Trình bày một biện pháp góp phần nâng cao chất lượng công tác giảngdạy của giáo viên nơi đang làm việc. Thời lượng trình bày biện pháp không quá 30phút, bao gồm cả thời gian Ban Giám khảo trao đổi. Biện pháp được lãnh đạo cơsở giáo dục xác nhận áp dụng hiệu quả và lần đầu được dùng để đăng ký thi giáoviên dạy giỏi cơ sở giáo dục phổ thông và chưa được dùng để xét duyệt thành tíchkhen thưởng cá nhân trước đó.Lưu ý: khi đến tham dự thi, giáo viên nộp cho Ban giám khảo 03 bản báocáo biện pháp của cá nhân tại cơ sở giáo dục được áp dụng hiệu quả và 01 giấyxác nhận của Phòng GDĐT kèm theo minh chứng xác thực về việc giúp học sinhcó sự tiến bộ rõ rệt thông qua việc vận dụng hiệu quả biện pháp trong công tácgiảng dạy.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUỲNH LƯU
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY:
Giúp học sinh lớp 9 phát triển kĩ năng để làm tốt một số dạng đề nghị luận cơ bản về một tác phẩm truyện hoặc (đoạn trích nâng) nhằm nâng
cao chất lượng thi vào lớp 10 THPT
(Phục vụ kỳ thi GVDG Tỉnh cấp THCS)
Họ tên: Phạm Hoàng Hiếu
Đơn vị công tác: Trường THCS Cầu Giát
Chức vụ hiện giữ: Giáo viên
Môn dự thi: Ngữ Văn
NGHỆ AN- NĂM 2020
SỞ GD&ĐT NGHỆ AN CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT
Trang 2PHÒNG GD&ĐT QUỲNH LƯU NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Quỳnh Lưu, ngày 03 tháng 10 năm 2020
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY
(Phục vụ kỳ thi GVDG tỉnh cấp THCS)
Tên biện pháp: Giúp học sinh lớp 9 phát triển kĩ năng để làm tốt một số dạng
đề nghị luận cơ bản về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) nhằm nâng cao chất lượng thi vào lớp 10 THPT.
Mã số dự thi:
I Vấn đề cần giải quyết.
- Thực tế đề thi vào lớp 10 THPT hằng năm có rất nhiều dạng đề cơ bản như: nghị luận số phận nhân vật, tình huống, chi tiết đặc sắc v.v…những chưa được định hướng rõ nét trong sách giáo khoa.
- Học sinh chưa có kĩ năng làm để làm tốt các dạng đề nghị luận cơ bản về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) nên đạt điểm thấp trong bài thi vào lớp 10 THPT.
III Đối tượng tác động: Học sinh khối lớp 9
IV Thời điểm, địa điểm thực hiện: Ôn thi vào lớp 10 THPT tại trường
THCS Cầu Giát- Quỳnh Lưu- Nghệ An
Trang 3V Cách thức thực hiện: Giáo viên hình thành được 05 dạng đề nghị luận cơ
bản cho học sinh thông qua việc hướng dẫn các bước làm trong từng dàn ý sau đây:
Dạng 1: Nghị luận về nhân vật
1.1 Nghị luận về vẻ đẹp nhân vật
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật
Thân bài:
Ý1: Phân tích, đánh giá hoàn cảnh.
Ý2: Cảm nhận vẻ đẹp: ngoại hình, tài năng, phẩm chất, tâm hồn,…
Ý3: Đánh giá: Nghệ thuật, thái độ của nhà văn…
Ý4: Liên hệ, mở rộng: So sánh, suy nghĩ về nhân vật trong cuộc sống…
Kết bài: Khái quát, khẳng định vẻ đẹp nhân vật.
Đề minh họa: Cảm nhận về nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng
lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long (Ngữ văn 9, tập 1)
Giáo viên định hướng tìm ý: trên cái vòi vọi của đỉnh Yên Sơn 2600m, anh
được mệnh danh “người cô độc nhất thế gian” và “thèm người” nhưng chàng trai ấy vẫn yêu đời và say mê công việc, yêu lao động đến nhiệt thành bằng chính trái tim, tâm nguyện của thế hệ trẻ…
1.2 Nghị luận về thân phận (số phận) nhân vật.
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, số phận nhân vật.
Thân bài;
Ý1: Phân tích, đánh giá hoàn cảnh (giống dạng 1.1)
Ý2: Khái quát vẻ đẹp của nhân vật.
Ý3: Cảm nhận thân phận: qua nguyên nhân, kết cục, ý nghĩa của kết cục Ý4: Đánh giá: Nghệ thuật, giá trị sâu sắc…
Ý5: Liên hệ, mở rộng ( giống dạng 1.1)
Kết bài: Khái quát, khẳng định số phận nhân vật.
Đề minh họa: Suy nghĩ về thân phận người phụ nữ qua nhân vật Vũ Nương
trong chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ (Ngữ văn 9, tập 1)
2
Trang 41.3 Nghị luận về điễn biến tâm lí nhân vật
Mở bài: ( giống dạng 1.1)
Thân bài:
Ý1: Phân tích, đánh giá hoàn cảnh (giống dạng 1.1)
Ý2: Phân tích diễn biến: trước, trong, sau tình huống, sự việc nhân vật thay
đổi tâm lí ra sao-> rút ra vẻ đẹp của nhân vật.
Ý3: Đánh giá (giống dạng 1.1)
Kết bài: Khái quát tâm lí làm nên vẻ đẹp đặc trưng của nhân vật
Đề minh họa: Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật ông Hai trong tác phẩm
Làng của Kim Lân (Ngữ văn 9, tập 1)
Dạng 2: Nghị luận về đoạn trích truyện.
2.1 Nghị luận về nhân vật trong đoạn trích (Tương tự dạng 1)
Đề minh họa: Cảm nhận về nhân vật ông Hai trong đoạn trích:
Ông lão ôm thằng con út lên lòng, vỗ nhè nhẹ vào lưng nó, khẽ hỏi:
- Húc kia! Thầy hỏi con nhé, con là con ai?
- Là con thầy mấy lị con u.
- Thế nhà con ở đâu?
- Nhà ta ở làng Chợ Dầu.
- Thế con có thích về làng chợ Dầu không?
Thằng bé nép đầu vào ngực bố trả lời khe khẽ:
- Có.
Ông lão ôm khít thằng bé vào lòng, một lúc lâu ông lại hỏi:
- À, thầy hỏi con nhé Thế con ủng hộ ai?
Thằng bé dơ tay lên, mạnh bạo và rành rọt:
- Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm!
Nước mắt ông lão giàn ra, chảy ròng ròng trên hai má Ông nói thủ thỉ:
- Ừ đúng rồi, ủng hộ Cụ Hồ con nhỉ.
Mấy hôm nay ru rú ở xó nhà, những lúc buồn khổ quá chẳng biết nói cùng ai, ông lại thủ thỉ với con như vậy Ông nói như để ngỏ lòng mình, như
để mình lại minh oan cho mình nữa.
Anh em đồng chí biết cho bố con ông.
Cụ Hồ trên đầu trên cổ xét soi cho bố con ông.
Cái lòng bố con ông là như thế đấy, có bao giờ dám đơn sai Chết thì
Trang 5(Trích Làng - Kim Lân, Ngữ văn lớp 9, tập 1)
2.2: Nghị luận về nội dung đoạn trích.
Mở bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm, nội dung của đoạn trích.
Thân bài:
Ý1: Khái quát hoàn cảnh, nội dung dẫn đến đoạn trích.
Ý2: Cảm nhận về các nội dung, nghệ thuật đặc sắc.
Ý3: Đánh giá: nghệ thuật, thành công của tác giả, tác phẩm…
Ý4: Liên hệ, mở rộng: suy nghĩ nội dung đoạn trích trong cuộc sống.
Kết bài: Khái quát, khẳng định lại nội dung, nghệ thuật đoạn trích.
Đề minh họa: Cảm nhận đoạn trích:
Tôi hãy còn nhớ buổi chiều hôm đó - buổi chiều sau một ngày mưa rừng, giọt mưa còn đọng trên lá, rừng sáng lấp lánh Đang ngồi làm việc dưới tấm
ni lông nóc, tôi bỗng nghe tiếng kêu Từ con đường mòn chạy lẫn trong rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầm khúc ngà đưa lên khoe với tôi Mặt anh hớn
hở như một đứa trẻ được quà.
Sau đó anh lấy vỏ đạn hai mươi li của Mĩ, đập mỏng làm thành một cây cưa nhỏ, cưa khúc ngà thành từng miếng nhỏ Những lúc rỗi, anh cưa từng chiếc răng lược, thận trọng, tỉ mỉ và cố công như người thợ bạc Chẳng hiểu sao tôi thích ngồi nhìn anh làm và cảm thấy vui vui khi thấy bụi ngà rơi mỗi lúc một nhiều Một ngày, anh cưa được một vài răng Không bao lâu sau, cây lược được hoàn thành Cây lược dài độ hơn một tấc, bề ngang độ ba phân rưỡi, cây lược cho con gái, cây lược dùng để chải mái tóc dài, cây lược chỉ
có một hàng răng thưa Trên sống lưng lược có khắc một dòng chữ nhỏ mà anh đã gò lưng, tẩn mẩn khắc từng nét: “Yêu nhớ tặng Thu con của ba” Cây lược ngà ấy chưa chải được mái tóc của con, nhưng nó như gỡ rối được phần nào tâm trạng của anh Những đêm nhớ con, anh ít nhớ đến nỗi hối hận đánh con, nhớ con, anh lấy cây lược ra ngắm nghía rồi mài lên tóc cho cây lược thêm bóng, thêm mượt Có cây lược, anh càng mong gặp lại con Nhưng rồi một chuyện không may xảy ra Một ngày cuối năm năm mươi tám - năm đó ta chưa võ trang - trong một trận càn lớn của quân Mĩ - ngụy, anh Sáu bị hi sinh Anh bị viên đạn của máy bay Mĩ bắn vào ngực Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình như chỉ có tình cha con là
4
Trang 6không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc cây lược, đưa cho tôi rồi nhìn tôi một hồi lâu Tôi không đủ lời lẽ để tả tại cái nhìn ấy, chỉ biết rằng, cho đến bây giờ, thỉnh thoảng tôi cứ nhớ lại đôi mẳt của anh.
- Tôi sẽ mang về trao tận tay cho cháu.
Tôi cúi xuống gần anh và khẽ nói Đến lúc ấy, anh mới nhắm mắt đi xuôi
(Trích Chiếc lược ngà - Nguyễn Quang Sáng, Ngữ văn 9 Tập
1)
Dạng 3: Nghị luận về nghệ thuật của truyện
3.1 Nghị luận về chi tiết đặc sắc, độc đáo.
Mở bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm, chi tiết độc đáo.
Thân bài:
Ý1: Tóm tắt các sự việc xuất hiện chi tiết.
Ý2: Cảm nhận: hoàn cảnh xuất hiện, sự bất ngờ, độc đáo, ý nghĩa của chi
tiết…
Ý3: Đánh giá: thành công, phong cách của nhà
Kết bài: Khái quát, khẳng định giá tri của chi tiết.
Đề minh họa: Suy nghĩ về câu nói của ông Hai “ làng thì yêu thật, nhưng
làng theo Tây mất rồi thì phải thù” (Trích Làng- Kim Lân, Ngữ văn 9, tập 1)
Giáo viên định hướng: Từ sâu thẳm tâm hồn ông ta vẫn đọc được cả một
tình yêu làng đằm sâu trong huyết mạch, nhưng người nông dân ấy lại có nhận thức mới mẻ đáng trân trọng Yêu đấy nhưng làng theo Tây hại nước hại dân thì phải thù, một quyết định đầy đau đớn, xót xa…
3.2 Nghị luận về tình huống truyện
Mở bài: giới thiệu tác giả, tác phẩm, tình huống.
Thân bài:
Ý1: Khái quát các sự việc làm xuất hiện tình huống
Ý2: Phân tích: sự độc đáo, bất ngờ; đánh giá vai trò, ý nghĩa của tình huống…
Trang 7Ý3: Đánh giá: thành công nghệ thuât, nội dung đặc sắc….
Kết bài: Khái quát, khẳng định sức mạnh của tình huống trong tác phẩm.
Đề minh họa: Phân tích tình huống truyện trong văn bản Chiếc lược ngà của
Nguyễn Quang Sáng để thấy được vẻ đẹp của tình phụ tử thiêng liêng trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh (Ngữ văn 9, tập 1)
Dạng 4: Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích
Mở bài: giới thiệu về tác giả, nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
Thân bài:
Ý1: Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác.
Ý2: Phân tích: Giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật.
Ý3: Đánh giá: thành công của tác phẩm, tài năng nhà văn.
Kết bài: Khái quát, khẳng định lại giá trị của tác phẩm.
Đề minh họa: Phân tích giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc trong
Chuyện Người Con Gái Nam Xương của Nguyễn Dữ (Ngữ văn 9, tập 1)
Dạng 5: Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) có ý kiến, nhận định
Mở bài: dẫn dắt vấn đề, nêu xuất xứ và trích ý kiến, nhận định…
Đề minh họa: Có ý kiến cho rằng: “ Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh
Khuê đã tái hiện rõ nét hiện thực sống và chiến đấu của thế hệ trẻ Việt Nam
6
Trang 8thời chống Mỹ” Qua truyện ngắn hãy làm sang tỏ nhận định trên (Ngữ văn
[…]
Trong lúc đó, nó vẫn ôm chặt lấy ba nó Không ghìm được xúc động và không muốn cho con thấy mình khóc, anh Sáu một tay ôm con, một tay rút khăn lau nước mắt, rồi hôn lên mái tóc con:
- Ba đi rồi ba ba về với con.
- Không! – Con bé hét lên, hai tay siết chặt lấy cổ, chắc nó nghĩ hai tay không thể giữ được ba nó, nó dang cả hai chân rồi câu chặt lấy ba nó, và đôi vai nhỏ bé của nó run run”
(Trích Chiếc lược ngà - Nguyễn Quang Sáng, Ngữ văn 9, tập
- Vấn đề nghị luận: tình cảm cha con
- Phạm vi: Truyện ngắn Chiếc lược ngà.
2 Định hướng lập ý:
Trang 9Ý1: Khái quát hoàn cảnh: ông Sáu phải vào chiến trường sau ba ngày phép,
lúc chia tay bé Thu mới nhận ra ba.
Ý2: Cảm nhận nội dung:
+ Bé Thu bùng phát tình yêu cha mãnh liệt: tiếng gọi ba thiết tha, nồng cháy
và cử chỉ, hành động cuống quýt, gấp gáp như muốn ôm trọn anh Sáu trong vòng tay…
+ Anh Sáu cũng dành cho con tình yêu lắng sâu xúc động lòng người: Giọt nước mắt mà ông cố giấu, lời hứa trở về với con đã gói trọn tình cảm yêu thương mãnh liệt mà ông dành cho con…
Ý3: Đánh giá: Khẳng định thành công trong việc tạo tình huống, miêu tả tâm
lí nhân vật nhằm làm nổi bật tình cha thiêng liêng, sâu nặng…
Ý4: Liên hệ, mở rộng: suy nghĩ: tình cảm cha con trong cuộc sống
VII Kết quả đạt được:
a Đổi mới PPDH/KTĐG theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất.
- Giáo viên tổ chức được liên tiếp các hoạt động học tập cho học sinh nhằm phát triển năng lực giải quyết tình huống, tạo lập văn bản…
- Giáo viên đa dạng hóa các hình thức kiểm tra đánh giá: nhớ dạng bài, các bước làm, thực hành định hướng đề bài, viết bài…
- Biện pháp đã đáp ứng được yêu cầu đổi mới phướng pháp dạy học môn Ngữ Văn theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
b Phù hợp với đối tượng học sinh và thực tiễn nhà trường THCS Cầu Giát.
- Sử dụng được cho cả đối tượng học sinh đại trà, bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 9.
- Sử dụng được cho tất cả học sinh, giáo viên ở các trường khó khăn và thuận lợi.
- Biện pháp có thể áp dụng rộng rãi trong việc phát triển kĩ năng cho học sinh
để làm tốt các dạng đề văn nghị luận cơ bản về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) ở trường THCS.
c Kết quả cụ thể.
- Kĩ năng:
8
Trang 10+ Trước khi áp dụng: nhận diện đề sai nhiều, bài viết không có luận điểm, các
ý chồng chéo nhau, các bước làm trong bài thiếu, sơ sài, diễn xuôi, kể chuyện…
+ Sau khi áp dụng: nhận diện chính xác các dạng đề, định hướng rõ cách làm, bài viết đã có luận điểm rõ ràng, viết bài có trình tự lập luận…
Trang 11BIỆN PHÁP
VẬN DỤNG HÌNH THỨC DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO CHỦ
ĐỀ “HÌNH ẢNH NGƯỜI LÍNH” TRONG THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM LỚP 9, THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CHO HỌC SINH.
GIÁO VIÊN THỰC HIỆN: HỒ THỊ TRÂM
1 Thực trạng và vấn đề cần giải quyết.
Học sinh còn lúng túng trong việc khám phá tìm hiểu tác phẩm thơ Đặc biệt khi tiếp cận một chủ đề, các em còn bỡ ngỡ trong cách học, cách cảm thụ; thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, khả năng vận dụng tri thức đã học để giải quyết tình huống thực tiễn cuộc sống còn hạn chế.
Do các em chưa được định hướng cách khai thác tìm hiểu một tác phẩm thơ hiện đại
Việc chuẩn bị cho chương trình GDPT 2018 mục tiêu của môn ngữ văn là lấy việc rèn luyện các kĩ năng giao tiếp làm trục chính và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực cho học sinh.
Từ thực trạng và hướng đổi mới của nghành vấn đề cần giải quyết đặt ra
là: Cần vận dụng hình thức dạy học tích cực trong bài chủ đề “ Hình ảnh
người lính” trong thơ hiện đại Giúp học sinh chủ động chuẩn bị bài học, tiếp nhận kiến thức đồng thời vận dụng kiến thức để giải quyết tình huống trong thực tiễn cuộc sống.
2 Mục tiêu của biện pháp.
Sau khi học xong chủ đề này học sinh biết cách khái quát các chủ đề khác, biết vận dụng những kiến thức đã học vào việc đọc - hiểu và chuẩn bị các văn bản cùng thể loại, cũng như giải quyết các vấn đề khác nhau trong thực tiễn cuộc sống; hình thành và phát triển các năng lực phẩm chất chung và năng lực môn Ngữ văn.
3 Cách thức thực hiện biện pháp
Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 9C, 9D.
Địa điểm trường THCS Quỳnh Bảng.
Năm học 2019-2020.
* Cách thức đã tiến hành biện pháp tại cơ sở:
Để khai thác một tác phẩm thơ trữ tình hiện, đại nhiều giáo viên có nhiều biện pháp tìm hiểu các tác phẩm đó Ở đây tôi xin trình hình thức dạy học
10
Trang 12tích cực bản thân tôi đã áp dụng và có hiệu quả nâng cao chất lượng giờ dạy học cũng như phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
Hình thức 1: Vận dụng dạy học theo dự án giúp học sinh nắm được đặc điểm thơ trữ tình hiện đại (Giao nhiệm vụ trước hai tuần- Chuẩn bị ở nhà )
Vận dụng trong hoạt động 2, Hình thành kiến thức ở tiết 55.
Tôi đã gợi ý cho học sinh Tìm hiểu những đặc điểm của thơ trữ tình hiện
đại với các yếu tố sau:
+Nội dung trữ tình của tác phẩm:Gắn liền với hình tượng nhân vật trữ tình
Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ
Ở đây, cần phân biệt rõ 2 khái niệm: nhân vật trữ tình và nhân vật trong tác phẩm trữ tình.
+ Tìm hiểu yếu tố tác giả, văn bản.
+ Mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ, trong mạch cảm xúc thì đâu là đỉnh
điểm của cảm xúc, đâu là chỗ cảm xúc bão hòa để nhấn mạnh hay lướt qua.
+Tìm hiểu yếu tố tạo nên sức biểu cảm của bài thơ: Vần, nhịp, thanh điệu,
khám phá ngôn ngữ thơ từ lớp ngữ nghĩa, lớp hình ảnh, lớp âm thanh Chú ý đến một số câu thơ, hình ảnh, từ ngữ đặc biệt tập trung sức nặng tình cảm và giá trị thẩm mỹ.
+Tứ thơ được thể hiện qua hình ảnh nào? Hình ảnh ấy có ý nghĩa gì?
+ Tìm hiểu đặc điểm tổ chức của bài thơ: Đề bài thơ, các câu thơ, dòng thơ,
khổ thơ, đoạn thơ, tứ thơ, ý thơ.Các yếu tố đó liên quan chặt chẽ với nhau tạo thành chỉnh thể một bài thơ.
+ Phương thức phản ánh nội dung.
+ Ý nghĩa nhan đề bài thơ.
+Tìm hiểu chung những đặc điểm khác biệt của nghệ thuật, ngôn ngữ thơ
hiện đại với thơ trung đại
Trên lớp tôi cho các nhóm lần lượt trình bày nhiệm vụ của nhóm Các nhóm
sẽ lần lượt phản biện, bổ sung và thống nhất vấn đề.
* Kết quả:
Học sinh được rèn kỹ năng giao tiếp: nói –nghe –phản biện- thống nhất vấn
Trang 13ứng dụng và chủ động khám phá các bài thơ khác Không những thế phương pháp dạy học này còn hình thành ở học sinh năng lực như:
-Vận dụng phát triển tư duy như phát hiện và giải quyết vấn đề, đánh giá lựa chọn phương án tối ưu, đưa ra quyết định
- Năng lực quản lí thời gian, quản lí và hợp tác nhóm, tổ chức tìm kiếm và xử
lí thông tin, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ nói và viết, sử dụng CNTT
- Tạo thái độ, niềm tin và hứng thú học tập, thay đổi phong cách học tập ở học sinh.
Hình thức 2: Dạy học nêu vấn đề giúp học sinh hình thành và phát triển
tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.
Vận dụng ở tiết 60 trong hoạt động 2 hình thành kiến thức và hoạt động 5 tìm tòi mở rộng.
*Mục đích: Hình thành năng lực huy động kiến thức: văn học, văn hóa, thực
tiễn đời sống,
- Cảm thụ thẩm mỹ văn học.
- Hợp tác, thảo luận và giải quyết vấn đề.
* Cách làm: Tôi đã tạo ra một số tình huống có vấn đề Để học sinh có thời
gian suy nghĩ tôi đã giao nhiệm vụ về nhà cho các nhóm như sau:
Nhiệm vụ 1:
- Chỉ ra những nét chung về :
+ Đề tài và hoàn cảnh ra đời của hai bài thơ?
+ Phẩm chất của những người lính qua hai bài thơ?
- Chỉ ra những nét riêng về hình ảnh người lính ở hai bài thơ trên?
- Khái quát phong cách của hai tác giả sau khi tìm hiểu chủ đề ?
Trên lớp tôi tổ chức cho học sinh báo cáo tranh luận, phản biện để khái quát vấn đề.
* Kết quả :
- Phát huy tư duy độc lập, kĩ năng sáng tạo, xử lí tình huống linh hoạt, từ đó hình thành ở học sinh năng lực giải quyết vấn đề; phẩm chất yêu nước qua thái độ biết ơn trân trọng những tấm gương anh hùng liệt sĩ, thương binh trong đời thường, gần gũi với các em
4 Hiệu quả sau khi thực hiện biện pháp.
12
Trang 14- Học sinh biết vận dụng kiến thức về đặc điểm thơ trữ tình hiện đại để tìm hiểu các bài thơ cùng thể loại.
- Khả năng diễn đạt lời văn nói, viết mạch lạc hơn, cảm thụ thơ của các em có chất lượng hơn.
- Phát triển các năng lực như: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo; năng lực giao tiếp; năng lực sử dụng công nghệ thông tin, truyền thông và những phẩm chất: yêu gia đình, quê hương đất nước; tự lập,
tự tin, có tinh thần vượt khó
*Đánh giá về mức độ phù hợp với đối tượng học sinh và thực tiễn nhà
trường:
Kiểm tra sau chủ đề điểm số học sinh giỏi, khá, trung bình tăng hơn, số học yếu kém giảm dần.
* Mức độ đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH và KTĐG:
- Đáp ứng quan điểm xây dựng chương trình DGPT 2018 môn Ngữ văn lấy việc rèn luyện các kĩ năng giao tiếp: đọc, viết, nói, nghe.
- Đáp ứng mục tiêu của chương trình:
+ Hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp.
+Góp phần giúp học sinh phát triển năng lực chung như: tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo Đặc biệt phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học.
- Phù hợp các hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh theo chương trình GDPT 2018.
- Phù hợp với hướng dạy chủ đề bài học trong môn ngữ văn GDPT 2018
* Khả năng phát triển/ vận dụng / mở rộng:
Trong thời gian tới tôi tiếp tục vận dụng những kinh nghiệm đã đạt được trong những năm qua bổ sung vào chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi và nâng cao chất lượng đại trà cũng như chất lượng thi chuyển cấp.
Với giải pháp trên không chỉ áp dụng cho học sinh trường tôi mà còn áp dụng rộng rãi cho toàn thể học sinh và giáo viên dạy ngữ văn ở các trường bạn
Trang 15SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
HỘI THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI TỈNH CẤP THCS
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY
Tên biện pháp: “Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát triển phẩm chất và
năng lực học sinh”
Họ tên: Hồ Thị Thu Thủy
Đơn vị công tác: Trường THCS Hồ Xuân Hương
Chức vụ hiện giữ: Giáo viên
Môn dự thi: Lịch sử
NGHỆ AN – NĂM 2020
14
Trang 161 Lý do chọn biện pháp:
a Thực trạng:
Những năm gần đây, để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 yêu cầu đặt racho giáo viên là phải tổ chức được nhiều phương pháp dạy học khác nhau cho mỗi chương, mỗiphần, mỗi chủ đề, mỗi tiết học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Trong tiến trình dạy học Lịch sử nói chung và giảng dạy chương trình Lịch sử lớp 7 nóiriêng, giáo viên thường thực hiện theo 5 bước:
vô cùng quan trọng trong dạy học Lịch sử nói chung và dạy học Lịch sử 7 nói riêng Vì nếu tổchức tốt bước hoạt động Khởi động, học sinh sẽ có tâm thế học tập tốt hơn khi bước vào phầntìm hiểu kiến thức mới, học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, hứng thú bài học mớihơn Cũng qua hoạt động Khởi động, giáo viên đánh giá được kết quả hoạt động của học sinh,đánh giá được những hiểu biết ban đầu của các em về các vấn đề liên quan đến kiến thức trongbài học sẽ được học Học sinh cũng đánh giá những việc bạn mình đã làm được
Hiện nay, khi tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử của tất cả các khối lớp,phần lớn giáo viên ở các trường THCS còn thực hiện theo hình thức: dùng lời nói để dẫn vào bài.Chính vì vậy, các em chưa hình thành được biểu tượng ban đầu về những vấn đề có liên quanđến bài học, các em ít hào hứng với các tiết học Lịch sử và việc bước vào tìm hiểu kiến thức mớicủa các em gặp không ít khó khăn
Cũng có giáo viên, khi tiến hành giảng dạy phần Lịch sử lớp 7, họ đã tổ chức hoạt độngKhởi động theo hướng mới như cho xem tranh ảnh, video, chơi trò chơi, xây dựng hoạtcảnh nhưng các hình thức mà họ đưa ra chưa phong phú, chưa phù hợp với nội dung bài học,chưa phù hợp với đối tượng học sinh lớp 7, chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh, chưaphát huy phẩm chất năng lực của người học
Trang 17b Nguyên nhân:
- Nhiều giáo viên cho rằng: khi tổ chức hoạt động Khởi động theo hướng như cho xemtranh ảnh để tạo tính huống có vấn đề, hay chơi trò chơi, thể hiện hoạt cảnh… sẽ chiếm nhiềuthời gian, ảnh hưởng tới các phần khác của hoạt động dạy học (hình thành kiến thức, luyện tập )
- Giáo viên chưa xác định được nên tổ chức hoạt động Khởi động như thế nào cho phùhợp, tổ chức trong thời gian bao lâu, tổ chức như thế nào để vừa đảm bảo yêu cầu cần đạt củabài học, vừa tạo được biểu tượng ban đầu cho học sinh, học sinh có được tâm thế tìm hiểu phầnhình thành kiến thức mới, học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới, khônglàm học sinh mất tập trung, không gây ồn ào trong tiết học, phát triển được phẩm chất và nănglực của học sinh
Xuất phát từ thực trạng nói trên, xuất phát từ công tác giảng dạy của bản thân, tôi xin
được báo cáo“Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát triển
phẩm chất và năng lực học sinh” Để tổ chức hoạt động Khởi động có hiệu quả, đó là: khích lệ
học sinh tham gia hoạt động Khởi động … Thay vì hoạt động Khởi động thông thường là do giáoviên thực hiện thì tôi đã hướng dẫn để các em học sinh chính là người thực hiện các hoạt độngKhởi động cho tiết học Đây là biện pháp lần đầu tiên tôi áp dụng khi dạy Lịch sử 7 tại đơn vị mìnhđang công tác và thấy thực sự có hiệu quả, không chỉ tạo được hứng thú học tập cho học sinh màcòn giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực, phẩm chất tốt đẹp của mình
2 Mục tiêu, yêu cầu của biện pháp:
* Mục tiêu:
- Học sinh có tâm thế học tập, ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú với bài học mới
- Thông qua kết quả hoạt động của học sinh, giáo viên đánh giá được những hiểu biết banđầu của các em về các vấn đề liên quan đến kiến thức trong bài sẽ được học
- Phát triển các năng lực của học sinh như năng lực tự học, năng lực tư duy logic, năng lựchợp tác, tái hiện, phán đoán, năng lực thu thập thông tin, tìm kiếm tư liệu phục vụ cho bài học;
* Yêu cầu:
- Tổ chức hoạt động Khởi động cần ngắn gọn (3 đến 4 phút);
- Hình thức tiến hành hoạt động Khởi động phải phù hợp với đối tượng học sinh;
- Tổ chức hoạt động Khởi động phải đảm bảo yêu cầu cần đạt của bài học;
- Tạo được tâm thế, hứng thú cho học sinh;
- Học liệu phục vụ cho hoạt động Khởi động dễ kiếm, không quá tốn kém
3 Cách thức thực hiện biện pháp:
Chuẩn bị phần Khởi động như thế nào cho hiệu quả phải dựa vào nội dung bài, đối tượnghọc sinh và cả điều kiện của giáo viên
1
Trang 18Như v y có thể hiểu, hoạt đ ng này chưa đòi hỏi sự tư duy cao, không quá coi trọng vềvấn đề kiến thức mà chủ yếu là tạo tâm thế tốt nhất cho các em nh p cu c, lôi kéo các em cóhứng thú với các hoạt đ ng học tiếp theo.
Để gây hứng thú cho học sinh, hoạt động Khởi động thường sử dụng tranh ảnh, các nguồn
tư liệu liên quan đến phần nội dung bài học, xây dựng clip, tổ chức trò chơi, xây dựng hoạt cảnh,xây dựng các bài thuyết trình (có thể do giáo viên thực hiện, cũng có thể do học sinh thực hiệnnhưng dưới sự hướng dẫn, điều khiển của giáo viên)
Trong giới hạn của báo cáo này, tôi xin trình bày hai hình thức tổ chức hoạt động Khởiđộng mà tôi đã thực hiện tại đơn vị của mình có hiệu quả
3.1 Giao nhiệm vụ, dự án học tập cho học sinh chuẩn bị hoạt động Khởi động bằng hình thức xem tranh ảnh.
Các bước thực hiện như sau:
- Bước 1: Chuẩn bị:
+ Giáo viên:
Chia lớp thành các nhóm
Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm:
Nhóm 1: Sưu tầm tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học;
Nhóm 2: Chuẩn bị lời thuyết minh, giới thiệu cho tranh ảnh đã sưu tầm được
Nhóm 3: Dẫn dắt giới thiệu vào bài học
Hướng dẫn cách thức thực hiện: trình chiếu powerpoint
Thời gian chuẩn bị: 1 tuần (trước khi giờ học diễn ra)
+ Học sinh nhận nhiệm vụ
- Bước 2: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện dự án, nhiệm vụ học tập của học sinh.
- Bước 3: Khâu nối nội dung chuẩn bị của các nhóm thành một sản phẩm hoàn chỉnh,
thống nhất
- Bước 4: Trình bày dự án để thực hiện hoạt động Khởi động: một thành viên đại diện của
các nhóm trình bày nội dung dự án để giới thiệu, dẫn dắt vào bài học
- Bước 5: Đánh giá kết quả dự án
Ví dụ Khi dạy bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước
- Bước 1: Chuẩn bị:
+ Giáo viên:
Trang 19Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm:
Nhóm 1: Sưu tầm tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học (ảnh chùa Một Cột)
Nhóm 2: Chuẩn bị lời thuyết minh về bức ảnh chùa Một Cột đã sưu tầm được
Nhóm 3: Kết nối các thông tin, dữ liệu từ các nhóm thu thập được làm thành sản phẩm đểtrình chiếu powerpoint
Thời gian chuẩn bị: 1 tuần (trước khi giờ học diễn ra)
- Bước 2: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện dự án, nhiệm vụ học tập của học sinh: Yêu cầu
các nhóm báo cáo tiến độ thực hiện theo sự phân công
- Bước 3: Khâu nối nội dung chuẩn bị của các nhóm thành một sản phẩm hoàn chỉnh,
thống nhất
- Bước 4: Trình bày dự án để thực hiện hoạt động Khởi động: một thành viên đại diện của
3 nhóm trình bày nội dung dự án để giới thiệu, dẫn dắt vào bài học.( Thời gian 5 phút)
Chùa Một Cột (sưu tầm qua Intenet)
+ Bức ảnh các bạn đang xem chụp ngôi chùa có tên là gì?
+ Được xây dựng dưới thời kỳ nào? Hiện nay ở đâu?
Sau khi bạn trả lời người trình bày sản phẩm sẽ đưa ra đáp án Đáp án đúng cho câu hỏi: Ngôichùa trong bức ảnh có tên là chùa Một Cột hay còn gọi là chùa Diên Hựu, chùa nằm trong khu bảotàng Hồ Chí Minh Chùa được xây dựng dưới thời Lý, chùa nổi tiếng vì kiến trúc độc đáo; ngôi chùalàm bằng gỗ, mái lợp ngói, trong điện thờ một pho tượng phật bà Quan âm Toàn bộ ngôi chùadựng trên một cột đá xây giữa một hồ vuông trông như một bông sen giữa mặt hồ
Chùa Một Cột là biểu tượng văn hóa vô cùng độc đáo của nhà Lý Dưới thời Lý, một nềnvăn hóa riêng biệt của dân tộc - văn hóa Thăng Long được hình thành Đó là nền văn hóa đậm đàbản sắc dân tộc có ở thời Lý Nhà Lý được thành lập như thế nào? Vì sao Lý Công Uẩn dời đô từHoa Lư về Thăng Long? chúng ta cùng tìm hiểu bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đấtnước
- Bước 5: Đánh giá kết quả dự án
3
Trang 20Sau phần giới thiệu của một học sinh, giáo viên gợi ý để các em nhận xét, đánh giá ưu điểm vànhược điểm trong phần trình bày tổ chức hoạt động Khởi động và nội dung giới thiệu của cácnhóm.
- Em có cảm nhận như thế nào về phần trình bày của bạn?
Em hiểu biết được những gì qua phần giới thiệu về chùa Một Cột của bạn?
Em đánh giá như thế nào về sự chuẩn bị của các nhóm?
* Tác dụng: Vận dụng hình thức tổ chức hoạt động Khởi động theo dự án sẽ làm cho học sinh tự
lĩnh hội kiến thức thông qua việc làm của mình Từ phần trình bày của bạn đã tạo được biểutượng ban đầu cho các học sinh khác Cũng từ việc tạo biểu tượng ban đầu mà các em học sinhbước vào tiến trình hình thành kiến thức mới dễ dàng hơn, tiết học trở nên sôi nổi hơn, hào hứnghơn, hiệu suất giờ học tăng lên Từ việc học sinh trình bày sản phẩm ở phần Khởi động, năng lựchợp tác, năng lực tư duy logic, năng lực sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tự học của các emđược phát triển Các em đã có cơ hội để thể hiện bản thân
3.2: Sử dụng hình thức đóng vai, diễn xuất hoạt cảnh để tổ chức hoạt động Khởi động:
- Thời gian chuẩn bị: 1 tuần trước khi tiết học diễn ra
+ Bước 1: Xây dựng kịch bản
+ Bước 2: Lựa chọn “diễn viên”, chuẩn bị đạo cụ
+ Bước 3: Luyện tập
+ Bước 4: Tổng duyệt (Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh)
+ Bước 5: Thực hiện hoạt động khởi động
Bước 6: Đánh giá hoạt động, dẫn dắt vào hoạt động hình thành kiến thức mới
Ví dụ Khi dạy bài 19: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1427)
Tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi "Đóng vai nhân vật lịch sử " có tên gọi "Hội thề LũngNhai"
Bước 1 Xây dựng kịch bản
- Bước này tôi sẽ thực hiện 2 tuần trước khi tiết học diễn ra
- Tôi cùng các em học sinh xây dựng kịch bản " Hội thề Lũng Nhai"
- Nội dung diễn xuất: 5 phút
Bước 2: Lựa chọn “diễn viên”, chuẩn bị đạo cụ
- Phân công học sinh đóng các vai như sau:
- Vai Lê Lợi, vai Nguyễn Trãi, Lê Lai, Đinh Liệt, Lưu Nhân Chú và những nhân vật khác trong
Trang 21- Phân công học sinh dẫn chuyện
- Chuẩn bị học liệu, trang phục: Trang phục của 19 người trong bộ chỉ huy nghĩa quân, môhình đống lửa, các ngọn đuốc, kiếm, cung, vò rượu, bản trích lời thề
Bước 3 Luyện tập: Học sinh thực hiện ở nhà
- Làm việc theo nhóm nhằm hoàn thành các nhiệm vụ được giao
Bước 4: Giáo viên Kiểm tra công việc chuẩn bị của học sinh
Bước 5:Thực hiện hoạt động khởi động (bước này tôi thực hiện trên lớp); (Thời gian thực
Bước 6: Đánh giá hoạt động, dẫn dắt vào hoạt động hình thành kiến thức mới
5
Trang 22- Em hiểu được nội dung gì trong hoạt cảnh mà các bạn trình bày?
- Em cảm nhận như thế nào về cách diễn xuất nhập vai nhân vật của các bạn trong hoạtcảnh?
- Sau phần nhận xét, đánh giá giáo viên tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tổ chức hoạt độnghọc tập nội dung của bài
* Tác dụng: Việc tôi tổ chức hoạt động Khởi động bằng cách tổ chức trò chơi "đóng vai
nhân vật lịch sử" với tên gọi "Hội thề Lũng Nhai", các em đã có tâm thế hào hứng, hứng thú đểbước vào tìm hiểu phần hình thành kiến thức mới Các em bước đầu có biểu tượng về cuộc khởinghĩa Lam Sơn (tên cuộc khởi nghĩa, về người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, địa danh diễn rakhởi nghĩa ) Cũng từ cách tổ chức hoạt động nói trên, các năng lực như năng lực hợp tác, hoạtđộng nhóm được hình thành và phát triển ở học sinh (cụ thể, muốn thực hiện được hoạt độngKhởi động, các em phải hợp tác với nhau để xây dựng kịch bản, thể hiện vai nhân vật, hợp tác đểtìm nguồn tư liệu), phát triển năng lực tư duy logic, tư duy sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, thuyếttrình, năng lực tìm kiếm tư liệu Lịch sử, dàn dựng kịch bản Qua việc chơi trò chơi "đóng vai nhânvật lịch sử", các em có được tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau trong qúa trình thực hiện các nhiệm
vụ được giao
Qua cách tổ chức hoạt động Khởi động nói trên (học sinh thực hiện, giáo viên là ngườiđiều khiển, hướng dẫn), tôi có cơ sở để đánh giá được những hiểu biết ban đầu của các em vềcuộc khởi nghĩa Lam Sơn và cũng từ hoạt động này, các em cũng có cơ hội để đánh giá lẫn nhau
4 Hiệu quả:
a Mức độ phù hợp với đối tượng học sinh và thực tiễn nhà trường.
- Phù hợp với tâm lý lứa tuổi của lớp 7 (12 - 13), các em muốn tự khám phá, thích đ c l ptrong suy nghĩ, có chủ kiến của riêng chứ không thích bị áp đ t ặt và giờ học gò bó, căng thẳng
- Các em được tham gia vào hoạt động Khởi động như tự thuyết trình, sắm vai, vẽ có cơhội thể hiện bản thân trước đám đông Khi được giáo viên và bạn bè đánh giá cao, khen ngợi vềnhững những sáng tạo của các em đã làm cho các em thêm hào hứng học tập bộ môn hơn
-Tạo không khí nhẹ nhàng, thoải mái cho lớp học, các em vừa học, vừa chơi
- Khi được thực hiện tổ chức hoạt động Khởi động các em có được một tâm thế tự tin.Giờ học sôi nổi, hào hứng tham gia học tập những tiết Lịch sử
- Các em được phát triển tư duy sáng tạo nên rất phấn khởi có được một tâm thế tốt đểhọc tập những phần tiếp theo của bài học
- Các em phát triển các năng lực như: Thuyết minh, dẫn chuyện lịch sử trước đám đông,năng lực tư duy logic, tư duy sáng tạo, năng lực tự học, năng lực hợp tác, hoạt động nhóm, ngôn
Trang 23- Phát huy được tính tích cực học tập của học sinh, rèn luyện cho các em khả năng tư duyđộc lập, khả năng khái quát, tổng hợp.
- Các em có được tinh thần đoàn kết, nhân ái, biết giúp đỡ nhau trong học tập
b Mức độ phù hợp với thực tiễn nhà trường:
+ Không gây tốn kém về kinh phí
+ Không đòi hỏi phải có các thiết bị công nghệ hiện đại
+ Dễ dàng thực hiện trong không gian lớp học
c Mức độ đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH, KTĐG.
- Đổi mới phương pháp dạy học: Đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
hiện nay là: phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Đáp ứng để thực hiện chương trình giáo dụcphổ thông 2018 đó là chuyển từ mục tiêu học sinh biết được gì sang học sinh làm được gì
- Đổi mới trong hình thức kiểm tra đánh giá: Qua hoạt động học của học sinh nói trên,
giáo viên có thể căn cứ vào đây để đánh giá kết quả học tập của học sinh (lấy kết quả vào phầnđánh giá thường xuyên)
5 Khả năng phát triển, mở rộng, vận dụng của biện pháp
Tổ chức hoạt động Khởi động rất quan trọng để phát triển năng lực và phẩm chất của họcsinh Vì vậy, công việc này cần phải được tiến hành ở các tiết Lịch sử của các khối lớp khác như 6,8,9 để phát triển được phẩm chất và năng lực học sinh, thực hiện chương trình Giáo dục phổthông 2018
"Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát triển phẩm
chất và năng lực học sinh” đã được tôi nghiên cứu và áp dụng giảng dạy trong năm học 2018 –
2019, 2019 - 2020 Sau đó, biện pháp này được tôi phổ biến để các đồng nghiệp của tôi vận dụnggiảng dạy, dạy thể nghiệm tại nhiều trường trên địa bàn huyện tôi công tác
Với phạm vi của một báo cáo ngắn, tôi mạnh dạn đóng góp một vài kinh nghiệm để đồng
nghiệp tham khảo, đóng góp ý kiến Tôi tin rằng, :" Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động
trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” (ở phạm vi 02 ví dụ)
không chỉ được các đồng nghiệp vận dụng trong quá trình giảng dạy Lịch sử 7, mà còn được vậndụng ở nhiều tiết Lịch sử khác tại các khối, lớp từ bậc THCS đến THPT Ngoài ra, đổi mới tổ chứchoạt động Khởi động không chỉ thực hiện trong môn Lịch sử, mà cần phải được tiến hành ở cáccác môn học khác như Toán, Sinh, Văn, Ngoại Ngữ…
Cuối cùng tôi xin trân trọng cảm ơn và chờ mong nhận được những ý kiến đóng góp bổ ích
để biện pháp này ngày càng hoàn thiện hơn
6 Minh chứng:
7
Trang 246.1: Thông qua việc tổ chức hoạt động Khởi động các năng lực, phẩm chất của học sinhđược hình thành:
+ Khả năng thực hành bộ môn: dựng lại không khí lịch sử của "Hội thề Lũng Nhai"
+ Năng lực tư duy logic: khâu nối các sự kiện lại với nhau theo trình tự
+ Tư duy sáng tạo: làm đạo cụ ( ngọn đuốc, kiếm, cung )
+ Năng lực tự học: tìm kiếm tư liệu, tìm hiểu về các nhân vật Lịch sử như Lê Lợi, Lê Lai, NguyễnTrãi
+ Năng lực hợp tác: hoạt động nhóm (khâu nối nhiệm vụ của từng thành viên với nhau theo trình
tự diễn biến sự kiện Hội thề Lũng Nhai)
- Các phẩm được hình thành: đoàn kết, nhân ái, giúp đỡ nhau trong học tập
6.2: Kiểm tra bài cũ:
Khi chưa áp dụng "Biện pháp tổ chức hoạt động Khởi động trong dạy học Lịch sử 7, nhằm phát
triển phẩm chất và năng lực học sinh” đến giờ kiểm tra bài cũ trên gương mặt của các em học sinh
bộc lộ sự lo lắng, sợ sệt, né tránh vì các em chưa học hoặc chưa thuộc bài Nguyên nhân tiết học Lịch sử chưa gây được hứng thú cho các em, việc học bài cũ chỉ để đối phó chứ chưa xuất phát từ sự yêu thích, đam mê Sau khi tôi áp dụng biện pháp này việc học bài cũ của các em trở nên nhẹ nhàng, các em rất phấn khởi tự giác xung phong trả lời bài cũ khi được kiểm tra bài cũ
6.3 Hình ảnh và video học sinh tổ chức hoạt động Khởi động bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc
xây dựng đất nước và bài 19: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418 -1427), Lịch sử 7
6.3 Lời cảm nhận của học sinh đối với môn Lịch sử
6.4 Lời nhận xét, đánh giá của đơn vị
GIÁO VIÊN BÁO CÁO
HỒ THỊ THU THỦY
Trang 25PHỤ LỤC
1 Một số hình ảnh học sinh thực hiện tổ chức hoạt động Khởi động bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước.
9
Trang 262 Lời cảm nhận của học sinh đối với môn Lịch sử
Trang 28SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN HỘI THI GVDG TỈNH THCS NĂM 2020
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC
GIẢNG DẠY
Họ tên: Lê Thị Huệ
Đơn vị công tác: Trường THCS Hồ Xuân Hương, Quỳnh Lưu,
Nghệ An.
Chức vụ hiện giữ: Giáo viên
Môn dự thi: Địa lí
NGHỆ AN - NĂM 2020
Trang 29CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Nghệ An, ngày 14 tháng 10 năm 2020
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY
Tên biện pháp: Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm gây hứng thú
học tập cho học sinh trong giảng dạy môn Địa lí 9
- Mặt khác theo suy nghĩ của một số học sinh: Môn Địa lí vẫn là “môn học phụ”, nên các
em ít quan tâm đầu tư
Riêng với học sinh lớp 9, phần lớn các em còn có suy nghĩ: Học các môn “chính” để thituyển sinh vào lớp 10 nên một số môn học khác trong đó có môn Địa lí các em còn lơ là, xemnhẹ Chính vì những suy nghĩ đó mà các em học địa lí ở lớp 9 còn mang tính đối phó, thụ động.Bằng chứng là, ở lớp, các em tiếp thu kiến thức theo kiểu thầy hỏi - trò trả lời, ghi bài mang tínhđối phó Cứ như vậy lâu dần, lâu dần các em sẽ không còn hứng thú học môn địa lí, giờ học sẽkhông tránh khỏi nhàm chán, uể oải, hiệu quả kém, dẫn đến giáo viên sẽ chán nản, mất niềm tinvào nghề nghiệp
* Theo định hướng chỉ đạo/hướng dẫn
Thông tư 32/2018 TT- BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 mục tiêu chương trình giáodục phổ thông nhằm “ hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lựcchung, đặc biệt là tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào về truyền thống dân tộc, thái độ tôntrọng sự đa dạng của lịch sử thế giới và văn hoá nhân loại, khơi dậy ở học sinh muốn khám pháthế giới xung quanh, vận dụng những điều đã học vào thực tế”
Trang 30* Từ thực trạng và định hướng giáo dục trên, là người giáo viên được đào tạo chuyênngành Địa lí, trực tiếp đứng lớp giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi nhiều năm, tôi đã suy nghĩ,trăn trở rất nhiều: Làm sao để các em yêu thích môn địa lí? Làm sao để học sinh không còn suynghĩ môn Địa lí là môn phụ ? Làm sao giờ học Địa lí diễn ra sôi nổi? Làm sao để học sinh lựa chọnmôn Địa lí đi thi học sinh giỏi.vv
Trên đây là những nguyên nhân khiến tôi trăn trở, suy nghĩ, để tôi tìm nhiều cách và thửnghiệm nhiều hình thức, nhiều biện pháp dạy học khác nhau Và một trong những biện pháp dạyhọc Địa lí mà tôi đã áp dụng có hiệu quả khá cao là
“Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm gây hứng thú học tập
cho học sinh trong giảng dạy môn Địa lí 9”
2 Mục đích, yêu cầu của biện pháp
Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm giúp cho giáo viên và họcsinh hứng thú với bài học, qua đó thấy được trọng tâm kiến thức cần lĩnh hội, hình thành kĩ năngsống, phát triển các năng lực và phẩm chất cho các em
Cuối cùng đây chính là động lực cũng là mục tiêu để người dạy tiếp tục áp dụng và đổi mớicác phương pháp trong dạy học để phù hợp với thực tiễn
3 Nội dung, cách thức thực hiện biện pháp
* Hình thức thứ nhất: Khởi động bằng cách đặt câu hỏi liên hệ thực tế với kiến thức
bài học mới:
Trong hoạt động khởi động, việc đặt câu hỏi của giáo viên nhằm thu hút sự tập trung sựchú ý của học sinh vào bài học Thay cho việc khởi động bằng hình thức thuyết trình, giáo viên cóthể đặt các câu hỏi để học sinh suy nghĩ từ kiến thức thực tế có mối quan hệ với kiến thức bài họcmới nhằm thu hút sự hào hứng, chú ý tập trung và kích thích sự tò mò của các em vào các nội dung
sẽ được khám phá trong bài học mới
Có nhiều dạng câu hỏi khác nhau được sử dụng để tiến hành hoạt động khởi động bài học
Cụ thể, giáo viên có thể tổ chức hoạt động khởi động với những dạng câu hỏi sau:
Ví dụ 1: Khi dạy Bài 4: Lao động việc làm Chất lượng cuộc sống
Bước 1: Giáo viên đặt câu hỏi
? Em hãy viết ước mơ nghề nghiệp của mình trong tương lai? Để đạt được ước mơ em sẽlàm gì khi còn là học sinh?
Bước 2: Giáo viên gọi một số em trả lời
Bước 3: Giáo viên dẫn dắc vào bài mới (Cô chúc ước mơ của các em sẽ thành hiện thực.
Các em ạ, để người lao động có việc làm và có chất lượng cuộc sống tốt là vấn đề quan tâm đặc biệt của nước ta hiện nay, để hiểu rõ vấn đề này mới các em tìm hiểu bài )
Ví dụ 2: Bài 25: Vùng Duyên hải NamTrung Bộ
Trang 31Bước 1: Giáo viên dẫn dắt vấn đề: Nếu các em muốn đi vào Thành phố Hồ Chí Minh thì
bắt buộc chúng ta phải đi qua các tỉnh, thành phố như: Đà Nẵng, Phú Yên, Khánh Hoà, QuảngNam, Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Bình Thuận
Bước 2: Giáo viên đưa ra câu hỏi
? Quan sát At lat Địa lí Việt Nam trang 5 và kiến thức thực tế em hãy sắp xếp các tỉnh,
thành phố trên theo thứ tự từ Bắc vào Nam?
Bước 3: Học sinh trả lời giáo viên tổng hợp và dẫn dắt vào bài mới
Ví dụ : Bài 17: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
Bước 1: Giáo viên đưa ra một số bức ảnh :
2
Trang 33Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi dẫn dắt: Quan sát các bức ảnh trên giúp em biết đến vùng
kinh tế nào ở nước ta?
Bước 3: Học sinh trả lời:
Bước 4: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới.
* Hình thức thứ 3: Khởi động bằng kiến thức văn học.
Kho tàng văn học Việt Nam rất phong phú và đa dạng, với nhiều thể loại khác nhau như cadao, tục ngữ, thơ, câu đố, vv Chính vì vậy việc sử dụng những kiến thức văn học để khởi độngbài học mới sẽ có tác dụng rất lớn đối với định hướng nhận thức, năng lực học sinh
Ví dụ 1: Bài 28 : Vùng Tây Nguyên
Bước 1: Giáo viên giới thiệu về Tây Nguyên bằng những lời thơ :
“Bác Hồ ơi Tây Nguyên giàu đẹp.
Bước 2: Giáo viên khuyến khích học sinh đọc một đoạn thơ hoặc hát một đoạn có nội dung
về Tây Nguyên
Bước 3: Giáo viên dẫn dắc vào bài mới (Các em thân mến, một vùng đất đại ngàn hùng vĩ,
vùng đất của những núi rừng, ngọn thác, vùng đất đỏ với những nét văn hoá đặc sắc của các đồng bào dân tộc sẽ chỉ có ở Tây Nguyên Vậy Tây Nguyên có những đặc điểm nổi bật gì về tự nhiên và dân cư- xã hội, cô mời các em tìm hiểu bài )
4
Trang 34Ví dụ 2: Bài 20: Vùng Đồng Bằng Sông Hồng
Bước 1: Giáo viên dẫn dắc vấn đề: Sau đây cô sẽ có các câu đố về Địa lí, các em tập trung
suy nghĩ để giải câu đố
Bước 2: Giáo viên tổ chức hoạt động
Câu 1: Thành phố xanh hoà bình
Lịch sử ngàn năm qua
Đây Đống Đa, Ba Đình
Đây hồ Gươm, Tháp Bút
Mãi mãi bản hùng ca (TP Hà Nội)
Câu 2: Miền đất hải cảng, xi măng
Nhiều hoa phượng đỏ ngời trang sử vàng
Nổi danh biển đẹp Đồ Sơn
Say lòng du khách muôn phương tìm về (TP HảiPhòng)
Câu 3: Sông gì đỏ nặng phù sa? ( Sông Hồng)
Bước 3: Giáo viên yêu cầu học sinh
Nối các đáp án: Hà Nội, Hải Phòng, Sông Hồng phù hợp với các vùng nào sau:
A, Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
Trang 35đánh giá- cho điểm học sinh Vì vậy việc khởi động bằng trò chơi sẽ tạo niềm tin, tình cảm và sự hào hứng phấn khởi cho các em để các em bước vào bài học mới.
Ví dụ 1: Bài 12: Sự phát triển và phân bố công nghiệp
Giáo viên tổ chức trò chơi: VÒNG QUAY MAY MẮN
Bước 1: Giáo viên nêu luật chơi:
Bước 2: Giáo viên tổ chức hoạt động
Câu 1: Các loại khoáng sản nhiên liệu ở nước ta bao gồm?
A Than, dầu mỏ, khí đốt B Than, sắt, đồng
C Sắt, dầu mỏ, đá vôi D Sắt, thiếc, than
Câu 2: Các khoáng sản nhiên liệu là cơ sở để phát triển ngành công nghiệp nào?
A Sản xuất vật liệu xây dựng B Năng lượng
C Luyện kim D Sản xuất hàng tiêu dùng
Câu 3: Vùng có thế mạnh nổi bật về công nghiệp khai khoáng và năng lượng là:
A.Trung du và miền núi Bắc Bộ B Bắc Trung Bộ
B Bắc Trung Bộ D Đồng bằng SôngHồng
Câu 4: Cơ cấu ngành công nghiệp nước ta trở nên đa dạng và linh hoạt hơn là do:
A Tác động của công nghệ B Giải quyết việc làm
C Chính sách của nhà nước D Thị trường trong và ngoài nước
Câu 5: Than và dầu khí là cơ sở để phát triển ngành công nghiệp nào sau đây ?
A Năng lượng, cơ khí B Năng lượng, hoá chấ
C Năng lượng, luyện kim D Luyện kim, khai thác
Câu 6: Tỉnh có trữ lượng than lớn nhất nước ta là:
A Quảng Ninh B Cao Bằng
6
Trang 36C Thái Nguyên D Lạng Sơn
Ví dụ 2 : Bài 23: Vùng Bắc Trung Bộ
Giáo viên tổ chức khởi động bằng trò chơi:
“ Ai thông minh hơn học sinh lớp 9”
Bước 1: Giáo viên nêu cách chơi.
Bước 2: Giáo viên tổ chức trò chơi
1 Trong một bài thơ có câu “Trường Sơn, đông nắng tây mưa
Ai chưa đến đó như chưa hiểu mình”
Em hãy cho biết câu thơ trên muốn nói đến hiện tượng thời tiết gì ?
2 Nhân dân ta có câu: “Đói thì ăn sắn ăn khoai,
Đừng thấy lúa trổ tháng hai mà mừng”
Câu nói trên muốn nói đến hiện tượng thời tiết khí hậu gì ở nước ta?
3 Bằng kiến thức hiểu biết em hãy điền các từ còn thiếu vào câu thơ sau
“Đường vô ………quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ ”
? Xâu chuỗi kiến thức trả lời của các câu hỏi trên và kiến thức thực tế làm cho em nghĩ đếnvùng kinh tế nào ở nước ta?
Bước 3: Giáo viên dẫn dắt vào bài
Ví dụ 3: Bài 39: Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển - đảo (tiếp theo).
Giáo viên tổ chức khởi động bằng TRÒ CHƠI Ô CHỮ
Bước 1: Giáo viên nêu luật chơi.
Bước 2: Giáo viên tổ chức hoạt động
Trang 37Bước 3: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới
4 Hiệu quả thực hiện biện pháp
* Hiệu quả đạt được
- Các tiết dạy Địa lí mà bản thân tôi thực hiện luôn diễn ra trong không khí vui tươi, nhẹnhành, học sinh tham gia sôi nổi, hăng say xây dựng bài
- Thực hiện các hình thức tổ chức hoạt động khởi động được nêu ở trên là biện pháp thiếtthực, có tính khả thi cao và dễ áp dụng vào hoạt động dạy học môn Địa lý nói riêng và các môn họckhác nói chung Cũng là khởi động đi từ việc kiểm tra bài cũ nhưng sẽ được tiến hành bằng cáchình thức đa dạng hơn, sôi động hơn, phù hợp với bài học, phù hợp sở thích, tâm lí HS Bên cạnh
đó, biện pháp còn đưa ra những hình thức khởi động gắn kết với thực tiễn để vừa phát huy sự hiểubiết thực tế của các em, vừa đảm bảo phương pháp dạy học phát tiển năng lực cho HS
Tôi tin rằng, nếu biện giải này được áp dụng, thì, giờ học Địa lý sẽ tránh được sự nhàmchán; môn học này sẽ lôi cuốn được học sinh
- Khảo sát điều tra kết quả
+ Kết quả thi cuối kì tại trường sở tại- nơi tôi đang công tác giảng dạy, tôi thu được kếtquả như sau:
Trước khi áp dụng biện pháp:
Giỏi Khá Trung bình
8
Trang 38Lớp Sĩ số Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)
* Khả năng phát triển/mở rộng/ vận dụng của biện pháp
- Hoạt động khởi động có rất nhiều hình thức thực hiện Nhiệm vụ của giáo viên chúng ta
là cần tìm tòi, sáng tạo để tìm ra các hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học môn Địa
lí cho phù hợp với từng tiết học, bài học
- Tiếp tục thực hiện biện pháp “Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động khởi động
nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh trong giảng dạy môn Địa lí 9” trong các năm học tiếp
theo có thể bằng các hình thức đa dạng hơn
- Sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh không chỉ áp dụng trong giảng dạy môn Địa lí 9 mà còn áp dụng ở các khối lớp khác và các
môn học khác
- Biện pháp “Đa dạng hoá các hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm gây hứng
thú học tập cho học sinh trong giảng dạy môn Địa lí 9 Đã được áp dụng ở trường sở tại- nơi tôi
đang công tác giảng dạy đạt hiệu quả cao, do đó nên nhân rộng ra các trường khác trong cụm, tronghuyện và trong tỉnh
* Các minh chứng thu được khi thực hiện biện pháp (phần phụ lục)
- Bảng số liệu khảo sát của biện pháp
+ Sau khi tiến hành thực hiện biện pháp, qua khảo sát khảo sát đầu năm và cuối năm, tôithu được kết quả như sau: