Vai trò của viện kiểm sát đối với việc bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự, từ thực tiễn viện kiểm sát nhân dân tỉnh hải dương

Các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân .... - Các phương pháp t ng hợp, thống kê, phân tích, so sánh cá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HIỀN

VAI TRß cña VIÖN KIÓM S¸T §èI VíI VIÖC B¶O VÖ

QUYÒN CON NG¦êI TRONG KIÓM S¸T THI HµNH ¸N H×NH Sù,

Tõ THùC TIÔN VIÖN KIÓM S¸T NH¢N D¢N TØNH H¶I D¦¥NG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HIỀN

VAI TRß cña VIÖN KIÓM S¸T §èI VíI VIÖC B¶O VÖ

QUYÒN CON NG¦êI TRONG KIÓM S¸T THI HµNH ¸N H×NH Sù,

Tõ THùC TIÔN VIÖN KIÓM S¸T NH¢N D¢N TØNH H¶I D¦¥NG

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8380101.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Nội dung nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất

kỳ công trình nào khác Các số liệu, nội dung trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy đinh của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi được bảo vệ luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Người cam đoan

Nguyễn Thị Hiền

LỜI CẢM ƠN

Luận văn là kết quả từ quá trình học tập, nghiên cứu ở trường học, kết hợp với những kinh nghiệm trong quá trình thực tiễn công tác tại đơn vị của tôi

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới

GS.TS Nguyễn Đăng Dung là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận

tình hướng dẫn cho tôi cả chuyên môn và phương pháp nghiên cứu và chỉ bảo

cho tôi nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Luật trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình hoàn thành luận văn này

Sau cùng, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học cũng như thực hiện luận văn

Mặc dù bản thân đã nỗ lực cố gắng những luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của các Thầy Cô, đồng nghiệp và bạn bè để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả Luận văn

Nguyễn Thị Hiền

TRỌNG CỦA VIỆN KIỂM S T NHÂN DÂN TRONG GIAI ĐOẠN THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ 9 1.1 Vị trí, vai trò và đặc trưng của hoạt động ảo vệ quyền con

người của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát thi hành

án hình sự 9

1.1.1 Vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo vệ

quyền con người 91.1.2 Đặc trưng của hoạt động bảo vệ quyền con người của Viện kiểm

sát nhân dân trong thi hành án hình sự 12

1.2 Phạm vi và nội dung hoạt động ảo vệ quyền con người của

Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự 14 1.3 Các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền con

người trong kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân 16

1.3.1 Nguyên tắc kiểm sát thi hành án hình sự 171.3.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong kiểm sát thi hành

án hình sự 171.3.3 Trách nhiệm thực hiện yêu cầu, quyết định, kiến nghị, kháng

nghị của Viện kiểm sát về thi hành án hình sự 17

1.3.4 Một số quy định bảo đảm cho Viện kiểm sát thực hiện nhiệm vụ,

quyền hạn trong các thủ tục thi hành án 19

Tiểu kết Chương 1 23 Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TR ẢO VỆ QUYỀN

CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM S T NHÂN DÂN TỈNH HẢI DƯƠNG 24 2.1 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ của Viện kiểm sát nhân

dân tỉnh Hải Dương 24 2.2 Vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi

hành án hình sự của Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Hải Dương trong 5 năm gần đây 26

2.2.1 Thực trạng bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát thi

hành án tử hình 262.2.2 Thực trạng bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát thủ

tục thi hành án và chế độ quản lý giam giữ, giáo dục phạm nhân 292.2.3 Thực trạng bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát chế

độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, chăm sóc y tế đối với phạm nhân 382.2.4 Thực trạng bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát việc

xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù; kiểm sát việc đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện; kiểm sát việc miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án phạt tù 442.2.5 Thực trạng bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát việc

thi hành phần dân sự trong bản án hình sự 57

2.3 Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện

vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát Nhân dân tỉnh Hải Dương 60 Tiểu kết Chương 2 69

Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ

BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM

S T NHÂN DÂN TỈNH HẢI DƯƠNG 70

3.1 Quan điểm về tăng cường vai tr ảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát Nhân dân tỉnh Hải Dương 70

3.2 Giải pháp tăng cường vai tr ảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát Nhân dân tỉnh Hải Dương 73

3.2.1 Giải pháp chung bảo đảm quyền con người trong hoạt động thi hành án hình sự 73

3.2.2 Giải pháp cụ thể bảo đảm quyền con người trong hoạt động thi hành án phạt tù 79

Tiểu kết Chương 3 91

KẾT LUẬN 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLDS Bộ luật Dân sự

BLHS Bộ luật Hình sự BLTTDS Bộ luật Tố tụng dân sự

BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT Cơ quan điều tra

KSV Kiểm sát viên

TAND Toà án nhân dân THAHS Thi hành án hình sự

THQCT Thực hành quyền công tố UBND Ủy ban nhân dân

VKS Viện kiểm sát

VKSND Viện kiểm sát nhân dân XHCN Xã hội chủ ngh a

DANH MỤC CÁC ẢNG

Bảng 2.1 Số liệu kiểm sát thi hành án tử hình từ năm 2015 đến 2019 26 Bảng 2.2 Số liệu về phạm nhân từ 2015 đến 2019 29 Bảng 2.3 Số liệu án tù có thời hạn từ 2015 đến 2019 44 Bảng 2.4 Số liệu giảm, tha tù trước thời hạn có điều kiện từ

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quyền con người là một vấn đề ngày càng dành được sự quan tâm ở Việt Nam, đặc biệt là sau khi Hiến pháp 2013 được thông qua với những điểm mới đáng ghi nhận về quyền con người Nội dung và tinh thần của Hiến pháp

2013 không chỉ là một bước tiến trong việc ghi nhận và bảo đảm các quyền con người mà còn sự thể hiện sự cập nhật hóa các nguyên tắc của pháp luật quốc tế về quyền con người vào hệ thống pháp luật Việt Nam [6] Kể từ đó, rất nhiều nội dung quan trọng của Hiến pháp 2013 về quyền con người được

cụ thể hóa dần trong từng l nh vực, trong đó có l nh vực tố tụng hình sự nói chung và hoạt động thi hành án phạt tù nói riêng Đặc biệt, liên quan đến vấn

đề này, Việt Nam đã là thành viên và phê chuẩn nhiều điều ước quốc tế liên quan, như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), Công ước của Liên hợp quốc về chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người (UNCAT) Điều này đặt ra ngh a vụ của nhà nước Việt Nam ở mức độ chủ động cao hơn nhằm tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực của luật nhân đạo quốc tế đối với l nh vực thi hành án hình sự Ngh a vụ này càng được nhấn mạnh hơn nữa khi phương pháp tiếp cận dựa trên quyền (right-based approach) đang được áp dụng một cách rộng rãi, trong đó nhìn nhận nhà nước như một chủ thể có trách nhiệm chủ động trong việc bảo đảm sự thụ hưởng quyền của mỗi cá nhân trên mọi l nh vực[8] Điều

107 Hiến pháp năm 2013 quy định: VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp Hiến pháp cũng quy định vai trò của VKSND nhân

dân, đề cao vai trò bảo vệ quyền con người: “VKSND có nhiệm vụ bảo vệ

pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”

Điều đó cho thấy, việc quan tâm và thúc đẩy bảo vệ quyền con người luôn là

ưu tiên của Đảng và Nhà nước ta, được phản ánh nhất quán và xuyên suốt trong mọi chính sách, luật pháp của Nhà nước ta từ trước tới nay

Trong tình hình hiện nay, chúng ta cần phải thấy rằng, tố tụng hình sự nói chung và thi hành án hình sự nói riêng là một l nh vực tương đối phức tạp

vì nó liên quan đến một nhóm đối tượng đặc biệt tội phạm Hình phạt tù vừa

là một biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhằm trừng trị người phạm tội vừa

là hình thức giáo dục ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc cuộc sống, ngăn ngừa việc phạm tội mới Vì vậy, việc bảo đảm quyền con người của đối tượng thi hành án hình sự có những đặc thù riêng nếu so với những cá nhân thông thường Điều này đặt ra những vấn đề cần giải quyết về cả lý luận lẫn thực tiễn cho nhà nước nói chung và các cơ quan trực tiếp thực hiện hoạt động thi hành án hình sự nói riêng Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu về vấn đề bảo đảm quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự là hết sức cần thiết

Bên cạnh những kết quả đạt được từ thực tiễn trước đây, vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND còn chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu Như trong một số khâu công tác THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp, đặc biệt trong kiểm sát thi hành án hình sự còn có lỗ h ng, dẫn đến việc chế độ ăn, ở, học tập của người bị kết án chưa được đảm bảo, trong một số thời điểm còn

áp dụng các biện pháp trái luật Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế

đã nêu, trong đó nhiều nguyên nhân đã được làm rõ, nhưng có nguyên nhân còn chưa được nhận diện đầy đủ Do vậy, việc nghiên cứu về vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND hiện nay là có ý ngh a thiết thực cả trên phương diện lý luận và thực tiễn

Cùng với hệ thống VKSND nói chung và VKSND tỉnh Hải Dương nói riêng đã đạt được những kết quả được ghi nhận, bên cạnh đó vẫn còn những

hạn chế, bất cập đòi hỏi phải nghiên cứu, tìm tòi và đưa ra những giải pháp cụ thể Với tư cách là cán bộ VKSND, học viên mong muốn tìm ra các giải pháp

để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của VKSND trên địa bàn tỉnh Hải Dương nói riêng, trên cả nước nói chung Do vậy, học viên đã chọn đề tài

“Vai trò của Viện kiểm sát đối với việc bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự, từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương” để thực hiện luận văn thạc sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Cuốn sách Constitutional rights of prisoners (tạm dịch: các quyền hiến

định của phạm nhân) của tác giả John W Palmer, Routledge xuất bản, 2014, là một công trình nghiên cứu đầy đủ các khía cạnh về quyền của phạm nhân Trong đó đặc biệt là về quyền được tiếp cận thông tin về bản án, quyền được

hỗ trợ về y tế, quyền được đảm bảo điều kiện giam giữ.v.v Bằng những đối chiếu với pháp luật Hoa Kỳ, công trình được cho là một nghiên cứu toàn diện

về vấn đề này

- Cuốn cẩm nang Human rights and prisons là một tài liệu nghiên cứu

do Liên hợp quốc ấn hành được chuyên biệt hóa để cung cấp cho các cơ quan,

cá nhân trực tiếp hoạt động tại các trại giam để nhận thức và vận dụng một cách đúng đắn những tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế đối với phạm nhân Cuốn sách không chỉ đề cập những quyền hiến định mà còn triển khai dưới

nhiều góc độ như quyền của phạm nhân là nữ, phạm nhân dưới 18 tu i, phạm nhân tù chung thân.v.v

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên thế giới về vấn đề rất đa dạng Đây có thể là một nguồn tham khảo hữu ích cho cả lý luận lẫn thực tiễn

2.2 Ở Việt Nam

Là một vấn đề được quan tâm, quyền con người xuất hiện trong nhiều công trình nghiên cứu, với nhiều góc độ khác nhau Các công trình có phạm

vi nghiên cứu t ng quát về quyền con người có thể kể tới như:

- Hoàng Văn Hảo, Phạm Khiêm Ích, Quyền con người trong thế giới

hiện đại, Viện thông tin khoa học xã hội, 1995

- Chu Hồng Thanh, Quyền con người và luật quốc tế về quyền con

người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997

- Trịnh Quốc Toản, Vũ Công Giao, Thực hiện các quyền hiến định

trong Hiến pháp 2013, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2017

Riêng về l nh vực tư pháp, hình sự có thể kể tới như:

- Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Bảo vệ các nhóm dễ bị tổn

thương trong tố tụng hình sự, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011

- Nguyễn Đức Phúc, Thực hiện pháp luật về quyền con người của phạm

nhân trong thi hành án phạt tù ở Việt Nam – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2016

- Trần Quang Tiệp, Bảo vệ quyền con người trong luật hình sự, luật tố

tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004

Các cuốn sách trên đều là những công trình nghiên cứu dày dặn, với hàm lượng khoa học lớn có thể giúp b sung những tri thức nền tảng về quyền con người, đồng thời cung cấp cả phương pháp luận lẫn thông tin liên quan trực tiếp và cần thiết cho tác giả trong quá trình hoàn thành luận văn

Ngoài ra, các công trình nghiên cứu ở khuôn kh nhỏ hơn có thể kể tới như:

- Nguyễn Đức Phúc, Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quyền con

người của phạm nhân trong thi hành án phạt tù ở Việt Nam, Tạp chí Nghề

luật, số 2/2016

- Trần Quang Tiệp, Bảo vệ các quyền cơ bản của con người bằng pháp

luật thi hành án hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, Tạp

chí Kiểm sát, số 06/2002

- Nguyễn Hữu Giang, Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả công

tác quản lý phạm nhân ở trại giam theo quy định của Luật Thi hành án hình

sự, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 23/2017

- Nguyễn Xuân, Vấn đề công chứng cho người đang chấp hành án tại

trại giam, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 09/2012

- Đặng Thế Hùng, Quan hệ phối hợp giữa trại tạm giam với Viện kiểm sát

nhân dân trong quản lý người bị tạm giữ, tạm giam, Tạp chí Kiểm sát, số 22/2017

Nhìn chung các công trình có liên quan đến các chủ đề lớn như quyền con người trong tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và trại giam ở Việt Nam với mức độ bài viết tạp chí là khá nhiều Đây là những công trình có ý ngh a tham khảo rất lớn cho luận văn bởi chúng đi vào giải quyết những khía cạnh chi tiết liên quan đến vấn đề t ng thể mà luận văn đề cập Các công trình nghiên cứu kể trên đã cung cấp một lượng tri thức và thông tin rất lớn về các vấn đề khác nhau của quyền con người Tuy nhiên, kể từ khi Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đ i và

b sung năm 2017, BLTTHS 2015, Luật T chức cơ quan điều tra hình sự, Luật Trợ giúp pháp lý có hiệu lực, đặc biệt Luật thi hành án hình sự có hiệu lực từ ngày 01/01/2020, vẫn chưa có một đề tài nào nghiên cứu về vai trò của VKSND trong việc bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự và cập nhật những quy định của các bản pháp luật mới đã nêu Vì vậy, luận văn này vẫn rất cần thiết và có giá trị lý luận, thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn và thực trạng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền con người trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND ở tỉnh Hải Dương, qua đó chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế

và nêu ra những quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao trách nhiệm bảo vệ quyền con người, quyền công dân của VKSND

3.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ chủ yếu sau đây: Phân tích làm rõ những vấn đề lý luận, pháp lý về vai trò của VKS đối với việc bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự

Đánh giá thực trạng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền con người của VKSND tỉnh Hải Dương trong 05 năm gần đây, qua hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND

Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND từ thực tiễn của VKSND tỉnh Hải Dương

4 Đối tƣ ng và phạm vi nghiên cứu

4.1 ối tư ng nghiên c u

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vai trò và việc thực hiện vai trò bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND tỉnh Hải Dương

4.2 h m vi nghiên c u

Về nội dung, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu vai trò bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND, không mở rộng đến vai trò này của các cơ quan tiến hành tố tụng khác

Về không gian, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng vai trò bảo

vệ quyền con người của VKSND trong kiểm sát thi hành án hình sự ở tỉnh

Hải Dương, không mở rộng đến các quận, huyện của thành phố và của địa phương khác

Về thời gian, đề tài chỉ giới hạn phân tích thực trạng bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND tỉnh Hải Dương trong khoảng 5 năm trở lại đây

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên quan điểm duy vật biện chứng của chủ

ngh a Mác – Lênin và các học thuyết về quyền con người

Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Các phương pháp t ng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu hiện

có và các tài liệu khác để làm sáng tỏ vần đề bảo vệ quyền con người là nhiệm

vụ quan trọng của VKSND trong giai đoạn thi hành án hình sự (ở Chương 1)

- Các phương pháp t ng hợp, thống kê, phân tích, so sánh các tài liệu, báo cáo chuyên môn của VKSND địa phương và phương pháp quan sát thực

tế để đánh giá thực trạng thực hiện vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương trong 5 năm gần đây (ở Chương 2)

- Các phương pháp t ng hợp, phân tích, so sánh để đề xuất các quan điểm, giải pháp tăng cường vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương nói riêng và ở nước ta nói chung trong thời gian tới (ở Chương 3)

6 Đóng góp về mặt khoa học của luận văn

Đề tài góp phần làm rõ cơ sở lý luận về bảo vệ quyền con người của ngành kiểm sát nhân dân Bên cạnh đó, trên cơ sở đánh giá thực tiễn về nhiệm

vụ bảo vệ quyền con người của VKSND nhân dân nói chung, của VKSND tỉnh Hải Dương, đề tài đề xuất các quan điểm, giải pháp bảo vệ hiệu quả quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND

7 ố cục của luận văn

Luận văn gồm mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và 3 chương

Chương 1: Bảo vệ quyền con người là nhiệm vụ quan trọng của

VKSND trong giai đoạn thi hành án hình sự

Chương 2: Thực trạng thực hiện vai trò bảo vệ quyền con người trong

hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND tỉnh Hải Dương

Chương 3: Quan điểm, giải pháp tăng cường vai trò bảo vệ quyền con

người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của VKSND tỉnh Hải Dương

vi phạm quyền con người, đặc biệt trong hoạt động tư pháp, qua đó đảm bảo các quyền con người được tôn trọng, thực hiện

Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Toà

án, Cơ quan thi hành án, t chức, đơn vị và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án, nhằm đảm bảo các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành đúng quy định pháp luật, đầy đủ, kịp thời Đồng

thời, bảo đảm các quyền và lợi ích của con người (của người bị kết án) không

bị pháp luật tước bỏ, được tôn trọng

Khi thực hiện kiểm sát thi hành án hình sự, Viện kiểm sát có nhiệm vụ, quyền hạn: Yêu cầu Toà án cùng cấp và cấp dưới ra quyết định thi hành án hình sự đúng quy định của pháp luật; yêu cầu Toà án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả kiểm tra cho Viện kiểm sát; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự

Viện kiểm sát có trách nhiệm phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự theo thẩm quyền; ra quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ và trái pháp luật

Để thực hiện chức năng kiểm sát thi hành án hình sự, Viện kiểm sát có thể định kỳ và đột xuất kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành

án của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự; kiểm sát hồ sơ thi hành án hình sự của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự Việc kiểm sát trực tiếp việc thi hành án của cơ quan thi hành án hình sự nhằm kịp thời phát hiện vi phạm trong thi hành án, bảo đảm việc thi hành án tuân thủ đúng quy định của pháp luật Qua đó, góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp không bị pháp luật tước bỏ của người bị kết án

Trong quá trình kiểm sát thi hành án hình sự, nếu phát hiện có căn cứ

để miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án thì Viện kiểm sát có trách nhiệm đề nghị các cơ quan có thẩm quyền ra các quyết định miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án đối với người bị kết án; đồng thời, Viện kiểm sát tham gia việc xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, chấp

hành biện pháp tư pháp, rút ngắn thời gian thử thách để phát biểu quan điểm

về việc giải quyết đó

Trong trường hợp phát hiện có vi phạm trong việc thi hành án hình sự, Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị, kiến nghị, yêu cầu Toà án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một

số nhiệm vụ thi hành án hình sự trong việc thi hành án hình sự và cá nhân có liên quan đình chỉ việc thi hành, sửa đ i hoặc bãi bỏ quyết định có vi phạm pháp luật trong việc thi hành án hình sự và chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật Bằng cách đó, góp phần khắc phục những sai lầm, khôi phục lại những quyền, lợi ích hợp pháp không bị pháp luật tước bỏ của người đang phải chấp hành án

Trong quá trình kiểm sát thi hành án hình sự, nếu phát hiện được có căn

cứ để không buộc một người phải tiếp tục chấp hành hình phạt tại trại giam thì Viện kiểm sát ra quyết định trả tự do ngay cho người bị bị kết án Đó là các trường hợp: Người đã được Toà án xét xử và quyết định trả tự do; người được tuyên không phạm tội, được miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt; người bị phạt hình phạt không phải là tù giam, thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời gian đã bị tạm giam; người đã chấp hành xong thời hạn phạt

tù ghi trong bản án nếu họ không bị tạm giam về một hành vi phạm tội khác; người đã có quyết định giảm hết thời hạn chấp hành hình phạt tù; người đã

có quyết định đặc xá của Chủ tịch nước; người đã có quyết định tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù, người đã có quyết định tạm đình chỉ thi hành bản

án, người bị bắt thi hành bản án đã được Toà án có thẩm quyền thông báo đã hết thời hiệu

Khi thực hiện công tác kiểm sát việc thi hành án hình sự, nếu phát hiện

có dấu hiệu tội phạm trong quản lý giam giữ thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật

Như vậy, với chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân

theo pháp luật trong hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát góp phần tích cực vào việc bảo vệ quyền con người trong thi hành án hình sự Các quyền năng và biện pháp mà Viện kiểm sát sử dụng để bảo vệ quyền con người rất đa dạng, như: Quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị; trả tự do cho người chấp hành án phạt tù khi có căn cứ theo luật định

1.1.2 c trưng của ho t đ ng bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự

Thi hành án hình sự là quá trình diễn ra sau quá trình xét xử của toà án Bản án, quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật là cơ sở để tiến hành các hoạt động thi hành án Vì vậy, có thể nói không có kết quả của hoạt động xét

xử thì cũng không có hoạt động thi hành án Tuy nhiên, thi hành án lại không phải là giai đoạn tố tụng (cuối cùng); bản án và quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật không phải là cơ sở duy nhất để tiến hành các hoạt động thi hành án; thi hành án đòi hỏi những nguyên tắc, thủ tục và cách thức hoạt động riêng Ví dụ, để có thể tiến hành các hoạt động thi hành án thì phải có quyết định thi hành án và phải dựa trên những quy định cụ thể về thi hành án

Viện kiểm sát kiểm sát việc chấp hành bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án Thi hành án hình sự là dạng hoạt động có tính chấp hành, vì thi hành án chỉ được tiến hành trong khuôn kh pháp luật quy định nhằm thực hiện các các bản án và quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật Tuy nhiên, ở đây tính chất chấp hành trong thi hành án hình sự có những nét riêng thể hiện ở chỗ: Thứ nhất, nó chủ yếu do cơ quan tư pháp (theo ngh a rộng) hay đối tượng phải thi hành án tiến hành; thứ hai, cơ sở để tiến hành các hoạt động thi hành án hình sự bao gồm các quy định của pháp luật (được thể hiện trong các văn bản quy phạm pháp luật) và bản án, quyết định của toà án (văn bản áp dụng pháp luật) đã có hiệu lực pháp luật; thứ ba, mục đích cuối

cùng của hoạt động thi hành án hình sự là bảo đảm cho các nội dung của các bản án, quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật được thực thi chứ không phải là ra các văn bản áp dụng pháp luật hoặc các quyết định có tính điều hành, nét đặc trưng của cơ quan hành chính

Viện kiểm sát kiểm sát quá trình thực hiện bản án, đảm bảo mục đích pháp luật được thực thi, quyền con người được đảm bảo Thi hành án hình sự

là dạng hoạt động có tính quản lí vì thi hành án luôn đòi hỏi các yếu tố kế hoạch, t chức, đôn đốc, kiểm tra, xử lí nhằm tác động tới các đối tượng phải thi hành án để họ tự giác thi hành hoặc áp dụng các biện pháp buộc họ phải thi hành ngh a vụ đã được xác định trong các bản án, quyết định của toà

án, phải tuân theo các quy định của pháp luật; giáo dục họ có ý thức tôn trọng pháp luật, tôn trọng lợi ích của cá nhân, tôn trọng kỉ luật nhà nước và trở thành người lương thiện (đối với những người bị kết án phạt tù) đây, tính chất quản lí cũng có đặc trưng riêng về chủ thể quản lí, đối tượng và khách thể quản lí; phạm vi và phương pháp quản lí

Trong thi hành án hình sự, phương pháp thuyết phục, giáo dục có ý ngh a quan trọng nhưng phương pháp mệnh lệnh, bắt buộc phải thi hành có tính chất đặc thù (trong thi hành án hình sự đó là phương pháp chủ yếu và có tính tiên quyết) Điều này xuất phát từ tính chất của thi hành án như đã nêu ở trên Ngay cả trong trường hợp người phải thi hành án tự nguyện thực thi hành ngh a vụ của mình thì cũng là vì họ hiểu rằng toà án đã phán xét, sự thực đã được làm sáng tỏ (ngh a là trước đó họ đã không tự nguyện) và nếu không thi hành thì họ sẽ phải chịu các biện pháp cưỡng chế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Có nhiều cơ quan tham gia vào quá trình thi hành án, nhất là trong việc

t chức thi hành các bản án và quyết định của toà án có những nội dung phức tạp Thực tế đã cho thấy rõ, trong thi hành án vai trò của các cơ quan tư pháp

là rất quan trọng, nhất là các cơ quan thi hành án nhưng trong nhiều trường hợp nếu không có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp với cơ quan hành pháp và có sự lãnh đạo của các t chức Đảng thì việc thi hành các bản

án phức tạp khó đạt được kết quả tốt Trong thi hành án hình sự, Viện kiểm sát phối hợp với Cơ quan thi hành án hình sự, Trại tạm giam, Trại giam, Mặt trận T Quốc, UBND, các t chức được giao nhiệm vụ khác để đảm bảo việc thi hành án đạt hiệu quả

1.2 Phạm vi và nội dung hoạt động ảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự

Viện kiểm sát là cơ quan tiến hành tố tụng, thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan tư pháp, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ pháp luật, pháp chế, bảo vệ quyền con người Việc bảo vệ quyền con người của VKSND được thể hiện trong việc phát hiện kịp thời để đưa ra xử lý nghiêm minh trước pháp luật đối với cá nhân, cơ quan, t chức xâm phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp, trong đó có các quyền của con người

Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Toà

án, Cơ quan thi hành án, t chức, đơn vị và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án, nhằm đảm bảo các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành đúng quy định pháp luật, đầy đủ, kịp thời Đồng thời, bảo đảm các quyền và lợi ích của con người (của người bị kết án) không

bị pháp luật tước bỏ được tôn trọng

Khi thực hiện kiểm sát thi hành án hình sự, Viện kiểm sát có nhiệm vụ, quyền hạn: Yêu cầu Toà án cùng cấp và cấp dưới ra quyết định thi hành án hình sự đúng quy định của pháp luật; yêu cầu Toà án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả kiểm tra cho Viện kiểm sát; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự

Viện kiểm sát có trách nhiệm phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự theo thẩm quyền; ra quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ và trái pháp luật

Để thực hiện chức năng kiểm sát thi hành án hình sự, Viện kiểm sát có thể định kỳ và đột xuất kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành

án của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự; kiểm sát hồ sơ thi hành án hình sự của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự Việc kiểm sát trực tiếp việc thi hành án của cơ quan thi hành án hình sự nhằm kịp thời phát hiện vi phạm trong thi hành án, bảo đảm việc thi hành án tuân thủ đúng quy định của pháp luật Qua đó, góp phần bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp không bị pháp luật tước bỏ của người bị kết án

Trong quá trình kiểm sát thi hành án hình sự, nếu phát hiện có căn cứ

để miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án thì Viện kiểm sát có trách nhiệm đề nghị các cơ quan có thẩm quyền ra các quyết định miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án đối với người bị kết án; đồng thời, Viện kiểm sát tham gia việc xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, chấp hành biện pháp tư pháp, rút ngắn thời gian thử thách để phát biểu quan điểm

về việc giải quyết đó

Trong trường hợp phát hiện có vi phạm trong việc thi hành án hình sự, Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị, kiến nghị, yêu cầu Toà án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan, t chức được giao một

số nhiệm vụ thi hành án hình sự trong việc thi hành án hình sự và cá nhân có liên quan đình chỉ việc thi hành, sửa đ i hoặc bãi bỏ quyết định có vi phạm pháp luật trong việc thi hành án hình sự và chấm dứt hành vi vi phạm pháp

luật Bằng cách đó, góp phần khắc phục những sai lầm, khôi phục lại những quyền, lợi ích hợp pháp không bị pháp luật tước bỏ của người đang phải chấp hành án

Trong quá trình kiểm sát thi hành án hình sự, nếu phát hiện được có căn

cứ để không buộc một người phải tiếp tục chấp hành hình phạt tại trại giam thì Viện kiểm sát ra quyết định trả tự do ngay cho người bị bị kết án Đó là các trường hợp: Người đã được Toà án xét xử và quyết định trả tự do; người được tuyên không phạm tội, được miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt; người

bị phạt hình phạt không phải là tù giam, thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời gian đã bị tạm giam; người đã chấp hành xong thời hạn phạt tù ghi trong bản án nếu họ không bị tạm giam về một hành vi phạm tội khác; người đã có quyết định giảm hết thời hạn chấp hành hình phạt tù; người đã có quyết định đặc xá của Chủ tịch nước; người đã có quyết định tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù, người đã có quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án, người bị bắt thi hành bản án đã được Toà án có thẩm quyền thông báo đã hết thời hiệu

Khi thực hiện công tác kiểm sát việc thi hành án hình sự, nếu phát hiện

có dấu hiệu tội phạm trong quản lý giam giữ thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật

Tóm lại, với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thi hành

án hình sự, Viện kiểm sát góp phần tích cực vào việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự

1.3 Các quy định pháp luật hiện hành về ảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

Luật thi hành án hình sự năm 2019 (Luật THAHS) đã có hiệu lực từ 1/1/2020, có nhiều nội dung mới, khắc phục được những bất cập, hạn chế trong thực tiễn công tác THAHS, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của phạm nhân, bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân, Luật Thi hành án hình sự 2019 có 04 điểm mới căn bản sau đây:

1.3.1 Nguyên tắc kiểm sát thi hành án hình sự

Để tạo cơ sở pháp lý cho các quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự và đồng bộ với các quy định của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015, Luật THAHS năm 2019

đã b sung điều luật quy định về nguyên tắc Kiểm sát việc thi hành án hình sự tại Chương I (Những Quy định chung) như sau: “Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền và cơ

quan, t chức, cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự” (Điều 7)

1.3.2 Nhiệm vụ, quyền h n của Viện kiểm sát trong kiểm sát thi hành án hình sự

Trên cơ sở kế thừa quy định của Luật THAHS năm 2010 (Điều 141),

Luật THAHS năm 2019 (Điều 167) đã b sung các quy định sau:

- B sung quy định Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu trực tiếp kiểm sát việc thi hành án phạt tù của trại giam đóng tại địa phương, địa bàn (khoản

2 Điều 167);

- B sung quy định Viện kiểm sát tham gia phiên họp xét tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo (khoản 4 Điều 167)

1.3.3 Trách nhiệm thực hiện yêu cầu, quyết định, kiến nghị, kháng nghị của Viện kiểm sát về thi hành án hình sự

Trên cơ sở kế thừa quy định của Luật THAHS năm 2010 (Điều 143), Luật THAHS năm 2019 (Điều 169) đã b sung một số quy định về trách nhiệm của Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền và cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự trong việc thực hiện yêu cầu,

quyết định, kháng nghị, kiến nghị của Viện kiểm sát về thi hành án hình sự

Cụ thể như sau:

- Đối với yêu cầu Tòa án ra quyết định thi hành án hình sự và cung cấp

hồ sơ, tài liệu có liên quan đến thi hành án hình sự phải thực hiện ngay; đối với yêu cầu Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát phải thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu

- Đối với quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt

tù không có căn cứ và trái pháp luật, cơ quan thi hành án hình sự phải thi hành ngay; nếu không nhất trí với quyết định đó thì vẫn phải thi hành, nhưng có quyền kiến nghị lên Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp Trong thời hạn 10 ngày

kể từ ngày nhận được kiến nghị, Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp phải giải quyết

- Đối với kháng nghị của Viện kiểm sát về quyết định hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án, giảm, miễn thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, rút ngắn thời gian thử thách (quy định tại khoản 4 Điều 167 Luật THAHS năm 2019) thì việc giải quyết được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự

- Đối với kháng nghị Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự; yêu cầu đình chỉ việc thi hành, sửa đ i hoặc bãi bỏ quyết định có vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự; chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật (quy định tại khoản 5 Điều 167 của Luật THAHS năm 2019) thì Tòa án, cơ quan thi hành án hình

sự, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự có trách nhiệm trả lời trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kháng nghị; nếu không nhất

trí với kháng nghị đó thì các cơ quan này có quyền khiếu nại lên Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp; Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp phải giải quyết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại Quyết định của Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp phải được thi hành

- Đối với kiến nghị Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp, cấp dưới, cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền và cá nhân có liên quan trong thi hành án hình sự; yêu cầu đình chỉ việc thi hành, sửa đ i hoặc bãi bỏ quyết định có vi phạm pháp luật trong thi hành án hình sự; chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật (quy định tại khoản 5 Điều 167 của Luật THAHS năm 2019) thì phải được xem xét, giải quyết, trả lời trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được kiến nghị

1.3.4 M t số quy định bảo đảm cho Viện kiểm sát thực hiện nhiệm

vụ, quyền h n trong các thủ tục thi hành án

So với Luật THAHS năm 2010, Luật THAHS năm 2019 đã b sung các quy định để bảo đảm cho Viện kiểm sát thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong các thủ tục thi hành án Cụ thể như sau:

- Luật THAHS năm 2019 quy định Kiểm sát viên tham gia phiên họp xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, rút ngắn thời gian thử thách Theo đó, Kiểm sát viên được phân công tham gia phiên họp phải nghiên cứu hồ sơ, dự thảo quan điểm của Viện kiểm sát theo Mẫu của VKSND tối cao và phát biểu quan điểm của Viện kiểm sát tại phiên họp xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, rút ngắn thời gian thử thách

- Về thủ tục hoãn chấp hành án phạt tù (Điều 24): B sung quy định về

trường hợp không đồng ý hoãn chấp hành án phạt tù thì trong thời hạn 03 ngày làm việc, Chánh án Tòa án phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp, trong đó nêu rõ lý do không chấp nhận

- Về tạm đình chỉ chấp hành án (Điều 36 và Điều 37): B sung quy định trường hợp không đồng ý tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù thì Chánh án Tòa án phải có văn bản thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp, trong đó nêu

rõ lý do không chấp nhận; trong thời gian được tạm đình chỉ, người được tạm đình chỉ lại thực hiện hành vi phạm tội mới, bỏ trốn hoặc vi phạm pháp luật gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, Tòa án có thẩm quyền

ra quyết định hủy quyết định tạm đình chỉ phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp; trường hợp người được tạm đình chỉ chết khi đang điều trị tại bệnh viện thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp

- Về thủ tục giảm thời hạn chấp hành án phạt tù (Điều 38): Quy định cơ quan có thẩm quyền đề nghị giảm thời hạn chấp hành án phạt tù có trách nhiệm lập hồ sơ và chuyển cho Tòa án, đồng thời gửi 01 bộ hồ sơ đến Viện kiểm sát cùng cấp với Tòa án (Luật THAHS 2010 không quy định)

- Về giải quyết trường hợp phạm nhân bỏ trốn (Điều 42): Khi phạm nhân bỏ trốn, trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải t chức truy bắt ngay và thông báo cho Viện kiểm sát có thẩm quyền

- Về thủ tục giải quyết trường hợp phạm nhân chết (Điều 56): Quy định Tòa án đã ra quyết định đình chỉ việc chấp hành án phạt tù phải gửi quyết định

đó cho Viện kiểm sát có thẩm quyền (Luật THAHS 2010 không quy định)

- Về tha tù trước thời hạn có điều kiện:

+ Trại giam; trại tạm giam thuộc Bộ Công an, trại tạm giam thuộc Bộ

Quốc phòng, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành

án hình sự cấp quân khu có trách nhiệm lập hồ sơ đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện, hồ sơ đề nghị rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy bỏ quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện và chuyển cho Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án quân sự cấp quân khu nơi phạm nhân đang chấp hành án phạt tù;

+ Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu nơi đã quản lý người được tha tù trước thời hạn có điều kiện có trách nhiệm cấp giấy chứng nhận chấp hành xong án phạt tù cho họ và gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp;

+ Trường hợp người được tha tù trước thời hạn có điều kiện chết, Tòa

án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp;

+ Trường hợp phạm nhân đã được đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện mà vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân và bị xử lý kỷ luật hoặc

có hành vi vi phạm pháp luật trước khi có quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện của Tòa án, thì cơ quan đã đề nghị (quy định tại khoản 1 Điều 368

Bộ luật Tố tụng hình sự) có văn bản gửi Viện kiểm sát

- Về thi hành án treo: B sung quy định của cơ quan có thẩm quyền phải gửi Giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách cho Viện kiểm sát cùng cấp; Tòa án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định

đó cho Viện kiểm sát trong trường hợp người được hưởng án treo chết (Điều 85); cơ quan có thẩm quyền chuyển hồ sơ cho Tòa án, đồng thời gửi 01 bộ hồ

sơ đến Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp đề nghị rút ngắn thời gian thử thách của án treo (Điều 90) và đề nghị buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo (Điều 93)

- Về thi hành án phạt cải tạo không giam giữ: B sung quy định Tòa án

đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp người chấp hành án chết (Điều 96); cơ quan có thẩm quyền ngoài việc chuyển hồ sơ cho Tòa án, đồng thời gửi 01 bộ hồ sơ đến Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp đề nghị giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ (Điều 103)

- Về thi hành án phạt cấm cư trú: B sung quy định Tòa án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp (Điều 107)

- Về thi hành án phạt quản chế: b sung quy định Tòa án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp người chấp hành án chết (Điều 112); cơ quan có thẩm quyền chuyển

hồ sơ cho Tòa án, đồng thời gửi 01 bộ hồ sơ đến Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp đề nghị miễn chấp hành thời hạn quản chế còn lại (Điều 117)

- Về thi hành án phạt trục xuất: B sung quy định trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định việc kéo dài thời hạn buộc phải rời khỏi lãnh th Việt Nam đối với người chấp hành án, Tòa án phải gửi quyết định đó Viện kiểm sát cùng cấp (Điều 123)

- Về thi hành án phạt tước một số quyền công dân: b sung quy định Tòa án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp người chấp hành án chết (Điều 125)

- Về thi hành án phạt cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định: B sung quy định Tòa án đã ra quyết định đình chỉ thi hành án phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp trong trường hợp người chấp hành án chết (Điều 129)

- Về hoãn, tạm đình chỉ chấp hành biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng: b sung quy định Tòa án đã ra quyết định hoãn, tạm đình chỉ phải gửi quyết định đó cho Viện kiểm sát cùng cấp (Điều 142)

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ ẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ CỦA

VIỆN KIỂM S T NHÂN DÂN TỈNH HẢI DƯƠNG

2.1 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán ộ của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương

Tỉnh Hải Dương là tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc; có địa giới tiếp giáp với thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Thái Bình, Bắc Giang, Bắc Ninh; có 12 đơn vị cấp huyện (02 thành phố, 01 thị

xã, 09 huyện); có hệ thống giao thông thuận lợi, nhiều doanh nghiệp đầu

tư nước ngoài; nền kinh tế tăng trưởng khá và n định; cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh theo hướng công nghiệp hóa, từ năm 2017 tỉnh đã tự cân đối ngân sách và điều tiết một phần về Ngân sách Trung ương; văn hóa- xã hội phát triển toàn diện; tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội cơ bản n định và giữ vững Tuy nhiên, tình hình trên cũng là những thách thức trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, đảm bảo môi trường đầu tư Thêm vào đó, Trại giam Hoàng Tiến (thuộc T ng cục VIII, Bộ Công an) đóng quân trên địa bàn Thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương có diện tích đồi núi, đồng bằng xen

kẽ, địa hình dốc bậc thang từ phía bắc xuống phía nam, địa hình phức tạp cũng là một trong những khó khăn trong việc bảo vệ quyền con người trong kiểm sát thi hành án hình sự

T chức bộ máy của VKSND tỉnh Hải Dương hiện nay có 09 đơn vị cấp phòng, 12 VKSND huyện, thị xã, thành phố

Biên chế hiện có 195 người, trong đó Kiểm sát viên cao cấp: 01

người; Kiểm sát viên trung cấp 50 người; Kiểm sát viên sơ cấp 86 người; Kiểm tra viên chính 01 người; Kiểm tra viên 24 người; chuyên viên chính

01 người; chuyên viên nghiệp vụ kiểm sát 13 người; công chức nghiệp vụ khác: 19 người

Về trình độ: Trình độ chuyên môn Tiến s Luật: 01 người, Thạc s Luật:

30 người; Cử nhân Luật: 145 người; Đại học chuyên ngành khác: 15 người; Cao đẳng 01 người; Trung cấp 03 người Trình độ lý luận chính trị: Cao cấp

38 người, Trung cấp 104 người

Với chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND tỉnh Hải Dương có các phòng chuyên trách, trong đó Phòng kiểm sát tạm giữ, tam giam và thi hành án (gọi tắt là Phòng 8) đóng vai trò kiểm sát hoạt động tư pháp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao

Trong bối cảnh tình hình tội phạm có xu hướng ngày càng phức tạp và trình độ, năng lực, sự hiểu biết về quyền con người của các cơ quan tiến hành tố tụng khác ở địa phương còn những hạn chế nhất định, số lượng cán

bộ của VKSND tỉnh Hải Dương như hiện nay vẫn còn thiếu để đảm nhiệm tốt vai trò bảo vệ quyền con người trong hoạt động tố tụng, đặc biệt trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự Bên cạnh đó, điều kiện của trại giam, nơi thi hành án phạt tù chứa đựng rất nhiều nguy cơ có thể xâm phạm quá mức tới quyền của phạm nhân Trong khi, phạm nhân lại là đối tượng có nhiều đặc điểm riêng về tâm lý, nhân thân và đặc biệt là hiểu biết Vì vậy, việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động thi hành án hình sự là tương đối khó khăn và phức tạp

2.2 Vai trò ảo vệ quyền con người trong hoạt động kiểm sát thi hành án hình sự của Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Hải Dương trong 5 năm gần đây

2.2.1 Thực tr ng bảo vệ quyền con người qua ho t đ ng kiểm sát thi hành án tử hình

Bảng 2.1 Số liệu kiểm sát thi hành án tử hình từ năm 2015 đến 2019

Năm Công việc 2015 2016 2017 2018 2019

Số người bị kết án tử hình được ân giảm xuống

tù chung thân, được giảm án hoặc hủy án sau khi

xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm

tử hình, việc giải quyết xin nhận tử thi, hài cốt của người bị thi hành án tử hình theo quy định tại Điều 59, Điều 60 Luật THAHS 2010 (nay là Điều 82, Điều 83 Luật THAHS 2019) và các quy định của pháp luật khác có liên quan

Khi tiến hành kiểm sát việc thi hành án tử hình, Viện kiểm sát nhân dân

tỉnh Hải Dương nếu phát hiện những trường hợp thuộc quy định tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự, khoản 1 Điều 58 Luật THAHS 2010 (nay là khoản 1 Điều 81 Luật THAHS 2019) thì thực hiện như sau: Đại diện Viện kiểm sát phải yêu cầu Hội đồng thi hành án tử hình hoãn ngay việc thi hành án; Kiểm sát việc hoãn thi hành án tử hình theo quy định tại Điều 58 Luật THAHS 2010 (nay là Điều 81 Luật THAHS 2019); Báo cáo Viện kiểm sát nhân dân tối cao theo quy định tại Điều 53 Quyết định 501 ngày 12/12/2017 của VKSND Tối cao ban hành kèm theo Quy chế công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự So với quy định của Luật năm 2010, Luật Thi hành án hình

sự 2019 b sung thêm trường hợp người bị kết án tử hình được hoãn thi hành

án gồm có: “Người đủ 75 tuổi trở lên; Người bị kết án tử hình về tội tham ô

tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn” Đồng thời

b sung trường hợp “có lý do trở ngại khách quan”

Kiểm sát việc xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân cho người bị kết án theo đúng quy định tại khoản 4 Điều 40 Bộ luật Hình sự, khoản 2 Điều 367 Bộ luật Tố tụng hình sự và các quy định của pháp luật khác

có liên quan

Kết quả công tác kiểm sát thi hành án tử hình 5 năm qua của VKSND tỉnh Hải Dương thể hiện như sau:

Trại tạm giam Kim Chi, Công an tỉnh Hải Dương thực hiện tốt các chế

độ ăn, ở, mặc, sinh hoạt, nhận quà tiếp tế, chăm sóc y tế và các chế độ khác cho người bị kết án tử hình Ngoài ra, hàng ngày cán bộ quản giáo tiến hành kiểm tra người có án tử hình và được ghi chép vào s theo dõi đúng quy định Một số bị án có biểu hiện tư tưởng không n định, thực hiện hành vi chống

đối tiêu cực như không ăn, kêu khóc, chửi bới… cán bộ Trại tạm giam phải thường xuyên động viên, cảm hóa, giáo dục, n định tư tưởng cho các bị án, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các trường hợp vi phạm nội quy, phòng ngừa các tình huống xấu có thể xảy ra

VKSND tỉnh Hải Dương kiểm sát thi hành án tử hình tại Nhà thi hành

án tử hình thuộc Trại giam số 1 Hà Nội Việc đưa người đi thi hành án tử hình với khoảng cách thời gian gần 100km là chưa phù hợp cho Hội đồng thi hành án tử hình, cho việc quản lý người bị thi hành án tử hình, việc bảo đảm

an toàn cho đoàn tham gia làm nhiệm vụ và an toàn giao thông qua các quận nội thành của thành phố Hà Nội Thời gian t chức thi hành án tử hình chưa hợp lý (bắt đầu từ 18h ngày hôm trước và kết thúc vào 6h ngày hôm sau) Các nội dung này Viện KSND tỉnh Hải Dương đã có báo cáo cấp trên Các trường hợp đã thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc được Hội đồng thi hành án tử hình lập kế hoạch thực hiện theo đúng quy định của pháp luật Sau khi thi hành xong, bàn giao tro cốt cho gia đình, không có khiếu nại, phản ánh, đề nghị gì

Cách thức thi hành án tử hình mới được áp dụng là hình thức “tiêm thuốc độc”, hiểu bản chất của biện pháp thi hành hình phạt tử hình này là tiêm vào người tử tội một liều thuốc độc Sở d nhiều nước lựa chọn cách tử hình này vì không tạo ra những cảnh man rợ như đầu rơi, máu chảy, phạm nhân gào thét vì đau đớn Các chuyên gia y học thế giới thường nhận xét về biện pháp tử hình này là cách "chết nhẹ nhàng", "chết không đau đớn" Một số chuyên gia y học còn so sánh cách thi hành hình phạt tử tội này giống như người tự sát, uống thuốc ngủ hoặc uống thuốc độc chết Tiêm thuốc độc để thi hành án tử hình là một vấn đề mới ở nước ta Hy vọng việc áp dụng thành công biện pháp tử hình mới này sẽ góp phần thể hiện chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta trong cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ an ninh, trật tự đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế

Nhìn chung nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam có ảnh hưởng rất lớn đến xu thế thu hẹp việc áp dụng hình phạt tử hình Hai phạm trù khái niệm này bề ngoài có vẻ đối trọng nhau nhưng thực chất lại không hề có

sự mâu thuẫn lẫn nhau mà trái lại nguyên tắc nhân đạo luôn làm tiền đề, định hướng, chi phối đến việc áp dụng hình phạt tử hình, khiến cho việc áp dụng

nó trở nên bị hạn chế Hiện nay, cần tiếp tục vận dụng lý luận của nguyên tắc nhân đạo nhằm bảo vệ cho các quyền con người trong đó có quyền sống mà

Phạm nhân phân loại theo mức án

Phạm nhân phân loại theo loại tội (ghi theo nhóm tội)

Các tội xâm phạm đến trật tự quản lý

Số xét nghiệm xác định HIV hiện có

Số nghiện ma túy

(Nguồn: [20], [21], [22], [23], [24])

* Kiểm sát thủ tục thi hành án

Thủ tục tiếp nhận người bị kết án vào chấp hành án tại phân trại quản lý phạm nhân trong Trại tạm giam: hồ sơ đưa người chấp hành hình phạt tù đến

chấp hành án phạt tù đều có đầy đủ bản sao bản án có hiệu lực pháp luật và quyết định thi hành án, danh bản xác định căn cước của người bị kết án phạt

tù, quyết định của Cơ quan quản lý thi hành án hình sự (C10)- Bộ Công an Sau khi tiếp nhận người bị kết án phạt tù vào phân trại quản lý phạm nhân, Trại tạm giam Kim Chi tiến hành kiểm tra sức khỏe phạm nhân; thông báo bằng văn bản cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án và thân nhân người bị kết án biết theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Nghị định 117 ngày 15/12/2011 của Chính phủ (Nghị định 05/VBHN-BCA ngày 16/12/2015 hợp nhất văn bản) và khoản 1 Điều 25, Điều 26 Luật THAHS 2010 (nay là Điều 26, Điều

28 Luật THAHS 2019) Không có phạm nhân để lại phục vụ ở Nhà tạm giữ Công an cấp huyện Số phạm nhân để lại chấp hành án tai Trại tạm giam đảm bảo về đối tượng, tỷ lệ và mức án theo quy định tại khoản 2 Điều 171 Luật THAHS 2010 (nay là khoản 2 Điều 195 Luật THAHS 2019)

Việc ra quyết định thi hành án, chuyển giao quyết định thi hành án, bản

án của Tòa án cho cơ quan Thi hành án và cơ quan, t chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự: Số quyết định thi hành án hình sự vi phạm về thời hạn ban hành: 63 quyết định (trong đó năm 2019: 0; năm 2018: 10; năm 2017: 8; năm 2016: 10; năm 2015: 35); Số quyết định hoãn, miễn, giảm, tạm đình chỉ thời hạn chấp hành án phạt tù không có căn cứ: 07 quyết định hoãn, VKS đã ban hành kháng nghị hủy 07 quyết định hoãn thi hành án không có căn cứ, Tòa án chấp nhận kháng nghị; Số bị án trốn thi hành án Cơ quan thi hành án hình sự Công an tỉnh chưa ra quyết định truy nã: Không có trường hợp nào; Số bị án không tự nguyện thi hành án và Công an chậm áp giải thi hành án: 80 bị án, VKS đã ban hành yêu cầu áp giải, Công an đã thực hiện

Các trường hợp án có hiệu lực đều được Trại tạm giam Công an tỉnh chuyển đi các Trại giam để chấp hành án, đảm bảo thủ tục theo quy định của pháp luật