Nghiên cứu tổng quan về hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TTP. Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của TTP đối với ngành công nghiệp dệt may Việt Nam. Từ đó đưa ra những giải pháp, chiến lược phù hợp và khả thi cho doanh nghiệp dệt may Việt Nam.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU 3
1 Tính cấp thiết của đề tài 3
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 4
3 Mục đích nghiên cứu 4
4 Phương pháp nghiên cứu 4
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
6 Kết cấu của tiểu luận 4
PHẦN NỘI DUNG 5
Chương 1: HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TPP 5
1.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TPP 5
1.2 NỘI DUNG CHÍNH CÁC HIỆP ĐỊNH CỦA TPP 5
1.3 NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM KHI THAM GIA TPP 6
1.3.1 Những cơ hội đối với Việt Nam khi tham gia TPP 6
1.3.2 Những thách thức đối với Việt Nam khi tham gia TPP 7
Chương 2: NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA HIỆP ĐỊNH TPP ĐỐI VỚI NGÀNH CÔNG NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM 8
2.1 THỰC TRẠNG NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM 8
2.2 NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA TPP ĐỐI VỚI NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM 9
2.3 NHỮNG TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA TPP ĐỐI VỚI NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM 11
Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP, CHIẾN LƯỢC PHÙ HỢP VÀ KHẢ THI CHO NGÀNH CÔNG NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM 13
3.1 HOẠT ĐỘNG TỔ CHỨC SẢN XUẤT 13
Trang 23.2 CÓ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN DÀI HẠN 13
3.3 CHỦ ĐỘNG HUY ĐỘNG MỌI NGUỒN VỐN BẰNG MỌI HÌNH THỨC 14
3.4 TÌM KIẾM THỊ TRƯỜNG MỚI, THỊ TRƯỜNG NGÁCH 14
3.5 PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA 15
3.6 KHAI THÁC THỊ TRƯỜNG 16
3.7 CHỦ ĐỘNG ĐÀO TẠO VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC 17
3.8 ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC QUẢNG BÁ THƯƠNG HIỆU 17
PHẦN KẾT LUẬN 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hiện nay, để phát triển hơn nữa việc hợp tác kinh tế quốc tế giữa các nước,ngoài những hiệp định đã có một số nước vẫn tiếp tục tham gia vào những hiệp địnhmới với sự mở cửa hợp tác rộng hơn, trong đó phải kể đến là Hiệp định thương mại tự
do xuyên Thái Bình Dương Hơn cả việc tham gia vào Tổ chức Thương mại thế giới(WTO), Hiệp định Thương mại Tự do xuyên Thái Bình Dương (Trans-PacificPartnership - TPP) được coi như Hiệp định thương mại tự do “thế hệ mới" đầy thamvọng và tiêu chuẩn cao; là một thỏa thuận khu vực mở rộng, linh hoạt và toàn diện Vớicam kết mở cửa thị trường mạnh và tham gia sâu của các bên, loại bỏ hoàn toàn nhiềudòng thuế nhập khẩu, mở cửa dịch vụ và các yêu cầu cao về môi trường và lao động…
Vì thế, TPP được đánh giá là cơ hội không thể bỏ qua
Ngành dệt may được đánh giá là ngành hưởng lợi nhiều nhất khi tham gia vàoTPP Hiệp định được ký kết sẽ có thị trường rộng hơn và mức độ giảm thuế về 0%nhanh hơn Đây là cơ hội lớn để ngành dệt may đẩy mạnh xuất khẩu Tuy nhiên, nănglực tự sản xuất và cung ứng nguyên phụ liệu còn hạn chế, ngành xuất khẩu hàng maymặc và da giầy của doanh nghiệp Việt Nam đang phụ thuộc vào nguyên liệu nhậpkhẩu, chủ yếu từ Trung Quốc (nước không tham gia TPP) Vì thế, Việt Nam khó có thểđáp ứng được yêu cầu quy tắc xuất xứ hàng hóa trong TPP
Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, đứng trước tình hình khó khăn chung củakinh tế toàn cầu hiện nay, cũng như những thuận lợi, khó khăn riêng của ngành, Côngnghiệp Dệt may Việt Nam cần phải tìm ra những giải pháp hợp lý, hiệu quả để thựchiện được những mục tiêu phát triển đã đặt ra
Do đó, tôi đã chọn đề tài: “ Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực củaTPP đối với ngành Công nghiệp Dệt may Việt Nam ”
Trang 42 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu về Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và những cơ hộicũng như thách thức TPP đem đến cho doanh nghiệp Việt Nam cho tới nay đã cókhông ít nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu, đề cập tới và lần lượt công bố, đăng tảitrên các công trình chuyên khảo, trên các sách báo, tạp chí, website Đặc biệt là cáccông trình nghiên cứu khoa học, tiểu luận, đồ án, luận văn, các luận án tiến sĩ, và nhiềunhà nghiên cứu khác Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng tổng hợp kết quả củanhững nhà nghiên cứu đi trước một cách chọn lọc nhất
3 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan về Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Phântích những tác động tích cực và tiêu cực của TPP đối với ngành Công nghiệp Dệt mayViệt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp, chiến lược phù hợp và khả thi cho doanhnghiệp dệt may Việt Nam
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết kết hợp với cơ sở thực tiễn thông qua các cơ sở
dữ liệu, thông tin thu thập từ các tài liệu nghiên cứu, ý kiến các chuyên gia kinh tế, cácnhà doanh nghiệp…
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), thựctrạng ngành Công nghiệp Dệt may Việt Nam trong tình hình hiện nay, những tác độngtích cực và tiêu cực của TPP đến ngành Công nghiệp Dệt may Việt Nam và những giảipháp, chiến lược phù hợp, khả thi cho doanh nghiệp
- Phạm vi nghiên cứu: Ngành Công nghiệp Dệt may Việt Nam và những tác độngcủa Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đối với ngành này
6 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, mục lục và phần kết luận, phần nội dung của tiểu luận gồm
có 3 chương và 14 tiết
Trang 5Hiệp định này khởi nguồn là Hiệp định Đối tác kinh tế chặt chẽ hơn do nguyênthủ 3 nước Chile, New Zealand và Singapore (P3) phát động đàm phán nhân dịp Hộinghị Cấp cao APEC 2002 tổ chức tại Mexico Tháng 4 năm 2005, Brunei xin gia nhậpvới tư cách thành viên sáng lập trước khi vòng đàm phán cuối cùng kết thúc, biến P3thành P4.
Đây là Hiệp định mang tính "mở" Tuy không phải là chương trình hợp tác trongkhuôn khổ APEC nhưng các thành viên APEC đều có thể gia nhập nếu quan tâm.Singapore đã nhiều lần thể hiện mong muốn mở rộng TPP và sử dụng TPP như mộtcông cụ để hiện thực hóa ý tưởng về Khu vực Mậu dịch Tự do Châu Á-Thái BìnhDương của APEC (FTAAP)
Từ năm 2010 đến nay, có thêm 8 nước tham gia đàm phán gồm: Hoa Kỳ,Australia, Peru, Canada, Mexico, Việt Nam, Nhật Bản và Malaysia Với 12 đối tác,trong đó có những nền kinh tế mạnh như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada, Australia, TPPtrở thành một khu vực kinh tế với thị trường hơn 790 triệu dân, tổng GDP là 27000 tỷUSD, đóng góp 40% GDP và chiếm khoảng 1/3 kim ngạch thương mại toàn cầu
1.2 NỘI DUNG CHÍNH CÁC HIỆP ĐỊNH CỦA TPP
Hiệp định TPP có phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ (chưabao gồm dịch vụ tài chính do được đàm phán sau), vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS),rào cản kỹ thuật (TBT), chính sách cạnh tranh, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ vàminh bạch hóa Ngoài ra, còn có một chương về hợp tác và 02 văn kiện đi kèm về Hợptác Môi trường và Hợp tác Lao động
Trang 6Theo thỏa thuận, các bên tham gia P4 sẽ tiếp tục đàm phán và ký 02 văn kiệnquan trọng về đầu tư và dịch vụ tài chính, chậm nhất là sau 02 năm kể từ khi P4 chínhthức có hiệu lực (tức là từ tháng 3 năm 2008).
Điểm nổi bật nhất của P4 là tự do hóa rất mạnh về hàng hóa Thuế nhập khẩuđược xóa bỏ hoàn toàn và phần lớn là xóa bỏ ngay từ khi Hiệp định có hiệu lực
Về dịch vụ, P4 thực hiện tự do hóa mạnh theo phương thức chọn-bỏ Theo đó,tất cả các ngành dịch vụ đều được mở, trừ những ngành nằm trong danh mục loại trừ.1.3 NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM KHI THAM GIATPP
1.3.1 Những cơ hội đối với Việt Nam khi tham gia TPP
Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được khởi động từ năm 2005
và đến nay có 12 nước tham gia TPP không phải là hiệp định thương mại tự do đầutiên mà Việt Nam tham gia Tuy nhiên, với thị trường hơn 800 triệu dân, chiếm 40%GDP thế giới, lưu lượng giao dịch hàng hóa chiếm 30% thương mại toàn cầu… TPP sẽ
có tác động lớn nhất đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trongnước trong tương lai gần
Công cụ lớn nhất mà TPP sử dụng để thúc đẩy trao đổi hàng hóa là những ưuđãi miễn giảm thuế mà các nước cam kết sẽ dành cho nhau Bằng cách dỡ bỏ hoặc cắtgiảm 18.000 hàng rào thuế quan đối với các sản phẩm công nghiệp cũng như nôngnghiệp, TPP sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận rộng hơn với các thị trườnglớn, đặc biệt là Hoa Kỳ và Nhật Bản, từ đó, sẽ đẩy mạnh xuất khẩu một số nhóm sảnphẩm lớn mà doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế so sánh như dệt may và may mặc, thủyhải sản, nông sản và lâm sản
Theo Chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định, kinh tế ViệtNam sẽ được hưởng lợi lớn khi TPP - có phạm vi ảnh hưởng tới 40% GDP toàn cầu,được ký Việt Nam sẽ có thị trường rộng hơn; GDP có thể tăng thêm 8 đến 10% đếnnăm 2030, thậm chí còn nhiều hơn Đây là cú hích lớn cho Việt Nam nhưng cũng đem
Trang 7lại áp lực cho nhà sản xuất trong nước Họ phải cạnh tranh quyết liệt hơn, nhưng điềunày sẽ thúc đẩy năng suất lao động; rất tốt cho Việt Nam trong tăng trưởng dài hạn.GDP Việt Nam có thể tăng cao nhất nếu hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, nổi bật nhất
so với các nước khác Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quốc tế, Việt Nam sẽ làquốc gia được hưởng lợi nhiều nhất khi tham gia TPP; GDP Việt Nam có thể tăng thêm35,7 tỷ USD vào năm 2025 nếu ngành sản xuất nội địa đáp ứng được hàng rào kỹ thuậtcủa các đối tác
Ngoài ra, tham gia TPP sẽ giúp Việt Nam có được các cơ hội mới từ chuỗi cungứng mới hình thành sau khi TPP có hiệu lực Các nước TPP chiếm tới 40% GDP và30% thương mại toàn cầu lại bao gồm các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, chắcchắn sẽ mở ra rất nhiều cơ hội khi chuỗi cung ứng mới hình thành
Thêm vào đó, cam kết trong TPP về dịch vụ và đầu tư dự kiến sẽ có tác dụngtích cực trong việc cải thiện môi trường đầu tư, góp phần thu hút nguồn vốn đầu tưnước ngoài Gần đây, nhiều tập đoàn lớn của nước ngoài đã đầu tư dự án mới hoặc mởrộng sản xuất tại Việt Nam trong các lĩnh vực như sản xuất sợi, dệt may, giày da, chếbiến gỗ để đón đầu TPP Do đó, có cơ sở để khẳng định rằng đầu tư nước ngoài sẽgia tăng mạnh mẽ hơn khi TPP được ký kết, không chỉ trong các lĩnh vực sản xuấthàng xuất khẩu mà còn trong các lĩnh vực khác như tài chính, ngân hàng, bất độngsản
1.3.2 Những thách thức đối với Việt Nam khi tham gia TPP
Bên cạnh những thuận lợi lớn, TPP cũng đặt ra nhiều thách thức lớn, đó là, mặc
dù xuất khẩu tăng trưởng nhanh nhưng cơ cấu hàng xuất khẩu chưa mang tính hiệuquả, chủ yếu xuất khẩu hàng có công nghệ thấp, thâm dụng lao động như hàng maymặc, giày dép, đồ nội thất Xuất khẩu chủ yếu nguyên liệu thô, chưa qua sơ chế hoặcgia công đã khiến việc cạnh tranh về giá cả, chất lượng, giá trị tăng thêm của hànghóa… trở nên yếu Quy mô doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ, không thâm nhập được vào
hệ thống phân phối chính khiến các doanh nghiệp xuất khẩu trở nên không bền vững,
Trang 8không chi phối được thị trường Tham gia TPP sẽ tạo ra sức ép về mở cửa thị trường,cạnh tranh đối với các doanh nghiệp Việt Nam Nếu không có sự chuẩn bị tốt, nhiềungành sản xuất và dịch vụ có thể sẽ gặp khó khăn.
Doanh nghiệp Việt Nam cũng sẽ gặp phải thách thức cạnh tranh, có thể dẫn tớiphá sản và tình trạng thất nghiệp ở các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh yếu,không được chuẩn bị kỹ cho hội nhập; việc giảm thu ngân sách từ giảm thuế nhập khẩusau khi thực hiện TPP Hơn nữa, việc giảm thuế quan có thể khiến luồng hàng nhậpkhẩu từ các nước TPP vào Việt Nam gia tăng, với giá cả cạnh tranh hơn Thị phần hànghóa liên quan tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng và cạnh tranh sẽ gay gắt hơn Sản phẩmnông nghiệp, doanh nghiệp và nông dân Việt Nam đứng trước sự cạnh tranh gay gắt,nhất là các hàng nông sản và nông dân là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất tronghội nhập
Sức ép cạnh tranh do giảm thuế nhập khẩu về 0%, chủ yếu đến từ các nước màViệt Nam hiện chưa có quan hệ FTA, gồm Mỹ, Canada, Mexico và Peru; còn 7 nước
mà Việt Nam đã có quan hệ FTA như Brunei, Malaysia, Singapore, Australia, Chile,New Zealand, Nhật Bản, thì trong tương lai gần, dù Việt Nam có tham gia hay khôngtham gia TPP, thuế nhập khẩu áp dụng cho hàng hóa của những nước này vẫn được hạ
về 0% Ngay cả đối với 4 nước mà Việt Nam chưa có quan hệ FTA, thì hoặc là có cơcấu xuất nhập khẩu mang tính bổ sung hơn là cạnh tranh với cơ cấu xuất nhập khẩu củaViệt Nam (như Mỹ, Canada), hoặc là không có triển vọng nhâm nhập thị trường ViệtNam với mức độ lớn để gây ra sức ép cạnh tranh (như Peru, Mexico)
Trang 9Chương 2: NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA HIỆP ĐỊNH TPP ĐỐI VỚI NGÀNH CÔNG NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM
2.1 THỰC TRẠNG NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM
Hiện nay, ngành Dệt may Việt Nam có khoảng 2,5 triệu lao động, dự kiến đến năm 2025 số lao động sẽ tăng lên 5 triệu Với hàng loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã và sẽ tham gia, việc phát triển và quản trị nguồn nhân lực càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo các chuyên gia kinh tế nhận định, dệt may đang trở thành một trong nhữngngành kinh tế mũi nhọn có nhiều chính sách ưu tiên từ Chính phủ và hứa hẹn sẽ đạt tốc
độ tăng trưởng nhanh, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách nhà nước nhờ tham gia cácFTA và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)
Bên cạnh những cơ hội, ngành Dệt may Việt Nam cũng đang đối mặt với không
ít thách thức, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao Hiện tại,nhu cầu tuyển dụng nhân lực của các doanh nghiệp dệt may có xu hướng yêu cầu caohơn về trình độ nghề, giảm số lao động chưa qua đào tạo Ngoài các kỹ năng chuyênngành, doanh nghiệp cũng luôn đòi hỏi kinh nghiệm, kỹ năng giao tiếp, tìm kiếm đốitác, khả năng ngoại ngữ, đặc biệt đối với các vị trí quản lý như trưởng phòng kế hoạch,quản lý đơn hàng…
Tuy nhiên, việc đào tạo nhân lực cho ngành dệt may hiện chưa đáp ứng đượcnhu cầu thực tế TP Hồ Chí Minh được coi là trung tâm đào tạo lao động ngành dệtmay cũng chỉ có 11 trường đào tạo khoảng 1.900 lao động mỗi năm Hầu hết các sinhviên ra trường được tuyển dụng phải mất 3 năm đào tạo lại mới sử dụng được Đặcbiệt, nhân lực thiết kế thời trang được đào tạo tại Việt Nam chỉ có khả năng kinh doanh
ở quy mô nhỏ mà chưa thể thiết kế và triển khai sản xuất để thương mại hóa với quy
mô toàn ngành Khả năng đáp ứng nhu cầu tăng thêm của đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viênphục vụ cũng rất khó khăn…
Trang 102.2 NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA TPP ĐỐI VỚI NGÀNH DỆT MAYVIỆT NAM
Có thể nói, khi có hiệu lực, TPP sẽ tạo cú hích lớn và mang đến động lực quantrọng cho sự phát triển của dệt may Việt Nam, góp phần đưa ngành này lên tầm caohơn trong tương lai gần Đó là bởi những thuận lợi sau đây:
Thứ nhất, khi gia nhập TPP, phần lớn hàng dệt may của Việt Nam sẽ được
hưởng thuế suất 0% khi xuất khẩu vào các nước thành viên TPP Điển hình là thịtrường Mỹ với khoảng 1.000 dòng thuế nhập khẩu dệt may sẽ cắt giảm dần về 0% thay
vì khoảng 17-20% như hiện nay Nếu tính theo kim ngạch hiện nay, hàng dệt may xuấtkhẩu sang nước này có thể tiết kiệm được 64% tiền thuế, tương đương 1 - 1,1 tỷ USD
Bên cạnh những con số hấp dẫn từ thị trường Mỹ, doanh nghiệp dệt may trongnước cũng kỳ vọng không kém vào các thị trường mới như: Canada, Australia, Peru…Riêng với Canada, ngay từ năm đầu tiên TPP có hiệu lực, 42% thuế xuất khẩu vào thịtrường này sẽ về 0%, đến năm thứ 4 là 57,1% Trong khi đó, hàng dệt may của ViệtNam hiện chỉ chiếm khoảng 2% thị phần tại Canada Vì vậy, cơ hội mở rộng thị trường
là rất lớn
Thứ hai, ngành dệt may được dự báo sẽ tăng mạnh và tác động lớn đến nền kinh
tế Việt Nam Đến hết năm 2015, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may đạt 27,3 tỷ USD,
đã chiếm hơn 15% tổng doanh số xuất khẩu của cả nước và dự đoán đến năm 2025,doanh thu xuất khẩu có thể tăng lên đến 50 tỷ USD
Một điểm thuận lợi hơn là tới đa số các thành viên TPP là những đối tác xuấtkhẩu quan trọng của Việt Nam Chỉ riêng 8 tháng đầu năm 2015, tỷ trọng xuất khẩuhàng dệt may sang các nước TPP đạt hơn 9,8 tỷ USD trong tổng số gần 14,9 tỷ USDhàng dệt may của Việt Nam xuất đi toàn thế giới Ngân hàng Thế giới dự báo, sau khiTPP thực thi, đến năm 2020, sản lượng ngành Dệt may Việt Nam sẽ tăng 21%; tốc độtăng trưởng chung toàn Ngành có thể đạt 41%, tương ứng với giá trị xuất khẩu tăngthêm 11,5 tỷ USD