Quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố việt trì, tỉnh phú thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC LÊ THỊ THANH THÚY QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ THANH THÚY

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NĂM 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ THỊ THANH THÚY

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NĂM 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục

Mã số: 8.140114

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN PHƯƠNG HUYỀN

HÀ NỘI - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả của luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Thúy

LỜI CẢM ƠN

Em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Quốc gia và quý Thầy,

Cô giáo, cán bộ, viên chức thuộc khoa Quản lí giáo dục - Đại học Giáo dục và các phòng chức năng của Đại học Quốc gia đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và quan tâm, tạo điều kiện cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin gửi lời cảm ơn đến Quí vị lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, Phòng Giáo dục thành phố Việt Trì, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên các trường Tiểu học của Thành phố Việt Trì đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho em trong quá trình triển khai thực hiện các khảo sát cho luận văn

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Người hướng dẫn khoa học:

TS Nguyễn Phương Huyền đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá trình thực hiện luận văn

Luận văn được hoàn thiện cũng nhờ sự giúp đỡ, động viên hỗ trợ về tinh thần, vật chất của những người thân, thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp, đồng môn

Em xin cảm ơn tất cả về sự giúp đỡ tận tình đó Dù cố gắng, song luận văn chắc không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được các ý kiến chỉ dẫn từ các Thầy

Cô, Quí vị và các bạn

Hà Nội, ngày 29 tháng 7 năm 2020

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Thúy

NT – GĐ – XH Nhà trường, gia đình, xã hội

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các chữ viết tắt iii

Danh mục các bảng ix

Danh mục các biểu đồ xi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NĂM 2018 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Trên thế giới 7

1.1.2 Ở Việt Nam 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản trong đề tài 13

1.2.1 Quản lý 13

1.2.2 Quản lý nhà trường 14

1.2.3 Quan niệm xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở cấp tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 15

1.3 Hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 17

1.3.1 Xác định mục tiêu nội dung giáo dục địa phương 17

1.3.2 Thiết kế nội dung giáo dục địa phương 18

1.3.3 Lựa chọn hình thức và phương pháp thực hiện nội dung giáo dục địa phương 19

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá nội dung giáo dục địa phương 20

1.4 Quản lý xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 21

1.4.1 Phân cấp quản lý trong xây dựng nội dung giáo dục địa phương 21

1.4.2 Phân tích yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 và bối cảnh địa phương 23

1.4.3 Xây dựng phân phối chương trình, kế hoạch dạy học các môn học

và lựa chọn các chủ đề/ nội dung giáo dục địa phương 26

1.4.4 Phân bổ các nguồn lực (đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính, thời gian …) 28

1.4.5 Tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các nhà trường tiểu học 30

1.4.6 Giám sát, đánh giá nội dung giáo dục địa phương ở nhà trường tiểu học 32

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 35

1.5.1 Đặc điểm kinh tế, chính trị văn hóa xã hội tại địa phương 35

1.5.2 Nguồn lực và vai trò của nhà trường 36

1.5.3 Năng lực của đội ngũ CBQL và giáo viên 37

1.5.4 Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học 37

1.5.5 Mức độ tự chủ của nhà trường trong xây dựng và tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương 39

Tiểu kết chương 1 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NĂM 2018 41

2.1 Khái quát về tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục – đào tạo ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ 41

2.1.1 Khái quát về tự nhiên và kinh tế xã hội 41

2.1.2 Tình hình phát triển Giáo dục và Đào tạo 41

2.2 Mô tả quá trình khảo sát thực trạng 44

2.2.1 Mục đích khảo sát 44

2.2.2 Nội dung khảo sát 44

2.2.3 Phương pháp khảo sát và cách xử lý số liệu 45

2.3 Thực trạng hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 46

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò, ý nghĩa quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 46 2.3.2 Thực trạng mục tiêu bồi dưỡng nội dung GD địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 47 2.3.3 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 49 2.3.4 Thực trạng xây dựng nội dung GD địa phương cho các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 51 2.3.5 Thực trạng hình thức tổ chức nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 54 2.3.6 Thực trạng phương pháp tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 58 2.3.7 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 61

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương của các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 62

2.4.1 Thực trạng phân tích yêu cầu chương trình giáo dục địa phương theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 62 2.4.2 Thực trạng xây dựng phân phối chương trình dạy học các môn học

và lựa chọn các chủ đề/ nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 65

2.4.3 Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 66 2.4.4 Thực trạng tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 69 2.4.5 Thực trạng chỉ đạo triển khai thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 71 2.4.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 73

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 75 2.6 Đánh giá chung thực trạng công tác quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình GDPT năm 2018 77

2.6.1 Những kết quả đạt được của hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 77 2.6.2 Những mặt còn tồn tại trong hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 78 2.6.3 Những nguyên nhân của tồn tại, yếu kém 80

Tiểu kết chương 2 82 CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ, TỈNH PHÚ THỌ THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NĂM 2018 83 3.1 Định hướng và các nguyên tắc đề xuất biện pháp 83

3.1.1 Định hướng đề xuất biện pháp 83 3.1.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 84

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương

ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo

định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 85

3.2.1 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho các nhà quản lý, giáo viên và các lực lượng giáo dục khác tham gia xây dựng, biên soạn, thẩm định, giảng dạy nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học thành phố Việt Trì 85

3.2.2 Tiếp tục nghiên cứu để gia tăng quyền tự chủ cho các tổ chuyên môn của các trường tiểu học trong xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 89

3.2.3 Đổi mới công tác giám sát, kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương theo hướng tư vấn, hỗ trợ để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường tiểu học 92

3.2.4 Tiếp tục huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học thành phố Việt Trì 96

3.2.5 Đầu tư và sử dụng hợp lý cơ sở vật chất kỹ thuật, tài chính và các điều kiện đảm bảo để thực hiện tốt hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương trong Chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường tiểu học 99

3.3 Đánh giá mức độ cấp thiết và khả thi của các biện pháp 101

3.3.1 Khái quát về khảo sát đánh giá 101

3.3.2 Kết quả khảo sát 102

Tiểu kết chương 3 106

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Tổng số lãnh đạo quản lý và giáo viên, học sinh tiểu học từ

2015 đến 2020 42

Bảng 2.2 Tổng số trường tiểu học tính theo năm học 42

Bảng 2.3 Về cán bộ quản lý 42

Bảng 2.4 Về đội ngũ giáo viên 42

Bảng 2.5 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên các trường tiểu học thành phố Việt Trì về vai trò, ý nghĩa quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 46

Bảng 2.6 Thực trạng thực hiện mục tiêu bồi dưỡng GD địa phương cho giáo viên Tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 48

Bảng 2.7 Nhận thức của cán bộ - giáo viên về mục tiêu quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương 49

Bảng 2.8 Thực trạng thực hiện nội dung chương trình giáo dục địa phương ở cấp tiểu học thành phố Việt Trì 52

Bảng 2.9 Kết quả đánh giá hình thức tổ chức nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho học sinh các trường tiểu học thành phố Việt Trì 55

Bảng 2.10 Thực trạng phương pháp tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương của học sinh 58

Bảng 2.11 Kết quả đánh giá thực trạng kiểm tra đánh giá hoạt động giáo dục địa phương của các trường tiểu học thành phố Việt Trì theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 61

Bảng 2.12 Tỉ lệ các kiến thức, kĩ năng, năng lực và phẩm chất ở học sinh sẽ được hình thành 62

Bảng 2.13 Lợi ích của việc tổ chức dạy học các chủ đề giáo dục địa phương tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình GDPT năm 2018 63

Bảng 2.14 Lợi ích của việc tổ chức dạy học các chủ đề giáo dục địa phương cho học sinh hợp tác tự khảo sát, tìm hiểu thực tiễn; hoàn thành sản phẩm học tập và báo cáo trước lớp 64

Bảng 2.15 Thực trạng xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động xây dựng

nội dung giáo dục địa phương của CB GV 66Bảng 2.16 Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động xây dựng nội dung

giáo dục địa phương 69Bảng 2.17 Đánh giá của CBQL và GV về hoạt động chỉ đạo thực hiện kế

hoạch hoạt động giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học thành phố Việt Trì 71Bảng 2.18 Thực trạng việc thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá hoạt

động giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 74Bảng 2.19 Đánh giá của CB GV về các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ

chức hoạt động giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học thành phố Việt Trì 76Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các

biện pháp đã đề xuất 102

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng thực hiện nội dung chương trình giáo dục địa phương

ở cấp tiểu học thành phố Việt Trì 53Biểu đồ 2.2 Tỉ lệ các kiến thức, kĩ năng, năng lực và phẩm chất ở học sinh sẽ

được hình thành 63Biểu đồ 2.3 Lợi ích của việc tổ chức dạy học các chủ đề giáo dục địa phương

tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình GDPT năm 2018 64Biểu đồ 2.4 Lợi ích của việc tổ chức dạy học các chủ đề giáo dục địa phương

cho học sinh hợp tác tự khảo sát, tìm hiểu thực tiễn; hoàn thành sản phẩm học tập và báo cáo trước lớp 65Biểu đồ 2.5 Đánh giá của CB GV về các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức

hoạt động giáo dục địa phương cho học sinh tiểu học thành phố Việt Trì 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng

“về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế", cùng với yêu cầu Nghị quyết 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014

của Quốc hội về việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông,

trong Nghị quyết chỉ rõ: “Chương trình giáo dục phổ thông mới cần thống nhất

nhưng mềm dẻo, linh hoạt, gắn kết với thực tiễn”; trên cơ sở đó, ngày 26 tháng 12

năm 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT 2018) được thực hiện theo lộ trình bắt đầu từ học 2020 - 2021 đối với lớp 1, sau đó thực hiện tại các lớp trong một cấp học và từng cấp học tiếp theo, kết thúc vào năm học 2024 - 2025 đối với lớp 5, lớp

9 và lớp 12 Tại Thông tư này Chương trình giáo dục phổ thông quy định nội dung giáo dục địa phương là một trong các môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc; đây là nội dung được xác định rõ là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hóa, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp, của địa phương để bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc, có vị trí tương đương các môn học, nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về địa phương, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để vào thực tiễn của quê hương Ở cấp tiểu học (TH), nội dung giáo dục địa phương được tích hợp trong Hoạt động trải nghiệm và sử dụng linh hoạt trong dạy học các môn học ở từng lớp gắn với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương, đất nước; các hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị, từ thiện vì cộng đồng tại địa phương

Nội dung giáo dục địa phương giúp học sinh hiểu biết, phân tích, đánh giá, nhận định được đặc điểm lịch sử, kinh tế - xã hội, văn hóa, môi trường, định hướng nghề nghiệp; mục đích nhằm giúp học sinh hiểu, vận dụng kiến thức vào thực tế, phát triển năng lực và phẩm chất, nâng cao ý thức, bồi dưỡng tình yêu quê hương,

có trách nhiệm với cộng đồng, biết trân trọng, giữ gìn và phát huy văn hóa truyền

thống quê hương Vì thế, nội dung giáo dục địa phương có vai trò quan trọng góp phần phát triển toàn diện năng lực của học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản giáo dục đào tạo

Đối với tỉnh Phú Thọ, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Chỉ thị số UBND ngày 08/8/2018 về đẩy mạnh chuẩn bị điều kiện thực hiện chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông mới, trong đó nhấn mạnh ngành Giáo dục cần chuẩn bị kỹ việc biên soạn nội dung giáo dục địa phương phục vụ việc dạy và học,

09/CT-tổ chức các hoạt động giáo dục đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới Việc triển khai thực hiện nội dung Chương trình Giáo dục địa phương theo chương trình hiện hành của tỉnh Phú Thọ, trong những năm gần đây, trên cơ sở các văn bản chỉ đạo của các cấp quản lý, Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các nhà trường tự biên soạn tài liệu, dạy lồng ghép tích hợp vào một số môn học hoặc hoạt động ngoại khóa, đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức và phát triển năng lực, bước đầu đã thu được một số kết quả tích cực Tuy nhiên, so với yêu cầu thực tế việc triển khai nội dung giáo dục địa phương tại các trường phổ thông trong tỉnh, nhất là ở cấp tiểu học còn nhiều hạn chế và bất cập Đối với các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, việc lồng ghép nội dung giáo dục địa phương vào các hoạt động giảng dạy, giáo dục đã và đang triển khai nhằm có sự chuẩn bị tốt nhất cho thực hiện chương trình Tuy nhiên, vì là nội dung khá mới mẻ do đó vẫn còn nhiều hạn chế Để triển khai nội dung giáo dục địa phương một cách đồng bộ, khoa học, hệ thống theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 trong các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, cần có các giải pháp khoa học, hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học toàn thành phố, góp phần hình thành phẩm chất năng lực cho học sinh và bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Đất Tổ

Để đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình GDPT 2018, khắc phục được những hạn chế nêu trên, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung,

nội dung giáo dục địa phương nói riêng, chúng tôi lựa chọn đề tài “Quản lí hoạt

động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018” Việc đề xuất các giải pháp triển khai nội dung giáo dục địa

phương cấp tiểu học tỉnh Phú Thọ trong chương trình GDPT 2018 là hết sức cần

thiết, góp phần tổ chức các hoạt động giáo dục trong các cơ sở giáo dục tiểu học của

tỉnh Phú Thọ, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018), luận văn đề xuất các biện pháp xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ nhằm góp phần nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng CTGDPT 2018

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018

4 Câu hỏi nghiên cứu

Thực hiện nội dung giáo dục địa phương là một trong những điểm mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018 để chuẩn bị cho triển khai nội dung này theo kế hoạch cần có những biện pháp quản lý nào để hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đảm bảo đúng yêu cầu theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018?

5 Giả thuyết khoa học

Xây dựng nội dung giáo dục địa phương là một trong những yêu cầu mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018 mà các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ đang triển khai thực hiện Tuy nhiên trong giai đoạn ban đầu như hiện nay, việc quản lý hoạt động này vẫn còn nhiều lúng túng và hạn chế Nếu

hê thống hóa đươc cơ sở lý luân, nghiên cứu, phân tích làm rõ những yêu cầu xây dựng nội dung giáo dục địa phương cùng với đánh giá thưc trạng quản lý xây dựng nội dung giáo dục địa phương tại các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ thì sẽ đề xuất được các biện pháp quản lý xây dựng nội dung giáo dục địa phương theo định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018?

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

- Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu về thực trạng quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

- Thời gian: Từ 2018 đến năm học 2019 - 2020

- Địa bàn: Tiến hành khảo sát 05 trường thuộc khu vực phía Bắc thành phố Việt Trì: gồm trường Tiểu học Gia Cẩm; TH Tân Dân, TH Đinh Tiên Hoàng, TH Dữu Lâu, TH Vân Phú

- Đối tượng khảo sát: Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng và Tổ Trưởng chuyên môn, giáo viên một số trường TH, cùng một số các cán bộ, chuyên viên phòng Giáo

dục và chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực này của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ và phòng Giáo dục của thành phố Việt Trì

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu l luận

Nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, của Nhà nước, của ngành và một số tài liệu khoa học có liên quan đến những vấn đề nghiên cứu Phân tích, khái quát hóa, so sánh, tổng hợp các thông tin, tư liệu có liên quan đến đề tài để làm sáng

tỏ các vấn đề lý luận về quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương

ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực ti n

Phương pháp quan sát, phỏng vấn, khảo sát bằng phiếu hỏi nhằm thu thập thông tin về thực trạng quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

8.3 Phương pháp bổ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu điều tra, định lượng, so sánh, phân tích kết quả khảo sát từng nội dung nghiên cứu làm căn cứ đánh giá thực trạng quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

9 Những đóng góp của đề tài

9.1 Về mặt l luận

Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

9.2 Về mặt thực ti n

- Làm rõ thực trạng, phát hiện ra những hạn chế và phân tích nguyên nhân của những hạn chế trong việc quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 làm căn cứ đề xuất các biện pháp

- Đề xuất được những biện pháp quản lý có tính thực tiễn và khả thi nhằm nâng cao chất lượng hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các

trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và

phần phụ lục; luận văn được trình bày trong 3 chương, 14 tiết

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục

địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa

phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa

phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

Trong quá trình phát triển của khoa học GD, hoạt động dạy và học được nghiên cứu một cách có hệ thống từ thế kỷ XVI, thời J.A.Cômenxki (1592-1670) tới nay; nhưng hoạt động trải nghiệm thực tế và giáo dục địa phương hầu hết chưa được sự quan tâm của các nhà khoa học Tuy nhiên, trong lịch sử khoa học giáo dục, cũng có những tư tưởng nghiên cứu đề cập tới vấn đề này Rabơle (1494-1553)

là một trong những đại biểu tiêu biểu của chủ nghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng GD của thời kỳ văn hóa Phục hưng Ông cho rằng việc GD cho học sinh phải bao hàm

tổng thể các nội dung: “Trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mỹ và phải có nhiều sáng kiến để tổ chức ra các hình thức giáo dục đặc biệt như ngoài việc học ở trên lớp và ở nhà, còn khuyến khích có nhiều các buổi tham quan tới xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc và giao lưu với các nhà văn, các nghệ sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở vùng nông thôn một ngày để tìm hiểu về thực tiễn cuộc sống đang diễn ra” [26]

Từ cuối thế kỉ XIX, xuất hiện mô hình dạy học trải nghiệm đầu tiên trên thế giới là mô hình về nghiên cứu ứng dụng và đào tạo thực nghiệm của nhà tâm lí học Kurt Lewin Lewin đã luôn nhấn mạnh tới sự kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực

hành trong giáo dục học sinh Ông thấy rằng, việc học có thể đạt hiệu quả tối đa khi

có mối quan hệ chặt chẽ giữa kinh nghiệm cá nhân và việc phân tích giải quyết nhiệm vụ học tập

Đến thế kỷ XX, A.S Macarenkô (l 888-1939) - nhà sư phạm lỗi lạc và nổi

tiếng của Nga vào thập niên 20, 30 đã nói và bàn rất nhiều về tầm quan trọng của công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp: “Tôi kiên trì nói rằng tất cả các vấn đề giáo dục, các phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy của thầy giáo, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục của chúng ta chỉ thực hiện và diễn

ra trên lớp học, mà đáng ra phải được triển khai thực hiện trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta ” Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc sống, mỗi người lớn chúng ta cũng không bao giờ được quan niệm rằng công tác giáo dục cho trẻ em chỉ được tiến hành trên lớp học Mà phải hiểu rằng công tác giáo dục, trong đó có gắn với thực tiễn cuộc sống sẽ chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ em

Nhắc đến học thuyết giáo dục trải nghiệm, phải nhắc đến quan điểm “học qua làm, học bắt đầu từ làm” của John Deway Với triết lí giáo dục đề cao vai trò kinh nghiệm, từ giữa thế kỉ XX, ông đã đưa ra được quan điểm về vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục Ông cũng chỉ ra rằng, kinh nghiệm giúp nâng cao hiệu quả của giáo dục bằng cách kết nối người học, kiến thức học với thực tiễn cuộc sống, vì thế cần đưa các loại bài tập như nghề làm vườn, dệt, mộc vào trong chương trình giảng dạy của các nhà trường [22] David Kolb nghiên cứu chu trình học từ trải nghiệm Theo ông, các bước của học tập trải nghiệm bao gồm kinh nghiệm cụ thể, quan sát phản chiếu, khái niệm hóa và thử nghiệm tích cực Ngoài ra, còn phải kể đến rất nhiều các nhà giáo dục học hiện đại như Willingham, Conrad và Hedin, Druism, Owens và Owens, Karen Warren Đối với các nước có nền giáo dục phát triển, đặc biệt là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực được quan tâm và triển khai dưới nhiều góc độ Trong khu vực Châu

Á, từ năm 1973, học tập trải nghiệm đã được Hồng Kông áp dụng thông qua việc dạy học qua hoạt động tham quan, dã ngoại Tư tưởng này tiếp tục phát triển ở các nước Châu Á khác như Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc Dạy học trải nghiệm có một bước tiến quan trọng hơn khi vào năm 2002, chương trình “Dạy học

vì một tương lai bền vững” đã được UNESCO thông qua Trong chương trình này

có phần quan trọng về học qua trải nghiệm sáng tạo

Nhiều tác giả đã chỉ ra sự cần thiết của chương trình giáo dục dựa vào địa

phương phản ánh các đặc trưng mang tính địa phương (locally based curriculum)

vào trong chương trình giáo dục nhà trường Một câu hỏi đặt ra là làm thế nào các chương trình giáo dục có thể gắn kết với các vấn đề thuộc về văn hóa, kinh tế, xã hội của mỗi địa phương Sự gắn kết này đặt ra trong mục tiêu, nội dung cũng như hình thức tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục của nhà trường đó thu hút sự quan tâm của người học với tư cách là công dân có trách nhiệm của cộng đồng [22]

Chương trình giáo dục dựa vào địa phương là cách thức mà nhà giáo dục mang những vấn đề từ thực tiễn cuộc sống của cộng đồng địa phương vào trong nhà trường Từ ý nghĩa đó, chương trình giáo dục địa phương có thể đáp ứng nhu cầu, bản sắc, ngôn ngữ, văn hóa, sở thích, điểm mạnh và nguyện vọng, nhu cầu của người học và gia đình các em, tập trung rõ ràng vào những gì hỗ trợ sự tiến bộ của tất cả người học, tích hợp những vấn đề đặc trưng của địa phương vào trong các môn học, giúp người học có kiến thức, giá trị và năng lực để họ có thể tiếp tục và tự tin và kết nối người học suốt đời

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, từ thời kì đầu tiên của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh và chỉ ra rằng: “Học phải đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường luôn gắn liền với xã hội” Mặc dù cũng

đã được vận dụng trong nhiều loại hình trường, song lí thuyết về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong đó có nội dung giáo dục địa phương vẫn còn vô cùng mới

mẻ Năm 2018 Chương trình giáo dục phổ thông mới ra đời, trong đó xuất hiện khái niệm mới: “Giáo dục địa phương” Chương trình giáo dục phổ thông ban hành theo

Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 (CTGDPT 2018) nêu rõ: “Nội dung giáo dục của địa phương là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hoá, lịch

sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp,… của địa phương bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước, nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý

thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề của quê hương” [8]

Nội dung giáo dục địa phương trong chương trình giáo dục phổ thông mới là những vấn đề cơ bản hoặc các vấn đề về thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế,

xã hội, môi trường, hướng nghiệp, chủ trương, đường lối của các địa phương, góp phần bổ sung cho những nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước Nhằm trang bị cho các em học sinh thêm những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho các em học sinh tình yêu với quê hương, đất nước, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế, chính trị,

xã hội của quê hương, đất nước

Thực tế, đất nước ta có nhiều vùng miền, nhiều dân tộc sinh sống khác nhau và

ta thấy tiếng nói, văn hóa, lịch sử, địa lý… của mỗi vùng quê cũng khác nhau nên nội dung chương trình, sách giáo khoa chung của Bộ khó có thể đề cập hết được

Nội dung giáo dục địa phương sẽ giúp các em học sinh có được những hiểu biết về địa phương mình, những trải nghiệm cần thiết và bổ ích nhất từ đó hình thành những giá trị sống, tính trách nhiệm cá nhân với tư cách là người công dân

Việc xây dựng chương trình giáo dục địa phương là cần thiết để góp phần hình thành các năng lực, phẩm chất học sinh, đó là năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; các phẩm chất yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Bên cạnh đó, phát triển cho học sinh năng lực thích ứng với cuộc sống và biết vận dụng kiến thức (tự nhiên, văn hóa, xã hội) vào thực tiễn, ứng xử với tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường của đất nước và ở địa phương

Theo kế hoạch đối với cấp tiểu học, về định hướng nội dung giáo dục của địa phương, gồm một số vấn đề cơ bản hoặc thời sự về: Lịch sử hình thành và phát triển, truyền thống quê hương; lễ hội, nghệ thuật truyền thống, di tích lịch sử, danh nhân văn hóa; phong tục, tập quán địa phương Địa lý, dân cư; cảnh quan thiên nhiên, môi trường tự nhiên; ngành nghề, làng nghề truyền thống của địa phương Một số nội dung về kinh tế, xã hội, chính sách an sinh xã hội; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống; xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng kỷ cương, pháp luật; bảo vệ môi trường tự nhiên tại địa phương, an toàn giao thông

Nội dung giáo dục của địa phương được tích hợp trong hoạt động trải nghiệm Nội dung giáo dục của địa phương cấp tiểu học còn được tích hợp hoặc sử dụng trong dạy học các môn học ở từng lớp gắn với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương, đất nước; các hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị, từ thiện vì cộng đồng tại địa phương; các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với học sinh , góp phần hình thành và phát triển phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của học sinh tiểu học Trong thời gian vừa qua, về nội dung hoạt động trải nghiệm cho học sinh phổ thông, tại Việt Nam có một số nghiên cứu liên quan đến đề tài nghiên cứu như sau:

- Đinh Thị Kim Thoa, “Xây dựng chương trình hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới”; Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế; Học viện quản lý giáo dục, 5/2015 Trong bài viết của mình, tác giả Đinh Thị Kim Thoa đã khẳng định hoạt động GDTNST là mộ hoạt động giáo dục đặc biệt, trong đó, dưới sự chỉ dẫn của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh sẽ được tham gia trực tiếp vào các hoạt động giáo dục tổng hợp khác nhau của đời sống nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của chính hoạt động,

từ đó giúp cho mỗi em học sinh thực hành và phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy được những tiềm năng sáng tạo của cá nhân của chính các em học sinh

- Đinh Thị Kim Thoa, Nguyễn Hồng Kiên, “Kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học” Trong bài viết tác giả đánh giá đến công tác tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo trong các trường trung học như xác định mục tiêu, nội dung chương trình và cách thức, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường trung học; qua đó, tác giả còn xây dựng và đưa ra một số các tiêu chí để đánh giá trong hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo của các em học sinh trung học

- Nguyễn Thị Vân Hương với “Sống đẹp” (2016), Trong bộ sách tác giả Vân Hương cho rằng muốn đi tới thành công trong cuộc sống, các em học sinh không chỉ cần tiếp thu được tri thức khoa học mà còn cần phải có các kĩ năng ứng xử phù hợp với các tình huống thực tiễn của cuộc sống và có một lối sống đẹp Do đó, bộ

sách “Sống đẹp” góp phần giúp các em học sinh từng bước hình thành nên các năng lực, phẩm chất như: Tự phục vụ, tự quản; Giao tiếp, hợp tác, phối hợp; Giải quyết

và tự giải quyết các vấn đề trong học tập, cuộc sống…; Tích cực tham gia hoạt động giáo dục thực tiễn; Tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm; Trung thực, kỉ luật, đoàn kết, dũng cảm; Yêu gia đình, bạn bè và những người sống xung quanh mình; yêu trường, lớp, thầy cô, bạn bè, quê hương, đất nước;… Bên cạnh đó, trong cuốn sách tác giả còn đưa ra một loạt các loại mô hình hoạt động nhà trường gắn với thực tiễn rất đa dạng, phong phú như: viết, vẽ, ca múa, đàn hát, chơi trò chơi, đóng kịch, xử lí tình huống, diễn thuyết… và đều được sắp xếp theo tiến trình cụ thể gồm 4 giai đoạn: trải nghiệm, kết nối, thực hành, vận dụng

- Bùi Tố Nhân (2015), Luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục, “Quản lý hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo tại các trường trung học cơ sở thuộc quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng” Trong luận văn, tác giả đã đưa ra những vấn đề lý luận chung về quản lý hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo Đồng thời, tác giả phân tích thực trạng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và quản lý hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh THCS tại các trường THCS thuộc quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng Từ đó, đề xuất một số biện pháp triển khai thực hiện để thực hiện tốt hoạt động hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh THCS Quận Lê Chân trong đổi mới giáo dục hiện nay

- Lê Thị Nga (2015), Luận văn thạc sĩ ngành sư phạm lịch sử, “Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thông huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội Thông qua luận văn, tác giả đã đưa ra mốt số cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong dạy học môn lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông; đồng thời tác giả cũng đề xuất một số biện pháp hiệu quả nhất để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học lịch sử ở trường THPT huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội đạt kết quả khả quan nhất trong giai đoạn hiện nay

- Phạm Thị Lệ Nhân (2015), Luận án tiến sĩ giáo dục, “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường trung học phổ thông thành phố Hồ Chí Minh” Luận án của tác giả đã đưa ra thực trạng quản lý hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa, gắn với các hoạt động thực tiễn ở các trường trung học phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh; và đưa ra một loạt biện pháp cấp thiết và khả thi để quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hóa ở trường trung học phổ thông thành phố Hồ Chí Minh theo hướng giáo dục hiện đại hiện nay

Qua tổng quan các nghiên cứu ở trong và ngoài nước về vấn đề nghiên cứu,

có thể nhận thấy:

Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về nội dung giáo dục địa phương (chương trình giáo dục dựa vào địa phương) Đa số các nghiên cứu đều đánh giá sự cần thiết của nội dung này trong việc hình thành năng lực người học với tư cách là một công dân thành công trong tương lai, có trách nhiệm, và đóng góp phát triển cộng đồng và địa phương

Bên cạnh đó, các nghiên cứu trên thế giới cũng đề cập đến việc tích hợp các vấn đề của địa phương vào chương trình giáo dục nhà trường thông qua các mục tiêu, nội dung môn học/hoạt động giáo dục, phương pháp dạy học

Tại Việt Nam, xây dựng và triển khai nội dung giáo dục địa phương là một vấn đề còn khá mới mẻ Hiện nay mới chỉ có những văn bản hướng dẫn về nội dung này, tuy nhiên những nghiên cứu mang tính học thuật còn là những khoảng trống Theo qui định nội dung giáo dục địa phương chủ yếu thực hiện thông qua hoạt động trải nghiệm (đặc biệt đối với cấp tiểu học) do đó những lí thuyết về tổ chức hoạt động trải nghiệm hiện được xem là cơ sở lý thuyết chính cho vấn đề này Nhưng

nghiên cứu chuyên về vấn đề “Quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018” thì chưa cơ quan, tổ chức,

đơn vị nào nghiên cứu

1.2 Một số khái niệm cơ bản trong đề tài

1.2.1 Quản l

Trong quá trình phát triển tư duy lý luận về quản lý, có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về khái niệm quản lý dưới góc độ các nhà nghiên cứu lý luận và thực hành quản lý đưa ra

Theo Trần Kiểm “Quản lý là một số các tác động của chủ thể quản lý trong việc

huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức với những hiệu quả cao nhất” [23]

Phan Văn Kha đã đưa ra khái niệm: “Quản lý là một trong những quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các nguồn lực phù hợp để đạt được các mục đích đã định”

Theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức đó vận hành và đạt được mục đích của mình” [26]

Những khái niệm nêu trên tuy có sự diễn đạt khác nhau nhưng đều có một điểm chung để cho chúng ta hiểu quản lý là sự tác động có tổ chức, có những định hướng phù hợp với các quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản

lý để đưa hoạt động quản lý giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới một mục tiêu đã định

1.2.2 Quản l nhà trường

Quản lý giáo dục tồn tại dưới hai cấp độ quản lý: Quản lý vĩ mô và quản lý

vi mô Quản lý vĩ mô là quản lý nhà nước mà cơ quan trực tiếp là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo, quản lý vi mô là quản lý nhà trường (hay gọi theo cách khác là quản lý trường học)

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường chính là tập hợp những tác động tối ưu nhất của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ trong nhà trường do nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có Hướng vào việc đẩy mạnh tất cả các hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ chính là quá trình đào tạo thế hệ trẻ tương lai của dân tộc Thực hiện có chất lượng các mục tiêu và nội dung

kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái phát triển mới” [33]

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước nhằm để tập hợp và tổ chức lực lượng lao động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa tất cả các nguồn lực

giáo dục để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường XHCN” [23]

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường chính là sự cụ thể hoá của công tác quản lý giáo dục Nhà trường là một tế bào chủ chốt của bất cứ hệ thống giáo dục nào từ Trung ương tới địa phương, cơ sở Quản lý nhà trường thực chất ở đây là quản lý giáo dục ở cơ sở Cho nên, nhà trường là khách thể của tất cả các cấp quản

lý dưới góc độ khái niệm quản lý đa cấp Mỗi nhà trường đều có người đứng đầu là hiệu trưởng và hội đồng giáo viên (hội đồng sư phạm) là chủ thể quản lý trực tiếp

để vận hành hệ thống giáo dục đi đến mục tiêu đào tạo Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thực hiện các chủ trương, đường lối giáo dục của Đảng Cộng sản Việt Nam trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ, từng học sinh trong sự phát triển chung của đất nước” [19]

Bản chất của hoạt động quản lý trong nhà trường là quản lý hoạt động dạy học - GD, tức là làm sao đưa hoạt động dạy học và giáo dục đi từ trạng thái này sang trạng thái khác để tiến tới đạt mục tiêu GD, mục tiêu đào tạo, góp phần đưa nền giáo dục Việt Nam ngày càng phát triển lên một tầm cao mới

1.2.3 Quan niệm xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở cấp tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành theo Thông tư số

32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 (CTGDPT 2018) nêu rõ: “Nội dung giáo dục của địa phương

là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp,… của địa phương bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước, nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề của quê hương” [8]

Về nội dung giáo dục của địa phương (NDGDĐP) cấp tiểu học, Bộ GDĐT ban hành công văn số 3536/BGDĐT-GDTH ngày 19/8/2019 về việc biên soạn, thẩm định NDGDĐP cấp tiểu học trong CTGDPT 2018 và tổ chức thực hiện từ năm học 2020 - 2021, trong đó nêu một số vấn đề như sau:

(i) NDGDĐP cấp tiểu học theo CTGDPT 2018 gồm một số vấn đề cơ bản hoặc thời sự về:

- Lịch sử hình thành và phát triển, truyền thống quê hương; lễ hội, nghệ thuật truyền thống, di tích lịch sử, danh nhân văn hóa; phong tục, tập quán địa phương

- Địa lí, dân cư; cảnh quan thiên nhiên, môi trường tự nhiên; ngành nghề, làng nghề truyền thống của địa phương

- Một số nội dung về kinh tế, xã hội, chính sách an sinh xã hội; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, kĩ năng sống; xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng kỉ cương, pháp luật; bảo vệ môi trường tự nhiên tại địa phương

(ii) Một số yêu cầu về NDGDĐP cấp tiểu học:

- Cụ thể hóa mục tiêu của CTGDPT 2018 đảm bảo yêu cầu cần đạt đối với nội dung giáo dục của địa phương được tích hợp trong Hoạt động trải nghiệm (hiểu biết về môi trường sống, rèn luyện phẩm chất, năng lực học sinh tiểu học …) và trong dạy học các môn học (Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Toán, Lịch

sử và Địa lí…) cấp tiểu học

- Giúp giáo viên tiểu học có tư liệu chính xác, phù hợp; vận dụng được các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo định hướng tích hợp để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phát triển năng lực, phẩm chất học sinh; giúp học sinh thêm cơ hội trải nghiệm và có thể vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn tại địa phương

- Tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học, tùy điều kiện từng địa phương, được sưu tầm, biên soạn đảm bảo phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học; đảm bảo chính xác và yêu cầu của xuất bản phẩm tham khảo; được sử dụng và quản lí theo quy

định tại Thông tư số 21/2014/TT-BGDĐT ngày 07/7/2014 của Bộ trưởng Bộ GDĐT quy định về quản lí và sử dụng xuất bản phẩm tham khảo trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên

(iii) Tổ chức biên soạn, cập nhật tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học:

- Nghiên cứu, sưu tầm, lựa chọn nội dung, tổ chức biên soạn tài liệu về

NDGDĐP cấp tiểu học (có nội dung giáo dục của huyện/quận/thị xã/thành phố thuộc tỉnh; của xã/phường/thị trấn gắn với cuộc sống hàng ngày của học sinh trên

địa bàn) đảm bảo nội dung, yêu cầu cần đạt của chương trình Hoạt động trải

nghiệm và được tích hợp trong dạy học các môn học trong CTGDPT 2018, phù hợp từng lứa tuổi học sinh tiểu học và đặc điểm vùng miền, điều kiện địa phương

- Tổ chức cập nhật, điều chỉnh NDGDĐP cấp tiểu học hằng năm (nếu cần thiết) cho phù hợp

1.3 Hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.3.1 Xác định mục tiêu nội dung giáo dục địa phương

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, chuẩn kiến thức, kĩ năng được hiểu là “các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng của môn học hoặc hoạt động giáo dục mà học sinh cần phải và có thể đạt được, là căn cứ để các nhà khoa học giáo dục biên soạn sách giáo khoa, quản lí dạy học, đánh giá kết quả giáo dục ở từng môn học, hoạt động giáo dục góp phần bảo đảm tính thống nhất, tính khả thi trong chương trình giáo dục phổ thông mới; đảm bảo chất lượng và hiệu quả giáo dục tốt nhất Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng môn học không phải chỉ đơn thuần nhắc lại những hướng dẫn đã có trong chương trình giáo dục mà là trên cơ sở những hướng dẫn đó, xác định một cách cụ thể phương hướng, cách thức, mức độ… đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học trong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nhà trường ở hiện tại cũng như trong tương lai” Xác định mục tiêu nội dung giáo dục địa phương thông qua hoạt động giáo dục trải nghiệm và các môn học chính là cụ thể hóa mục tiêu của CTGDPT 2018 đảm bảo yêu cầu cần đạt đối với nội dung giáo dục của địa phương được tích hợp trong Hoạt động trải nghiệm (hiểu biết về môi trường sống, rèn luyện phẩm chất, năng lực học sinh tiểu học …) và trong dạy học các môn học (Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Toán, Lịch sử và Địa lí…) cấp tiểu học

Việc xác định mục tiêu được thực hiện trên cơ sở xây dựng ma trận nội dung kiến thức, yêu cầu cần đạt của Tài liệu giáo dục địa phương cấp tiểu học Trong đó thể hiện các mạch nội dung, yêu cầu năng lực cần đạt, tính kết nối với Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể; đảm bảo tích hợp ngang trong từng lớp học và tích hợp dọc theo từng cấp học; đáp ứng quan điểm tích hợp và phân hóa của Chương

trình giáo dục phổ thông tổng thể theo trục: thế giới - khu vực - quốc gia - địa phương và đảm bảo là một bộ phận không thể thiếu của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

1) Xác định được các lĩnh vực/môn học bắt buộc và cần thiết có vai trò trong việc phát triển năng lực học sinh;

2) Xác định các tiêu chí chuẩn năng lực cho mỗi giai đoạn/cấp/lớp học cụ thể; 3) Xác định những nội dung năng lực mà hoạt động giáo dục/ môn học bắt buộc có thể đảm nhận

4) Trong mỗi hoạt động giáo dục/ môn học, các năng lực nêu trên lại được trình bày cụ thể với ba nội dung: a) đặc điểm của năng lực; b) kết quả cần đạt về năng lực; c) tiêu chí đánh giá năng lực

Trong chương trình chương trình giáo dục phổ thông mới 2018, mục tiêu giáo dục tiểu học đề ra là: “giúp học sinh tiểu học hình thành và phát triển những yếu tố căn bản nhất đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt của cuộc sống”

1.3.2 Thiết kế nội dung giáo dục địa phương

Nội dung giáo dục địa phương bao gồm các vấn đề về lịch sử, truyền thống, văn hóa của địa phương như: Lịch sử hình thành và phát triển; danh nhân văn hóa;

di tích lịch sử; bảo tàng; lễ hội truyền thống; các loại hình nghệ thuật truyền thống, văn hóa nghệ thuật dân gian; truyền thống quê hương; phong tục, tập quán địa phương; xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng kỷ cương, pháp luật Bên cạnh đó còn có các vấn đề về địa lý và kinh tế, hướng nghiệp như: thị trường lao động; các ngành nghề, làng nghề truyền thống; các ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương; tiềm năng phát triển kinh tế địa phương; các vấn đề về chính trị - xã hội, môi trường…

- Một số nội dung về kinh tế, xã hội, chính sách an sinh xã hội; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, kĩ năng sống; xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng kỉ cương, pháp luật; bảo vệ môi trường tự nhiên tại địa phương

Ngoài việc tích hợp nội dung giáo dục của địa phương cấp tiểu học trong hoạt động trải nghiệm, nội dung giáo dục của địa phương cấp tiểu học còn được tích hợp hoặc sử dụng trong dạy học các môn học ở từng lớp gắn với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương, đất nước; các hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị,

từ thiện vì cộng đồng tại địa phương; các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với học sinh từ đó, góp phần vào việc hình thành và phát triển phẩm chất chủ yếu, năng lực cốt lõi của các em học sinh cấp tiểu học

1.3.3 Lựa chọn hình thức và phương pháp thực hiện nội dung giáo dục địa phương

Hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện NDGDĐP cấp tiểu học tích hợp trong Hoạt động trải nghiệm (trong sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp và hoạt động theo chủ đề, câu lạc bộ) và trong dạy học các môn học khác

Các pp và hình thức thực hiện nội dung GD địa phương

(1) Hoạt động câu lạc bộ: CLB hát Xoan, CLB Tiếng Anh, CLB thể dục thể thao…

(2) Tổ chức trò chơi: Các trò chơi dân gian như: nhảy dây, bịt mắt bắt dê, ô quan, chơi đu…

(3) Tổ chức diễn đàn: Tổ chức các sân chơi trí tuệ, tọa đàm ôn truyền thống, mít tinh kỉ nệm các ngày lễ lớn, …

(4) Tham quan, dã ngoại: Tham quan các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, các làng nghề truyền thống của địa phương

(5) Hội thi/cuộc thi: Thi Trạng Nguyên Tiếng Việt; Olympia, Rung chuông vàng; Thi tìm hiểu về các trò chơi dân gian, các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, nhân vật lịch sử tại địa phương

(6) Hoạt động giao lưu: Giao lưu văn hóa, văn nghệ giữa các địa phương, các vùng miền như: Hát Xoan, lễ hội Đền Hùng, Trò Trám, …

(7) Hoạt động tình nguyện: Tổ chức cho HS lao động vệ sinh nghĩa trang liệt

sĩ, các khu di tích lịch sử; giúp đỡ các gia đình có công với cách mạng…

(8) Sinh hoạt tập thể: Sinh hoạt dưới cờ, trong các hoạt động giữa giờ, ngoại khóa, giao lưu

(9) Thông qua các môn học: Tích hợp GD địa phương vào các môn học Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên - xã hội, Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mĩ thuật…

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá nội dung giáo dục địa phương

Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nội dung giáo dục địa phương được thực hiện theo yêu cầu chung của kiểm tra, đánh giá đối với cấp tiểu học theo qui định hiện hành Bên cạnh đó, với các đặc thù của hoạt động giáo dục trải nghiệm cũng đặt ra những hình thức đánh giá như:

Tự đánh giá

Đánh giá đồng đẳng

Đánh giá từ giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy

Đánh giá từ những bên liên quan, cộng đồng trong quá trình giáo dục

Đánh giá từ phụ huynh học sinh

Quan sát các tình huống hoạt động của giáo dục địa phương

Bảng ghi chép và lưu lại các đối thoại trong hoạt động ngoài giờ lên lớp Bảng kiểm (Check list)

Hệ thống câu hỏi và câu trả lời theo cấp độ của chương trình

Bảng hỏi khảo sát về thái độ, suy nghĩ, cảm nhận về nội dung giáo dục địa phương đã diễn ra

Bảng hỏi về Tự đánh giá bản thân khi tham gia vào hoạt động GDDP

Bảng hỏi về Đánh giá tương hỗ giữa giáo viên và học sinh

Phân tích “sản phẩm” của học sinh tạo ra trong quá trình tham gia hoạt động GDDP

Bảng tiêu chí đánh giá quá trình tạo ra sản phẩm của học sinh

Bảng tiêu chí phân tích việc thực hiện kế hoạch hoạt động của giáo viên và nhà trường

Bảng tiêu chí phân tích các bài viết, bài phát biểu cảm nghĩ của học sinh khi tham gia các chương trình hoạt động giáo dục địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm

Trao đổi ý kiến của GV với nhau(Moderation) trong quá trình triển khai nội dung giảng dạy và thực hành GDDP

1.4 Quản lý xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.4.1 Phân cấp quản l trong xây dựng nội dung giáo dục địa phương

Để thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông ban hành theo Thông tư

số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (CTGDPT 2018), Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) ban hành công văn số: 3536/BGDDT – GDTH hướng dẫn biên soạn, thẩm định nội dung giáo dục của địa phương cấp tiểu học và tổ chức triển khai thực hiện nội dung giáo dục của địa phương cấp tiểu học trong CTGDPT 2018 và tổ chức thực hiện từ năm học 2020 -

2021 với một số nội dung cơ bản

a Chỉ đạo thực hiện xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018

Xây dựng kế hoạch, tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, thẩm định, chỉnh sửa tài liệu về NDGDĐP, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt, bố trí ngân sách của địa phương, các nguồn kinh phí hợp pháp khác để biên soạn, thẩm định, chỉnh sửa, phê duyệt tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học theo quy định hiện hành

+ Nghiên cứu, sưu tầm, lựa chọn nội dung, tổ chức biên soạn tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học (có nội dung giáo dục của huyện/quận/thị xã/thành phố thuộc tỉnh; của xã/phường/thị trấn gắn với cuộc sống hàng ngày của học sinh trên địa bàn) đảm bảo nội dung, yêu cầu cần đạt của chương trình Hoạt động trải nghiệm

và được tích hợp trong dạy học các môn học trong CTGDPT 2018, phù hợp từng lứa tuổi học sinh tiểu học và đặc điểm vùng miền, điều kiện địa phương

+ Tổ chức thẩm định tài liệu, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt tài liệu về NDGDĐP và báo cáo Bộ GD và ĐT về tài liệu đã được phê duyệt

b Tổ chức biên soạn và triển khai thực hiện NDGDĐP cấp tiểu học

Để thực hiện biên soạn, thẩm định, phê duyệt tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học, sở GDĐT thực hiện một số việc sau:

+ Xây dựng kế hoạch, tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, thẩm định, chỉnh sửa tài liệu về NDGDĐP, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt, bố trí ngân sách

của địa phương, các nguồn kinh phí hợp pháp khác để biên soạn, thẩm định, chỉnh sửa, phê duyệt tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học theo quy định hiện hành

+ Nghiên cứu, sưu tầm, lựa chọn nội dung, tổ chức biên soạn tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học (có nội dung giáo dục của huyện/quận/thị xã/thành phố thuộc tỉnh; của xã/phường/thị trấn gắn với cuộc sống hàng ngày của học sinh trên địa bàn) đảm bảo nội dung, yêu cầu cần đạt của chương trình Hoạt động trải nghiệm

và được tích hợp trong dạy học các môn học trong CTGDPT 2018, phù hợp từng lứa tuổi học sinh tiểu học và đặc điểm vùng miền, điều kiện địa phương

+ Tổ chức thẩm định tài liệu, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt tài liệu về NDGDĐP và báo cáo Bộ GDĐT về tài liệu đã được phê duyệt

– Sở GDĐT tổ chức triển khai thực hiện NDGDĐP cấp tiểu học trong CTGDPT

2018 từ năm học 2020-2021 như sau:

+ Chỉ đạo các cơ sở giáo dục tiểu học xây dựng kế hoạch triển khai (trong kế hoạch của nhà trường) và tổ chức thực hiện tích hợp NDGD ĐP trong Hoạt động trải nghiệm và dạy học các môn học theo hướng tăng cường rèn luyện cho học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn tại địa phương, góp phần hình thành và phát triển phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của học sinh tiểu học

+ Tổ chức tập huấn, hướng dẫn, hỗ trợ giáo viên, cán bộ quản lí giáo dục tiểu học triển khai thực hiện tích hợp NDGD ĐP trong Hoạt động trải nghiệm và dạy học các môn học ở tiểu học

+ Hằng năm, tổ chức cập nhật, điều chỉnh NDGDĐP cấp tiểu học (nếu cần thiết) cho phù hợp

c Tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học

- Theo CTGDPT 2018, NDGDĐP cấp tiểu học gồm một số “vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp,… của địa phương”, gồm một số nội dung đã nêu ở mục a

- Tài liệu về NDGDĐP cấp tiểu học có thể được biên soạn phù hợp với từng lứa tuổi học sinh, với nội dung chương trình Hoạt động trải nghiệm và các môn học khác ở từng lớp (1, 2, 3, 4, 5) để giáo viên có thể tích hợp được vào Hoạt động trải nghiệm và trong dạy học các môn học khác ở từng lớp, gồm:

+ Một số nội dung (nêu trong mục a ở trên) của địa phương cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương)

+ Một số nội dung (nêu trong mục a ở trên) của từng đơn vị cấp huyện (huyện/quận, thị xã/thành phố thuộc tỉnh)

+ Một số nội dung (nêu trong mục a ở trên) của từng đơn vị cấp xã (xã/phường/thị trấn)

- Vì ở cấp tiểu học NDGDĐP được tích hợp vào Hoạt động trải nghiệm và trong dạy học các môn học khác nên các các cô giáo, thầy giáo ở từng nhà trường sẽ sưu tầm, lựa chọn một số NDGDĐP của tỉnh, một số nội dung của huyện và nội dung của xã để tích hợp vào tổ chức Hoạt động trải nghiệm và dạy học các môn học khác góp phần phát triển phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi cho học sinh Việc hướng dẫn sử dụng NDGDĐP để tích hợp vào Hoạt động trải nghiệm và trong dạy học các môn học khác ở từng lớp có thể sẽ có tài liệu hướng dẫn riêng theo từng lớp

Trong thực hiện nội dung GDĐP mới, cần chú ý hợp lý tính “địa phương trong địa phương” vì nội dung GDĐP chung của cấp TH được biên soạn cho cả tỉnh, khó có thể bao quát được tính đặc thù của từng huyện, xã… Để nội dung GDĐP đến và được học sinh TH tiếp nhận một cách thực chất, cần bổ sung thêm các nội dung liên quan trực tiếp đến địa phương nơi trường đóng, nơi học sinh ở…Do vậy, ngay trong thời gian tiếp cận triển khai CTGDPT mới – trong đó có nội dung GDĐP, các trường học và GV cần chủ động chuẩn bị các nội dung có liên quan đến địa phương mình để lồng ghép, tích hợp vào dạy học

d Nguồn kinh phí cho hoạt động biên soạn, thẩm định tài liệu giáo dục của địa phương

Thực hiện theo Thông tư số 51/2019/TT-BTC ngày 15/8/2019 của Bộ Tài chính Hướng dẫn xây dựng dự toán, thanh quyết toán kinh phí biên soạn, thẩm định tài liệu giáo dục của địa phương thực hiện chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông

1.4.2 Phân tích yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018 và bối cảnh địa phương

a Yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

Trong chương trình chương trình giáo dục phổ thông 2018, mục tiêu giáo

dục tiểu học “giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt”

- Chuyển từ coi trọng trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất năng lực trên cơ sở trang bị kiến thức Chương trình mới, mục tiêu của từng cấp học được viết

cụ thể hơn Theo đó, chương trình cấp tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những

cơ sở ban đầu cho việc phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực được nêu trong mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông; định hướng chính vào giá trị gia đình, dòng tộc, quê hương, những thói quen cần thiết trong học tập và sinh hoạt; có được những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất để tiếp tục học THCS

- Chương trình giáo dục phổ thông 2018 tập trung chú trọng hơn vào việc rèn luyện cho các em học sinh năng động, có tư duy khoa học độc lập, có khả năng phát hiện, giải quyết vấn đề, hợp tác làm việc theo nhóm Về mặt thiết kế chương trình, ngoài những môn học tiếp tục được phát huy, còn có yêu cầu tăng cường tham gia tích cực các hoạt động xã hội của học sinh Đó chính là những hoạt động trải nghiệm sáng tạo, được các nhà trường thiết kế một cách khoa học, phong phú hơn

về nội dung và hình thức tổ chức hoạt động, gắn kết giữa lý luận với thực tiễn, phù hợp với mục tiêu và điều kiện của các nhà trường để triển khai thực hiện

Ngoài những hoạt động giáo dục địa phương được thiết kế riêng thì trong từng môn học cũng coi trọng việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, phù hợp với đặc trưng nội dung môn học và điều kiện dạy học Ví dụ môn Ngữ văn coi trọng khả năng sử dụng Tiếng Việt tốt, môn Giáo dục công dân thông qua tình huống, môn Lịch sử gắn với các di tích lịch sử của đại phương, môn Địa lý gắn với các danh lam thắng cảnh…

- Giúp cho các em học sinh thêm phần hứng thú hơn với nội dung học tập, với chương trình mới, hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, thi đua khen thưởng… phong phú hơn, theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học, tự nghiên cứu của các em học sinh Học sinh tiếp thu kiến thức không chỉ khi ngồi suy nghĩ trong lớp học trước các bài giảng của

thầy cô giáo mà còn ở ngoài lớp, ở gia đình, tại các di tích văn hóa – xã hội, danh lam thắng cảnh

Việc đánh giá học sinh trong lớp học không chỉ dựa trên kiến thức các em lĩnh hội được bao nhiêu lượng kiến thức mà là việc các em học sinh đã biết vận dụng kiến thức đó và trong thực tiễn cuộc sống của các em như thế nào Từ đó, để nhà trường và các thầy cô giáo thay đổi cách thức ra đề thi, giúp các emhọc sinh thích học, có hứng thú hơn với học tập

Tóm lại, việc quản lý giáo dục địa phương chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, xác định và làm rõ các yếu tố trên giúp cho việc quản lý hoạt động giáo dục địa phương của nhà trường đạt hiệu quả hơn Góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục địa phương trong các nhà trường tiểu học HS có điều kiện rèn luyện trải nghiệm thực tiễn, hiểu biết về địa phương để thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội

b Bối cảnh địa phương và nhà trường để xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường tiểu học theo yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

Đây là việc xác định, xem xét tất cả các yếu tố như: sứ mạng, tầm nhìn của nhà trường, môi trường giáo dục, nguồn nhân lực, đặc điểm kinh tế - xã hội địa phương, đặc điểm học sinh, cơ sở vật chất, nguồn tài chính, khả năng xã hội hoá giáo dục, xu thế hướng nghiệp của học sinh v.v để có thể đưa ra các quyết định thích hợp về mục tiêu, cấu trúc, nội dung của chương trình giáo dục nhà trường Các đặc trưng cơ bản của địa phương cần xác định bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh

tế, xã hội của địa phương, đất nước; các hoạt động giáo dục tư tưởng, chính trị, từ thiện vì cộng đồng tại địa phương; các hoạt động xã hội và tìm hiểu một số nghề nghiệp trong cộng đồng địa phương gần gũi với học sinh

• Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế- chính trị, xã hội, truyền thống, văn hóa, lịch sử của địa phương, đất nước, xu hướng phát triển giáo dục tiểu học ở khu vực và thế giới

• Điều kiện về nguồn tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học của các nhà trường tiểu học

• Văn hóa, kinh tế cùng các điều kiện khác của cộng đồng địa phương

• Chế độ, chính sách, tạo động lực cho cán bộ quản lý, giáo viên trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường

• Trình độ nhận thức, năng lực phẩm chất nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên

1.4.3 Xây dựng phân phối chương trình, kế hoạch dạy học các môn học và lựa chọn các chủ đề/ nội dung giáo dục địa phương

Công tác xây dựng và phân phối chương trình, kế hoạch dạy học là một trong những chức năng rất quan trọng của mỗi nhà trường phổ thông nói chung, gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động của nhà trường trong tương lai, giúp cho nhà quản lý giáo dục xác định được các chức năng khác còn lại trong quá trình giáo dục nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra

Kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương của nhà trường là loại

hình văn bản chuyên môn nghiệp vụ để triển khai áp dụng yêu cầu nội dung giáo dục địa phương theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông quốc gia trong bối cảnh cụ thể của địa phương và các điều kiện thực tế của nhà trường

Kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương là sự cụ thể hóa tiến

trình thực hiện nội dung giáo dục địa phương trong Chương trình giáo dục cấp học,

là cách mà một trường triển khai thực hiện chương trình giáo dục quốc gia sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể về thời gian, đặc điểm của người học, nhân lực, vật lực,… của nhà trường

Xây dựng Kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương của nhà trường là quá trình nhà trường cụ thể hóa các yêu cầu của nội dung giáo dục địa

phương chương trình giáo dục quốc gia, làm cho chương trình giáo dục quốc gia phù hợp ở mức cao nhất với thực tiễn của cơ sở giáo dục

Có 6 hoạt động chính cần được thực hiện trong lập Kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương của nhà trường:

Kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương của nhà trường

1 Phân tích đặc điểm tình hình, bối cảnh cụ thể của nhà trường

2 Xây dựng phân phối chương trình dạy học các môn học và lựa chọn các chủ đề/ nội dung dạy học, hoạt động giáo dục

3 Phân bổ các nguồn lực (đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính, thời gian …)

4 Dự thảo các nội dung kế hoạch giáo dục nhà trường tiểu học

5 Thẩm định, hoàn thiện kế hoạch giáo dục hàng năm của nhà trường

6 Phổ biến kế hoạch giáo dục nhà trường

Để quản lý hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương ở các trường

tiểu học theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 ở trường tiểu

học đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội, trước hết cần hiểu trọng tâm công tác quản

lý nhà trường lúc này là hướng các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra việc thực hiện hoạt động xây dựng nội dung giáo dục địa phương vào quá trình huy động nguồn lực cộng đồng để phát triển hoạt động giáo dục địa phương mà trong đó vai trò của các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường được xem là vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình thực hiện hoạt động giáo dục địa phương ở trường tiểu học nhằm góp phần hình thành nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục toàn diện Đối với hoạt động giáo dục địa phương lập kế hoạch đóng vai trò quan trọng giúp quá trình quản lý đạt được hiệu quả Vì vậy việc xây dựng cơ chế tham gia phối hợp như thế nào và các lực lượng nào hỗ trợ phối hợp, các nội dung xây dựng môi trường nào cần quan tâm là vấn đề được đặt ra khi lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục địa phương Khi lập kế hoạch thực hiện hoạt động giáo dục địa phương cần quan tâm đến chức năng nhiệm vụ của từng lực lượng, từng thành viên tham gia vì nhà trường cũng như các lực lượng khác đều có những chức năng và trách nhiệm riêng Việc huy động sự tham gia tự nguyện và phối hợp tích cực, chặt chẽ, nhịp nhàng của tất cả các cá nhân, tổ với các nguồn lực để cùng thực hiện hoạt động giáo dục địa phương theo đúng chức trách của mình không chỉ đạt được mục đích chung của hoạt động giáo dục địa phương mà mục đích riêng của các cá nhân, tổ chức, đơn vị, đoàn thể này cũng được hoàn thành; góp phần không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học

Nội dung lập kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục địa phương của các trường tiểu học như: