BẢN CHẤT THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ NGUYÊN TẮC HẠCH TOÁN

* Thu nhâp quốc dân Thu nhập quốc dân là tổng thu nhập mà công dân một nước tạo ra trong quá trình sản xuất hàng hoá; là phần còn lại của tổng sản phẩm quốc dân ròngNNP sau khi trừ đi ph

BẢN CHẤT THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ NGUYÊN TẮC HẠCH TOÁN 1.1 Thu nhập của các chủ thể.

* Thu nhập cá nhân

Thu nhập cá nhân là thu nhập mà các gia đình nhận được trước khi nộp thuế thu nhập cá nhân

Thu nhập cá nhân có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, và đối với mỗi

cá nhân khác nhau thì cũng có mức thu nhập khác nhau- người có thu nhập cao người có thu nhập thấp Trong chính sách về thuế của nước ta hiện nay có đánh thuế những cá nhân có thu nhập cao Thuế thu nhập cá nhân ra đời đã lâu trong lịch sử thuế khoá và được coi là thứ thuế công bằng nhất trong phân phối thu nhập của xã hội Đến nay, thuế thu nhập cá nhân đã trở thành một loại thuế cơ bản, “ giữ vai trò trách nhiêm trung tâm trong cơ chế thuế” của các nước phất triển ở nước ta, từ năm 1991 Nhà nước đã ban hành pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập (gọi tắt là thuế thu nhập) Qua hơn 12 năm thực hiện, tình hình thu nộp thuế thu nhập ngày càng đi vào nề nếp, Nhà nước đã điều chỉnh khởi điểm chịu thuế 3 lần, nhưng số thuế thu nhập ngày càng tăng, điều đó chứng tỏ mức thu nhập bình quân trong xã hội được nâng cao Một trong những biện pháp có hiệu quả của thuế thu nhập cá nhân là phương pháp khấu trừ thuế, tức là cá nhân

có thu nhập không trực tiếp nộp mà tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập có trách nhiệm khấu trừ thu nhập trước khi chi trả cho cá nhân

Thu nhập cá nhân chịu thuế gồm thu nhập thường xuyên và thu nhập không thường xuyên:

- Thu nhập thường xuyên là thu nhập từ tiền lương, tiền công, và các khoản phụ cấp, tiền thưởng Các khoản thu nhập ngoài tiền lương, tiền công do tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ và không thuộc diện chịu thuế lợi tức như: dịch vụ tư vấn theo hợp đồng dài hạn, dạy học, dạy nghề, luyện thi, biểu diễn văn hoá nghệ thuật

- Thu nhập không thường xuyên là thu nhập dưới hình thức quà biếu bằng hiện vật từ nước ngoài chuyển về, thu nhập về trúng thưởng xổ số, thu nhập về tiền bản quyền các

tác phẩm văn học nghệ thuật, thu nhập từ dịch vụ môi giới, thưởng khuyến mại, thu nhập

từ các hoạt động hội thảo khoa học

Thực tế trong thời gian qua tuy chế độ đề cập mọi khoản thu nhập phải chịu thuế nhưng vẫn còn một số khoản chưa triển khai thu triệt để dẫn đến không công bằng trong

xã hội Dư luận xã hội đã đòi hỏi phải có biện pháp tích cực để triển khai thu các khoản thu nhập cao của các phóng viên, biên tập viên, luật sư, kiến trúc sư, ca sỹ, giáo viên, giảng viên, các cá nhân tham gia nghiên cứu khoa học, hội thảo

Đối với các lợi ích được hưởng như: tiền học phí đào tạo nhân viên trả cho nơi đào tạo, chi phí về phép của nhân viên về thăm gia đình, học phí cho con nhân viên nước ngoài

mà cá nhân không trực tiếp nhận bằng tiền thì không thuộc đối tượng chịu thuế thu nhập

cá nhân

* Thu nhâp quốc dân

Thu nhập quốc dân là tổng thu nhập mà công dân một nước tạo ra trong quá trình sản xuất hàng hoá; là phần còn lại của tổng sản phẩm quốc dân ròng(NNP) sau khi trừ đi phần thuế gián thu

* Thu nhập doanh nghiệp

Thu nhập doanh nghiệp là chỉ tiêu tài chính phản ánh kết quả cuối cùng của một quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời gian nhấp định (tháng, quý, năm) & còn được gọi là lợi nhuận

Thu nhập thực hiện cả năm là kết quả kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: Thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh, thu nhập từ hoạt động tài chính và thu nhập khác

- Thu nhập từ hoạt động kinh doanh: Là khoản chênh lệch giữa doanh thu và giá thành toàn bộ sản phẩm hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ trong năm tài chính của doanh nghiệp

- Thu nhập từ hoạt động tài chính: Là số thu lớn hơn số chi của hoạt động tài chính, bao gồm: Hoạt động cho thuê tài sản; mua bán chứng khoán; mua bán ngoại tệ; lãi tiền

gửi ngân hàng thuộc vốn kinh doanh; lãi cho vay vốn; lợi tức cổ phần và lợi nhuận được chia từ phần vốn góp liên doanh hợp doanh; hoàn nhập số dự phòng giảm giá đầu tư chứng khoán

- Thu nhập hoạt động khác: Là số thu lớn hơn số chi của các hoạt động khác, bao gồm: Khoản phải trả nhưng không trả được do phía chủ nợ; khoản nợ khó đòi đã duyệt

bỏ nay thu hồi dược; lợi nhuận từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; khoản thu vật tư , tài sản thừa sau khi đã bù trừ hao hụt mất mát; khoản chênh lệch do thanh lý nhượng bán tài sản; lợi nhuận các năm trước phát hiện năm nay; hoàn nhập số dư các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng nợ phải thu khó đòi; tiền trích bảo hành sản phẩm còn thừa khi hết hạn bảo hành

1.2 Nội dung thu nhập doanh nghiệp.

1.2.1 Doanh thu.

Tổng doanh thu của doanh nghiệp được hình thành từ tổng hợp doanh thu từ doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu từ hoạt động tài chính, và thu nhập từ các hoạt động khác

a Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

Thời điểm xác định doanh thu là thời điểm hàng hoá, dịch vụ đã được tiêu thụ, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa

- Bán hàng: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng mua vào

- Cung cấp dịch vụ: Thực hiện công việc đã thoả thuận theo hợp đồng trong một kỳ, hoặc nhiều kỳ kế toán, như cung cấp dịch vụ vận tải, du lịch, cho thuê TSCĐ theo phương thức cho thuê hoạt động…

Doanh thu để tính thu nhập là toàn bộ số tiền bán hàng, tiền cung ứng dịch vụ bao gồm cả trợ giá, phụ thu, phụ phí thêm ngoàI giá mà cơ sở sản xuất, kinh doanh được hưởng (nếu có) Doanh thu này bao gồm cả doanh nghiệp bán hàng nội bộ

Đối với hàng hoá, dịch vụ dùng để trao đổi, biếu, tặng, doanh thu được xác định theo giá bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cùng loại hoặc tương tương trên thị trường tại thời điểm trao đổi, biếu, tặng

Đối với sản phẩm tự sản xuất dùng cho nội bộ doanh nghiệp, doanh thu là chi phí để sản xuất ra sản phẩm đó

Đối với gia công hàng hoá, doanh thu tiền thu về gia công bao gồm cả tiền công, nhiên liệu, động lực, vật liệu phụ và chi phí khác phục vụ cho việc gia công hàng hoá Doanh thu được xác định khi bên nhận gia công đã viết hoá đơn, đồng thời với việc chuyển trả hàng hoá đã gia công cho bên đưa gia công

Trường hợp bán hàng qua đại lý, doanh thu được xác định khi đại lý giao hàng cho người mua hoặc khi:

+ Bên nhận đại lý chuyển quyền sở hữu cho người mua

+ Bên nhận đại lý xuất hoá đơn

Đối với hoạt động cho thuê nhà, thuê tài sản, doanh thu là số tiền thu tong kỳ theo hợp đồng Trường hợp bên thuê trả trước cho nhiều năm thì doanh thu được tính phân

bổ tương ứng theo thời gian thuê tong năm trả trước

Trong trường hợp doanh nghiệp có doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ bằng ngoại tệ thì phải quy đổi ngoại tệ ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá thực tế phát sinh hoặc tỷ giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế

Doanh thu thuần bán hàng và cung cấp dịch vụ là doanh thu bán hàng và cung cấp dịch

vụ trừ (-) đi các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản trừ doanh thu gồm: Chiết khấu thương mại cho khách hàng được hưởng, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu và thuế GTGT (nếu tính theo phương pháp trực tiếp)

b Doanh thu hoạt động tài chính

Doanh thu hoạt động tài chính là những khoản doanh thu do hoạt động đầu tư tài chính hoặc do kinh doanh về vốn đem lại Doanh thu từ hoạt động tài chính của doanh nghiệp bao gồm:

- Tiền lãi: Lãi cho vay; lãi tiền gửi; lãi bán hàng trả chem., trả góp; lãi đầu tư trái phiếu, tín phiếu; chiết khấu thanh toán được hưởng do mua hàng hoá, dịch vụ; lãi cho thuê tài chính

- Thu nhập từ cho thuê tài sản, cho người khác sử dụng tài sản (bằn sáng chế, nhãn hiệu thương mại, bản quyền tác giả, phần mềm vi tính)

- Cổ tức lợi nhuận được chia

- Thu nhập về hoạt động đầu tư mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn

- Thu nhập chuyển nhượng, cho thuê cơ sở hạ tầng

- Thu nhập về các hoạt động đầu tư khác

- Chênh lệch lãi do bán ngoại tệ; khoản lãi chênh lệch tỷ giá ngoại tệ

- Chênh lệch lãi chuyển nhượng vốn

- …

c Thu nhập khác

Thu nhập khác gồm những khoản thu nhập ngoài hoạt động tao ra doanh thu chưa được tinh ở trên Thu nhập khác của doanh nghiệp gồm:

- Thu nhập từ chuyển nhượng tài sản, thanh lý tài sản

- Thu các khoản thu khó đòi đã bù đắp bằng khoản dự phòng nay đòi được

- Thu về tiền phạ vi phạm hợp đồng kinh tế

- Thu các khoản nợ phải trả không xác định được chủ nợ

- Các khoản thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của những năm trước

bi bỏ sót mới phát hiện râ

- Các khoản thu nhập liên quan đến viêc tiêu thụ hàng hoá, cung cấp dịch vụ không tinh trong doanh thu như: thưởng giải phóng tàu nhanh, tiền thưởng phuc vụ trong ngành

ăn uống, khách sạn

- Các khoản thu nhập khác như: thu nhập về tiêu thụ phế liệu, phế phẩm, quà biếu, quà tặng bằn hiện vật, bằng tiền của các tổ chức, cá nhân tặng cho cơ sở kinh doanh…

- Thu các khoản nợ khó đòi đã xử lý xoá sổ

- Thu từ bán vật tư, hàng hoá, tài sản dôi thừa, bán cung cụ dụng cụ đã phân bổ hết giá trị, bị hư hỏng hoặc không cần sử dụng

- Thu về các khoản thuế phải nộp được Nhà nước giảm (trừ thuế thu nhập doanh nghiệp)

- Thu nhập qua biếu, quà tặng bằng tiền, hiện vật của các tổ chức cá nhân tặng cho doanh nghiệp

- Các khoản thu nhập của những năm trước bị bỏ sót hay quên ghi sổ kế toán năm nay mới phát hiện ra…

1.2.2 Chi phí

a.Chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh

* Giá vốn hàn bán

Giá vốn háng bán được xác định để tính kết quả kinh doanh bao gồm:

- Giá thực tế xuất kho (giá vốn) của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ trong kỳ

- Chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công vượt trên mức bình thường và chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ, không được tính vào trị giá hàng tồn kho mà phải tính vào giá vốn hàng bán của kỳ kế toán

- Các khoản hao hụt, mất mát của hàng tồn kho sau khi trừ (-) phần bồi thường do trách nhiệm cá nhân gây ra

- Chi phí xây dựng, tự chế TSCĐ vượt trên mức bình thường không được tính vào nguyên giá TSCĐ hữu hình tự xây dựng, tự chế hoàn thành

- Các khoản chênh lệch giữa số dự phòng giảm giá hàng tồn kho phải lập năm nay lớn hơn khoản đã lập dự phòng năm trước

Lợi nhuận gộp bán hàng và cung cấp dịch vụ được xác định như sau:

Doanh Doanh Chiết khấu Giảm giá Hàng Thuế tiêu thụ

thu = thu bán - thương - hàng - bán bị - đặc biệt, thuế

thuần hàng mại bán trả lại xuất khẩu

cấp dịch vụ thuần bán

* Chi phí bán hàng

Là toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thu sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ Bao gồm:

- Chi phí nhân viên bán hàng: Gồm các khoản tiền lương phải trả cho nhân viên bán hàng, nhân viên đóng gói, bảo quản sản phẩm hàng hoá, vận chuyển hàng hoá đi tiêu thụ và các khoản trích bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn

- Chi phí vật liệu bao bì phục vụ cho việc đóng gói sản phẩm, bảo quản sản phẩm nhiên liệu để vận chuyển đi tiêu thụ; phụ tùng thay thế dùng cho việc sửa chữa bảo dưỡng TSCĐ của bộ phận bán hàng

- Chi phí dụng cụ, đồ dùng phục vụ cho hoạt động bán hàng như các dụng cụ đo lường, bán ghế, máy tính cầm tay…

- Chi phí khấu hao TSCĐ ở bộ phận bảo quản sản phẩm, hàng hoá, bộ phận bán hàng như: Khấu hao nhà kho, cửa hàng, phương tiện vận chuyển

- Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động bán hàng như: chi phí thuê ngoài, sửa chữa TSCĐ; tiền thuê kho bãi; tiền thuê bốc vác vận chuyển hàng hoá đi tiêu thụ; hoa hang phải trả cho đại lý và các đơn vị nhận uỷ thác xuất khẩu…

- Chi phí khác bằn tiền đã chi phục vụ cho hoạt động bán hàng gồm: chi phí giớ thiêu sản phẩm hàng hoá; chi phí chào hàng; quảng cáo; chi tiếp khách ở bộ phận bán hàng; chi phí tổ chức hội nghị khách hàng; chi phí bảo hàng sản phẩm…

*Chi phí quản lý doanh nghiệp

Là toàn bộ chi phí có liên quan đến hoạt động quản lý kinh doanh, quản lý hành chính và quản lý điều hành chung của toàn doanh nghiệp Bao gồm:

- Chi phí nhân viên quản lý doanh ghiệp: Gồm tiên lương và các khoản phụ cấp, ăn

ca phải trả cho ban giám đốc, nhân viên ở các phòng ban, và các khoản trích kinh phí công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế

- Chi phí vật liệu phục vụ cho hoạt động quản lý doanh nghiệp

- Chi phí đồ dùng văn phòng phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp

- Chi phí khấu hao TSCĐ phục vụ chung cho toàn doanh nghiệp: Nhà, văn phòng làm việc của doanh nghiệp, vật liệu kiến trúc, phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn, thiết bị văn phòng…

- Thuế, phí, lệ phí: Thuế môn bài, thuế nhà đất, và các khoản phí, lệ phí khác

- Chi phí dự phòng gồm: Dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng phải thu khó đòi

- Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho quản lý doanh nghiệp như: Tiền điện, nước, điện thoại, fax, thuê nhà làm văn phòng, thuê ngoài sữa chữa tài sản cố định phục vụ cho khối văn phòng doanh nghiệp

- Chi phí khác bằng tiền đã chi ra để phục vụ cho việc điều hành quản lý chung của toàn doanh nghiệp: chi phí tiếp khách, hội nghị, công tác phí, chi phí kiểm toán

b Chi phí tài chính

Chi phí tài chính là các khoản chi phí liên quan đến các hoạt động về đầu tư tài chính

và kinh doanh vốn các chi phí hoạt động tài chính ở doanh nghiệp bao gồm:

- Chi phí liên doanh, liên kết không tính vào giá vốn góp

- Chi phí cho thuê tài sản

- Giá trị gốc của bất động sản khi nhượng bán.

- Chi phí mua bná chứng khoán kể cả tổn thất trong đầu tư (nếu có)

- Lỗ do nhượng bán ngoại tệ, chênh lệch tỷ giá ngoại tệ phát sinh trong kỳ và chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại ngoại tệ cuối kỳ của nợ phải thu, nợ phải trả dài hạn (không bao gồm chênh lệch tỷ giá ngoại tệ thuộc vốn vay để đầu tư XDCB khi chưa đưa công trình vào sử dụng hoặc vốn vay bằng ngoại tệ để góp vốn liên doanh)

- Thuế GTGT phải nộp trong trường hợp áp dụng phương pháp tính thuế trực tiếp

- Chi phí về lãi tiền vay phải trả (không bao gồm lãi tiền vay dài hạn để XDCB khi công trình chưa đưa vào sử dụng)

- Chi phí chiết khấu thanh toán cho người mua hàng khi thanh toán tiền trước hạn

- Dự phòng giảm giá đầu tư chứng khoán

- Chi phí khác liên quan đến hoạt động đầu tư ra ngoài doanh nghiệp…

Lợi nhuận thuần Lợi nhận gộp Doanh thu Chi Chi Chi phí

từ hoạt động = từ bán hàng và + hoạt động - phí tài - phí bán - quản lý

kinh doanh cung cấp dịch vụ tài chính chính hàng DN

c Chi phí khác

Chi phí khác là các khoản chi phí của các hoạt động ngoài hoạt động XSKD tạo ra doanh thu của doanh nghiệp Chi phí khác trong doanh nghiệp thường bao gồm:

- Giá trị còn lại của TSCĐ khi nhượng bán và thanh lý

- Chi phí nhượng bán và thanh lý TSCĐ

- Chi phí cho việc thu hồi các khoản nợ đã xoá sổ kế toán

- Các khoản tiền bị phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế

- Chi phí đẻ thu tiền phạt

- Các khoản chi phí bi nhầm, bót từ các kỳ kế toán trước

- Các khoản chi phí khác…

Lợi nhuận khác được xác định như sau:

Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác

1.3 Nguyên tắc hạch toán thu nhập

1.3.1 Doanh thu thực hiện

Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động SXKD thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu

Doanh thu phát sinh từ giao dịch, sự kiện được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại

Nguyên tắc hạch toán:

1- Doanh thu và chi phí liên quan đến cùng một giao dịch phải được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp và phải theo năm tài chính

2- Chỉ ghi nhận doanh thu trong kỳ kế toán khi thoả mãn đồng thời các điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, tiền cổ tức và lợi nhuận được chia quy định tại điểm 10, 16, 24 của Chuẩn mực doanh thu

và thu nhập khác (Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ Tài chính)

và các quy định của Chế độ kế toán hiện hành Khi không thoả mãn các điều kiện ghi nhận doanh thu không hạch toán vào tài khoản doanh thu

3- Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu

và không được ghi nhận là doanh thu

4- Doanh thu (kể cả doanh thu nội bộ) phải được theo dõi riêng biệt theo từng loại doanh thu: Doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia Trong từng loại doanh thu lại được chi tiết theo từng thứ doanh thu, như doanh thu bán hàng có thể được chi tiết thành doanh thu bán sản phẩm, hàng hoá, nhằm phục vụ cho việc xác định đầy đủ, chính xác kết quả kinh doanh