.864 Năm 2002 7.655.843 7.436.133 4.358.331 3.077.802 219.710 168.480 51.230 Ước năm 2003 7.321.144 7.090.096 4.269.868 2.820.228 221.048 170.372 50.676 (Nguån: Ban KÕ toán - Thống kê -Tài TVN) Qua biểu cho thấy: chi phí toàn ngành TVN tăng lên tơng ứng với doanh thu Trong chi cho hoạt động tài tăng qua năm, năm 2000 là: 95.782 triệu đồng; năm 2001 là: 146.098 triệu đồng, tăng 53,52% so với năm 2000; năm 2002 là: 168.480 triệu đồng; tăng 15,32% so với năm 2001 Điều cho ta thÊy møc chi cđa Tỉng c«ng ty cho hoạt động tài ngày lớn, thể trình quản lý kinh doanh, quản lý tài số đơn vị cha chặt chẽ khối thơng mại dịch vụ, biểu d vay ngân hàng lớn, công nợ cao, nợ khó đòi nhiều, tồn kho lớn, tiềm Èn kh«ng Ýt rđi ro 17 17 BiĨu 4: BiĨu tổng hợp chi phí theo loại chi phí TVN Đơn vị: triệu đồng Chỉ tiêu Tổng chi toàn ngành - Giá vốn hàng bán - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp - Chi khác Năm 2000 Thực Tỷ trọng (%) Năm 2001 Thực hiÖn Tû träng (%) 4.854.564 4.090.901 430.458 318.805 14.400 6.360.077 5.414.002 517.789 419.365 8.921 100 84,27 8,87 6,57 0,30 Nguån: Ban Kế toán - Thống kê -Tài TVN 18 18 100 85,12 8,14 6,59 0,14 Năm 2002 Thực hiÖn Tû träng (%) 7.655.843 100 6.514.233 85,09 574.659 7,51 560.973 7,33 5.978 0,08 Qua biÓu cho thÊy: tû träng chi phÝ qu¶n lý doanh nghiƯp so víi tỉng chi toàn ngành tăng lên, năm 2000 là: 318.805 triệu đồng, chiếm 6,57% so với tổng chi; năm 2001 là: 419.365 triệu đồng, chiếm 6,59% so với tổng chi; năm 2002 là: 560.793 triệu đồng, chiếm 7,33% so với tổng chi Trong năm qua Tổng công ty ngày trọng chi cho y tế đảm bảo sức khoẻ cho ngời công nhân; đổi công nghệ mỏ hầm lò đổi thiết bị mỏ lộ thiên đảm bảo an toàn tăng lực khai thác mỏ; tích cực đầu t cho việc giáo dục đào tạo đội ngũ cán quản lý doanh nghiệp, để thực bốn mục tiêu cao Tổng công ty An toàn cán quản lý huy 2.2.3 Nội dung chế quản lý phân phối lợi nhuận Lợi nhuận Tổng công ty bao gồm: - Lợi nhuận doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập - Phần kinh doanh trực tiếp Tổng công ty bao gồm: phần kết d doanh thu chi phí doanh nghiệp thành viên hạch toán phụ thuộc, đơn vị hạch toán báo sổ, lợi nhuận đợc chia từ phần vốn Nhà nớc từ doanh nghiệp khác lợi nhuận kinh doanh trực tiếp (nếu có) Nguyên tắc xác định khoản lợi nhuận phân phối lợi nhuận: - Lợi nhuận doanh nghiệp thành viên khoản chênh lệch tổng doanh thu giấ thành toàn sản phẩm, hàng hoá dịch vụ trongnăm tài doanh nghiệp bao gồm loại thuế theo luật định (trừ thuế thu nhập doanh nghiƯp, th thu nhËp cđa ngêi cã thu nhËp cao) hoạt động kinh doanh; chi phí hoạt động tài chính; chi phí hoạt động khác - Lợi nhuận thùc hiƯn cđa doanh nghiƯp sau ®· nép th thu nhập doanh nghiệp đợc phân phối nh sau: Bù khoản lỗ năm trớc khoản lỗ không đợc trừ vào lơi nhuận trớc thuế; Trích tiền sử dụng vốn Nhà nớc theo chế độ hành; Trả khoản tiền phạt vi phạm Pháp luật Nhà nớc thuộc trách nhiệm doanh nghiệp Trừ khoản chi phí thực tế đà chi nhng không tính vào chi phí hợp lý xác định thu nhập chịu thuế Chia lÃi cho đối tác góp vốn theo hợp đồng hợp tác kinh doanh (nếu có) 19 19 Phần lợi nhuận lại sau đà trừ khoản (1) đến (5) doanh nghiệp đợc trích lập quỹ qui định qui chế tµi chÝnh cđa TVN Thđ tơc vµ thêi gian trích lập quỹ: sở báo cáo tài quý, năm số lợi nhuận thực hiện, doanh nghiệp nộp thuế theo luật định Số lại doanh nghiệp thực phân phối tạm trích quỹ theo quy định Trích lập quỹ Tổng công ty: - Tổng công ty đợc trích lập xử dụng quỹ theo qui định Chính phủ hớng dẫn Bộ Tài A Các quỹ hình thành từ lợi nhuận: 1.Quỹ đầu t phát triển: - Quỹ đợc hình thành từ nguồn: trích nộp từ lợi nhuận sau thuế năm doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập trích từ lợi nhn kinh doanh trùc tiÕp cđa Tỉng c«ng ty - Quỹ đầu t phát triển đợc dùng để đầu t tập trung phát triển kinh doanh (kể trờng hợp góp vốn liên doanh, góp vốn cổ phần, mua cổ phiếu); bỏ vốn điều lệ Tổng công ty đơn vị thành viên nhằm phát triển kinh doanh theo định hớng chiến lợc Tổng công ty cần thiết xem xét cấp cho đơn vị hạch toán phụ thuộc Trờng hợp cần thiết, Nhà nớc điều động phần quỹ đầu t phát triển Tổng công ty để đầu t phát triển doanh nghiệp Nhà nớc khác Bộ tài sau đà thống với quan định thành lập Tổng công ty định việc điều động Quỹ dự phòng tài chính: - Quỹ đợc hình thành từ nguồn: Trích nộp từ lợi nhuận sau thuế năm doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập trích từ lợi nhn kinh doanh trùc tiÕp cđa Tỉng c«ng ty - Quỹ dự phòng tài đợc sử dụng để: bù đắp hỗ trợ trờng hợp thiệt hại vốn thiên tai, địch hoạ, rủi ro kinh doanh Tổng công ty đơn vị thành viên hạch toán độc lập để hỗ trợ cho đơn vị thành viên hạch toán độc lập khác bị rđi ro mÊt vèn lín, víi møc l·i st néi HĐQT định sở tham khảo mức lÃi suất Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam công bố thời kỳ 20 20 TGĐ thoả thuận với Giám đốc đơn vị thành viên lập phơng án huy động vốn báo cáo HĐQT phê duyệt Quỹ dự phòng trợ cấp việc làm: - Quỹ đợc hình thành từ nguồn trích nộp từ lợi nhuận sau thuế năm doanh nghiệp thành vviên hạch toán độc lập trích từ lợi nhuận kinh doanh trực tiếp Tổng công ty - Quỹ dự phòng trợ cấp việc làm dùng để: hỗ trợ đơn vị thành viên, máy quản lý điều hành Tổng công ty, để trợ cấp cho ngời lao động việc làm nguyên nhân khách quan Mức trợ cấp TGĐ định sau đà có ý kiến chủ tịch công đoàn Tổng công ty Quỹ khen thởng phúc lợi: - Quỹ đợc hình thành từ nguồn: trích nộp từ lợi nhuận sau thuế năm doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập, trích từ lợi nhuận kinh doanh trực tiếp Tổng công ty nguồn khác (nếu có) - Nội dung chi hai quĩ này: + Cấp cho đơn vị hạch toán phụ thuộc theo mức phân chia hai quỹ theo kết lợi nhuận kinh doanh hàng năm + Chi cho việc khen thởng hoạt động phúc lợi chung Tổng công ty + Chi cho hoạt động phúc lợi xà hội cán công nhân viên quan Tổng công ty B Các quỹ khác - C¸c q kh¸c (nÕu cã) ph¸t sinh phơc vơ cho sản xuất kinh doanh TGĐ lập phơng án trình HĐQT (thông qua) Sau có ý kiến văn quan Nhà nớc có liên quan TGĐ xây dựng qui chế quản lý, sử dụng quỹ tập trung Tổng công ty phù hợp với quy định hành Nhà nớc trình HĐQT phê duyệt Kết thúc năm tài TGĐ báo cáo HĐQT quĩ với lập báo cáo Tài Lợi nhuận, mức lơng bình quân năm tình hình thực nghĩa vụ Nhà nớc TVN đợc thể qua biĨu vµ 6: 21 21 BiĨu 5: BiĨu tổng hợp lợi nhuận trớc thuế toàn ngành Đơn vị: triệu đồng Tên tiêu Năm 2000 Năm 2001 20.279 158.293 127.484 30.809 -138.014 -156.176 18.162 176.594 286.625 250.025 36.600 -110.031 -112.426 2.395 Lợi nhuận toàn ngành a.LN từ HĐSX kinh doanh - LN tõ sx than - LN ngoµi than b.LN từ hoạt động khác - LN từ HĐ tài - LN từ HĐ bất thờng Năm 2002 Ước năm 2003 347.393 450.883 397.325 53.558 -103.490 -117.758 14.268 300.856 401.904 349.132 52.772 -101.048 -119.372 18.324 ( Nguån: Ban Kế toán - Thống kê -Tài TVN) Qua biĨu cho ta thÊy, tỉng lỵi nhn tríc th Tổng công ty năm 2000 20.279 triệu đồng, năm 2001 đạt 176.594 triệu đồng, tăng gần lần so với năm 2000; năm 2002 đạt 347.393 triệu đồng, tăng gần lần so với năm 2001; năm 2003 ớc tính tổng lợi nhuận trớc thuế đạt 300.856 triệu đồng, giảm so với năm 2002 Biểu 6: Một số kết tiêu SXKD chủ yếu khác TVN Đơn vị: triệu đồng Tên tiêu Lợi nhuận tríc th Lỵi nhn sau th Th thu nhập doanh nghiệp Nộp ngân sách Nhà nớc Thu nhập bình quân đầu ngời Năm 2000 Năm 2001 Năm 2002 20.279 12.187 8.092 203.000 1,066 176.594 147.729 28.865 265.000 1,450 347.393 256.104 91.289 322.000 1,658 Ngn: Tỉng hỵp báo cáo kết kinh doanh hàng năm TVN Qua biểu cho thấy: lợi nhuận Tổng công ty tăng lên rõ rệt năm 2000, 2002 2003 Tổng nộp Ngân sách Nhà nớc TVN không ngừng tăng lên qua năm: năm 2000 nộp vào NSNN 203.000 triệu đồng, năm 2001 nộp 265.000 triệu đồng, năm 2002 nộp 322.000 triệu đồng Thêm vào đó, Thu nhập bình quân đầu ngời tăng hàng năm, năm 2002 thu nhập bình quân đầu ngời đạt 1,658 triệu đồng Từ kết kinh doanh mà TVN đà đạt đợc năm qua đà cho thấy: TVN đà bớc ổn định phát triển Mặc dù, nhiều hạn chế tồn tại, nhng 22 22 năm qua, đặc biệt năm 2001 2002 đà đánh dấu cố gắng trởng thành vợt bậc TVN 2.3 Đánh giá chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận TVN 2.3.1 Những điểm phù hợp với mô hình tập đoàn kinh doanh: Thứ nhất, chế khoán chi phí, khoán doanh thu khoán lÃi định mức bớc đầu phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh chuyển sang mô hình tập đoàn Tổng công ty Than Việt Nam Hoạt động ngành than tổ chức thăm dò, khai thác chế biến than, tổ chức mạng lới tiêu thụ than thị trờng nội địa xuất than TVN đợc thành lập từ tháng 10/1994, trớc thời điểm này, ngành than đà sớm tiếp cận chế thị trờng Tuy nhiên, lúc hoạt động ngành than gặp nhiều khó khăn giá bán than nớc thấp, cha đủ mạnh để cạnh tranh thị trờng quốc tế Lợi nhuận ngành than vô tình đà chuyển sang ngành sử dụng than, công nhân mỏ vô hình lại chịu ơn ngành khác đà mua than theo đạo cán chủ quản Nghị Quyết Trung ơng III khoá IX đời nhằm nâng cao hiệu Doanh Nghiệp Nhà nớc Thực nghị Trung ơng III, Tổng công ty đà đổi chế quản lý nói chung chế quản lý chi phí nói riêng nhằm phát huy sức mạnh cuả công ty thành viên theo hớng vừa nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, vừa tăng cờng sức mạnh tập trung toàn Tổng công ty Để làm đợc điều Tổng công ty đà ban hành chế khoán chi phí Đối với sản xuất tiêu thụ than: Tổng công ty khoán chi phí việc khai thác, sàng tuyển, tiêu thụ than (dựa sở tiêu công nghệ, định mức kinh tế kỹ thuật) khoán lÃi định mức 3% cho công ty Phần chênh lệch doanh thu thực tế chi phí khoán, sau đà trừ lÃi định mức, đà đợc tập trung Tổng công ty chủ yếu để giành cho đầu t phát triển Bằng cách quản lý đó, Tổng công ty đà tạo đợc sân chơi chung, công công ty thành viên khai thác than có chi phí sản xuất khác nhau, giá bán sản phẩm loại thị trờng nh nhau; đồng thời tạo đợc nguồn vốn cho đầu t phát triển lâu dài Cái khác là, Tổng công ty đa chế, sau ngày toán tiền bán than cho Công ty sản xuất than để giúp quay vòng vốn lu động, giảm tiền vay ngân hàng Cơ chế 23 23 sáng tạo đà thực tạo đợc động lực thúc đẩy công ty thành viên chủ động điều hành sản xuất, nâng cao tinh thần trách nhiệm, tiết kiệm chi phí để dành lợi nhuận cao lÃi định mức (3%), mục tiêu chung Tổng công ty Đối với nội công ty thành viên: Tổng công ty đạo sản xuất kinh doanh theo kế hoạch, cho phép công ty sử dụng thành phẩm dịch vụ (nh phơng tiện khí, vật liệu nổ công nghiệp, vật liệu xây dựng, vật t, dịch vụ khác) theo giá hợp lý Nhờ vậy, năm 2002, Tổng công ty đà thu đợc kết đáng tự hào: tổng doanh thu toàn Tổng công ty đạt nghìn tỷ đồng, tăng 22,4% so với năm 2001; Trong đó, doanh thu từ than chiếm 60%, từ hoạt động kinh doanh khác chiếm khoảng dới 40%; lợi nhuận trớc thuế 347 tỷ đồng tăng 96,72% so với năm 2001; nộp ngân sách Nhà nớc 322,03 tỷ đồng, tăng 29,4% so với năm 2001 Do hoạt động sản xuất kinh liên tục phát triển, hiệu kinh tế không ngừng tăng, đà góp phần cải thiện đời sống cho cán nhân viên toàn ngành giải việc làm cho ngời lao động Trừ công ty Vật t Vận Tải Xếp dỡ bị cố tài chính, lại tất công ty thành viên tự cân đối đợc thu chi có lÃi Cơ chế quản lý chi phí Tổng công ty sử dụng hình thức khoán chi phí hình thức áp dụng định mức Đây hình thức quản lý chi phí theo kiểu hỗn hợp chế quản lý linh hoạt hình thức phổ biến tập đoàn Thø hai, viƯc sư dơng c¸c q tËp trung Tổng công ty có hiệu quả: Tổng công ty đà sử dụng quỹ đầu t phát triển để đầu t mở rộng phát triển kinh doanh theo định hớng Tổng công ty: Tổng công ty đà đầu t thoả đáng cho phát triển khoa học công nghệ để có trang thiết bị an toàn lao động tốt, tránh tai nạn rủi ro sản xuất Đây hớng đắn, đảm bảo cho ngời lao động an tâm làm việc, góp phần vào phát triển lâu dài đơn vị sản xuất kinh doanh; đặc biệt trọng đổi công nghệ mỏ hầm lò đầu t đổi mỏ lộ thiên để đảm bảo an toàn tăng lực khai thác mỏ Bên cạnh đó, Tổng công ty đà dùng quỹ để bổ sung vốn lu động cho đơn vị thành viên, đáp ứng tốt nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh Ngoài ra, phần quỹ đ ợc Tổng công ty dùng để tham gia liên doanh, mua cổ phiếu, góp vốn cổ phần tạo điều kiện tăng thêm doanh thu cho Tỉng c«ng ty 24 24 Tỉng c«ng ty sử dụng Quỹ dự phòng tài để bù đắp hỗ trợ phần lại tổn thất, thiệt hại tài sản xảy thiên tai, rủi ro sản xuất kinh doanh Tổng công ty đơn vị thành viên Quỹ phúc lợi Tổng công ty đợc sử dụng để xây dựng sửa chữa công trình phúc lợi xà hội, chi cho hoạt động phúc lợi, trợ cấp khó khăn cho cán công nhân viên TVN đà thực tốt phong trào đền ơn đáp nghĩa, đặc biệt ngời công tác ngành Bên cạnh đó, Tổng công ty đà tham gia đóng góp vào quỹ từ thiện, góp phần thực tốt mục tiêu xà hội Hiện đơn vị thành viên nhận phụng dỡng 36 mẹ Việt Nam anh hùng Nhân tháng hành động ngời nghèo năm 2002 Tổng công ty đà góp cho Quỹ ngời nghèo 300 triệu ®ång, mua 208 ngh×n vÐ sỉ sè v× ngêi nghÌo tỉnh Quảng Ninh phát động Tổng công ty đà giải 4.974 gia đình khó khăn vay vốn 30 tỷ để làm kinh tế gia đình Quỹ khen thởng Tổng công ty đợc dùng để thởng cho tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc, thởng cuối năm thởng kỳ cho Cán công nhân viên Quỹ khen thởng đà đợc Tổng công ty sử dụng có hiệu quả, góp phần ổn định nâng cao đời sống Cán công nhân viên Quỹ trợ cấp việc làm đợc Tổng công ty dùng ®Ĩ trỵ cÊp cho ngêi lao ®éng mÊt viƯc nguyên nhân khách quan để đào tạo lại nghề cho Cán công nhân viên Nh vậy, trình đổi chế tài đà tạo cho hoạt động sản xuất kinh doanh Tổng công ty bớc ổn định phát triển tạo điều kiện cho Tổng công ty chuyển sang mô hình tập đoàn 2.3.2 Những điểm cha phù hợp với mô hình tập đoàn kinh doanh nguyên nhân *Những điểm cha phù hợp với mô hình tập đoàn kinh doanh Thứ nhất, chế quản lý doanh thu cha đảm bảo quản lý nguồn thu, phát huy đợc lợi ngành hớng tới phát triển Tổng công ty sang mô hình tập đoàn Thứ hai, Tổng công ty cha cã chÝnh s¸ch tiÕt kiƯm chi phÝ mét c¸ch cụ thể Trên sở chế độ hớng dẫn chế độ quản lý chi phí Nhà nớc, Tổng công ty xây dựng định mức kinh tế chuyên ngành chủ yếu sở 25 25 xây dựng định mức chi phí hợp lý Nh vậy, Tổng công ty cha có sách tiết kiệm chi phí cách cụ thể Thêm vào đó, tình hình giới có nhiều biến động, giá nhiên liệu, giá sắt thép chống lò tăng làm chi phí sản xuất tăng Ngoài ra, giá điện tăng, chi phí nộp bảo hiểm tăng lên Nhà nớc tăng lơng tối thiểu, chi phí nghiệp ngân sách bị cắt giảm làm cho giá thành than tăng lên đáng kể mà đòi hỏi phải có biện pháp giảm chi phí đảm bảo hiệu sản xuất kinh doanh Thứ ba, việc xây dựng định mức lao động, đơn giá tiền lơng mang nặng tính chủ quan cha khuyến khích đợc đơn vị thành viên việc tăng suất lao động, nâng cao hiệu kinh doanh Đối với Cán công nhân viên tiền lơng doanh nghiệp trả cho họ nguồn thu nhập để đảm bảo sống họ gia đình họ Tiền lơng chủ yếu tập chung vào hiệu hoạt động sản xuất kinh doanh mà cha tính hết hoạt động dịch vụ khác So với mặt chung kinh tế đặc biệt ngành nghề nặng nhọc độc hại nh ngành than mức chi trả tiền lơng nh cha t¬ng xøng Thø t, viƯc khèng chÕ cho møc chi quảng cáo, tiếp thị, khuyến mÃi, tiếp tân khánh tiết, chi phí giao dịch, đối ngoại, chi phí hội nghị loại chi phí khác tiền không vợt qu¸ 5% chi phÝ thùc tÕ kú nh hiƯn cha phù hợp Trên thực tế chi phí thờng lớn mức qui định Trong điều kiện hội nhập cạnh tranh chi phí lớn Nhất điều kiện số lợng tiêu thụ than nớc hạn chế, thị trờng xuất lại cha ổn định có xu hớng thay đổi sang chủng loại than khó sản xuất Thứ năm, việc tập trung quỹ với tỷ lệ nh cha tạo chủ động đảm bảo khuyến khích kịp thời doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu Bên cạnh đó, việc tập trung lợi nhuận trích lập vào quỹ nh cha phản ánh hiệu sản xuất kinh doanh đơn vị cha tạo động lực thúc đẩy đơn vị thành viên Tóm lại, Cơ chế tài nói chung, chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận nói riêng vấn mang nặng tính chủ quan quan hệ hành cha đáp ứng đợc yêu cầu công ty mạnh hoạt động theo định hớng mô hình tập đoàn kinh doanh * Nguyên nhân: 26 26 Thứ nhất, Tổng công ty Than Việt Nam đợc thành lập sở tổ chức tập hợp lại đơn vị có liên quan đến ngành than trở thành Tổng công ty định hành trì hầu hết hình thức 100% vốn Nhà nớc Các quan hệ kinh tế doanh nghiệp thành viên Tổng công ty mang tính hành chính, áp đặt Nhà nớc Còn mô hình tập đoàn kinh doanh nớc giới, đa phần có mô hình tổ chức kiểu Công ty mẹ - Công ty con, Các quan hệ kinh tế tập đoàn mang tính chất tài dựa sở tự nguyện lợi ích kinh tế.Trong Tổng công ty Than Việt Nam cấu tổ chức, máy, chức quyền hạn HĐQT ch a thể đợc vai trò Đại diện chủ sở hữu trực tiếp doanh nghiệp Nhà nớc Đôi lúc tồn tình trạng HĐQT phải xin ý kiến chủ sở hữu nhiều tự định Cơ chế sách, hành lang pháp lý mô hình Tổng công ty 91 cha tạo điều kiện đầy đủ để công ty Nhà nớc thực tự chủ, tự chịu trách nhiệm sản xuất kinh doanh Thứ hai, môi trờng kinh doanh, pháp lý việt nam cha tạo đợc cạnh tranh công bằng, bình đẳng thực trao quyền chủ động cho doanh nghiệp Tổng công ty phát triển theo hớng mô hình tập đoàn Thứ ba, Nhà nớc cha phát triển đợc đồng thị trờng tài để tạo chu chuyển vốn xà hội đợc thông suốt, đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh doanh nghiệp Thứ t, văn pháp quy hành Tổng công ty có nhiều quyền nhng việc hớng dẫn lại thiếu cụ thể Việc phân cấp, giao quyền định đầu t cho Tổng công ty cha rõ ràng không đầy đủ, Nhà nớc can thiệp sâu vào quyền tự chủ đầu t Tổng công ty Việc giao vốn cho Tổng công ty nói chung mang nặng phơng thức hành chÝnh Nhµ níc giao vèn nhng cha giao qun tù chủ kinh doanh đầy đủ cho doanh nghiệp Qua phân tích thực trạng chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận, cho thấy Tổng công ty Than Việt Nam đà có bớc đổi chế quản lý tài phù hợp với mô hình tập đoàn, nhng bên cạnh nhiều điểm cha phù hợp Do đó, để chuyển sang mô hình tập đoàn cần hoàn thiện chế quản lý, doanh thu, chi phí lợi nhuận TVN sang mô hình tập đoàn theo hình thức công ty mẹ - c«ng ty 27 27 ... chế tồn tại, nh ng năm qua, đặc biệt năm 2001 2002 đà đánh dấu cố gắng trởng thành vợt bậc Tổng công ty 2.2 Thực trạng chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận Tổng công ty Than Việt Nam Cơ chế. .. hiệu Tổng công ty với Ngân hàng Th ơng mại 2.2.2 Nội dung chế quản lý chi phí Chi phí phát sinh năm tài Tổng công ty bao gồm chi phí đơn vị thành viên, chi phí chung Tổng công ty chi phí quan Tổng. .. doanh đầy đủ cho doanh nghiệp Qua phân tích thực trạng chế quản lý doanh thu, chi phí lợi nhuận, cho thấy Tổng công ty Than Việt Nam đà có bớc đổi chế quản lý tài phù hợp với mô hình tập đoàn, nhng